Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 0 3399 42600590 42509718 2026-05-20T23:00:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600590 wikitext text/x-wiki {{Infobox Čestice | pozadina= | ime= Elektron | slika= [[Datoteka:Crookes_tube-in_use-lateral_view-standing_cross_prPNr°11.jpg|280px|alt=A glass tube containing a glowing green electron beam]] | opis= | br_vrsta = | klasifikacija= | kompozicija= [[Elementarna čestica]] | statistika = [[Fermion]] | grupa = [[Lepton]] | porodica= Prva | međudjelovanje= [[gravitacijska sila|gravitacijsko]], [[elektromagnetska sila|elektromagnetsko]], [[slaba sila|slabo]] | čestica= | antičestica= [[Pozitron]] (antielektron) | status = | teoretiziran=[[Richard Laming]] ([[1838]].–[[1851]].), [[G. Johnstone Stoney]] ([[1874]].) i ostali | otkriven= [[J. J. Thomson]] ([[1897]].) | simbol = e⁻, β⁻ | masa = 9.10938215(45)×10⁻³¹ [[kilogram|kg]]<br /> 5.4857990943(23)×10⁻⁴ [[jedinica atomske mase|u]]<br /> [1,822.88850204(77)]⁻¹ u<br /> 0.510998910(13) [[elektronvolt|MeV/c²]] | vrijeme_poluraspada= | raspad_čestice= | električni_naboj= −1 [[elementarni naboj|e]]<br /> −1.602176487(40)×10⁻¹⁹ [[Kulon|C]]<br /> −4.803×10⁻¹⁰ [[statkulon|esu]]<br /> | naboj_radius = | električni_dipolni_moment = | električna_polarizabilnost = | magnetski_moment = −1.00115965218111 [[Bohrov magneton|μ_B]] | magnetska_polarizabilnost = | boja_naboj= | spin = 1⁄2 | br_spin_stanja= | lepton_br= | barion_br= | stranost= | šarmantnost= | dubina= | vršnost= | izospin = | slab_izospin = | slab_izospin_3 = | hipernaboj = | slab_hipernaboj = | kiralnost = | B-L = | X_naboj= | paritet = | g_paritet = | c_paritet = | r_paritet = | održana_simetrija = }} '''Elektron''' (označava se sa '''e−''') je [[Subatomske čestice|subatomska čestica]] negativnog [[količina elementarnog naelektrisanja|elementarnog]] naelektrisanja. [[Atom]] čine pozitivno naelektrisano [[Atomsko jezgro|jezgro]] sastavljeno od [[proton]]a i [[neutron]]a, i negativno naelektrisani elektroni koji ga okružuju.<ref name="Atkins7th">{{Atkins7th}}</ref><ref name="McQuarrie1st">{{McQuarrie1st}}</ref> Prve teorije atoma su pretpostavljale da se elektroni kao čestice kreću po tačno zadatim [[Atomska orbitala|putanjama oko jezgra]], ali danas je znano da je atom komplikovaniji sistem, i pozicija elektrona se ne može tačno odrediti. Negativno naelektrisanje je raspoređeno u elektronskom oblaku i može se izračunati samo [[verovatnoća]] da se elektron kao čestica u određenom trenutku nađe na određenom mestu.<ref>{{Cite web|url=https://science.jrank.org/pages/2375/Electron-Cloud.html|title=Electron Cloud|website=science.jrank.org|language=en|access-date=2019-10-08|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008051423/https://science.jrank.org/pages/2375/Electron-Cloud.html|url-status=dead}}</ref> Elektron ne poseduje poznate komponente; drugim rečima ne može se rastaviti, te se smatra da spada u [[elementarna čestica|elementarne čestice]].<ref name="prl50"> {{cite journal | last=Eichten| first = E.J. | last2=Peskin| first2 = M.E. | last3=Peskin| first3 = M.|year=1983 | title=New Tests for Quark and Lepton Substructure | journal = Physical Review Letters | volume = 50 |pages=811-814| issue = 11 | doi = 10.1103/PhysRevLett.50.811 | bibcode=1983PhRvL..50..811E | issn=0031-9007}}</ref> Kod subatomskih čestica kao što su elektroni, vidljiva su njihova [[kvantna mehanika|kvantnomehanička]] svojstva. Poput [[foton]]a, i elektroni poseduju [[Princip dualnosti talas-čestica|dualnu prirodu i čestica i talasa]], tako da mogu da se sudaraju sa drugim česticama, ali i da budu [[difrakcija|difrakovani]] poput svetlosti. Elektroni igraju ključnu ulogu u mnogim fizičkim fenomenima, kao što su [[elektricitet]], [[magnetizam]], i [[toplotna provodnost]]. Privlačna [[Kulonov zakon|Kulonova sila]] između elektrona i protona uzrokuje da se elektroni vezuju u atome. Razmena elektrona između dva ili više atoma je glavni uzrok nastanka [[hemijska veza|hemijskih veza]].<ref name="Pauling">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L-1K9HmKmUUC|title=The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals: an introduction to modern structural chemistry|last=Pauling|first=L.C.|publisher=Cornell University Press|year=1960|isbn=978-0-8014-0333-0|edition=3rd|pages=4-10}}</ref> Elektron koji se u odnosu na posmatrača nalazi u stanju kretanja, na osnovu [[Amperov zakon|Amperovog zakona]], generiše [[magnetsko polje|magnetno polje]]. Kada elektron ubrzava, on može da apsorbuje ili zrači energiju u vidu [[foton]]a. Elektroni imaju brojne primene, uključujući [[zavarivanje]], [[katodna cijev|katodne cevi]], [[elektronski mikroskop|elektronske mikroskope]], [[Radioterapija|radiacionu terapiju]], [[laser]]e, i [[akcelerator|akceleratore čestica]]. == Etimologija == Reč elektron potiče od [[Grčki jezik|grčke]] reči ηλεκτρον, što znači [[ćilibar]], zbog toga što je elektricitet otkriven na ćilibru koji je privlačio lake naelektrisane predmete, kao što su mali delići papira ili dlake kose.<ref>{{Cite web|url=https://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/whelect.html|title=History of the Electron|website=www-spof.gsfc.nasa.gov|access-date=2019-10-08|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008051423/https://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/whelect.html|dead-url=yes}}</ref> == Historija == {{main|Elektricitet}} Koncept nedeljive količine električnog naboja je [[1838]]. godine razvio britanski prirodni filozof Ričard Laming, kako bi teorijski objasnio hemijska svojstva [[atom]]a.<ref name="arabatzis"> {{Cite book | last=Arabatzis| first = T.|year=2006 | title=Representing Electrons: A Biographical Approach to Theoretical Entities|url=https://books.google.com/?id=rZHT-chpLmAC&pg=PA70|pages=70-74|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-02421-9 }}</ref> Ime ''elektron'' je za ovaj naboj [[1894]]. godine uveo irski fizičar [[Džordž Džonston Stouni]]. Elektron je kao česticu identifikovao [[Džozef Džon Tomson|Dž. Dž. Tomson]] i njegov tim britanskih fizičara [[1897]]. godine.<ref name="thomson">{{cite journal | last=Thomson| first = J.J.|year=1897 | title=Cathode Rays | url=http://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/thomson1897.html | journal = Philosophical Magazine | volume = 44 |pages=293 }}</ref><ref name="dahl">{{harvnb|Dahl|1997|pp=}}</ref><ref name="wilson"> {{Cite book | last=Wilson| first = R.|year=1997 | title=Astronomy Through the Ages: The Story of the Human Attempt to Understand the Universe|url=https://books.google.com/?id=AoiJ3hA8bQ8C&pg=PA138|pages=138|publisher=CRC Press|isbn=978-0-7484-0748-4 }}</ref> === Atomska teorija === [[Datoteka:Bohr atom model (mul).svg|lang=sr|desno|mini|alt=Tri koncentrična kruga oko jezgra, sa elektronom koji prelazi sa drugog na prvi krug i otpušta foton|[[Borov model atoma]], prikazuje stanja elektrona sa energijom [[kvantni broj|kvantizovanom]] brojem n. Elektron koji prelazi u nižu orbitu emituje foton jednak razlici energija između dve orbite.]] Do [[1914]], eksperimenti fizičara [[Ernest Raderford|Ernesta Raderforda]], [[Henri Mozli|Henrija Mozlija]], [[Džejms Frank|Džejmsa Franka]] i [[Gustav Ludvig Herc|Gustava Herca]] su u velikoj meri uspostavili strukturu atoma kao čvrstog [[atomsko jezgro|jezgra]] pozitivnog naelektrisanja, koje okružuju elektroni manje mase.<ref name="smirnov"/> Godine [[1913]], danski fizičar [[Nils Bor]] je izneo postulat da se elektroni nalaze u [[Kvantna mehanika|kvantizovanim]] (tačno određenim diskretnim) energijskim stanjima, a da je energija određena [[Moment impulsa|momentom impulsa]] orbite na kojoj se elektron nalazi kružeći oko [[Atomsko jezgro|atomskog jezgra]]. Na osnovu ove teorije, elektroni mogu da prelaze iz jednog u drugo stanje, ili drugu [[Atomska orbitala|elektronsku orbitu]], tako što emituju ili apsorbuju [[foton]]e odgovarajućih frekvencija. Pomoću ovih kvantizovanih orbita, Bor je tačno objasnio [[spektar zračenja|spektralne emisione linije]] vodonikovog atoma.<ref>{{cite web | last=Bohr| first = N.|year=1922 | title=Nobel Lecture: The Structure of the Atom | url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/bohr-lecture.pdf | publisher=The Nobel Foundation | accessdate=03. 12. 2008. }}</ref> Međutim, Borov model nije uzeo u obzir relativne intenzitete spektralnih linija i nije uspešno opisao spektre kompleksnijih atoma.<ref name="smirnov"> {{Cite book | last=Smirnov| first = B.M.|year=2003 | title=Physics of Atoms and Ions|url=https://books.google.com/?id=I1O8WYOcUscC&pg=PA14|pages=14-21|publisher=Springer|isbn=978-0-387-95550-6 }}</ref> [[Hemijska veza|Hemijske veze]] između atoma je objasnio [[Gilbert Njuton Luis|Gilbert Njutn Luis]], koji je [[1916]]. godine izneo ideju da [[kovalentna veza|kovalentnu vezu]] između va atoma održava par elektrona koju ta dva atoma dele.<ref>{{cite journal | last=Lewis| first = G.N.|year=1916 | title=The Atom and the Molecule | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 38 | issue = 4 |pages=762-786 | doi = 10.1021/ja02261a002 }}</ref> Kasnije, [[1923]]. godine, [[Valter Hajtler]] i [[Fric London]] su dali puno objašnjenje formiranja hemijskih veza pomoću parova elektrona u kontekstu [[kvantna mehanika|kvantne mehanike]].<ref name=Arabatzis> {{cite journal | last=Arabatzis| first = T. | last2=Gavroglu| first2 = K.|year=1997 | title=The chemists' electron | journal = European Journal of Physics | volume = 18 |pages=150-163 | doi = 10.1088/0143-0807/18/3/005 |bibcode = 1997EJPh...18..150A | issue = 3}}</ref> Godine [[1919]], američki hemičar [[Irving Langmjur]] je razradio Luisov statički model atoma i izneo ideju da su svi elektroni raspoređeni u „[[Koncentričnost|koncentričnim]] (gotovo) [[Sfera|sfernim]] ljuskama, jednakih debljina“.<ref>{{cite journal | last=Langmuir| first = I.|year=1919 | title=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 41 | issue = 6 |pages=868-934 | doi = 10.1021/ja02227a002 }}</ref> Sferne ljuske su po ovom modelu bile podeljene u više ćelija od kojih je svaka sadržavala po jedan par elektrona. Ovim modelom je Langmjur uspeo da objasni [[Hemijska osobina|hemijska svojstva]] svih elemenata u [[periodni sistem elemenata|periodnom sistemu elemenata]],<ref name=Arabatzis/> za koje se znalo da se u velikoj meri periodično ponavljaju.<ref>{{Cite book | last=Scerri| first = E.R.|year=2007 | title=The Periodic Table|url=https://books.google.com/?id=SNRdGWCGt1UC&pg=PA205|pages=205-226|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530573-9 }}</ref> Godine [[1924]], austrijski fizičar [[Volfgang Pauli]] je uočio da bi ljuskolika struktura atoma mogla da bude objašnjena skupom od četiri parametra koja definišu svako [[Kvantno stanje|kvantno energetsko stanje]], sve dok se u svakom stanju nalazi najviše jedan elektron. (Ovo ograničenje da samo jedan elektron može da se nalazi u jednom kvantno energetskom stanju je postao poznat kao [[Paulijev princip|Paulijev princip isključenja]].)<ref>{{Cite book | last=Massimi| first = M.|year=2005 | title=Pauli's Exclusion Principle, The Origin and Validation of a Scientific Principle|url=https://books.google.com/?id=YS91Gsbd13cC&pg=PA7|pages=7-8|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83911-2 }}</ref> Fizički mehanizam za objašnjavanje četvrtog parametra, koji je imao dve moguće vrednosti, su dali holandski fizičari [[Samuel Goudsmit]] i [[Džordž Ulenbek]]. [[1925]]. godine su Goudsmit i Ulenbek izneli ideju da elektron, osim što ima [[moment impulsa]] koji zavisi od orbite, poseduje i [[Spin|unutrašnji moment impulsa]] i [[magnetni moment|magnetni dipolni moment]].<ref name="smirnov"/><ref>{{cite journal | last=Uhlenbeck| first = G.E. | last2=Goudsmith| first2 = S.|year=1925 | title=Ersetzung der Hypothese vom unmechanischen Zwang durch eine Forderung bezüglich des inneren Verhaltens jedes einzelnen Elektrons | journal = Die Naturwissenschaften | volume = 13 | issue = 47 | bibcode = 1925NW.....13..953E |doi = 10.1007/BF01558878|pages=953-}}</ref> Ovaj intrinsički (unutrašnji) moment impulsa je postao poznat kao [[spin]], i objašnjava ranije misteriozno cepanje spektralnih linija uočeno na [[spektrometar|spektrografu]] visoke rezolucije; ovaj fenomen je poznat kao cepanje [[Fina struktura|fine strukture]].<ref>{{cite journal | last=Pauli| first = W.|year=1923 | title=Über die Gesetzmäßigkeiten des anomalen Zeemaneffektes | journal = Zeitschrift für Physik | volume = 16 | issue = 1 |pages=155-164 | bibcode = 1923ZPhy...16..155P | doi = 10.1007/BF01327386 }}</ref> == Karakteristike == [[Masa|Masa mirovanja]] elektrona je približno 1/1836 mase protona, te time elektroni ukupnoj masi atoma doprinose sa manje od 0,06%.<ref name="nist_codata_mu"> {{cite web | title=CODATA value: proton-electron mass ratio | url=http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?mpsme | series = 2006 CODATA recommended values | publisher=National Institute of Standards and Technology | accessdate=18. 07. 2009. }}</ref> [[Spin]] (tzv. unutrašnji [[moment impulsa]]) elektrona je ''[[Plankova konstanta|ħ]]/2'', tako da elektron spada u klasu [[fermioni|fermiona]], odnosno u klasu čestica polucelog spina. Kako je elektron fermion, dva elektrona ne mogu da zauzimaju isto kvantno stanje, u skladu sa [[Paulijev princip|Paulijevim principom isključenja]].<ref name="curtis74" /> Svaka čestica ima svoj par, antičesticu, koja je identična u odnosu na česticu, ali ima električni i druge [[naelektrisanje|naboje]] obrnutog znaka. [[Antičestica]] elektrona je [[pozitron]]. Kada se elektron sudari sa pozitronom, oni mogu samo da se elastično odbiju, ali mogu i u potpunosti da se [[anihilacija|anihiliraju]], proizvevši [[gama zračenje]] u vidu 2 ili više [[foton]]a ili, u slučaju vrlo visokih energija elektrona i pozitrona, kao proizvod anihilacije, energija se može osloboditi u vidu neke druge čestice kao što su [[B mezon]] ili [[W i Z bozoni]].<ref>{{Cite web|url=https://physics.weber.edu/schroeder/feynman/|title=Feynman Diagrams and Electron-Positron Annihilation|website=physics.weber.edu|access-date=2019-10-08}}</ref> Elektron, koji kao elementarna čestica učestvuje u [[gravitacija|gravitacionim]], [[elektromagnetska sila|elektromagnetnim]] i [[slaba interakcija|slabim]] [[osnovne interakcije|interakcijama]], a ne interaguje jakim nuklearnim interakcijama, kao takav spada u porodicu [[lepton|leptona.]]<ref name="anastopoulos1"> {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=rDEvQZhpltEC&pg=PA236|title=Particle Or Wave: The Evolution of the Concept of Matter in Modern Physics|last=Anastopoulos|first=C.|publisher=Princeton University Press|year=2008|isbn=978-0-691-13512-0|pages=236-237}}</ref> Kako je najlakši od 3 naelektrisana leptona, on se klasifikuje u prvu generaciju porodice [[lepton]]a.<ref name="curtis74"> {{Cite book | last=Curtis| first = L.J.|year=2003 | title=Atomic Structure and Lifetimes: A Conceptual Approach|url=https://books.google.com/?id=KmwCsuvxClAC&pg=PA74|pages=74|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-53635-6 }}</ref> Po teoriji, većina elektorna u univerzumu je nastalo tokom [[Veliki prasak|Velikog praska]], ali elektroni mogu da nastanu i kroz [[beta-raspad|beta raspad]] [[Radioizotop|radioaktivnih izotopa]] i u visokoenergetskim sudarima, na primer kada [[kosmičko zračenje|kosmički zraci]] prolaze kroz atmosferu. Elektroni mogu biti uništeni u postupku [[anihilacija|anihilacije]] sa pozitronima i mogu biti apsorbovani tokom [[Zvezdana nukleosinteza|zvezdane nukleosinteze]]. Laboratorijski instrumenti omogućavaju posmatranje pojedinačnih elektrona, kao i [[plazma (fizika)|elektronske plazme]], dok posebni [[teleskop]]i mogu da detektuju plazmu u spoljašnjem svemiru. === Klasifikacija === [[Datoteka:Standard Model of Elementary Particles.svg|desno|mini|300p|alt=Tabela sa četiri vrste i četiri kolone, čija svaka ćelija sadrži identifikator čestice|Standardni model elementarnih člestica. Elektron je u donjem levom uglu.]] Po Standardnom modelu fizike čestica, elektroni pripadaju grupi [[Subatomske čestice|subatomskih čestica]] koje se nazivaju [[lepton]]ima, za koje se veruje da su fundamentalne ili [[elementarna čestica|elementarne čestice]]. Elektroni imaju najmanju masu od bilo kojih naelektrisanih leptona (ili naelektrisanih čestica bilo kog tipa), i na osnovu toga su svrstani u prvu generaciju fundamentalnih čestica.<ref>{{cite journal | last=Frampton| first = P.H.|year=2000 | title=Quarks and Leptons Beyond the Third Generation | journal = Physics Reports | volume = 330 |pages=263-348 | doi = 10.1016/S0370-1573(99)00095-2 |arxiv = hep-ph/9903387 |bibcode = 2000PhR...330..263F | last2=Hung | first2 = P.Q. | last3=Sher | first3 = Marc | issue = 5–6}}</ref> Druga i treća generacija sadrže naelektrisane leptone, redom, [[muon]] i [[Tau čestica|tau]], koji su identični elektronu po [[Naelektrisanje|naelektrisanju]], [[spin]]u i [[osnovne interakcije|interakcijama]], ali imaju veću [[Masa|masu]]. Leptoni se razlikuju od ostalih osnovnih gradivnih elemenata materije, [[kvark]]ova, po tome što ne učestvuju u [[jaka interakcija|jakoj interakciji]]. Svi članovi grupe leptona su [[fermioni]], jer svi imaju polu-ceo spin; elektron ima spin ½.<ref name="raith"> {{Cite book | last=Raith| first = W. | last2=Mulvey| first2 = T.|year=2001 | title=Constituents of Matter: Atoms, Molecules, Nuclei and Particles|pages=777-781 | publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-1202-1 }}</ref> === Fundamentalna svojstva === [[Masa mirovanja]] elektrona je približno {{val|9.109|e=-31}} kg,<ref name="CODATA"/> ili {{val|5.489|e=-4}} [[jedinica atomske mase]]. Na osnovu [[Albert Ajnštajn|Ajnštajnovog]] principa [[ekvivalencija mase i energije|ekvivalencije mase i energije]], ova masa odgovara energiji mirovanja od 0,511 MeV. Odnos između mase [[proton]]a i mase elektrona je oko 1836.<ref name=nist_codata_mu/><ref>{{Cite book | last=Zombeck| first = M.V.|year=2007 | title=Handbook of Space Astronomy and Astrophysics|url=https://books.google.com/?id=tp_G85jm6IAC&pg=PA14| edition = 3rd |pages=14 | publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-78242-5 }}</ref> Astronomska merenja su pokazala da odnos mase protona i elektrona ima istu vrednost tokom najmanje jedne polovine [[Starost univerzuma|starosti univerzuma]], kao što je i predviđeno [[Standardni model|Standardnim modelom]].<ref>{{cite journal | last=Murphy| first = M.T. | display-authors=etal|year=2008 | title=Strong Limit on a Variable Proton-to-Electron Mass Ratio from Molecules in the Distant Universe | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/320/5883/1611 | journal = Science | volume = 320 | issue = 5883 |pages=1611-1613 | doi = 10.1126/science.1156352 | pmid = 18566280 |bibcode = 2008Sci...320.1611M}}</ref> Elektroni imaju [[Naelektrisanje|električni naboj]] od {{val|-1.602|e=-19}} [[kulon (jedinica)|kulona]],<ref name="CODATA">Originalni izvor za CODATA je {{cite journal | last=Mohr| first = P.J. | last2=Taylor| first2 = B.N. | last3=Newell| first3 = D.B.|year=2006 | title=CODATA recommended values of the fundamental physical constants | journal = Reviews of Modern Physics | volume = 80 |pages=633-730 | doi = 10.1103/RevModPhys.80.633 | bibcode=2008RvMP...80..633M | issue = 2 }} :individualne fizičke konstante iz CODATA su dostupne na: {{cite web | url=http://physics.nist.gov/cuu/ | title=The NIST Reference on Constants, Units and Uncertainty | publisher=National Institute of Standards and Technology | accessdate=15. 01. 2009. }}</ref> što se koristi kao standardna jedinica naelektrisanja za [[subatomske čestice]]. U okviru granica eksperimentalne preciznosti, naelektrisanje elektrona je identično naelektrisanju protona, ali ima suprotan znak.<ref>{{cite journal | last=Zorn| first = J.C. | last2=Chamberlain| first2 = G.E. | last3=Hughes| first3 = V.W.|year=1963 | title=Experimental Limits for the Electron-Proton Charge Difference and for the Charge of the Neutron | url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1963-03-15_129_6/page/2566| journal = Physical Review | volume = 129 | issue = 6 |pages=2566-2576 | doi = 10.1103/PhysRev.129.2566 |bibcode = 1963PhRv..129.2566Z}}</ref> Kako se simbol ''e'' koristi za [[količina elementarnog naelektrisanja|elementarno naelektrisanje]], elektron se obično označava sa {{subatomicParticle|electron}}, gde minus označava negativno naelektrisanje. Pozitron se označava sa {{subatomicParticle|positron}} jer ima ista svojstva kao i elektron, ali sa pozitivnim naelektrisanjem.<ref name="raith"/><ref name="CODATA"/> Elektron ima [[spin]] ili unutrašnji moment impulsa jednak ½.<ref name="CODATA"/> Rezultat merenja [[Projekcija (matematika)|projekcije]] spina duž bilo koje ose može biti samo ± <span class="frac">^ħ⁄₂</span>. Osim spina, elektron ima unutrašnji [[magnetni moment]] duž svoje ose spina.<ref name="CODATA" /> On je približno jednak jednom [[Borov magneton|Borovom magnetonu]],<ref name="Hanneke"> {{cite journal | last=Odom| first = B. | display-authors=etal|year=2006 | title=New Measurement of the Electron Magnetic Moment Using a One-Electron Quantum Cyclotron | journal = Physical Review Letters | volume = 97 |pages=030801 | doi = 10.1103/PhysRevLett.97.030801 | pmid=16907490 | bibcode=2006PhRvL..97c0801O | issue=3 }}</ref> što je fizička konstanta jednaka {{val|9.27400915|(23)|e=-24|u=[[džul]]a po [[tesla (jedinica)|tesli]]}}.<ref name="CODATA" /> Orijentacija spina u odnosu na moment elektrona definiše svojstvo elementarnih čestica poznato kao [[Helicitet|heličnost]].<ref name="anastopoulos"> {{Cite book | last=Anastopoulos| first = C.|year=2008 | title=Particle Or Wave: The Evolution of the Concept of Matter in Modern Physics|url=https://books.google.com/?id=rDEvQZhpltEC&pg=PA261|publisher=Princeton University Press|pages=261-262|isbn=978-0-691-13512-0 }}</ref> === Elektricitet === {{main|Elektricitet}} Usmjereno kretanje elektrona koji su oslobođeni uticaja atomskog jezgra nazivamo [[Električna struja|električnom strujom]]. Električni naboj direktno mjerimo elektrometrom. Električnu struju mjerimo galvanometrom. Neutralan atom ima jednaku količinu pozitivnog i negativnog naboja tj. broj protona u jezgru je jednak broju elektrona u omotaču. Za tijelo sa viškom elektrona kažemo da je "negativno naelektrisano", dok za tijelo sa manjkom elektrona kažemo da je "pozitivno naelektrisano". == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Elektricitet]] * [[Elektronika]] {{Commonscat|Electrons}} {{Čestice u fizici}} {{Historija fizike}} [[Kategorija:Atomska fizika]] [[Kategorija:Subatomske čestice]] [[Kategorija:Leptoni]] [[Kategorija:Fundamentalni koncepti fizike]] [[Kategorija:Elektron]] h1rfkt5krshpkvy483aj6m5jntmxn1q 0 4273 42600580 42600026 2026-05-20T21:29:54Z Alekol 2231 /* Februar/Veljača */ 42600580 wikitext text/x-wiki {{godina nav}} __NOTOC__ {{Godina u drugim kalendarima|1996}} Godina '''1996''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXCVI]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak]] po gregorijanskom kalendaru. Od [[UN]] je bila označena za ''Međunarodnu godinu za iskorenjivanje siromaštva''. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Policija iz zapadnog [[Mostar]]a ubila muslimanskog mladića. * [[2. 1.]] - [[Zagrebačka kriza]]: [[Goran Granić]] ([[HSLS]]) izabran za zagrebačkog gradonačelnika, ali predsjednik [[Franjo Tuđman|Tuđman]] to neće potvrditi. * [[3. 1.]] - Na tržištu je mobilni telefon [[Motorola StarTAC]], biće ih prodato oko 60 miliona. * [[5. 1.]] - Na RTS prikazana prva od sedam epizoda serije "[[Složna braća]]". * 5. 1. - U Gazi je ubijen [[Yahya Ayyash]], glavni [[Hamas]]ov tvorac eksplozivnih naprava - za ovo će izvesti nekoliko napada u Izraelu. * [[6. 1.]] - U Mostaru ubijen policajac Hrvat, nakon što su pre dva dana ranjena dva muslimanska policajca, pucnjava u gradu. * [[8. 1.]] - Teretni avion pao na [[Kinšasa|Kinšasu]], procenjeno 300 mrtvih. * [[9. 1.]] - Poslednji avion [[UNHCR]] sleteo na [[Butmir]] - operacija Provide Promise je trajala od jula 1992. Skupština [[Federacija Bosne i Hercegovine|FBiH]] amnestirala Srbe koji su dezertirali iz [[ARBIH]] ili se borili u [[Vojska Republike Srpske|Vojsci RS]]; * 9. 1. - Granatom pogođen tramvaj u [[Sarajevo|Sarajevu]], poginula jedna osoba; [[HVO]] granatirao istočni Mostar. * 9. 1. - [[Jevgenij Primakov]] je novi ruski ministar ino. poslova umesto [[Andrej Kozirev|Andreja Kozireva]] (do 1998) - kraj "atlantizma" u ruskoj ino. politici. * [[10. 1.]] - Ministar inozemnih poslova [[Mate Granić]] prvi je zvaničnik Hrvatske u posjeti Beogradu. * 10. 1. - Zapaljene neke kuće na [[Grbavica|Grbavici]] i [[Vraca]]ma (Srbi se iseljavaju iz delova Sarajeva koji su dodeljeni FBiH, neki prenose i mrtve iz grobova). * [[11. 1.]] - [[Ryutaro Hashimoto]], vođa [[Liberalno-demokratska partija (Japan)|LDP]], postaje novi [[japan]]ski premijer (do 1998). * [[13. 1.]] - Iz centra za ljudska prava UN u Zagrebu ukradeni kompjuteri sa podacima o kršenju ljudskih prava tokom "[[oluja|Oluje]]". * 13. 1. - Razmena artiljerijske vatre između Hrvata i Bošnjaka u dolini [[Usora|Usore]]. * 13. 1. - Američki predsednik [[Bil Klinton|Klinton]] posetio bazu "Orao", grad Tuzlu i Zagreb. * [[14. 1.]] - [[Jorge Sampaio]] izabran za predsednika [[Portugal]]a (do [[2006]]). * [[15. 1.]] - [[Rezolucija 1037 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija SB UN 1037]]: ustanovljen [[UNTAES]] u istočnoj Slavoniji; prvi komandant je američki general [[Jacques Paul Klein|Jacques Klein]]. * 15. 1. - [[Rezolucija 1038 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija SB UN 1038]]: ovlašćeni osmatrači za nadzor demilitarizacije [[Prevlaka|Prevlake]]. [[Datoteka:HubbleDeepField.800px.jpg|mini|''[[Hubble Deep Field]]'']] * 15. 1. - ''[[Hubble Deep Field]]'': objavljena slika koju je [[Hubbleov svemirski teleskop]] snimio u "praznom" deliću neba u Velikom medvedu tokom više ekspozicija, koja registruje skoro 3.000 galaksija. * [[januar]] - U [[Süddeutsche Zeitung]]u objavljen esej [[Peter Handke|Petera Handkea]] "Pravda za Srbiju: zimsko putovanje na Dunav, Savu, Moravicu i Drinu". * [[17. 1.]] - Predsednik SRJ [[Zoran Lilić]] pomilovao generala [[Vladimir Trifunović|Vladimira Trifunovića]] i još četvoricu oficira. * 17. 1. - Amerikanci postavili još jedan pontonski most između Županje i Orašja (prethodni 31. 12.), za saobraćaj u Hrvatsku. * [[19. 1.]] - Snage VRS i ARBiH dovršile povlačenje sa linija fronta, u roku; još uvek nisu razmenjeni svi zarobljenici, jer je vlada BiH tražila podatke o 25.000 nestalih, ali danas je postignut sporazum. * [[20. 1.]] - Prvi izbori na palestinskim teritorijama: [[Jaser Arafat]] izabran za predsjednika [[Palestinska samouprava|Palestinske samouprave]] sa skoro 90%; [[Hamas]] je bojkotirao. * [[21. 1.]] - [[Haris Silajdžić]] daje ostavku na mjesto premijera BiH. * [[22. 1.]] - [[Kostas Simitis]] je novi grčki premijer (do [[2004]]), nakon što je [[Andreas Papandreu]] dao ostavku iz zdravstvenih razloga (umire u junu). * [[24. 1.]] - Dvojica portugalskih i jedan italijanski vojnik poginuli u Sarajevu od neeksplodiranog sredstva. * 24. 1. - [[Zagrebačka kriza]]: [[Jozo Radoš]] iz HSLS izabran za gradonačelnika Zagreba, ali Tuđman ni njega ne potvrđuje. * 24. 1. - Poljski premijer [[Józef Oleksy]], prvi bivši komunista na toj poziciji, daje ostavku nakon manje od godinu dana zbog, nepotvrđenih, optužbi da je špijunirao za Moskvu. * [[25. 1.]] - [[Borislav Škegro]] navodno prijetio pištoljem novinarki Editi Vlahović (oslobođen pred sudom). * [[26. 1.]] - [[Momčilo Krajišnik|Krajišnik]] i [[Krešimir Zubak|Zubak]] dogovorili na Palama oslobađanje svih zarobljenika. * [[27. 1.]] - Francuska je izvela poslednji nuklearni test u Polineziji, povod za proteste širom sveta. * [[28. 1.]] - Trojica britanskih vojnika poginula od mine kod Mrkonjić-grada. * [[29. 1.]] - Žene iz Srebrenice demolirale prostorije Crvenog krsta u Tuzli. * 29. 1. - Izgorelo venecijansko pozorište ''[[La Fenice]]'' (obnovljeno 2003). * 26 - [[30. 1.]] - Grci i Turci postavljaju i skidaju zastave na ostrvcu [[Imia/Kardak]], dolazi do napete situacije. * [[30. 1.]] - Izabrana prva posleratna vlada BiH: premijer [[Hasan Muratović]], inostrani poslovi [[Jadranko Prlić]]. * [[31. 1.]] - Nova vlada FBiH, premijer [[Izudin Kapetanović]]. * 31. 1. - Specijalni izaslanik generalnog sekretara UN za ljudska prava [[Elizabet Ren]] saopštila je da u Bosni ima oko 200 do 300 masovnih grobnica i da su za zločine tokom Bosanskog rata, pored Srba odgovorni i bosanski Hrvati i Muslimani. * 31. 1. - Zatvoren ured mirovnih snaga u Zagrebu - 213 poginulih i 1485 ranjenih plavih šljemova za četiri godine. * 31. 1. - Komitet za prava deteta UN kritikuje tretman etničke albanske dece na Kosovu. * 31. 1. - [[Tamilski tigrovi]] doterali kamion-bombu pred Centralnu banku Sri Lanke - najmanje 86 mrtvih. === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - Francuski tim ubio snajperistu na [[Ilidža|Ilidži]]. * 1. 2. - ''Washington Post'' piše da je Saudi Arabija finansirala operaciju dopreme naoružanja ARBiH vrednu 300 miliona dolara, uz prećutni pristanak SAD. * februar-mart - Prenos teritorija između entiteta BiH, prema Dejtonskom ugovoru - Srbi napuštaju delove Sarajeva (neki preseljavaju i grobove), Republici Srpskoj se vraćaju [[Šipovo]] i [[Mrkonjić Grad]]; predstavljeni planovi za gradnju [[Istočno Sarajevo|Srpskog Sarajeva]]. * [[4. 2.]] - Državni sekretar [[Warren Christopher]] u Beogradu - Milošević prihvata otvaranje kancelarije [[ICTY|Haškog tribunala]] u Beogradu i američkog informacionog centra u Prištini. * [[6. 2.]] - Vlada Republike Srpske objavila da prekida odnose sa FBiH i NATO zbog hapšenja osmorice Srba u protekle tri sedmice, uključujući gen. Đorđa Đukića i puk. Aleksu Krsmanovića (30. 1.). * 6. 2. - U [[Atlantski ocean]] se srušio [[Turska|turski]] čarter [[Boeing 757]] nakon polijetanja iz [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]]. Poginulo je svih 189 putnika, većinom [[Njemačka|njemačkih]] turista. * [[7. 2.]] - Ekstremni Hrvati u [[Mostar]]u demolirali prostorije EU administratora [[Hans Koschnick|Hansa Koschnicka]], koji je bio sat vremena blokiran u automobilu (predložio je podelu Mostara u šest opština i centralnu zonu). Koschnick 26. 2. najavljuje ostavku. * 7. 2. - [[René Préval]] je novi predsednik [[Haiti]]ja, nakon [[Jean-Bertrand Aristide|Aristidea]], u prvom mirnom prenosu vlasti (1996-2001, 2006-2011). Préval sprovodi ekonomske reforme, npr. privatizaciju državnih firmi. * [[9. 2.]] - Prvi put stvoren [[kopernicijum]]. * 9. 2. - Bombom u londonskom Docklandsu je okončano primirje Privremene IRA-e. * [[10. 2.]] - [[IBM Deep Blue]] pobedio [[Gari Kasparov|Garija Kasparova]] (ukupan rezultat ipak 4-2 za Kasparova). * [[11. 2.]] - Eksplozije blizu srpskih izbegličkih kampova u pet mesta na Kosmetu ([[UÇK]] preuzela odgovornost). Bačene dve bombe u spavaonicu u Vučitrnu.<ref>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8078/Buduci-predsednik-vlade-na-poternici Budući predsednik vlade na poternici]. politika.rs 27.11.2007.</ref> * [[12. 2.]] - Oficiri VRS, gen. [[Đorđe Đukić]] i puk. [[Aleksa Krsmanović (pukovnik)|Aleksa Krsmanović]] prevezeni sa sarajevskog aerodroma u Scheveningen, bez formalne optužnice (u aprilu, Krsmanović oslobođen a Đukić pušten zbog terminalne bolesti). * [[13. 2.]] - [[Rezolucija 1046 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija SB UN 1046]]: ojačan sastav [[UNPREDEP]]-a u [[Makedonija|Makedoniji]]. * [[15. 2.]] - Beogradski TV [[Studio B]] stavljen pod nadležnost Skupštine grada kojom dominira [[SPS]]. * 15. 2. - U zgradi "Politike" promovisana ideja o Kineskoj četvrti u Beogradu ([[Mirjana Marković]], kao predsednica Jugoslovenskog fonda za evropske integracije). * [[16. 2.]] - NATO zauzeo "teroristički kamp" Pogorelica kod Fojnice, uhapšeno 11 lica od čega trojica Iranaca. Zbog prisustva "islamskih plaćenika" u zastoju je američki ugovor za obuku vojske BiH. * 16. 2. - Sporazumi iz San Andrésa između [[Zapatistička vojska nacionalnog oslobođenja|zapatista]] i meksičke vlade o autonomiji i pravima domorodaca - ignorisano. * 17-[[18. 2.]] - Konferencija o Dejtonskom sporazumu u Rimu: Tuđman, Izetbegović i Milošević se obavezuju na sprovođenje sporazuma (ujedinjena uprava u Mostaru, procedure za izručenje osumnjičenih zločinaca, slobodno kretanje u Sarajevu...). [[Datoteka:Aerial view of Mostar, Bosnia, depicting the condition of the town after the 3 1-2 year war. Local schools, churches and industrial sites were destroyed. In accordance with the Dayt - DPLA - 7b3e892aaea692b71da0bb909c5d77a5.jpeg|mini|Mostar 1996]] * [[20. 2.]] - Na snazi je sporazum o Mostaru: ujedinjenje grada, sloboda kretanja, zajedničke policijske patrole - ima problema i incidenata. * [[21. 2.]] - Ubistvo porodice Smiljanić u [[Futog]]u. * [[23. 2.]] - [[Vogošća]] je prvo sarajevsko predgrađe koje prelazi u nadležnost FBiH, velika većina Srba otišla (NATO sutradan dao dozvolu VRS da kamionima pomaže Srbima koji se iseljavaju iz sarajevskih predgrađa). * 23. 2. - Izjava Saveta bezbednosti UN poziva Hrvatsku da osigura bezbednost srpske manjine. * 23. 2. - Vrhovni sud Srbije poništio registraciju [[George Soros|Sorosovog]] fonda - ponovo se registrovali u junu kao [[Fond za otvoreno društvo]]. * [[24. 2.]] - [[Kuba]]nsko ratno zrakoplovstvo zbog povrede zračnog prostora obara dva američka civilna aviona u vlasništvu [[Brothers to the Rescue]], kubanske emigrantske organizacije sa sjedištem u [[Miami]]ju ([[Raúl Castro]] optužen za ubojstvo 2026.). * [[25. 2.]] - Dvojica Hamasovih samoubica u autobusima u Jerusalimu (23 mrtvih) i Aškelonu (2) - odmazda za ubistvo Yahye Ayyasha. * 26/[[27. 2.]] - Mreža Univerziteta u Beogradu se priključila na Internet.<ref>[http://pc.pcpress.rs/tekst.php?id=1416 PC Press &#187; PC #33 | Dve godine Interneta]. pc.pcpress.rs</ref> * [[27. 2.]] - [[UN]] i [[SRJ]] suspendovale sankcije protiv [[Republika Srpska|RS]]. * 27. 2. - ''Pokémon Green'' je prva igra iz serije ''[[Pokémon]]''. * [[28. 2.]] - [[Ilijaš]] pod kontrolom FBiH. * 28. 2. - Rusija u [[Savjet Evrope|Savjetu Evrope]] (do 2022). * [[29. 2.]] - Zvanični kraj [[Opsada Sarajeva|Opsade Sarajeva]]. * 29. 2. - [[Rezolucija 1047 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija SB UN 1047]]: [[Louise Arbour]] imenovana za tužiteljku [[ICTY]] u Hagu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Sarajevo 19.3.1996 war.JPG|mini|[[Grbavica]]]] * [[mart]] - "Žitna afera" u Srbiji, pripisana premijeru [[Mirko Marjanović|Marjanoviću]] (razlika između otkupne i izvozne cene pšenice 1995). * [[1. 3.]] - Gen. Đukić optužen pred [[ICTY]] nakon što je odbio svedočiti. * [[2. 3.]] - Na trećem kongresu [[SPS]] [[Slobodan Milošević]] reizabran za predsednika stranke, promenjeno 20 od 26 članova Izvršnog odbora. * 2. 3. - [[Zagrebačka kriza]]: predsjednik Tuđman imenovao [[Marina Matulović Dropulić|Marinu Matulović Dropulić]] za gradonačelnicu Zagreba, skupština je ne prihvaća. * 2. 3. - Na [[Australijski federalni izbori 1996|federalnim izborima]] u [[Australija|Australiji]] desničarska koalicija odnosi pobjedu nad [[Australijska laburistička partija|Laburističkom partijom]] premijera [[Paul Keating|Paula Keatinga]]. [[John Howard]] je premijer 11. 3. (do [[2007]]). * [[3. 3.]] - Promena vlasti u [[Španija|Španiji]] nakon 14 godina: desničarska [[Narodna stranka (Španija)|Narodna stranka]] na čelu s [[Jose Maria Aznar]]om odnosi pobjedu nad [[PSOE|socijalistima]] premijera [[Felipe Gonzalez|Felipea Gonzaleza]] - Aznar je premijer od 4. 5. (do [[2004]]). * 3. 3. - U [[Bečej]]u uhapšeni [[Dražen Erdemović]] i Radoslav Kremenović, osumnjičeni za učešće u [[Srebrenički genocid|Srebreničkom masakru]]. * 3 - 4. 3. - Još 32 mrtvih u napadima samoubica u Izraelu. {{Dvostruka slika|right|BeforeDayton.png|180|Postpostdayton.png|180|Prije...|i poslije Daytona}} [[Datoteka:Razmjene devedesetih.png|mini|250px|Ishod rata: etničke teritorije na "krivoj" strani]] * [[6. 3.]] - Policija FBiH preuzela [[Hadžići|Hadžiće]]. * 6. 3. - [[Prvi čečenski rat]], [[Bitka za Grozni (mart 1996)|Bitka za Grozni]]: čečenski pobunjenici napali sedište ruske vlasti u [[Grozni|Groznom]], gine 130 čečenskih boraca i 70 ruskih vojnika i milicionera. * 6. 3. - [[Mesut Yılmaz]] je premijer Turske nakon [[Tansu Çiller]] (do juna). * [[8. 3.]] - [[ICTY]] izdao međunarodni nalog za hapšenje [[Milan Martić|Milana Martića]] zbog [[Raketiranje Zagreba|raketiranja Zagreba]] prošle godine. * [[9. 3.]] - Miting povodom godišnjice [[Demonstracije u Beogradu 1991.|9-martovskih]] demonstracija u Beogradu (osnovana [[Koalicija Zajedno]] - [[SPO]], [[DS]] i [[Građanski savez Srbije|GSS]]). * ca. 10. 3. - [[Dragutin Topić]] osvojio zlatnu medalju za skok u vis na Evropskom šampionatu u Stokholmu. * [[11. 3.]] - Ino. ministri Milutinović i Granić potpisali u Zagrebu memorandum o otvaranju Jadranskog naftovoda (28. 3.) i drugim vezama, postojeći biroi dignuti na nivo konzulata. * [[12. 3.]] - FBiH preuzima [[Ilidža|Ilidžu]], dolaze hiljade Bošnjaka (pljačke se nastavljaju). * [[13. 3.]] - [[Masakr u Dunblaneu]] u kome nezaposleni škotski trgovac [[Thomas Hamilton (ubica iz Dunblanea)|Thomas Hamilton]] vatrenim oružjem ubija 16 učenika i nastavnika osnovne škole. * [[15. 3.]] - Iz Narodnog muzeja u Beogradu ukradena [[Auguste Renoir|Renoarova]] "Kupačica" (pronađena 4 dana kasnije). * mart - Fuzijom Ciba-Geigy i Sandoz nastaje farmaceutska korporacija [[Novartis]]. * [[18. 3.]] - Sastanak Milošević-Tuđman-Ganić u Ženevi o sprovođenju Dejtonskog sporazuma. Milošević pristao izručiti [[Dražen Erdemović|Dražena Erdemovića]] i Radoslava Kremenovića (prebačeni 30. 3.) a Tuđman [[Tihomir Blaškić|Tihomira Blaškića]] (predaja 1. 4.), jačanje FBiH, nastavak avionskog saobraćaja između BiH i SRJ itd. * 18. 3. - Požar u Ozone Disco u [[Quezon City]]ju na Filipinima: 162 mrtvih. * [[19. 3.]] - Policija FBiH preuzima [[Grbavica|Grbavicu]] u kojoj su mnogi objekti zapaljeni od vlasnika ili vandala. * [[20. 3.]] - Vojska RS preuzima područje [[Šipovo|Šipova]] i [[Mrkonjić Grad]]a (28. 3. iskopano 28 tela iz masovne grobnice). * 20. 3. - [[UK|Britanska]] vlada objavljuje kako se [[goveđa spongiformna encefalopatija]] (poznata kao kravlje ludilo) može prenositi s krava na ljude. Evropska komisija će zabraniti izvoz britanske govedine u ostatak sveta, nakon što su francuska i nemačka vlada uveli svoje zabrane. * [[21. 3.]] - Ambasadorka SAD pri UN [[Madeleine Albright]] u istočnoj Slavoniji, Srbi u Vukovaru protestuju i gađaju automobile kamenjem. * [[22. 3.]] - Prve optužnice za zločine nad Srbima pred ICTY: Zejnil Delalić, Zdravko Mucić, [[Hazim Delić]] i [[Esad Landžo]] ([[Logor Čelebići]]). * [[23. 3.]] - Sastanak Kontakt grupe u Moskvi: pustiti preostalih 200 zarobljenika; Rusija se protivi obuci i naoružavanju ARBiH. * 23. 3. - Na [[Tajvan]]u održani prvi neposredni izbori za predsjednika, na kojima je pobijedio predsjednik [[Lee Teng-hui]], iz [[Kuomintang]]a. Kina je ranije tijekom mjeseca izvodila raketne probe, Treća kriza u Tajvanskom moreuzu traje od prošle godine. * [[25. 3.]] - [[68. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Braveheart]]'', ukupno pet nagrada od 10 nominacija, ''[[Apollo 13 (film)|Apollo 13]]'' dve nagrade od devet nominacija. * 25. 3. - [[Komet Hyakutake]] je prošao na 15 Gm od Zemlje, samo nekoliko dana je vrlo svjetla. * 25. 3. - [[Hillary Clinton]] i [[Chelsea Clinton|Chelsea]] te [[Sheryl Crowe]] posećuju američke vojnike u Bosni. * [[26. 3.]] - MMF je odobrio 10,2 milijarde dolara zajma Rusiji. [[Datoteka:BOVINE PRION PROTEIN 1dx0 asym r 500.jpg|150px|mini|Goveđi [[prion]]]] * [[27. 3.]] - [[Goveđa spongiformna encefalopatija]], "Bolest ludih krava": Evropska unija zabranjuje uvoz britanske govedine, nakon što je utvrđena veza sa ljudskom [[Creutzfeldt–Jakobova bolest|Creutzfeldt–Jakobovom bolesti]] (do 2006). * [[28. 3.]] - SAD protestuju zbog Tuđmanovog predloga da se vojnici NDH prenesu u [[Logor Jasenovac|Jasenovac]]. * [[29. 3.]] - Na Grbavici bačene granate na bh. policiju. * 29. 3. - Hrvatski sabor usvojio dva amandmana na krivični zakon koji prijete slobodi tiska. * [[30. 3.]] - Bačena bomba na beogradsku [[Bajrakli džamija|Bajrakli džamiju]] (i opet 16. 4.). * [[31. 3.]] - Bošnjački i hrvatski funkcioneri FBiH potpisali dogovor o zajedničkoj naplati carine, [[Zastava Federacije Bosne i Hercegovine|zastavi]] i lokalnim vlastima. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Bosna i Hercegovina|BiH]] zvanično postala punopravan član [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (WB). * 1. 4. - Gen. [[Tihomir Blaškić]], bivši zapovjednik Glavnog stožera [[HVO]], stigao u Haag. * [[3. 4.]] - [[Rušenje USAF CT-43 (1996)|Pad USAF CT-43]]: američki [[USAF|vojni]] avion [[Boeing 737]] pao kraj [[Dubrovnik]]a, poginuo američki ministar trgovine [[Ron Brown (američki političar)|Ron Brown]] i još 34. * 3. 4. - Poternice ICTY za "Vukovarskom trojkom" (Šljivančanin, Mrkšić, Radić). * 3. 4. - U prisustvu pomoćnika američkog državnog sekretara za Evropu i Kanadu, ambasadora Johna Kornbluma u Sarajevu formiran [[Forum Federacije BiH]]. * 3. 4. - [[Theodore Kaczynski]], američki ekoterorist poznat pod nadimkom "Unabomber", uhapšen nakon više decenija skrivanja u Montani. * [[4. 4.]] - U [[Senj]]u uhapšena četvorica Bosanaca, optužena za pripremanje atentata na [[Fikret Abdić|Fikreta Abdića]]. * [[6. 4.]] - U [[San Jose (Kalifornija)|San Joseu]] održana prva utakmica [[Major League Soccer]], prve američke profesionalne fudbalske lige. * [[7. 4.]] - U Beogradu je palo 7&nbsp;cm snega; prethodna zima, period novembar-mart, bila je hladna, sa ledenim kišama i košavama.<ref>[https://www.meteologos.rs/izuzetno-duga-i-nezgodna-zima-19951996/ Izuzetno duga i nezgodna zima 1995/1996. &#8211; Meteologos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240109170041/https://www.meteologos.rs/izuzetno-duga-i-nezgodna-zima-19951996/ |date=2024-01-09 }}. meteologos.rs</ref> * [[8. 4.]] - [[SRJ]] uspostavila diplomatske veze sa Makedonijom (pod nazivom Republika Makedonija). * [[9. 4.]] - EU priznala SR Jugoslaviju. * 9. 4. - Bosanski Hrvat Zdravko Mucić izručen Haškom tribunalu (uhapšen u Austriji prošlog meseca, u zatvoru do 2003). * 9. 4. - Srpska strana je ispunila uslov oslobađanja ratnih zarobljenika (ostala su 16-orica u RS optužena za ratne zločine i 60 od 276 iz Žepe u Užicu, koji čekaju dokumenta za Finsku i Dansku). * [[11. 4.]] - [[Operacija Plodovi gnjeva]], veliki izraelski vojni napad na [[Hezbollah]]ove ciljeve u južnom [[Libanon]]u. * 11. 4. - 7-godišnja [[Jessica Dubroff]] pogiba prilikom pokušaja da postane najmlađa osoba koja je avionom letila preko [[SAD]]. * 12 - 13. 4. - U Briselu održana donorska konferencija za BiH: obećana milijarda ekija (pored 480 miliona prošlog decembra) * [[13. 4.]] - Osnovana [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] ([[Haris Silajdžić]]). * [[16. 4.]] - [[Prvi čečenski rat]], [[Bitka u Jarišmardiju]]: u zasedi uništena ruska kolona, preko 200 mrtvih. * [[18. 4.]] - [[Masakr u Qani]], prilikom koga preko 100 libanonskih civila gine u izraelskom artiljerijskom napadu na bazu UN. * [[19. 4.]] - Savet Sremsko-baranjske oblasti izabrao [[Goran Hadžić|Gorana Hadžića]] za predsednika i raspustio se; Miroslav Keravica gradonačelnik Vukovara umesto [[Slavko Dokmanović|Slavka Dokmanovića]]. * [[21. 4.]] - U [[Italija|Italiji]] održani [[parlamentarni izbori u Italiji 1996|parlamentarni izbori]] na kojima ljevica, okupljena u koaliciju ''[[Maslina (italijanska koalicija)|Maslina]]'' pod vodstvom [[Romano Prodi|Romana Prodija]], odnosi pobjedu nad desničarskom koalicijom premijera [[Silvio Berlusconi|Silvija Berlusconija]]. Prodi je premijer 1996-99. * 21. 4. - [[Džohar Dudajev]], lider [[Čečenska Republika Ičkerija|Čečenske Republike Ičkerije]], ubijen preciznim raketnim udarom. * 21. 4. - Neredi u [[Doboj]]u, gde su muslimanske izbeglice pokušale posetiti svoje domove i groblje, američki mirotvorci pucali u vazduh. * [[22. 4.]] - Počeci [[Kosovski rat|Kosovskog rata]]: četiri napada na [[Kosovo|Kosovu]] - ubijena trojica gostiju u kafani "Čakor" u Dečanima, policajac kod Štimlja i devojka u policijskim kolima na putu Mitrovica-Peć, dva policajca ranjena u Peći. * [[23. 4.]] - Demonstracije albanskih žena u Prištini zbog ubistva studenta Albanca 21. 4. * [[24. 4.]] - Na traženje [[Jaser Arafat|Jasera Arafata]], [[PLO]] odbacuje klauzulu o nepriznavanju Izraela, u duhu sporazuma iz Osla 1993. * [[25. 4.]] - Zubak i Ganić dogovorili u Bonu spajanje bošnjačke i hrvatske policije u FBiH. * [[26. 4.]] - Osnovana Šangajska petorka, kasnije [[Šangajska organizacija za saradnju]]. * [[27. 4.]] - U eksploziji bombe poginuo albanski dečak u selu Velika Reka<ref>{{en}} [http://www.tol.org/client/article/17014-on-the-spot-kosovo-great-fear-in-velika-reka.html On the Spot: Kosovo: Great Fear in Velika Reka], tol.org</ref>. * [[28. 4.]] - [[Masakr u Port Arthuru]] na [[Tasmanija|Tasmaniji]] prilikom koga [[Martin Bryant]] ubija 35 osoba. * [[29. 4.]] - Jedan muslimanski izbeglica poginuo u napadu na autobuse kod [[Trnovo (Istočno Sarajevo)|Trnova]], još dvojica u minskom polju kod Doboja. * [[30. 4.]] - [[Zagrebačka kriza]]: hrvatska vlada raspustila vlasti u Zagrebu i imenovala povjerenika. === Maj/Svibanj === * [[2. 5.]] - U Sarajevu uhapšeni [[Hazim Delić]] i [[Esad Landžo]] (izručeni 13. 6.; zatvoreni do 2008. odn. 2006.). * [[7. 5.]] - Počinje prvo suđenje pred [[ICTY]], [[Duško Tadić|Dušku Tadiću]], prvo takvo od [[Nirnberški proces|Nirnberških]] i [[Tokijski proces|Tokijskih procesa]] (biće osuđen 2000. na 20 godina, pušten 2008). * 7. 5. - Ceremonijom u Lipovcu otvoren [[Autoput Bratstva i jedinstva|autoput Beograd-Zagreb]]. * [[8. 5.]] - U [[Niš]]u zbog neisplaćenih plata štrajkuje 20.000 radnika, podržavaju guvernera NBJ Avramovića. * [[10. 5.]] - Australijska vlada, kao reakciju na masakr u Port Arthuru, donosi odluku o potpunoj zabrani posjedovanja [[automatska puška|automatskih]] i [[poluautomatska puška|poluatomatskih pušaka]] od strane običnih građana. * 10. 5. - Oluja na [[Mount Everest]]u odnosi osam alpinista. * [[14. 5.]] - Bosanski Hrvati i Muslimani u Vašingtonu potpisali sporazum o ujedinjenju oružanih snaga u roku od tri godine. * 14. 5. - Savet Evrope odlaže članstvo Hrvatske. * [[15. 5.]] - Savezna skupština smenila guvernera [[narodna banka Jugoslavije|NBJ]] [[Dragoslav Avramović|Dragoslava Avramovića]] (glasali i crnogorski poslanici). * 15. 5. - Slobodan Milošević u poseti Podgorici. * 15. 5. - Predsednik RS Radovan Karadžić smenio premijera [[Rajko Kasagić|Rajka Kasagića]], navodno zbog "preterane saradnje sa međunarodnom zajednicom"<ref>[https://www.upi.com/Archives/1996/05/16/NATO-official-backs-Serb-leader/1008832219200/ NATO official backs Serb leader]. upi.com May 16, 1996</ref>. Tri dana kasnije postavljen [[Gojko Kličković]] (dva mandata do 1998). * [[18. 5.]] - [[Radovan Karadžić]] imenovao [[Biljana Plavšić|Biljanu Plavšić]] da ga predstavlja u međunarodnim pregovorima. * 18. 5. - Četiri autobusa sa muslimanskim izbeglicama zaustavljena kod Prijedora, IFOR poslao trupe i tenkove. * 18. 5. - [[Pjesma Eurovizije 1996.|Pjesma Eurovizije]] u Oslu: pobjedio Eimear Quinn iz Irske, [[Maja Blagdan]] iz Hrvatske 4. ("Sveta ljubav"), [[Amila Glamočak]] iz BiH 22. ("Za našu ljubav"). * 18. 5. - [[Osama bin Laden]] je prinuđen da se iz Sudana vrati u Afganistan. * [[21. 5.]] - Zvanični početak demilitarizacije u istočnoj Slavoniji. * 21. 5. - Pod pritiskom evroskeptika u svojoj stranci i krize ludih krava, britanski premijer [[John Major]] objavljuje prekid saradnje na sastancima EU. * 21. 5. - Feribot ''MV Bukoba'' potonuo u [[tanzanija|tanzanijskom]] delu [[Viktorijino jezero|Viktorijinog jezera]], uz gubitak do 1.000 života. * 21. 5. - GIA objavljuje da je ubila sedmoricu [[trapisti]]čkih monaha u Alžiru. * [[23. 5.]] - Švedski pustolov [[Göran Kropp]] osvaja [[Mount Everest]] potpuno sam, bez boce kisika i pomoći [[Šerpa (vodič)|Šerpa]]. * 23. 5. - Nevenka Košutić, kćerka predsednika Tuđmana, tužila [[Feral Tribune]] i traži 3,5 milijuna kuna (US$635,000) odštete. * [[24. 5.]] - [[2. 6.]] - [[Datoteka:Handball pictogram.svg|25px]] [[Evropsko prvenstvo u rukometu 1996.|Evropsko prvenstvo u rukometu]] u Španiji - Rusija 1, SRJ 3, Hrvatska 5. ** SRJ i Hrvatska igrali 28. 5.: 27 - 24. * [[26. 5.]] - Na parlamentarnim izborima u Albaniji pobeđuje vladajuća [[Demokratska partija Albanije]], opozicija se povukla optužujući je za zastrašivanje, OEBS optužuje predsednika za nameštanje. * [[27. 5.]] - [[Prvi čečenski rat]]: Ruski predsjednik [[Boris Jeljcin]] se prvi put sastaje s predstavnicima čečenskih separatista kako bi pregovarao o eventualnom miru. * 27 - 30. 5. - Proterivanja Muslimana iz [[Teslić]]a.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1996/05/30/NATO-cannot-stop-ethnic-cleansing/3741833428800/ NATO cannot stop ethnic cleansing]. upi.com May 30, 1996</ref> * [[28. 5.]] - Rekonstrukcija vlade Srbije: šest novih članova, među kojima i [[Aleksandar Tijanić]], direktor i glavni i odg. urednik [[BK televizija|BK TV]], novi ministar informisanja (podneo ostavku već u decembru). * 29. 5. - Izbori u Izraelu: [[Benjamin Netanjahu]] je neočekivano pobedio [[Šimon Peres|Šimona Peresa]] sa 50,5 prema 49,5%. Netanjahu je prvi put premijer do 1999, mirovni proces je usporen. * [[31. 5.]] - [[FIFA]] odlučuje da se sljedeće [[Svjetski kup FIFA|Svjetsko prvenstvo u fudbalu]] održi u [[Japan]]u i [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]] - prvi put u dvije umjesto jednoj državi. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Dovršen je prenos nuklearnog oružja iz Ukrajine u Rusiju, prema [[Budimpeštanski memorandum|Budimpeštanskom memorandumu]]. Kazahstansko oružje će biti preneto u septembru a belorusko u novembru. * [[2. 6.]] - U Požarevcu otvorena diskoteka "Madona" [[Marko Milošević|Marka Miloševića]]. * 2. 6. - Napadnuti autobusi sa muslimanskim izbeglicama u obilasku [[Potočani (Doboj)|Potočana]] kod Doboja. * [[4. 6.]] - Prvo lansiranje rakete [[Ariane 5]] se završava neuspehom. * [[5. 6.]] - Posmatrači UN izveštavaju o uznemiravanju Srba u Sarajevu. * 5. 6. - [[John C. Kornblum]] otvorio američki informacioni centar (USIA) u Prištini. * [[8. 6.]] - U najdužem ženskom finalu [[Roland Garros]]a u historiji [[Steffi Graf]] odnosi pobjedu nad [[Arantxa Sanchez Vicario|Arantxom Sanchez Vicario]] te tako osvaja svoju 19. Grand slam titulu. * [[8. 6.|8]] - [[30. 6.]] - [[Datoteka:Football pictogram.svg|25px]] [[UEFA Euro 1996]] u Engleskoj: Nemačka 1. ** [[11. 6.]] - [[Hrvatska nogometna reprezentacija]] odigrala prvu utakmicu na nekom velikom natjecanju. Na EP u [[Engleska|Engleskoj]] pobijedili su Tursku sa 1:0 golom [[Goran Vlaović|Gorana Vlaovića]] (biće izbačeni sa 2:1 od Nemačke u 1/4 finalu [[23. 6.]], [[Davor Šuker]] među najboljim napadačima). * [[9. 6.]] - U Hrvatskoj uhapšen Zlatko Aleksovski, optužen za zločine nad Muslimanima. [[Datoteka:Bih cantons sh.png|mini|[[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine]]]] * [[12. 6.]] - Zakonom o federalnim jedinicama (županijama) osnovano je deset [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kantona Federacije Bosne i Hercegovine]]. * [[14. 6.]] - U Firenci potpisan sporazum o ograničenju naoružanja sve tri strane u Bosni, kao i Hrvatske i SRJ. * [[15. 6.]] - Predsjednik Stranke za BiH [[Haris Silajdžić]] napadnut i povrijeđen u [[Cazin]]u. * 15. 6. - Bomba Privremene [[IRA]]-e demolirala centar [[Mančester]]a, preko 200 povređenih. * [[16. 6.]] - Pero Marković izabran za premijera "Hrvatske Republike Herceg Bosne", predstavnik Bildt osuđuje obnovljeni bosanskohrvatski parlament kao nelegalan. * [[17. 6.]] - [[Viktor Ivančić]] i [[Marinko Čulić]] iz "[[Feral Tribune]]a" pred sudom zbog članka "Kosti u mikseru". * [[18. 6.]] - Savet Bezbednosti UN skinuo embargo na oružje ex-Yu republikama. * 18. 6. - Jedan policajac poginuo i dva ranjena u dva napada kod Kos. Mitrovice i Podujeva. * 18. 6. - Veće građana Skupštine SRJ usvojilo izborni zakon kojim je zemlja podeljena na 36 izbornih jedinica (29 u Srbiji, 7 u Crnoj Gori, umesto ranijih 9 i 1), što se smatra povoljnim za vladajuće partije. * [[20. 6.]] - SDS Pale kandiduje Radovana Karadžića na septembarskim izborima. * [[21. 6.]] - Administrator Jaques Klein objavio da je okončana demilitarizacija Istočne Slavonije (konačni dokument 27. 6.?). * 21. 6. - Dvojica poginula u eksploziji u fabrici eksploziva "Prva iskra" [[Barič]]. * [[22. 6.]] - Hrvati kamenuju autobuse sa Muslimanima koji bi posetili domove u [[Počitelj]]u. * 22. 6 - Objavljena je igra ''[[Quake]]''. * [[23. 6.]] - [[Nintendo 64]] predstavljen u Japanu. * [[25. 6.]] - Eksplozija bombe uništava stambenu zgradu Khobar Towers u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]] pri čemu je ubijeno 19 pripadnika [[USAF|američkog ratnog zrakoplovstva]]. * 25. 6. - Predsednici Lilić, Milošević i Bulatović pozivaju bosanske Srbe na puno poštovanje Dejtona (misli se na Karadžićevu ostavku). * 25. 6. - Pad vojnog helikoptera na niškom aerodromu, dvojica poginula. * [[26. 6.]] - Irska novinarka [[Veronica Guerin]] ustrijeljena u [[Dublin]]u. * 26. 6. - Neredi u Engleskoj nakon poraza od Nemačke u polufinalu. * [[27. 6.]] - Voz prošao između [[Mirkovci|Mirkovaca]] i [[Vinkovci|Vinkovaca]]. * [[28. 6.]] - [[Necmettin Erbakan]] postaje prvi islamistički turski premijer (do juna 1997). * [[29. 6.]] - [[Radovan Karadžić]] ponovo izabran za lidera [[SDS (BiH)|SDS]]. * 29. 6. - Samit G7 u Lyonu preti sankcijama Bosanskim Srbima ako Karadžić ne napusti javnu funkciju. * [[30. 6.]] - Lokalni izbori u [[Mostar]]u, 49% "Za jedinstveni Mostar" (SDA i LBO), 46% za HDZ. * 30. 6. - [[Radovan Karadžić]] preneo predsednička ovlašćenja na potpredsednicu [[Biljana Plavšić|Biljanu Plavšić]]. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:1996 Russian presidential election (second round, shaded).svg|mini|Izborna karta Rusije]] * [[3. 7.]] - [[Boris Jeljcin]] je u drugom krugu reizabran za predsjednika [[Rusija|Rusije]], pobijedivši [[Komunistička partija Ruske Federacije|komunističkog]] kandidata [[Genadij Zjuganov|Genadija Zjuganova]] sa 54,4%. Prvi put u povijesti Rusije, narod je izabrao šefa države; Jeljcin nije dovršio mandat, krajem 1999. predao je vlast [[Vladimir Putin|Putinu]]. * 3. 7. - Suđenje [[Zoran Đinđić|Zoranu Đinđiću]], lideru DS, i Dragoljubu Beliću, uredniku "Telegrafa" koje je premijer Marjanović tužio za klevetu u vezi "žitne afere" - delimično usvojeni argumenti odbrane, nastavak suđenja u septembru. [[Datoteka:Portrait of Dolly - geograph.org.uk - 5051701.jpg|mini|[[Ovca Dolly]]]] * [[5. 7.]] - Rođena klonirana [[Ovca Dolly]]. * 5. 7. - Zvanično zabeležena [[slinavka i šap]] na Kosovu (stručnjaci [[WHO]] u avgustu utvrdili da u [[SRJ]] nije bilo bolesti, u međuvremenu ubijeno 4.000 grla goveda). * [[7. 7.]] - Počinje iskopavanje masovnih grobnica kod Srebrenice.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1996/07/07/Bosnian-mass-grave-excavation-begins/8170836712000/ Bosnian mass grave excavation begins]. upi.com July 7, 1996</ref> * [[8. 7.]] - U [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] objavljen Zakon o službenoj upotrebi jezika - obavezni [[ekavski izgovor]] i [[Vukova ćirilica|ćirilica]]<ref>Ković i Čubrilović (9. avg. 1996). [http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199608/60809-001-pubs-sar.htm Novi zakon o jeziku u RS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305030037/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199608/60809-001-pubs-sar.htm |date=2016-03-05 }}. aimpress.ch</ref>. * 8. 7. - [[Martina Hingis]] nakon meča u finalu ženskih parova u dobi od 15 godina i 282 dana postaje najmlađa osoba koja je ikada osvojila [[Wimbledonski teniski turnir]]. * 8. 7. - Počinje iskopavanje tela iz masovne grobnice u [[Cerska|Cerskoj]]. * 8. 7. - Izašao ''Wannabe'', prvi i izuzetno uspešni singl grupe ''[[Spice Girls]]''. * [[11. 7.]] - Osnovana [[Zajednica zemalja portugalskog jezika]]. * 11. 7. - U [[Srebrenica|Srebrenici]] proslavljena godišnjica "oslobođenja" grada. * 11. 7. - Haški tribunal izdao međunarodne poternice za Karadžićem i Mladićem; prvi put zatražio istraživanje moguće Miloševićeve odgovornosti za rat u Bosni (?). * [[15. 7.]] - U [[Pančevo]] stigla prva nafta Jadranskim naftovodom od 1991. * [[16. 7.]] - Novi zakon o državljanstvu u SRJ daje to pravo onima registrovanim do marta 1992. * 16. 7. - Vlada FBiH potpisala sporazum sa firmom [[Military Professional Resources Inc.|MPRI]] za opremanje i obuku njenih snaga, vrednosti 400 miliona dolara<ref>[https://www.upi.com/Archives/1996/07/16/Bosnians-US-firm-sign-agreement/8540837489600/ Bosnians, U.S. firm sign agreement]. upi.com July 16, 1996</ref> (prvo oružje stiže na sarajevski aerodrom 23-ćeg). * [[17. 7.]] - [[Richard Holbrooke]], sada bankar, stigao je kao mirovni izaslanik u region. Glavna tema je neispunjavanje Dejtonskog sporazuma od strane bosanskih Srba, što bi moglo dovesti do vraćanja sankcija SRJ (razgovori sa Miloševićem 17-og i 18/19-og). * 17. 7. - TWA 800: nedaleko od New Yorka u eksploziji Boeinga 747 na [[Let TWA 800|letu za Pariz i Rim]] gine svih 230 putnika i 18 članova posade. Četvorogodišnja istraga zaključuje da je došlo do eksplozije pare goriva u rezervoaru usled kratkog spoja. * 17. 7. - Američki novinar [[Joe Klein]] priznaje da je autor bestselera ''[[Primary Colors]]'', romana inspirisanog Clintonovom kampanjom 1992. * [[19. 7.]] - Nakon sporazuma sa Holbrookeom, [[Radovan Karadžić]] daje ostavku kao šef SDS i povlači se iz javnog života (do hapšenja 2008). * [[19. 7.]] - [[4. 8.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] [[Olimpijada 1996|Olimpijske igre u Atlanti]]. Medalje - [[Jugoslavija na OI 1996.|Jugoslavija]]: 1 zlatna ([[Aleksandra Ivošev]], malokal. puška), 1 srebrna (muška [[košarka]]), 2 bronzane (Aleksandra Ivošev, vazdušna puška i muška [[odbojka]]); [[Hrvatska na OI 1996.|Hrvatska]]: 1 zlatna (muški [[rukomet]]) i 1 srebro (muški [[vaterpolo]]). * [[23. 7.|23]] - [[24. 7.]] - [[Ejup Ganić]], potpredsednik FBiH, na čelu delegacije u poseti Beogradu, postignuti sporazumi o slobodi putovanja i obnavljanju saobraćajnih veza. * [[25. 7.]] - [[Građanski rat u Burundiju]]: vojni udar, [[Pierre Buyoya]] se vraća na vlast. * [[26. 7.]] - Eksplozije u vojnoj tvornici u Slavonskom Brodu, 18 povrijeđenih. * [[27. 7.]] - Za vrijeme održavanja Olimpijade u Atlanti bomba ubija jednu, a ranjava 11 osoba. * 27. 7. - UN izveštava o iseljavanju Srba iz vojnih stanova bivše JNA u Sarajevu. * [[28. 7.]] - Miting Srba u Vukovaru traži produženje mandata UN. * [[30. 7.]] - Iz Sarajeva prema [[Ploče|Pločama]] krenuo prvi voz od 2. 5. 1992.. * [[31. 7.]] - Razgovori Tuđman - Ganić u Zagrebu: dogovoreno da će Herceg-Bosna biti apsorbovana u FBiH. === Avgust/August/Kolovoz === * [[2. 8.]] - Razgovor Clinton-Tuđman, pristanak na raspuštanje Herceg-Bosne i prihvaćanje rezultata izbora u Mostaru. * 2. 8. - [[OVK]] bacila bombe na policijske stanice u Podujevu i Prištini. * [[6. 8.]] - [[NASA]] objavila da meteorit [[Allan Hills 84001]], koji verovatno potiče s Marsa, možda sadrži tragove primitivnog života. * 6. 8. - [[Ramones]] sviraju poslednji put. * 6 - 20. 8. - [[Operacija Džihad]], Treća bitka za Grozni: Čečeni se infiltriraju u Grozni i opkoljavaju ruske snage; većina stanovnika napušta grad 20-tog usled raketiranja. * [[7. 8.]] - U [[Atina|Atini]] su se sastali predsednici [[Srbija|Srbije]] i [[Hrvatska|Hrvatske]] [[Slobodan Milošević]] i [[Franjo Tuđman]] i postigli dogovor o normalizaciji odnosa između [[SRJ|SR Jugoslavije]] i [[Hrvatska|Hrvatske]]. * 7. 8. - U [[Pulski filmski festival|Puli]] je prikazan film "[[Kako je počeo rat na mom otoku]]" - najgledaniji hrvatski film do 2026. * [[10. 8.]] - Izbio katastrofalni požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], za četiri dana izgorelo 3815 hektara. * 10. 8. - Tuča u [[Novi Šeher|Novom Šeheru]] između Hrvata i Muslimana koji su došli na versku proslavu. * [[13. 8.]] - Serijski silovatelj i ubica devojčica [[Marc Dutroux]] je ponovo uhapšen, sa dvoje saučesnika. * [[14. 8.]] - U [[Mostar]]u za gradonačelnika izabran Ivica Prskalo, zamenik je [[Safet Oručević]]. * [[15. 8.]] - [[Međunarodni aerodrom Sarajevo]] otvoren za civilni saobraćaj. * [[16. 8.]] - Trogodišnji dečak pao u zabran za gorile u čikaškom zoološkom vrtu, nakon čega ga je gorila [[Binti Jua]] čuvala dok nije stigla pomoć. * 16. 8. - Posle više od godinu dana u [[talibani|talibanskom]] zarobljeništvu, ruska posada uspela pobeći iz [[Kandahar]]a sa svojim avionom Il-76. * [[19. 8.]] - [[Spair Airlines Flight PAR-3601]]: pad ruskog transportnog aviona "[[Iljušin Il-76]]" u blizini beogradskog aerodroma, poginulo 11 članova posade. * [[22. 8.]] - Predsednik SAD Klinton potpisao Zakon o ličnoj odgovornosti i prilici za rad, reformu socijalnog sistema kojom je znatno smanjen broj osoba koje primaju federalnu socijalu. * [[23. 8.]] - Ministri [[Milan Milutinović|Milutinović]] i [[Mate Granić|Granić]] potpisali u Beogradu sporazum o normalizaciji odnosa SRJ i Hrvatske - uzajamno priznanje i uspostavljanje diplomatskih odnosa u roku od 15 dana. * 23. 8. - U Beogradu otvorena kancelarija Haškog tribunala. * 23. 8. - Fatva Osame bin Ladena "Objava rata protiv Amerikanaca koji okupiraju Zemlju Dva svetilišta" (Saudi Arabiju). * [[27. 8.]] - Počinje glasanje izbeglica na bosanskim izborima. Lokalni izbori izbori su odloženi zbog nepravilnosti u registraciji birača u više gradova. * [[28. 8.]] - [[Diana, princeza od Walesa]] se formalno razvodi od [[princ Charles od Walesa|princa Charlesa]]. * [[29. 8.]] - IFOR pritvorio 65 Srba koji su napali muslimanske izbeglice u Mahali kod [[Zvornik]]a - pušteni nakon što je gomila opkolila sedište UN u gradu. * [[30. 8.]] - [[Hasavjurtski sporazumi]] između gen. [[Aleksandar Lebed|Lebeda]] i [[Aslan Mashadov|Aslana Mashadova]]: kraj Prvog čečenskog rata - do [[Drugi čečenski rat|novog rata]] 1999. * [[31. 8.]] - [[Irački kurdski građanski rat]] ponovo počinje: [[Masud Barzani]] se obraća Sadamu Huseinu za pomoć, iračka vojska zauzima [[Erbil]], ubija preko 700 zarobljenih - povlače se nakon što su dali kontrolu Barzanijevoj stranci. * 31. 8. (?) - Pobuna Banyamulenge: Tutsiji u [[zair]]skoj provinciji Južni Kivu dižu ustanak uz podršku Ruande i Ugande, kako bi se suprotstavili Hutijima, među kojima ima i "[[Genocid u Ruandi|genocidaša]]" (''Génocidaires'') iz 1994, a koji opet napadaju Ruandu. Zbog nepopularnog i propalog [[Mobutu Sese Seko|Mobutuovog]] režima priključuju im se i druge grupe, osniva se AFDL, Alijansa demokratskih snaga za oslobođenje Kongo-Zaira, na čelu sa [[Laurent Kabila|Kabilom]]. * avgust-oktobar - Štrajk "Namenske" u Kragujevcu. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Svetiste1 Ludbreg.JPG|mini|200px|[[Svetište Predragocjene Krvi Kristove u Ludbregu]]]] * [[1. 9.]] - U [[Ludbreg]]u je svečano proslavljena izgradnja [[Svetište Predragocjene Krvi Kristove u Ludbregu|Svetišta Predragocjene Krvi Kristove]], čime je ispunjen zavjet [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] iz [[1739]]. godine. * [[2. 9.]] - Objavljen Dogovor [[Slobodan Milošević|Miloševića]] i [[Ibrahim Rugova|Rugove]] o povratku albanskih nastavnika i učenika u škole (neostvareno). * 2. 9. - Srbija: opoziciona koalicija "Zajedno" i formalno sklopila koalicioni dogovor. * 2. 9. - Bačene bombe na tri muslimanske kuće u Brčkom. * 2. 9. - Mirovni sporazum između filipinske vlade i Moro nacionalnog oslobodilačkog fronta. Borbu nastavlja Moro islamski oslobodilački front. * [[3. 9.]] - Operacija Desert Strike: pošto Husein opet zauzima Kurdistan, Amerikanci ispaljuju krstareće rakete na iračke ciljeve, proširena je i južna zona neletenja. * [[4. 9.]] - U glinokopu firme "Toza Marković" u [[Kikinda|Kikindi]] pronađen skelet [[mamut]]a (Mammothus Trogontherii - stepski mamut) star pola miliona godina. * [[5. 9.]] - Zemljotres kod [[Ston]]a, [[magnituda zemljotresa|M]] 6.0. * [[7. 9.]] - Kreće [[OBN]] (''Open Broadcast Network''), nezavisna, prekoentitska TV mreža u BiH. [[Datoteka:Drawing Tupac.png|100px|mini|[[Tupac Shakur]]]] * 7. 9. - [[Tupac Shakur]] je fatalno ranjen u Las Vegasu, umire 13-tog. * [[9. 9.]] - Uspostavljeni diplomatski odnosi između Hrvatske i SRJ. * [[10. 9.]] - Generalna skupština UN usvojila Sveobuhvatni ugovor o zabrani nuklearnih proba - nije stupio na snagu. * [[13. 9.]] - Haški tribunal izdaje poternicu za oficirom HVO [[Ivica Rajić|Ivicom Rajićem]]. * [[14. 9.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|20px]] Opšti izbori u BiH. Za predsedništvo izabrani [[Alija Izetbegović]] (SDA), [[Momčilo Krajišnik]] (SDS) i [[Krešimir Zubak]] (HDZ). U Predstavničkom domu BiH SDA 19, SDS 9, HDZ 8 itd. Za predsednicu RS izabrana [[Biljana Plavšić]] (SDS). * [[16. 9.]] - Izašao prvi broj beogradskog dnevnika "[[Blic]]". * [[20. 9.]] - U Hrvatskoj donesen Zakon o općem oprostu, u vezi rata. Savet bezbednosti poziva Hrvatsku da poboljša bezbednost u Krajini i Zapadnoj Slavoniji. * 20. 9. - Prva grupa Bošnjaka se samoinicijativno vraća u [[Jusići (Zvornik)|Jusiće]] kod Zvornika, neki su naoružani. * 20. 9. - [[Zoran Đinđić]] osuđen na 4 meseca uslovno zbog optužbi protiv premijera Marjanovića. * 20. 9. - U okršaju sa policijom ubijen [[Murtaza Bhutto]], mlađi brat i protivnik pakistanske premijerke [[Benazir Bhutto|Benazir]]. * [[24. 9.]] - U Jerusalimu izbijaju neredi povodom probijanja severnog izlaza iz Tunela Zida plača, u narednim danima strada 59 Palestinaca i 16 Izraelaca. * [[25. 9.]] - U [[Irska|Irskoj]] zatvoren posljednji [[Magdalenski azili|magdalenski azil]]. [[Datoteka:Flag of the Taliban.svg|mini|180px|Talibanska zastava]] * [[27. 9.]] - [[Afganistanski građanski rat (1992–1996)]] završen je [[Talibani|talibanskim]] zauzećem glavnog grada [[Kabul]]a. Predsednik [[Burhanuddin Rabbani]] beži, bivši lider [[Mohammad Najibullah]] ubijen. Islamski Emirat Afganistan traje do intervencije 2001, sever i severoistok zemlje ostaje pod vlašću međunarodno priznate Severne Alijanse, sa kojima odmah kreće [[Afganistanski građanski rat (1996–2001)|Treći građanski rat]]. Talibani vrlo strogo tumače šerijat, sa mnogim zabranama i obavezama. * [[29. 9.]] - Od ove godine [[ljetno računanje vremena]] se završava (''de facto'') poslednjom nedeljom u oktobru, umesto septembru. * [[30. 9.]] - Lider SDA za Sandžak [[Sulejman Ugljanin]] se posle tri godine vratio u Srbiju. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Rezolucija 1074 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija SB UN 1074]]: pozdravljeni izbori u BiH, ukinute preostale mere protiv bivše Jugoslavije - formalno ukinute sankcije SR Jugoslaviji, suspendovane posle Dejtona [[1995]]. (ostaje "spoljni zid"). * oktobar, početkom - [[Claudia Schiffer]] bila u Crnoj Gori. * [[2. 10.]] - Bivši bugarski premijer [[Andrej Lukanov]] ubijen ispred svoje kuće. * [[3. 10.]] - Milošević i Izetbegović se u Parizu složili oko uspostave diplomatskih odnosa, bezviznog režima i drugih veza (prvi autobus Beograd-Sarajevo 14. 10.). * [[5. 10.]] - Tročlano Predsjedništvo i Skupština BiH polažu zakletvu, srpski predstavnici bojkotuju. * [[6. 10.]] - Počeci [[Prvi kongoanski rat|Prvog kongoanskog rata]]: Masakr u Lemeri, na istoku Zaira: pobunjenički AFDL je ubio 37 ljudi u bolnici. * [[9. 10.]] - [[Dragoslav Avramović]] se povukao s čela koalicije [[Zajedno]]. * [[15. 10.]] - [[Telenor Srbija|Mobtel Srbija]] uveo digitalnu [[GSM]] 063 mrežu. * [[18. 10.]] - Srbija: policajci u civilu pretukli [[Milovan Brkić|Milovana Brkića]], novinara "Srpske reči"<ref>[http://cpj.org/news/1996/b92chron.html Crackdown on the News Media in Serbia and Montenegro in 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121205030358/https://www.cpj.org/news/1996/b92chron.html |date=2012-12-05 }}, cpj.org</ref>. * [[22. 10.]] - Sastala su se sva trojica članova Predsjedništva BiH. OSCE je odlučio da odloži lokalne izbore u BiH do sledeće godine (održani u septembru 1997). * [[25. 10.]] - Kod Podujeva (?) ubijeni policajac i civil (OVK preuzima odgovornost i preti Albancima koji sarađuju sa vlastima). * [[26. 10.]] - Brod sa američkim oružjem vrednim 100 miliona dolara, uključujući tenkove i helikoptere, usidrio se ispred Ploča; vlada BiH je pod pritiskom da se pre istovara smeni zamenik ministra odbrane [[Hasan Čengić]], koji ima veze sa Iranom.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1996/10/26/US-arms-ship-leaves-Croat-harbor/4653846302400/ U.S. arms ship leaves Croat harbor]. upi.com Oct. 26, 1996</ref> * [[29. 10.]] - Policija rasturila štrajk vozača GSP u Beogradu, u garaži na Novom Beogradu primenjena sila, uhapšen lider sindikata Dragoljub Stošić. * 29. 10. - MMF je imenovao Sergea Roberta iz Francuske za šefa centralne banke BiH. * 29. 10. - Pobunjenici u Zairu su zauzeli [[Bukavu]], glavni grad provincije [[Južni Kivu]]. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Pokrenuta je TV stanica ''[[Al Jazeera]]''. * [[3. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg|22px|SRJ]] Savezni izbori u [[SRJ]], koalicija [[SPS]]-[[JUL]]-[[Liberali Srbije|ND]] dobila 64 mandata prema 22 za "Zajedno"; [[DPS]] Crne Gore 20, [[Srpska radikalna stranka|radikali]] 16 itd. ** [[Datoteka:Coat of arms of Montenegro (1992-2004).svg|22px|border]]Skupštinski izbori u Crnoj Gori: DPS 45, [[Narodna stranka (Crna Gora)|Narodna stranka]] 19 itd. ** Prvi krug lokalnih izbora u obe republike i za pokrajinsku skupštinu Vojvodine. * 3. 11. - [[Duboka država]] u Turskoj: sudar mercedesa i kamiona kod Susurluka razotkriva veze između ekstremista iz Sivih vukova, policije i političara. * [[5. 11.]] - [[Benazir Bhutto]] po drugi put smenjena zbog optužbi za korupciju, * 5. 11. - [[Bill Clinton]] pobijedio [[Bob Dole|Boba Dolea]] na izborima za predsjednika SAD te tako osvojio drugi mandat, sa 31+1 prema 19 u državama. ** Republikanska većina je malo smanjena u Domu - neki novi članovi: [[Elijah Cummings]] (od aprila), Asa Hutchinson, [[Rod Blagojevich]], [[Dennis Kucinich]], [[Ron Paul]] (povratak). Republikanska većina u Senatu je malo povećana - neki novi članovi: [[Jeff Sessions]], [[Dick Durbin]], [[Chuck Hagel]]. [[Datoteka:Flag of the Federation of Bosnia and Herzegovina (1996–2007).svg|150px|mini|Zastava [[FBiH]] (1996-2007)]] * [[6. 11.]] - U [[sarajevo|Sarajevu]] održana konstituirajuća sjednica oba doma Parlamenta [[Federacija BiH|Federacije BiH]] na kojoj su usvojena obilježja Federacije BiH - grb i zastava (ukinuti 2007). * 6. 11. - Hrvatska postaje 40. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * [[7. 11.]] - Ciklon pogodio indijsku državu Andra Pradeši, ima preko 1.000 mrtvih. * [[8. 11.]] - Predsednica Plavšić dekretom smenila [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] sa čela Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|VRS]], za načelnika novog Generalštaba postavljen [[Pero Čolić]]; Mladić i saradnici to ne prihvataju. * [[9. 11.]] - U Rimu uhapšen Antonio Pagano, lider mafijaške organizacije [[Sacra corona unita]] u Pulji, koji se bavio švercom cigareta u Crnu Goru. * 9. 11. - U Skoplju tuča pristalica [[VMRO-DPMNE]] i nezavisnog romskog političara Amdi Bajramija. * [[10. 11.]] - Izbori u Sloveniji, najviše glasova za [[Liberalna demokracija Slovenije|Liberalnu demokraciju]] premijera [[Janez Drnovšek|Drnovšeka]]. * [[12. 11.]] - Pošto su se Bošnjaci, nekoliko stotina civila i naoružanih ljudi, juče vratili u zaselak Gajeve sela [[Koraj]]a kod Brčkog, došlo je do sukoba sa MUP RS.<ref>[https://aimpress.forumcivique.org/article/61113-001-pubs-sar/ POTPALJIVANJE RATNIH FITILJA]. aimpress.forumcivique.org Nov 13, 1996</ref> * 12. 11. - Sudar saudijskog džambo-džeta i kazahstanskog Il-76 zapadno od Delhija - 349 mrtvih. * ca. 12 - 23. 11. - Predsednik Tuđman u vašingtonskoj Walter Reed Army Hospital zbog kancera. * [[13. 11.]] - Opozicija napušta Hrvatski sabor nakon što im je odbijen predlog za rešenje Zagrebačke krize (do 27-og). * [[14. 11.]] - Predsjedništvo BiH i predstavnici sila usvojili u Parizu dvogodišnji plan u 13 tačaka za konsolidaciju mira. * [[15. 11.]] - Clinton izjavio da će novi američki kontigent ostati u BiH do 1998, ranije se govorilo o povlačenju do kraja godine. * 15. 11. - CNN izveštava da se Tuđman leči od raka u Washingtonu.<ref>[https://aimpress.forumcivique.org/article/61117-001-pubs-zag/ PREVIRANJA POVODOM TUDjMANOVE BOLESTI]. aimpress.forumcivique.org Nov 17, 1996</ref> * [[16. 11.]] - Eksplozija čečenskih terorista uništila devetospratnicu u [[Kaspijsk]]u, u Dagestanu - 68 poginulih. * [[17. 11.]] - Na lokalnim izborima u Srbiji koalicija "Zajedno" osvojila vlast u 44 opštine i najvećim gradovima (Beograd, Novi Sad, Niš, Kragujevac,... ukupno 60% stanovništva); SRS pobedila u [[Zemun]]u. * 17. 11. - [[Emil Constantinescu]] izabran za predsednika Rumunije (do 2000), pobedivši [[Ion Iliescu|Iliescua]]. * [[18. 11.]] - '''[[Demonstracije u Srbiji 1996–1997.]]''' počinju jer izborne komisije poništavaju opozicione pobede - paralelni protesti građana oko koalicije "Zajedno" (do februara) i studentski protesti (do marta). * [[21. 11.]] - Preko 120.000 građana se okuplja na ulicama [[Zagreb]]a kako bi protestirali zbog najavljenog gašenja popularnog [[Radio 101|Radija 101]]. Ministar unutarnjih poslova Ivan Jarnjak odbija naređenje predsjednika [[Franjo Tuđman|Franje Tuđmana]] da demonstracije - najveće u historiji Hrvatske - razbije silom, i dan nakon toga vlada dozvoljava Radiju 101 neometani rad. * 21. 11. - U luku Ploče stiže pošiljka teškog američkog oružja za [[Federacija Bosne i Hercegovine|FBIH]], nakon što je smenjen zamenik ministra odbrane Hasan Čengić, zbog veza sa Iranom. Clinton je u ovo vreme obavešten da je Iran poslao pola miliona dolara za Izetbegovićevu predizbornu kampanju.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1996/12/31/Report-links-Iran-Bosnian-leader/8847852008400/ Report links Iran, Bosnian leader]. upi.com Dec. 31, 1996</ref> * [[22. 11.]] - Počinju studentski protesti u Beogradu. * [[23. 11.]] - Predsednik [[Bill Clinton|Clinton]] prisustvuje samitu [[APEC]] u Manili - navodno je otkrivena bomba ispod mosta kojim je trebao proći, postavljena po [[Osama bin Laden|Bin Ladenovom]] nalogu. * 23. 11. - Ethiopian Airlines Flight 961: oteti avion ostaje bez goriva, sleće na vodu kod Komora, uz pogibiju 125 ljudi, uključujući tri otmičara, od 175 - otmičari su želeli u Australiju, mada im je objašnjeno da nema dovoljno goriva. * [[24. 11.]] - Beogradski sud poništio većinu opozicionih mandata u Skupštini grada, opozicija će bojkotovati treći krug zakazan za 27.. * [[25. 11.]] - Velika šetnja u Beogradu, bačena jaja na gradsku skupštinu i RTS. * [[27. 11.]] - [[Ratko Mladić]] konačno odstupa s čela VRS, za naslednika postavlja zamenika gen. [[Manojlo Milovanović|Manojla Milovanovića]] (koji je takođe među smenjenim oficirima). * 27. 11. - Polupano nešto stakala na RTS-u i Politici u Beogradu. * [[29. 11.]] - [[Dražen Erdemović]] osuđen na 10 godina zbog [[Masakr u Srebrenici|Masakra u Srebrenici]] (smanjeno na pet, pušten 1999.). * [[30. 11.]] - Vlada i pobunjenici afričke državi [[Sijera Leone]] potpisali u Abidžanu sporazum o okončanju petogodišnjeg građanskog rata - ali rat se nastavlja 1997-99. i 2000-2002. === Decembar/Prosinac === * [[3. 12.]] - Beogradski radio [[B 92]] ugašen posle nekoliko dana ometanja, [[Radio Indeks|radiju Indeks]] oborena snaga - par dana kasnije vraćeni nakon protestnog pisma Carla Bildta. * 3. 12. - ''[[Jane's Intelligence Review]]'' tvrdi da je [[ARBiH]] proizvodila hemijsko oružje tokom rata. * 3. 12. - Tuđman posetio Vukovar. * [[4. 12.]] - Londonska konferencija o sprovođenju mira u BiH: zamera se na neprivođenju optuženih za ratne zločine. * decembar, prva dekada - Prvi tabloid u Srbiji, provladin nedeljnik "Fleš", optužuje demonstrante da ih "finansira albanska mafija"<ref>[http://www.apnewsarchive.com/1996/Serb-opposition-proposes-freezing-Milosevic-group-s-foreign-assets/id-bcf22853c5fde163d22cff7727240359 Serb opposition proposes freezing Milosevic group's foreign assets], apnewsarchive.com</ref>. * [[6. 12.]] - Ministar informisanja u Srbiji [[Aleksandar Tijanić]] podneo ostavku. * 9 - 13. 12. - Prva ministarska konferencija [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]] održana u Singaporu - osnovane četiri stalne radne grupe. * [[10. 12.]] - Počinje [[UN-ov program hrane za naftu]] (do 2003): Irak prodaje prvu naftu, a prvu hranu će dobiti u martu. * 10. 12. - NATO odobrava novu misiju SFOR u BiH. Za madridski samit sledećeg jula su najavljene pozivnice za Poljsku, Češku i Mađarsku, mada se Rusija protivi širenju NATO. * [[11. 12.]] - Smjenjen hrvatski ministar unutarnjih poslova [[Ivan Jarnjak]], navodno zbog prisluškivanja riječkog gradonačelnika. * [[12. 12.]] - [[Rezolucija 1088 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija SB UN 1088]]: ovlašćeno stvaranje [[SFOR]]-a (''Stabilisation Force'') kao zamene [[IFOR]]-u u [[BiH]]. * [[13. 12.]] - [[Kofi Annan]], podsekretar za mirovne operacije, izabran je za sledećeg generalnog sekretara UN (1997-2006), nakon što se [[Boutros Boutros-Ghali]] povukao iz reizbora zbog američkog veta. * [[17. 12.]] - Počinje [[Talačka kriza u japanskoj ambasadi]] u Limi, Peru - [[Revolucionarni pokret Tupac Amaru]] je uzeo 72 taoca (do travnja). * 17. 12. - Hrvatski željezničari prekidaju trotjedni štrajk. [[Datoteka:Insignia NATO Army SFOR.svg|120px|mini|Oznaka [[SFOR]]]] * [[20. 12.]] - U Beograd doputovala Komisija [[OEBS]] na čelu s bivšim premijerom [[Španija|Španije]] [[Felipe Gonsales|Felipeom Gonsalesom]] kako bi ispitala regularnost lokalnih izbora u Srbiji pošto je, pod pritiskom inostrane javnosti i svakodnevnih protesta širom Srbije, predsednik Slobodan Milošević bio prisiljen da prihvati [[arbitraža|arbitražu]] OEBS. * 20. 12. - Okončava se NATO-ova misija IFOR u BiH, predaje mandat [[SFOR]]-u (''Stabilisation Forces''), prvobitno na 18 meseci, ostaje do 2004. * [[21. 12.]] - Bugarski premijer [[Žan Videnov]] podnosi ostavku zbog ekonomske krize (na čelu [[Bugarska socijalistička partija|BSP]] ga zamenjuje [[Georgi Parvanov]]). * [[24. 12.]] - U Beogradu kontramiting dovedenih pristalica Slobodana Miloševića; prethodno iz pištolja teško ranjen Ivica Lazović, član [[Srpski pokret obnove|SPO]], tokom dana u tučama povređeno 58 ljudi, jedan podlegao. * [[25. 12.]] - U Koloradu ubijena 6-godišnja [[JonBenét Ramsey]], mala misica. * 25/[[26. 12.]] - Blizu Sicilije potonuo brod F174 sa migrantima, najmanje 283 stradalih - najgora nesreća u Mediteranu od rata. * 24-26. 12.? - Predsednik crnogorske skupštine [[Svetozar Marović]] primio delegaciju Studentskog protesta i dao im podršku; potpredsednik vlade Slavko Drljević kaže da će Crna Gora uvesti sopstvenu valutu ako se u Beogradu i dalje bude štampao novac. * [[29. 12.]] - U [[Gvatemala|Gvatemali]] potpisan mirovni sporazum kojim se završava [[Građanski rat u Gvatemali|36-godišnji građanski rat]]. === Kroz godinu === * Prva dejstva "[[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]]". * [[Homoseksualnost]] dekriminalizirana u Federaciji BiH. * Kompanija [[PLIVA]] ponudila akcije na [[Londonska berza|Londonskoj berzi]] - prva iz istočno-centralne Evrope. * Objavljena je knjiga [[Samuel P. Huntington|Samuela P. Huntingtona]] "[[Sukob civilizacija]]". == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1996.}} * [[11. 2.]] - [[Daniil Medvedev]], teniser * [[14. 4.]] - [[Abigail Breslin]], glumica * [[16. 4.]] - [[Anya Taylor-Joy]], glumica * [[24. 4.]] - [[Ashleigh Barty]], australska tenisačica * [[5. 5.]] - [[Jai Hindley]], australski biciklist * [[15. 5.]] - [[Birdy (pjevačica)|Birdy]], pjevačica * [[20. 5.]] - [[Afera Michaela Browna|Michael Brown]], centar afere oko reakcije policije († [[2014]]) * [[28. 6.]] - [[Donna Vekić]], tenisačica * [[5. 7.]] - [[Ovca Dolly]], prvi klonirani sisavac († [[2003]]) * [[26. 7.]] - [[Stormzy]], britanski kantautor * [[10. 8.]] - [[Nemanja Majdov]], srpski džudista * [[1. 9.]] - [[Zendaya]], glumica * [[17. 9.]] - [[Duje Ćaleta-Car]], nogometaš * [[7. 10.]] - [[Lewis Capaldi]], škotski kantautor * [[9. 10.]] - [[Bella Hadid]], model * [[7. 11.]] - [[Lorde]], novozelandska kantautorka * [[8. 11.]] - [[Ryoyu Kobayashi]], skijaški skakač * [[14. 11.]] - [[Borna Ćorić]], tenisač * [[16. 11.]] - [[Loren Fatović]], vaterpolist * [[4. 12.]] - [[Diogo Jota]], portugalski fudbaler († [[2025]]) * [[10. 12.]] - [[Jonas Vingegaard]], danski biciklist == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1996.}} === Januar/Siječanj === * [[5. 1.]] - [[Lincoln Kirstein]], američki pisac i impresario (* [[1907]]) * 5. 1. - [[Yahya Ayyash]] zv. Inženjer, palestinski borac/terorista (* [[1966]]) * [[8. 1.]] - [[François Mitterrand]], bivši predsednik Francuske (* [[1916]]) * [[17. 1.]] - [[Božidarka Damnjanović Kika]], učesnica NOB, narodni heroj (* [[1920]]) * [[18. 1.]] - [[Leonor Fini]], slikarica (* [[1907]]) * [[19. 1.]] - [[Don Simpson]], filmski producent (* [[1943]]) * [[24. 1.]] - [[Olga Poznatov]], srpska glumica (* [[1933]]) * [[28. 1.]] - [[Joseph Brodsky]], pjesnik, esejist (* [[1940]]) * 28. 1. - [[Jerry Siegel]], kokreator Supermena (* [[1914]]) * [[31. 1.]] - [[Martin Jonaš]], slikar-naivac (* [[1924]]) * 31. 1. - [[Dragan Bato Ognjenović]], prvak sveta u kik-boksu (* [[1958]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - Dragan Radišić (ubijen), inspektor beogradskog SUP-a (* [[1962]]) * [[2. 2.]] - [[Slavoljub Stefanović Ravasi]], TV i pozorišni reditelj (* [[1927]]) * 2. 2. - [[Gene Kelly]], glumac, plesač, pevač, režiser (* [[1912]]) * [[4. 2.]] - [[Blažo Janković]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1910]]) * [[9. 2.]] - [[Adolf Galland]], nemački letački as (* [[1912]]) * [[11. 2.]] - [[Neda Depolo]], dramaturg Radio Beograda († [[1922]]) * [[13. 2.]]- [[Branko Marjanović]], hrvatski filmski redatelj i montažer (* [[1909]].) * 13. 2. - [[Martin Balsam]], glumac (* [[1919]]) * [[20. 2.]] - [[Audrey Munson]], umetnički model (* [[1891]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Ešref Kovačević]], kaligraf, profesor arapskog jezika († [[1924]]) * [[3. 3.]] - [[Marguerite Duras]], francuska spisateljica (* [[1914]].) * [[5. 3.]] - [[Ramiz Abduli]], general-pukovnik JNA (* [[1928]]) * [[8. 3.]] - [[Mladen Stahuljak]], hrvatski skladatelj i dirigent (* [[1914]].) * [[11. 3.]] - [[Biljana Jovanović]], književnica (* [[1953]]) * [[12. 3.]] - [[Dragan Marković (novinar)|Dragan Marković]], novinar i urednik "NIN"-a (* [[1927]]) * [[13. 3.]] - [[Krzysztof Kieślowski]], filmski režiser i scenarista (* [[1941]]) * [[26. 3.]] - [[David Packard]], suosnivač ''Hewlett-Packard''-a (* [[1912]]) * [[27. 3.]] - Branislav Grebenarević (ubijen), beogradski kriminalac (* [[1976]]) * 27. 3. - Zoran Šubara (ubijen), beogradski kriminalac (* [[1973]]) * [[30. 3.]] - [[Zvonko Strmac]], glumac (* [[1918]]) * [[31. 3.]] - [[Dario Bellezza]], italijanski pesnik i pisac (* [[1944]].) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Slavko Löwy]], arhitekt (* [[1904]]) * [[3. 4.]] - [[Ron Brown]], sekretar trgovine SAD (* [[1941]]) * [[6. 4.]] - [[Greer Garson]], glumica (* [[1904]]) * [[13. 4.]] - [[Vjekoslav Kaleb]], hrvatski književnik (* [[1905]].) * [[18. 4.]] - [[Dragoslav Petrović Gorski]], narodni heroj, društveno-politički radnik (* [[1919]]) * [[21. 4.]] - [[Džohar Dudajev]], general SSSR, predsednik otcepljene Čečenije/Ičkerije (* [[1944]]) * [[25. 4.]] - Vaso Pavićević, kriminalac iz "Barske ekipe" (* [[1963]]) === Svibanj/Maj === * [[12. 5.]] - [[Vojislav J. Đurić]], istoričar umetnosti, akademik (* [[1925]]) * [[18. 5.]] - [[Đorđe Đukić (general)|Đorđe Đukić]], general Vojske RS (* [[1934]]) * [[21. 5.]] - Miroslav Bižić Biža (ubijen), privatni detektiv i bivši policajac * [[25. 5.]] - [[Zoran Markuš]], likovni kritičar (* [[1925]]) * [[29. 5.]] - [[Tamara Tumanova]], balerina (* [[1919]]) * [[31. 5.]] - [[Timothy Leary]], psiholog, eksperimentator, pisac (* [[1920]]) === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Branko Đurđulov]], književnik, bivši upravnik Biblioteke grada Beograda (* [[1925]]) * [[3. 6.]] - [[Ivo Gugić]], umir. kotorski biskup (* [[1920]]) * [[14. 6.]] - [[Oliver Tihi]] (Boris Đukić) - srpski slikar (* [[1943]]) * [[15. 6.]] - [[Ella Fitzgerald]], američka pjevačica jazz glazbe (* [[1917]].) * 15. 6. - [[Fitzroy MacLean]], britanski vojnik, političar, pisac (* [[1911]]) * [[18. 6.]] - [[Branko Bošnjak]], filozof, praxisovac (* [[1923]]) * [[23. 6.]] - [[Andreas Papandreu]], bivši premijer Grčke (* [[1919]]) * 23. 6. - Božidar Stanković Batica (ubijen), srpski gangster * [[24. 6.]] - [[Osman Karabegović]], učesnik NOB, društveno-politički radnik i narodni heroj (* [[1911]]) * [[27. 6.]] - [[Nikita Iljič Tolstoj]], slavista, praunuk Lava Tolstoja (* [[1923]]) * 27. 6. - [[Albert R. Broccoli]], filmski producent (* [[1909]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Stojan Stiv Tešić]], američki književnik i scenarista, dobitnik "Oskara" (* [[1942]]) * 1. 7. - [[Margaux Hemingway]], model, glumica (* [[1954]]) * [[8. 7.]] - [[Mitar Pešikan]], lingvista, akademik (* [[1927]]) * [[11. 7.]] - [[Ružica Meglaj Rimac]], košarkašica (* [[1941]]) * [[17. 7.]] - [[Gordana Brajović]], novinar i književnik (* [[1937]]) * [[20. 7.]] - [[František Plánička]], češki golman (* [[1904]]) * [[28. 7.]] - [[Ivan V. Lalić]], književnik i prevodilac (* [[1931]]) * [[30. 7.]] - [[Claudette Colbert]], glumica (* [[1903]]) * [[31. 7.]] - [[Petar Džadžić]], književnik i knj. kritičar, akademik (* [[1929]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Mohamed Farrah Aidid]], somalski zapovednik (* [[1934]]) * [[2. 8.]] - [[Michel Debré]], bivši premijer Francuske (* [[1912]]) * [[3. 8.]] - [[Asja Kisić]], hrvatska glumica (* [[1914]].) * [[11. 8.]] - [[Rafael Kubelik]], [[Češka|češki]] dirigent i kompozitor (rođ. [[1914]]) * 11. 8. - [[Vidovita Vanga]], bugarska proročica. (*[[1911]].) * [[15. 8.]] - [[Sven Lasta]], hrvatski glumac (* [[1925]].) * avgust - [[Svetozar Nani Stanković]], arheolog (* [[1948]]) * [[27. 8.]] - [[Mario Maskareli]], slikar (* [[1918]]) * [[30. 8.]] - [[Zoran Stevanović]] (ubijen), pripadnik Arkanove garde (* [[1961]]) === Septembar/Rujan === * [[5. 9.]] - [[Borivoje Tasovac]], pedijatar, profesor, akademik, nosilac Ordena Legije časti (* [[1901]]) * [[9. 9.]] - [[Dragiša Pavlović]], srpski političar. (* [[1943]].) * [[13. 9.]] - [[Tupac Shakur]], reper (* [[1971]].) * [[17. 9.]] - [[Spiro Agnew]], bivši potpredsednik SAD (* [[1918]]) * [[20. 9.]] - [[Krešimir Golik]], hrvatski filmski i TV redatelj (* [[1922]].) * 20. 9. - [[Paul Erdős]], matematičar (* [[1913]]) * [[22. 9.]] - [[Dorothy Lamour]], glumica (* [[1914]]) * [[24. 9.]] - [[Pavel Sudoplatov]], sovjetski obaveštajac (* [[1907]]) * [[26. 9.]] - [[Nicu Ceaușescu]], Nicolaeov sin (* [[1951]]) * [[27. 9.]] - [[Mohammad Najibullah]], bivši predsednik Afganistana (* [[1947]]) * [[30. 9.]] - [[Nikša Fulgosi]], redatelj i scenarist (* [[1919]]) === Oktobar/Listopad === * [[5. 10.]] - [[Seymour Cray]], arhitekta superkompjutera (* [[1925]]) * [[6. 10.]] - Zoran Dimitrov Žuća (ubijen), pripadnik Voždovačkog klana (* [[1966]]) * [[7. 10.]] - [[Muhamed Kondžić]], književnik (* [[1932]]) * [[9. 10.]] - [[Aleksandar Popović (pisac)|Aleksandar Popović]], književnik (* [[1929]]) * [[12. 10.]] - [[René Lacoste]], teniser, biznismen (* [[1904]]) * 12. 10. - Nebojša Đorđević Šuca (ubijen), član Arkanove SDG i Zvezdin "Delija" (* [[1968]]) * [[13. 10.]] - [[Zdenko Vinski]], arheolog (* [[1913]]) * [[14. 10.]] - [[Isidor Papo]], hirurg, akademik (* [[1913]]) * [[19. 10.]] - [[Radomir Stanić]], istoričar umetnosti i konzervator (* [[1932]]) * [[22. 10.]] - [[Nebojša Đukelić]], filmski kritičar i reditelj, novinar (* [[1947]]) * [[31. 10.]] - [[Marcel Carné]], francuski reditelj (* [[1906]]) === Novembar/Studeni === * [[3. 11.]] - [[Jean-Bédel Bokassa]], bivši car Centralne Afrike (* [[1921]]) * [[6. 11.]] - [[Dragan Kresoja]], filmski reditelj i snimatelj (* [[1946]]) * [[15. 11.]] - [[Alger Hiss]], bivši državni službenik SAD (* [[1904]]) * novembar - [[Antonije Abramović]], mitropolit nepriznate CPC (* [[1919]]) * [[23. 11.]] - [[Milivoje Marković (književnik)|Milivoje Marković]], književnik i kritičar (* [[1930]]) * [[29. 11.]] - [[Dragoslav Srejović]], srpski arheolog. (*[[1931]].) === Decembar/Prosinac === * [[3. 12.]] - [[Babrak Karmal]], bivši predsednik Afganistana (* [[1929]]) * [[7. 12.]] - [[Desimir Žižović Buin]], samouki strip-crtač i ilustrator (* [[1920]]) * [[9. 12.]] - [[Mary Leakey]], paleoantropologinja (* [[1913]]) * [[10. 12.]] - [[Jakov Blažević]], bivši predsjednik Predsjedništva SR Hrvatske, narodni heroj (* [[1912]]) * [[19. 12.]] - [[Marcello Mastroianni]], talijanski filmski i kazališni glumac (* [[1923]].) * [[20. 12.]] - [[Carl Sagan]], astronom, popularizator nauke (* [[1934]]) * [[21. 12.]] - [[Milan Milovanović]], virusolog (* [[1919]]) * [[22. 12.]] - [[Mića Popović]], srpski slikar (* [[1923]].) * 22. 12. - [[Marija Šoljan-Bakarić]], učesnica NOB, udovica Vladimira Bakarića (* [[1913]]) * [[23. 12.]] - [[Bratislav Stojanović]], arhitekta i slikar (* [[1912]]) * [[24. 12.]] - Milan-Ciga Vasojević, košarkaški trener * [[28. 12.]] - [[Miloš Kandić]], glumac (* [[1923]]) * [[30. 12.]] - [[Jack Nance]], glumac (* [[1943]]) === Kroz godinu === * [[Radeta Stanković]], vajar (* [[1905]]) * [[Petar Anagnosti]], arhitekta (* [[1909]]) * [[Ivan Cvetko]], slikar (* [[1924]]) * [[Judita Šalgo]], književnica (* [[1941]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[David M. Lee]], [[Douglas D. Osheroff]] i [[Robert C. Richardson]] (otkriće [[superfluid]]nosti u [[helijum-3|helijumu-3]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Robert F. Curl, Jr.]], [[Harold W. Kroto]] i [[Richard E. Smalley]] (otkriće [[fuleren]]a) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Peter Doherty]] i [[Rolf M. Zinkernaegel]] (otkrića u vezi specifičnosti [[ćelijski imunitet|ćelijskog imuniteta]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Wisława Szymborska]] (za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava da istorijski i biološki kontekst izađe na svetlo dana u fragmentima ljudske realnosti) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] i [[José Ramos-Horta]] (rad prema pravednom i mirnom rešenju konflikta na [[Istočni Timor|Istočnom Timoru]]) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[James Mirrlees]] i [[William Vickrey]] (fundamentalni doprinosi ekonomskoj teoriji poticaja pod [[Asimetričnost informacija (ekonomija)|asimetričnošću informacija]]) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{en}} ''Yugoslavia Events Chronology (University of Texas at Arlington)'': [http://www.uta.edu/cpsees/yec-196.txt Jan.-April '96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129062010/http://www.uta.edu/cpsees/yec-196.txt |date=2006-11-29 }}, [http://www.uta.edu/cpsees/yec-296.txt May-August '96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050214023000/http://www.uta.edu/cpsees/yec-296.txt |date=2005-02-14 }} & [http://www.uta.edu/cpsees/yec-396.txt Sept.-Dec. 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050214023120/http://www.uta.edu/cpsees/yec-396.txt |date=2005-02-14 }} (pokriva ex-Yu prostor). * [http://www.vreme.com/arhiva_html/461/13.html Deset Miloševićevih godina u deset slika (7)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504143514/http://www.vreme.com/arhiva_html/461/13.html |date=2010-05-04 }}, časopis "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]" * {{en}} [http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/ Vreme News Digest Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607101515/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/ |date=2008-06-07 }} {{WProjekti |commonscat = 1996 |commonscathr = 1996. }} {{commonscat|1996}} [[Kategorija:1996.]] q4wqjy7k7mv63ptkd9hujjv38nzutk0 0 4290 42600562 42471762 2026-05-20T18:45:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600562 wikitext text/x-wiki {{Reka| |ime=Dunav |slika=Neue Donau.jpg |slika_opis=Pogled na Dunav iz [[Beč]]a |dužina=2860 |visina=1078 |protok=7130 |površina=817.000 |izvor=[[Nemačka]] |ušće=[[Crno more]] |zemlje=[[Nemačka]], [[Austrija]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Bugarska]], [[Moldavija]], [[Ukrajina]], [[Rumunija]] }} '''Dunav''' je, nakon [[Volga|Volge]], druga najduža i druga vodom najbogatija [[rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Europa|Europi]], te najduža rijeka u [[EU|Europskoj uniji]]. Dunav izvire u [[Schwarzwald]]u (šumovit planinski kraj u pokrajini [[Baden-Württemberg]], na jugozapadu [[Njemačka|Njemačke]]), spajanjem rječica [[Brigach]] i [[Breg]], u mjestu [[Donaueschingen]]. Dunav dalje teče prema istoku, kroz nekoliko glavnih gradova u [[Središnja Europa|središnjoj]] i [[Istočna Europa|istočnoj]] [[Europa|Europi]] ([[Beč]], [[Bratislava]], [[Budimpešta]] i [[Beograd]]), te nakon 2850 [[km]], na obali [[Crno more|Crnog mora]], tvori [[Delta Dunava|deltu]] u [[Rumunjska|Rumunjskoj]] i [[Ukrajina|Ukrajini]], koja se nalazi na popisu [[Svjetska baština|svjetske baštine]] [[UNESCO]]-a. Dunav je kroz povijest, a i danas, uvijek bio važan međunarodni plovni put. Dunav je dugo vremena bio i sjeveroistočna granica [[stari Rim|starorimske države]]. Rijeka danas teče kroz ili čini granicu deset država, a to su redom od izvora prema ušću: [[Njemačka]] (7,5 %), [[Austrija]] (10,3 %), [[Slovačka]] (5,8 %), [[Mađarska]] (11,7 %), [[Hrvatska]] (4,5 %), [[Srbija]] (10,3 %), [[Bugarska]] (5,2 %), [[Rumunjska]] (28,9 %), [[Moldavija]] (1,7 %) i [[Ukrajina]] (3,8 %). U riječni sustav Dunava spadaju i devet drugih država: [[Italija]] (0,15 %), [[Poljska]] (0,09 %), [[Švicarska]] (0,32 %), [[Češka]] (2,6 %), [[Slovenija]] (2,2 %), [[Bosna i Hercegovina]] (4,8 %), [[Crna Gora]], [[Makedonija]] i [[Albanija]] (0,03). == Ime == Ime rijeke na [[bugarski|bugarskom]] i srpskom je ''Дунав'', na [[Hrvatski jezik|hrvatskom]] ''Dunav'', na [[rumunjski|rumunjskom]] se ona zove ''Dunărea'', na [[mađarski|mađarskom]] ''Duna'', na [[slovački|slovačkom]] ''Dunaj'', na [[ukrajinski|ukrajinskom]] i [[ruski|ruskom]] ''Дунай'', na [[njemački|njemačkom]] ''Donau'', na [[engleski|engleskom]] i [[francuski|francuskom]] ''Danube'' i na [[turski|turskom]] ''Tuna''. Sva ova imena dolaze od latinskog izvornika ''Danubius'' koji je bio rimski riječni bog. Moguće je da je ime rijeke iranskog ili keltskog podrijetla, kao što je možda slučaj i s drugim velikim europskim rijekama kao što su [[Dnjepar]], [[Dnjestar|Dnjestr]], [[Severski Donjec|Donjec]], [[Don]] u Rusiji i [[Don (Engleska)|Don]] u Engleskoj. Na [[perzijski|perzijskom]] riječ ''dānu'' označava rijeku ili struju. Na njemačkom završetak ''au'' dolazi od germanskog ''ouwe'' (rijeka), a izraz „Donau” se koristi od [[1763]]. godine. U starim njemačkim dokumentima, mogu se naći nazivi „Tonach”, a kasnije i „Donaw”. Od drugih naziva za rijeku, poznata je latinska inačica ''Danuvius'' i [[grčki jezik|starogrčka]] Ἴστρος (''Istros''). == Hidrografija == [[Datoteka:Lignedepartagedeseaux(1).png|thumb|thumb|500px|Utjecajni slivovi Europe, od kojih je dunavski jedan od najvećih.]] Dunav je jedina velika europska rijeka koja teče od zapada prema istoku. Nakon puta od 2850 kilometara<ref name="universalis">Le Danube, ''Encyclopaedia Universalis 10'', članak [[Andréa Blanca/Andrej Blanac]] i Pierrea Carrièrea</ref> rijeka se ulijeva u [[Crno more]] u području [[Delta Dunava|delte Dunava]] (4 300&nbsp;km²) u Rumunjskoj i Ukrajini. Za razliku od ostalih rijeka, dužina Dunava mjeri se od ušća do izvora, a polaznom točkom smatra se svjetionik u [[Sulina|Sulini]] na Crnom moru. Utjecajni sliv Dunava ima površinu od 805.000&nbsp;km²<ref name="universalis" />. Pritoke koje se nalaze većinom u Alpama, većinom pritječu s desne strane. Od izvora do ušća, najveće pritoke Dunava su: * [[Iller]] s 70 m³/s * [[Lech (rijeka)|Lech]] s 200 m³/s * [[Naab]] s 49 m³/s * [[Altmühl]] s m³/s * [[Isar]] s 174 m³/s * [[Inn]] s 730 m³/s * [[Traun]] s 150 m³/s * [[Enns]] s 195 m³/s * [[Morava (Češka)]] m³/s * [[Raba]] s 63 m³/s * [[Váh]] s 161 m³/s * [[Hron]] s 55 m³/s * [[Ipel]] s 22 m³/s * [[Sió]], iz [[Balaton]]a, m³/s * [[Drava]] s 577 m³/s * [[Tisa]] s 794 m³/s * [[Sava]] s 1.722 m³/s * [[Tamiš]] s 47 m³/s * [[Velika Morava|Morava (Srbija)]] s 232 m³/s * [[Mlava]] s 37 m³/s * [[Timok]] s 31 m³/s * [[Jiu]] s 86 m³/s * [[Iskar]] s 54 m³/s * [[Olt (rijeka)|Olt]] s 174 m³/s * [[Jantra]] s 47 m³/s * [[Argeş (rijeka)|Argeş]] s 71 m³/s * [[Ialomiţa (rijeka)|Ialomiţa]] s 45 m³/s * [[Siret (rijeka)|Siret]] s 240 m³/s * [[Prut]] s 110 m³/s == Geologija == [[Datoteka:Donauversickerung01.jpg|thumb|thumb|''Nestajanje Dunava'' (Donauversickerung)]] Geološki gledano Dunav je mnogo stariji od [[Rajna|Rajne]] čiji utjecajni sliv parira dunavskom u istočnoj Njemačkoj. Budući da je Rajna jedina alpska rijeka koja teče sjeverno prema Sjevernom moru, može se povući nevidljiva crta koja razdvaja dijelove istočne Njemačke i koja se ponekad naziva [[europsko razvođe]]. Prije zadnjeg [[ledeno doba|ledenog doba]] u [[pleistocen]]u, Rajna je izvirala u jugozapadnom dijelu Schwarzwalda, a vode s Alpa koje danas ulaze u Rajnu su tekle u izvorni Dunav (''Urdonau''). Dijelovi ove bivše rijeke koja je bila puno veća od današnjeg Dunava mogu se vidjeti u kanjonima [[Švapska Jura|Švapske Jure]]. Nakon formiranja [[erozija|erozijom]] gornje rajnske doline, većina alpskih voda je počela teći u Rajnu, zbog čega je današnji gornji Dunav mnogo manji od prijašnjeg. Budući da Švapsku Juru karakterizira porozni [[vapnenac]] i budući da je razina položaja Rajne niža od razine položaja Dunava, podvodne rijeke odnose mnogo vode iz Dunava u Rajnu. Tijekom ljeta, kad je u Dunavu malo vode, rijeka zna potpuno nestati u podzemne kanale na dva mjesta u Švapskoj Juri koja se nazivaju ''[[Poniranje Dunava|Donauversickerung]]'', tj. nestajanje Dunava. Voda se vraća na površinu 12 kilometara južno od [[Aachtopf]]a, sjeverno od [[Bodensko jezero|Bodenskog jezera]] čime ulazi i u Rajnu. Budući da ogromne količine podvodne vode nagrizaju vapnenac, pretpostavlja se da će gornji tok Dunava jednog dana i potpuno nestati u korist Rajne. == Geografija == Početak Dunava tvore dvije rječice u [[Schwarzwald]]u, [[Breg]] i [[Brigach]]. Izvor Brega je blizu [[Furtwangen]]a, na 1 078 metara visine. Budući da ova rječica prelazi duži put, zemljopisno se smatra izvorom Dunava<ref name="britannica1">{{en icon}} [http://www.britannica.com/eb/article-9106065/Danube-River Danube] u [[Encyclopaedia Britannica]], str. 1.</ref>. Dvije rječice spajaju se u [[Donaueschingen]]u gdje se, u parku dvorca, nalazi fontana iz 19. veka zvana „Donauquelle” koja simbolizira službeni izvor rijeke<ref>Članak [[Paul Morand|Paula Moranda]] o Dunavu u ''Au fil des fleuves'', Reader's Digest, 1972., str. 47.</ref>. Dunav iz [[Baden-Württemberg]]a, gdje prolazi kroz [[Sigmaringen]] i [[Ulm]], ulazi preko [[Bavarska|Bavarske]] ([[Regensburg]] i [[Passau]]) u sjevernu [[Austrija|Austriju]] (prolazeći kroz [[Linz]] i [[Beč]]), pa kroz jug [[Slovačka|Slovačke]] gdje prolazi kroz [[Bratislava|Bratislavu]], prelazi preko [[Mađarska|Mađarske]] (kroz [[Budimpešta|Budimpeštu]]) od sjevera prema jugu te između [[Baranja|Baranje]] i riječnog otoka [[Karapandža|Karapandže]] ulazi u istočnu [[Hrvatska|Hrvatsku]]. Zatim izbija na granicu Hrvatske i [[Srbija|Srbije]] ([[Vojvodina]]), te ugrubo slijedi granicu Hrvatske i Srbije. Prolazi pored [[Vukovar]]a, a kod Iloka napušta Hrvatsku i ulazi u Srbiju. Prolazeći kroz [[Beograd]], rijeka kasnije tvori granicu između Srbije i [[Rumunjska|Rumunjske]], pa kasnije i između Rumunjske i [[Bugarska|Bugarske]], nakon čega se ulijeva u [[Crno more]] u Rumunjskoj, tvoreći veliku deltu na granici s [[Ukrajina|Ukrajinom]]. Republika [[Moldavija]] je [[1990]]. godine, dobila pristup na otprilike 300 metara lijeve obale rijeke kod [[Giurgiuleşti]]ja (između gradova [[Galaţi]] i [[Reni]]). [[Delta Dunava]] je zaštićena prirodna regija u Rumunjskoj i Ukrajini gdje se nalazi šuma Letea. Deltu je [[UNESCO]] označio kao svjetsku baštinu 1991. godine. Rumunjska koja je 1984. godine, otvorila kanal od 64 kilometra od [[Cernavoda|Cernavode]] do Crnog mora, čime je skratila put od 400 kilometara<ref name="britannica3">{{en icon}} [http://www.britannica.com/eb/article-34470/Danube-River Danube] u [[Encyclopaedia Britannica]], str.3</ref>, izrazila je zabrinutost zbog ekoloških posljedica izgradnje kanala Dunav-Crno more s ukrajinske strane. Udio pojedinih zemalja u dunavskom slivu je slijedeći:<ref>{{de}}{{en icon}} ''Internationale Komission zum Schutz der Donau : Facts and Figures about the Danube River Basin'' [http://www.ecologic-events.de/danube/en/documents/info_danube_river_basin.pdf Pročitaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816172236/http://www.ecologic-events.de/danube/en/documents/info_danube_river_basin.pdf |date=2011-08-16 }}</ref> Austrija (22,1 %), Rumunjska (17,6 %), Njemačka (14,5 %), Srbija (11,3 %), BiH (8,8 %), Hrvatska (6,4 %), Mađarska (4,3 %), Ukrajina (4,3 %), Bugarska (3,7 %), Slovenija (3,1 %), Slovačka (1,9 %), Češka (1,2 %), Moldavija (0,7 %). Dunav prolazi kroz deset zemalja. Rijeka služi kao granica na 1 070,9 kilometara, što je 37 % njezine ukupne dužine. Četiri zemlje nalaze se samo na jednoj strani rijeke (Hrvatska, Bugarska, Moldavija, Ukrajina). <center> {| class="prettytable" style=" width:70%;" |+Udio dunavskih zemalja<ref>[[Dunavska komisija]], [[Budimpešta]], siječanj 2000. – ožujak 2004.</ref> ! width=16% rowspan=2 bgcolor=#CEDAF2| Zemlja ! width=11% rowspan=2 bgcolor=#CEDAF2| ukupna dužina ! width=30% colspan=3 bgcolor=#CEDAF2| desna obala ! width=13% colspan=2 bgcolor=#CEDAF2| obje obale ! width=30% colspan=3 bgcolor=#CEDAF2| lijeva obala |- ! width=8% bgcolor=#CEDAF2| km ! width=5% bgcolor=#CEDAF2| % ! width=17% bgcolor=#CEDAF2| dužina toka ! width=8% bgcolor=#CEDAF2| km ! width=5% bgcolor=#CEDAF2| % ! width=8% bgcolor=#CEDAF2| km ! width=5% bgcolor=#CEDAF2| % ! width=17% bgcolor=#CEDAF2| dužina toka |- | Njemačka | align=right | 687,00 | align=right | 658,6 | align=right | 23 | align=right | 2888,77–2230,20 | align=right | 658,6 | align=right | 36 | align=right | 687,0 | align=right | 24 | align=right | 2888,77–2201,77 |- | Austrija | align=right | 357,50 | align=right | 357,5 | align=right |12 | align=right | 2230,20–1872,70 | align=right |321,5 | align=right |18 | align=right |321,5 | align=right |11 | align=right | 2201,77–1880,26 |- | Slovačka | align=right |172,06 | align=right |22,5 | align=right |1 | align=right | 1872,70–1850,20 | align=right |22,5 | align=right |1 | align=right |172,1 | align=right |6 | align=right | 1880,26–1708,20 |- | Mađarska | align=right |417,20 | align=right |417,2 | align=right |14 | align=right | 1850,20–1433,00 | align=right |275,2 | align=right |15 | align=right |275,2 | align=right |10 | align=right | 1708,20–1433,00 |- | Hrvatska | align=right |137,50 | align=right |137,5 | align=right |5 | align=right | 1433,00–1295,50 | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right | |- | Srbija | align=right |587,35 | align=right |449,9 | align=right |16 | align=right | 1295,50–845,65 | align=right |220,5 | align=right |12 | align=right |358,0 | align=right |12 | align=right | 1433,00–1075,00 |- | Rumunjska | align=right |1075,00 | align=right |374,1 | align=right |13 | align=right | 374,10–0,00 | align=right |319,6 | align=right |18 | align=right |1020,5 | align=right |35 | align=right | 1075,00–134,14<br />79,63–0,00 |- | Bugarska | align=right |471,55 | align=right |471,6 | align=right |16 | align=right | 845,65–374,10 | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right | |- | Moldavija | align=right |0,57 | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right | | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right |0,6 | align=right |0 | align=right | 134,14–133,57 |- | Ukrajina | align=right |53,94 | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right | | align=right |0,0 | align=right |0 | align=right |53,9 | align=right |2 | align=right | 133,57–79,63 |} </center> <center><small>(Izvor: [[Dunavska komisija]], [[Budimpešta]], siječanj 2000.–ožujak 2004.)</small></center> Najznačajniji gradovi kroz koje prolazi rijeka Dunav su: [[Villingen-Schwenningen]], [[Donaueschingen]], [[Tuttlingen]], [[Sigmaringen]], [[Ulm]], [[Ingolstadt]], [[Regensburg]], [[Straubing]], [[Passau]], [[Linz]], [[Sankt Pölten]], [[Beč]], [[Požun]], [[Győr]], [[Komoran]], [[Komárom]], [[Esztergom]], [[Vác]], [[Budimpešta]], [[Dunaújváros]], [[Baja]], [[Mohač]], [[Apatin]], [[Vukovar]], [[Novi Sad]], [[Sremski Karlovci]], [[Zemun]], [[Beograd]], [[Pančevo]], [[Smederevo]], [[Drobeta-Turnu Severin]], [[Nikopolj (Bugarska)|Nikopolj]], [[Svištov]], [[Ruse]], [[Silistra]], [[Brăila]], [[Galați]], [[Izmail (Ukrajina)|Izmail]]. [[Datoteka:Bassin-du-Danube.png|700px|center|thumb|Detaljan tok od Crne šume do Crnog mora]] ==== Njemačka ==== [[Datoteka:Donauquelle.jpg|thumb|thumb|„Izvor Dunava” u Donaueschingenu.]] [[Datoteka:Ulm2-midsize.jpg|thumb|left|thumb|Dunav u Ulmu (pogled s katedrale).]] [[Datoteka:Regensburg Donaupanorama.jpg|thumb|thumb|Prolazak Dunava ispod mosta u Regensburgu.]] Dunav se formira 1,4 kilometra istočno od [[Donaueschingen]]a u [[Njemačka|Njemačkoj]], spajanjem rječica [[Brigach]] i [[Breg]], što se lokalno naziva izrekom „''Brigach und Breg bringen die Donau zu Weg''”. Dunav teče oko 687 kilometara kroz Njemačku<ref>{{de}}{{en icon}} [http://www.danube-river.org/de_donau-d-statistik.html Podaci o Dunavu u Njemačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116165605/http://www.danube-river.org/de_donau-d-statistik.html |date=2007-11-16 }} na danube-river.org.</ref>, od izvora blizu granice s Austrijom, te je treća po veličini rijeka u zemlji. Najveći gradovi koji se nalaze na rijeci su [[Tuttlingen]], [[Sigmaringen]], [[Ulm]], [[Neu-Ulm]], [[Ingolstadt]], [[Regensburg]], [[Straubing]] i [[Passau]]. Desne pritoke rijeke su [[Iller]] u [[Neu-Ulm]]u, [[Lech (rijeka)|Lech]] kod Marxheima (istočno od [[Donauworth]]a) i Isar kod [[Deggendorf]]a, kao i [[Inn]] u [[Passau]]u ; lijeve pritoke su [[Wornitz]] u Donauwörthu, [[Altmuhl]] poslije [[Kelheim]]a, [[Naab]] i [[Regen (rijeka)|Regen]] kod [[Regensburg]]a. Mnogo manjih rječica u također pritoke Dunava, kao što su Riß, Rot, Große Lauter, Blau, Günz, Brenz, Mindel, Zusam, Schmutter, Paar, Abens, Große Laber, Vils, te Ilz, Erlau i Ranna. U Passauu s lijeve strane pritječe Ilz, nakon čega s desne strane pritječe Inn<ref name="britannica1"/>. Voda Inna koji dolazi s [[Alpe|Alpa]] je zelena, dok je voda Dunava plava, a boja Ilza koja dolazi iz močvarnog područja je crna<ref>Članak Paula Moranda, ''op. cit.'', str. 51.</ref>. Među najzanimljivijim građevinama uzduž njemačkog Dunava su [[opatija Beuron]], [[dvorac Sigmaringen]], gotička [[katedrala u Ulmu]] koja ja najviša crkva na svijetu (161,6 m), [[opatija Weltenburg]] i [[Befreiungshalle]] koji se nalaze blizu [[Kelheim]]a, kameni most (iz 1135.) i [[Katedrala u Regensburgu|katedrala sv. Petra]] u [[Regensburg]]u, te [[Walhalla]] koji se nalazi desetak kilometara od [[Donaustauf]]a. Između opatije Weltenburg i Kelheima nalazi se pejzažno i geološki zanimljiva dolina [[Donaudurchbruch]]. ==== Austrija ==== [[Datoteka:Stift melk 001 2004.jpg|thumb|thumb|Opatija Melk na Dunavu.]] [[Datoteka:Stadtteile von Wien entlang der Donau (gesehen von Nordwesten).jpg|thumb|left|thumb|Dunav i „Novi Dunav” u Beču.]] Dunav se često snažno povezuje s [[Austrija|Austrijom]], najviše radi činjenice što se [[Austro-Ugarska]] (popularno zvana „Dunavska monarhija”) protezala na oko 1 300 kilometara uzduž rijeke. Svjetski je popularan i bečki valcer ''[[Na lijepom plavom Dunavu]]''. Danas kroz teritorij Austrije teče samo oko 350 kilometara rijeke<ref>{{de}}{{en icon}} [http://www.danube-river.org/de_donau-a-statistik.html Podaci o Dunavu u Austriji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116165554/http://www.danube-river.org/de_donau-a-statistik.html |date=2007-11-16 }}</ref>, što je čini šestom državom po dužini Dunava. Skoro sve rijeke u zemlji završavaju u Dunavu, a time i u Crnom moru. Jedino je savezna pokrajina [[Vorarlberg]] dio riječnog područja [[Rajna|Rajne]] (Sjeverno more), kao i jedan manji sjeverozapadni dio [[Donja Austrija|Donje Austrije]] koji je dio područja rijeke [[Lužnice]] ([[Vltava]]-[[Laba]]-[[Sjeverno more]]). Nekoliko kilometara iza Passaua nalazi se njemačko-austrijska granica nakon čega slijedi ''[[Schlögener Schlinge]]'', područje u kojem rijeka mijenja smjer za 180°. Negdje 70 kilometara poslije granice, Dunav prolazi kroz [[Linz]] koji je treći po veličini grad u Austriji. Rijeka poslije prolazi kroz [[Mauthausen]] i [[Enns]] (na ušću rijeka [[Enns (rijeka)|Enns]] i [[Grein (rijeka)|Grein]], gdje je najveća dubina austrijskog Dunava, a nakon 90 kilometara slijedi [[Melk]] s poznatom opatijom. [[Datoteka:Aerial image of Schlögener Schlinge (view from the southeast).jpg|thumb|left|thumb|''[[Schlögener Schlinge]]'']] Poslije, rijeka prolazi na oko 36 kilometara kroz poznatu pitoresknu dolinu [[Wachau]] (na [[UNESCO]]-vom popisu [[svjetska baština|svjetske baštine]]) koja se proteže od [[Dürnstein]]a do [[Krems]]a<ref name="autriche">{{de}} ''Geographische Beschreibung der Donau und ihres Einzugsgebietes - Landschaften, Naturräume, Größe des Einzugsgebietes, Zuflüsse, Länge, Hydrologie'', Sveučilište u Kasselu, str. 5-7 [http://www.uni-kassel.de/hrz/db4/extern/elearning/latest/FB11/projekte/Donau/donauhtm/impresum/pdf/01.pdf Pročitaj]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Blizu slovačke granice Dunav prolazi još i kroz austrijski glavni grad, [[Beč]]. Stoljećima je ovo bio najvažniji i najveći dunavski grad, ali danas dijeli svoj status s Budimpeštom i Beogradom. Rijeka je omogućila ovom gradu da postane veliko gospodarsko središte, a veliki značaj ima i danas. Kako bi se spriječile poplave, rijeka je umjetno regulirana<ref name="autriche" />. Grad je dobio ime po rijeci [[Wien (rijeka)|Wien]] (''Wienfluss'') koja se ovdje ulijeva u Dunav. Važne austrijske pritoke su [[Inn]] (desna strana; na njemačkoj granici), [[Aist]] (lijeva strana), [[Traun]] (desna strana), [[Enns (rijeka)|Enns]] (desna strana), [[Jivice]] (''Ybbs'') (desna strana), [[Traisen]] (desna strana), [[Kamp (rijeka)|Kamp]] (lijeva strana), [[Wien (rijeka)|Wien]] (desna strana), [[Schwechat]] (desna strana) i [[Leitha]] (desna strana) koja je značajna po tome što je do [[1921]]. služila kao granica s Ugarskom. Na području Austrije nalazi se 11 [[hidroelektrana]] na Dunavu. [[Beč]] je sjedište [[Međunarodna komisija za zaštitu Dunava|Međunarodne komisije za zaštitu Dunava]] (''Internationale Kommission zum Schutz der Donau'', IKSD), koja je osnovana [[1998]]. godine<ref>{{en icon}} [http://www.icpdr.org/icpdr-pages/about_us.htm O IKSD-u] na icpdr.org.</ref>. [[Datoteka:Bratislava New Bridge from castle hill.JPG|thumb|thumb|Dunav u Bratislavi.]] ==== Slovačka ==== Ulaskom u [[Slovačka|Slovačku]] rijeka čini prirodni granicu s Austrijom na udaljenosti od samo 45 kilometara od Beča, te prolazi kroz slovački glavni grad [[Bratislava|Bratislavu]] gdje se spaja s rijekom [[Morava (Češka)|Moravom]]. Nakon toga Dunav čini i granicu Slovačke s Mađarskom<ref name="slovaquiehongrie">{{de}} ''Geographische Beschreibung der Donau und ihres Einzugsgebietes'', str. 3 [http://www.uni-kassel.de/hrz/db4/extern/elearning/latest/FB11/projekte/Donau/donauhtm/impresum/pdf/01.pdf Pročitaj]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Od slovačkih gradova na Dunavu ovdje se nalazi i [[Komoran]] koji je važan grad mađarske manjine u zemlji i mjesto gdje se [[Váh]], koji je najveća slovačka rijeka, ulijeva u Dunav. Prije mađarske granice se u Dunav još ulijevaju rijeka [[Hron]] u [[Štúrovo|Štúrovu]] i rijeka [[Ipel]] u selu [[Chľaba]]<ref name="slovaquiehongrie" />. ==== Mađarska ==== [[Datoteka:DonauknieVisegrad.jpg|thumb|thumb| Okuka Dunava (''Dunakanyar'') kod Višegrada u Mađarskoj]] Slijedeći tok Dunava koji dijelom oblikuje granicu između [[Mađarska|Mađarske]] i Slovačke, prvi važniji grad na rijeci je [[Győr]], koji se nalazi na ušću Dunava i [[Raba|Rabe]]. Nedaleko od ušća s Ipelom, blizu mađarskog grada [[Szob]]a, Dunav u potpunosti prelazi granicu i ulazi u Mađarsku. Rijeka dalje svojim tijekom prolazi kraj planinskog lanca [[Börzsöny]]. Nedaleko od [[Višegrad (Mađarska)|Višegrada]], rijeka mijenja smjer za 90° prema jugu (okuka Dunava- ''Dunakanyar''). Od te točke rijeka teče tim smjerom gotovo 500 kilometara, umjesto od zapada prema istoku kao što je do tad tekla. Nakon toka od oko 40 kilometara, rijeka dolazi do [[Budimpešta|Budimpešte]] koja je najveći grad na Dunavu (1,8 milijuna stanovnika) i glavni grad Mađarske. Od ove točke rijeka izlazi iz područja mađarskih brda i ulazi u [[Alföld]] (veliku mađarsku nizinu), kojoj je Dunav zapadna granica. Nakon prolaska kroz više manjih gradova, kao što su [[Dunaújváros]], [[Baja]], [[Pakša]] i [[Kalača]] (Kaloča), Dunav izlazi iz mađarskog teritorija nedaleko od [[Mohač]]a. ==== Hrvatska ==== [[Datoteka:Batina.jpg|thumb|thumb|Dunav u Batini.]] [[Hrvatska]] ima 137 kilometara udjela u Dunavu. Rijeka u Hrvatsku ulazi u [[Batina|Batini]] koja se nalazi na granici Hrvatske s Mađarskom i Srbijom i završava blizu [[Ilok]]a. Rijeka jednim dijelom služi kao prirodna granica između Hrvatske i Srbije. Najveći i najvažniji hrvatski grad na obali Dunava je [[Vukovar]]. Grad je teško sradao za [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] i njegov gospodarski značaj kao hrvatska luka na Dunavu je opao. Nakon obnove je luka ponovno dobila veliki značaj, pogotovo u teretnom prometu. Blizu Dunava je i [[Osijek]], koji se nalazi oko 20 kilometara od ušća Dunava i [[Drava|Drave]], koja je druga po veličini pritoka Dunava. ==== Srbija ==== [[Datoteka:Donau bei Novi Sad.jpg|thumb|thumb|Dunav u Novom Sadu.]] Na početku, [[Srbija]] dijeli Dunav s Hrvatskom, da bi kod [[Bačka Palanka|Bačke Palanke]] rijeka u potpunosti skrenula u Srbiju ([[Vojvodina|Vojvodinu]]). Dunav kroz Srbiju teče jugoistočno od hrvatske do rumunjske granice. Prvi važniji grad kroz kojeg rijeka prolazi u Vojvodini je [[Apatin]], čija [[Apatin (općina)|općina]] graniči s Hrvatskom, a i koji se nalazi na udaljenosti od samo 25&nbsp;km od mađarske granice. Sledeći bitan grad kroz koji protiče rijeka je [[Bačka Palanka]]. Nizvodno od ovog grada, rijeka prolazi kroz [[Novi Sad]] čiji su [[Mostovi Novog Sada|mostovi]] teško oštećeni za vrijeme [[Operacija Saveznička sila|NATO-vog bombardiranja]] [[1999]]. godine. Kroz više od šest godina se promet kroz dva dijela grada odvijao pomoću pomoćnog mosta, što je onemogućavalo i plovidbu rijekom, a most je bio otvoren tri dana tjednom<ref name="Serbie">{{de}}{{en icon}} [http://www.danube-river.org/en_donau-cs-view.html Podaci o Dunavu u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423193558/http://www.danube-river.org/en_donau-cs-view.html |date=2007-04-23 }} na danube-river.org.</ref>. Nakon što je [[11.10.]] [[2005]]., ponovno pušten u promet obnovljeni „[[Most slobode (Novi Sad)|Most slobode]]”, plovidba Dunavom bez zapreka je ponovno postala moguća. [[Datoteka:Golubac.JPG|thumb|left|thumb|Tvrđava Golubac]] Nakon putovanja od 70 kilometara, Dunav dolazi do [[Beograd]]a, koji je treći po veličini grad na rijeci s 1,6 milijuna stanovnika. Ovaj grad koji je naseljen već 7 000 godina je jedno od najstarijih stalno naseljenih mjesta na obalama Dunava. Grad je sagrađen na ušću [[Sava|Save]] u Dunav, kojim dominira tvrđava [[Kalemegdan]]. Svojim daljnim tijekom kroz Srbiju, rijeka prolazi kroz industrijske gradove [[Pančevo]] (gdje se u Dunav ulijeva [[Tamiš]]) i [[Smederevo]] (gdje se u Dunav ulijeva [[Velika Morava|Morava]]). Rijeka dalje prolazi kraj [[Golubački Grad|tvrđave Golubac]] na ulasku u [[Đerdapska klisura|Đerdapsku klisuru]]. Dunav dalje čini granicu Srbije s Rumunjskom, a tu se nalaze i dvije hidroelektrane na rijeci [[Hidroelektrana Đerdap|Đerdap I i Đerdap II]]. Na srpskoj strani rijeke nalazi se [[Nacionalni park Đerdap]] unutar koje se nalazi ostaci [[Trajanov most|Trajanovog mosta]] i [[Trajanova tabla]]. ==== Bugarska ==== [[Datoteka:OrjachowoBGHafen.jpg|thumb|thumb|Riječna luka u Orjahovu u Bugarskoj.]] Dunav cijelim svojim tokom kroz [[Bugarska|Bugarsku]] označava granicu te zemlje s Rumunjskom. Uzduž cijele te granice od 500 kilometara, postoji samo jedan most (Most prijateljstva) koji od [[1954]]. godine spaja [[Ruse]], koji je najveći bugarski grad na Dunavu, i rumunjski grad [[Giurgiu]]. Iako se Dunav velikom dužinom proteže uz rub Bugarske, rijeka ima manji značaj nego u ostalim podunavskim zemljama. Budući da je ovo jedini plovan riječni put u zemlji i da se nalazi na sjeveru zemlje koji nije jako naseljen, Dunav je regionalno značajan za omanju trgovačku flotu. Od dvanaest bugarskih luka na Dunavu, najznačajnije su [[Svištov]], [[Ruse]], [[Vidin]], [[Nikopol]], [[Lom (Bugarska)|Lom]] i [[Silistra]]. U Svištovu rijeka doseže svoju najjužniju točku. Nakon toga Dunav se penje sjeverno i napušta teritorij Bugarske nakon grada Silistre. ==== Rumunjska ==== [[Datoteka:FerryDanubeGalati20060716.jpg|thumb|thumb|Trajekti u Galati]] Od svih zemalja kroz koje Dunav teče, Rumunjska ima daleko najveći udio u rijeci. 1 075 kilometara koji prolaze kroz Rumunjsku čine oko trećine ukupne dužine rijeke<ref>{{de}}{{en icon}} [http://www.danube-river.org/en_donau-r-view.html Podaci o Dunavu u Rumunjskoj] na danube-river.org.</ref>. Većim dijelom rijeka tvori granicu zemlje sa Srbijom i Bugarskom, da bi između [[BărăganBărăgan]]a i [[Dobrudža|Dobrudže]] rijeka skrenula sjeverno, gdje prije ulijevanja u [[Crno more]] tvori granicu s Ukrajinom. Prije dolaska do Đerdapske klisure (''Željezna vrata'') što je bio za plovidbu najopasniji dio Dunava, sve do umjetne regulacije u 1970-ima, rijeka prolazi jugozapadno od [[banat]]skih gorja, gdje se rijeka [[Olt (rijeka)|Olt]] ulijeva u Dunav blizu Islaza. Nakon [[Orşova, Orşova|Oršove]], rijeka prolazi kroz [[Drobeta-Turnu Severin]]. Ovdje rijeka skreće prema jugu i prolazi kroz Gruia, Pristol, Cetate i [[Calafat, Calafat|Calafat]]. Odavde rijeka nastavlja svoj put prema istoku i tvori 400 kilometara dugačku granicu s Bugarskom. Rijeka prolazi kroz gradove [[Corabia, Corabia|Corabia]], [[Turnu Măgurele]], [[Zimnicea, Zimnicea|Zimnicea]], [[Giurgiu]] (koji se nalazi preko puta bugarskog grada [[Ruse]]), [[Olteniţa, Olteniţa|Olteniţa]], gdje se rijeka [[Argeş]] ulijeva u Dunav, te [[Călăraşi]]. Dalje rijeka formira zapadnu granicu Dobrudže i prolazi kroz gradove [[Cernavodă, Cernavodã|Cernavodă]], [[Topalu, Topalu|Topalu]], [[Hârşova]], [[Giurgeni, Giurgeni|Giurgeni]] i [[Opština Gropeni, Brăila|Gropeni]], prije dolaske u veće gradove [[Brăila]] i [[Galaţi]]. 47 kilometara prije prolaska kroz ovaj zadnji grad, Dunav se dijeli u tri rukavca koji formiraju granice [[Delta Dunava|delte Dunava]] gdje rijeka prolazi kroz luke [[Tulcea]] i [[Sulina]] prije dolaska do Crnog mora koje se nalazi nešto istočnije<ref>{{de}} ''Geographische Beschreibung der Donau und ihres Einzugsgebietes'', str. 12-13 [http://www.uni-kassel.de/hrz/db4/extern/elearning/latest/FB11/projekte/Donau/donauhtm/impresum/pdf/01.pdf Pročitaj]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Stotinjak kilometara poslije Galaţija, tok Dunava tvori granicu Rumunjske s Moldavijom (na 570 metara) i Ukrajinom (ostatak granice uz sjeverni dunavski rukavac [[Kilija (rijeka)|Kilija]]{{newdsm}}). ==== Moldavija ==== Kroz [[Moldavija|Moldaviju]] teče najmanji dio Dunava. Poslije ulijevanja rijeke [[Prut]] nizvodno od Galaţija, lijeva obala Dunava zalazi u moldavijski teritorij, te rijeka tvori 570 metara dugi dio granice između Rumunjske i Moldavije, blizu grada [[Giurgiuleşti]]. Moldavija je izvorno imala samo 340 metara udjela u rijeci, ali je [[1999]]. godine Ukrajina ustupila, zbog razmjene, dodatnih 230 metara. Iako ima pristup rumunjskoj luci [[Galaţi]], te ukrajinskim lukama [[Reni]], [[Izmail]] i [[Kilija]], Moldavija planira iskoristiti svoj pristup Dunavu za izgradnju vlastite luke. ==== Ukrajina ==== [[Datoteka:Danube Vilkovo1.jpg|thumb|thumb|Dunav kod Vilkova u Ukrajini.]] Nakon moldavijske granice, lijeva obala Dunava postaje ukrajinski teritorij, a sama rijeka tvori granicu između Rumunjske i [[Ukrajina|Ukrajine]] na oko 47 kilometara<ref>{{de}}{{en icon}} [http://www.danube-river.org/en_donau-ukr-statistik.html Podaci o Dunavu u Ukrajini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423124916/http://www.danube-river.org/en_donau-ukr-statistik.html |date=2007-04-23 }} na danube-river.org.</ref>. Dunav se dijeli na tri rukavca, od kojih dva, Sulina i Sfântu-Gheorghe teku kroz Rumunjsku, dok najsjeverniji rukavac Kilija (Chilia), služi kao granica na 56 kilometara i prolazi kroz ukrajinske luke [[Izmail]], [[Kilija]] i [[Vilkovo]] gdje počinje [[kanal Dunav-Crno more]]. Nakon Vilkova, Kilijski rukavac u potpunosti ulazi u Ukrajinu, gdje se nekoliko kilometara dalje ulijeva u Crno more. == Historija == [[Datoteka:Turnu Severin Drobeta.jpg|thumb|left|thumb|Rimske ruševine kod Drobete-Turnu Severina na Dunavu.]] Na riječnom području Dunava razvile su se neke od najstarijih civilizacija u [[Europa|Europi]]. U [[neolitik]]u u sredini dunavskog područja postojala je [[kultura linearne keramike]]. U [[brončano doba]] na prostoru današnje Hrvatske postojala je razvijena [[Vučedolska kultura]] poznata po keramičkim radovima<ref>{{fr}}Vučedolska kultura u članku ''Les pontiques des poteries cordées'' [http://perso.orange.fr/atil/atil/z9.htm Pročitaj]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Brojna nalazišta [[Vinčanska kultura|Vinčanske kulture]] koja datira iz 6. tisućljeća pne. do 3. tisućljeća pne., nalaze se uzduž Dunava<ref>{{fr}}Vinčanska kultura u članku ''Les Pelasges Vinciens'' [http://perso.orange.fr/atil/atil/y15.htm Pročitaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602085629/http://perso.orange.fr/atil/atil/y15.htm |date=2007-06-02 }}</ref>. U 7. veku pne. su Grci krenuli uzvodno uz rijeku od Crnog mora kroz grad Tomis, današnju [[Constanţa|Constanţu]]. Njihovo putovanje je završilo blizu današnje granice Srbije i Rumunjske, gdje je zbog opasnog toka rijeke nastavak putovanja postao nemoguć. Od 37. godine je Dunav praktički cijelim svojim tokom tvorio granicu Rimskog imperija sa sjevernim narodima<ref>Paul Petit, ''Histoire générale de l’Empire romain, tome1 : Le Haut-Empire'', Points Histoire, Le Seuil, 1974., str. 224-225.</ref>. Rimska ratna mornarica (''Classis'') se ovdje uspješno borila protiv [[Germani|Germana]], koji nisu imali načina suprotstaviti joj se. [[Marko Aurelije]] je zahvaljujući svojoj borbenoj floti pobijedio [[Markomani|Markomane]] u više bitaka. Rimljani su uspješno dominirali rijekom sve do vladavine [[Valentinijan I.|Valentinijana Prvog]] (364.-375.), jedina iznimka bilo je razdoblje od 256. do 259. godine. Širenje preko Dunava u Dakiju je Rimljanima uspjelo tek nakon izgradnje mosta 101. godine, kod garnizonskog mjesta [[Drobeta-Turnu Severin|Drobete-Turnu Severina]] blizu Željeznih vrata, te nakon borbi 102. i 106. godine<ref>Paul Petit, str. 216-217.</ref>. Kao rezultat ove [[Trajan]]ove pobjede, stvorena je provincija [[Dakija (rimska provincija)|Dakija]] koja je evakuirana 271. godine. Za vrijeme seobe naroda, od 3. do 5. veka, mnogi su istočni narodi ([[Vandali]], [[Vizigoti]], [[Huni]], [[Avari]] i [[Slaveni]]) koristili dolinu Dunava za ulazak u Europu. Krajem 9. veka su uz Dunav na prostor današnje [[Mađarska|Mađarske]] iz Azije došli [[Mađari]]. Oni su zajedno sa slavenskim stanovništvom koje je ondje već živjelo, osnovali [[Ugarska|Ugarsku]] pod kraljem [[Stjepan I. Sveti|Stjepanom]]. U vrijeme [[prvi križarski rat|prvog križarskog rata]], vojska [[Gotfrid Bujonski|Gotfrida Bujonskog]] (''Godefroy de Bouillon'') je od [[1096]]. do [[1099]]., putovala uz Dunav od Regensburga do Beograda (''Route Charlemagne''). Oko 340 godina poslije, [[Osmansko Carstvo|turska]] je vojska iskoristila isti put, samo u suprotnom smjeru. Dunav je bio važan način prijevoza vojske, opreme i zaliha za vrijeme njihovog osvajanja jugoistočne Europe. Rijeka je Turcima omogućila brzo napredovanje, te su se [[1440]]. godine odvile prve bitke za Beograd koji se nalazi 2 000 kilometara od ušća rijeke. Osvajanje grada uspjelo je tek 1521., a nekoliko godina kasnije, [[1526]]. godine, je turska vojska uspjela pobijediti i [[Ugarska|Ugarsku]] ([[Hrvatska u personalnoj uniji s Mađarskom|s Hrvatskom u sastavu]]) u [[Mohačka bitka|Mohačkoj bitci]]. Budući da je kralj [[Ludovik II., kralj Mađarske|Ludovik II.]] ubijen tijekom bitke, zapadni dio Ugarske koji ne biva osvojen dolazi pod vlast [[Habsburgovci|Habsburgovaca]]. Taj događaj obilježava rođenje „Dunavske monarhije”. [[Datoteka:Bazilika.díszkivilágítás.2005.jpg|thumb|thumb|[[Ostrogon]]ska katedrala u Mađarskoj, kraj Dunava.]] Godine [[1529]]., Turci dolaze do [[Beč]]a, ali ga ne uspijevaju osvojiti. Osmansko širenje uz Dunav biva zaustavljeno, a nakon bitke kod Haršanja u Baranji [[1687]]. godine, Turci počinju polako gubiti moć i teritorije. U ovom razdoblju najveću političku moć u regiji stječe [[Austro-Ugarska]], dok [[Osmansko Carstvo]] ostaje jedan od najvažnijih političkih faktora u jugoistočnoj Europi, sve do skoro potpunog gubitka teritorija na [[Balkan]]u za vrijeme [[rusko-turski ratovi|rusko-turskih ratova]] (1768.–1774.) i [[balkanski ratovi|balkanskih ratova]] 1912.-1913. godine. Dunav za to vrijeme nije igrao samo važnu vojnu i trgovačku ulogu, već je bio i politička, kulturna i vjerska poveznica između istoka i zapada. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], [[1946]]. godine je stvoren novi dogovor o riječnom prometu koji je trebao zamijeniti [[Pariz|Pariške]] ugovore iz [[1921]]. godine. Sve zemlje na rijeci su sudjelovale na konferenciji u Beogradu [[1948]]. godine, osim Njemačke i Austrije. Nakon potpisivanja sporazuma, dodatno je u [[Dunavska komisija|Dunavsku komisiju]] primljena i Austrija. [[Savezna Republika Njemačka]] primljena je u komisiju tek [[1998]]. godine, pedeset godina nakon Beogradske konferencije. Njen raniji ulazak u komisiju bio je onemogućen zbog protivljenja [[SSSR]]-a. == Dunav u kulturi == <div style="float:right; margin-left: 10px;">{{Zvuk 2|ime_datoteke=Strauss, An der schönen blauen Donau.ogg|naslov=Na lijepom plavom Dunavu}}</div> * Najslavnije [[muzika|muzičko]] djelo o Dunavu je slavni [[beč]]ki [[valcer]] ''[[Na lijepom plavom Dunavu]]'' (njemački: ''An der schönen blauen Donau'') kojeg je [[kompozitor|komponirao]] [[Johann Strauss mlađi]]. Strauss je ovo djelo stvorio ploviviši Dunavom. * Drugi slavni valcer o Dunavu je ''Valovi Dunava'' (rumunjski: ''Valurile Dunării''), rumunjskog kompozitora Iona Ivanovicija. * Rijeka je ostavila mnogo traga u kulturama dunavskih zemalja. Dunava se povezuje s mitologijom o podrijetlu Rumunja. * Uz brojne legende, mnogi su pisci također bili inspirirani Dunavom, od [[Ovidije|Ovidija]] pa do modernog mađarskog pisca [[Péter Esterházy|Pétera Esterházya]]<ref>{{de}} Primjerak djela Pétera Esterházya, ''An der Frankfurter Buchmesse'', 1998. [http://www.frankfurt.matav.hu/nemet/esterhazy.htm Pročitaj]</ref>. * Dunav (''Danubio''), djelo [[Claudio Magris|Claudija Magrisa]] gdje se istražuje Dunav od izvora do ušća kroz povijest srednje Europe.<ref>Evelyne Pieiller, ''Claudio Magris: Aux sources du Danube'', Le magazine littéraire, n°262, veljača 1989. {{fr}}[http://www.magazine-litteraire.com/archives/ar_magris.htm Pročitaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116040820/http://www.magazine-litteraire.com/archives/ar_magris.htm |date=2008-01-16 }}</ref>. * Dunavski peljar (''Le Pilote du Danube''), detektivski roman [[Jules Verne|Julesa Vernea]]<ref>{{fr}}[http://www.jules-verne.co.uk/french-le-pilote-du-danube/ ''Le Pilote du Danube''] na jules-verne.co.uk.</ref>. * ''The Willows'', kratka priča pisca horora Algernona Blackwooda čija se radnja odvija na putovanju Dunavom<ref>{{en icon}} Algernon Blackwood, ''The Willows'' [http://www.gordon-fernandes.com/hp-lovecraft/other_authors/willows.htm Pročitaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103034644/http://gordon-fernandes.com/hp-lovecraft/other_authors/willows.htm |date=2007-11-03 }}</ref>. * [[Dunavska škola]], umjetnički pravac iz 16. stoljeća koji se razvio u austrijskom i bavarskom podunavlju i koji je orijentiran na slikanje pejzaža. * Filmski uradak ''Vers La Mer'' belgijske autorice [[Annik Leroy|Annike Leroy]] (87 minuta, 1999.), koji prikazuje Dunav od izvora do ušća<ref>{{fr}}[http://www.cfwb.be/av/KIOSK/HTM/FILMS/Fdanube.htm Pregled filma Annicke Leroy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722184429/http://www2.cfwb.be/av/KIOSK/HTM/FILMS/Fdanube.htm |date=2011-07-22 }} na cfwb.be.</ref>. * Filmski uradak ''Im Juli'' njemačkog autora [[Fatih Akin|Fatiha Akina]] (95 minuta, 2000.) čija se tema odvija većinom uzduž Dunava<ref>{{de}} [http://www.dieterwunderlich.de/Akin_Juli.htm Pregled filma i komentari] na dieterwunderlich.de.</ref>. * Dunav je i tema kolekcije dokumentarnih filmova Ulrike Bartels, Joëla Jenina i Dietera Zeppenfelda<ref>{{de}}[http://www.info-culture.com/public/annonce/1196 Podaci o kolekciji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719044252/http://www.info-culture.com/public/annonce/1196 |date=2011-07-19 }} na Infoculture.com.</ref>. * ''Donauwellen'' je njemački kolač<ref>{{de}} [http://www.hausfrauenseite.de/index.shtml?http://www.hausfrauenseite.de/rezepte/kuchen/modetorten/donauwelle.html Recept za Donauwellen] na hausfrauenseite.de.</ref>. == Flora i fauna == Dunav sa stotinama kilometara dugačkim tokom prolazi kroz više klimatskih zona i raznolik okoliš, što objašnjava raznolikost biljnog i životinjskog svijeta uzduž rijeke. Unatoč ljudskom faktoru, u brojnim područjima rijeke je biološka raznolikost još uvijek velika, jednim dijelom zahvaljujući i brojnim ekološko zaštićenim područjima. Ekološki zaštićena područja su: * Park prirode Gornji Dunav (''Naturpark Obere Donau'') * Prirodni rezervat Donauleiten (''Naturschutzgebiet Donauleiten'') * Nacionalni park Dunav-Auen (''Nationalpark Donau-Auen'') * Nacionalni park Dunav-Ipel (''Duna-Ipoly Nemzeti Park'') * [[Park prirode Kopački rit]] * Posebni prirodni rezervat [[Deliblatska Peščara]] * [[Nacionalni park Đerdap]] * Biosferni rezervat [[Delta Dunava|delte Dunava]] === Fauna === [[Datoteka:Couleuvre Esculape59.JPG|thumb|thumb|[[Bjelica]] ''(Elaphe longissima)''.]] Ukupno uz Dunav živi više od 300 vrsta [[ptice|ptica]]. Rijeka se nalazi na jednom od najvažnijih europskih migracijskih putova za ptice, a u podunavlju su i područja važna za prezimljavanje, gniježdenje i odmor mnogih rijetkih vrsta kao što su [[velika ušara]], [[vodomar]], [[orao štekavac]], [[crna roda]], [[crna lunja]] i [[falco rupicoloides]]. Parkovi Dunav-Auen, Kopački rit i delta Dunava su posebno zaštićena područja<ref>{{de}} [http://www.donauauen.at/ Službena stranica parka Donauauen.]</ref>. Dunav-Auen je i točka gdje se susreću regija [[Nežidersko jezero|Nežiderskog jezera]], sliv Dunava i rijeka [[Morava (Češka)|Morava]]. Ovaj okoliš je, posebno zimi, stanište velikog broja životinja, kao što su: [[siva guska]], [[čigre]], [[veliki ronac]], [[patka batoglavica]], [[močvarice]], [[divlja patka]]. Ovdje žive i neke rijetke vrste kao: [[orao klokotaš]], [[bukoč]] ili [[žutokljuni labud]]. Drugo važno zimsko stanište je [[Park prirode Kopački rit]] koji pokriva močvarno netaknuto područje na sjeverozapadu Hrvatske na kojem živi više od 260 vrsta ptica, od kojih su neke vrlo rijetke kao [[orao štekavac]]<ref>{{hr}}{{en icon}}{{hu icon}} [http://www.kopacki-rit.com/index_flash.html Službena stranica Kopačkog rita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627052512/http://www.kopacki-rit.com/index_flash.html |date=2007-06-27 }}.</ref>. U ornitološkom smislu, najvažnije područje je delta Dunava koja je glavno raskrižje migracijskih putova u Europi. U tom području dodiruju se europski i azijski životinjski svijet. Ovdje živi više od 300 vrsta ptica, između ostalih i [[pelikani]], [[ždralovi]], [[žličarke]], [[ptice grabljivice]] i rijetka [[crvenovrata guska]]<ref name="faunedelta">{{de}} Martin Kyek, Andreas Maletzky, Stefan Achleitner, Rainer Mysliewitz, Wilfried Rieder, Rosemarie Grossmann, Marcus Weber, ''Donaudelta 2004, Skriptum Herpetologie'' [http://www.herpag-hdn.amphibien.at/doku/skriptum%20donaudelta_herpag.pdf Pročitaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009052157/http://www.herpag-hdn.amphibien.at/doku/skriptum%20donaudelta_herpag.pdf |date=2007-10-09 }}</ref>. [[Datoteka:Abramis brama by RpM.JPG|thumb|left|thumb|[[Deverika]] ''(Abramis brama)''.]] Tipične dunavske [[ribe]], od kojih su neke endemične (iz [[Rod (taksonomija)|roda]] [[mrene]]) – ''([[Latinski jezik|lat.]] Barbus)'', [[podust]], [[klenić]], [[Klen (riba)|klen]], [[deverika]], [[šaran]], [[krupatica]], [[Štuka|štuke]], [[smuđ]], [[grgeč]], [[Jegulja|jegulje]], [[bolen]], [[mladica]], [[kečiga]] i [[som]], kao i [[krkuša]] te [[uklija]]. Nekim [[vrsta]]ma [[Ribe|riba]] prirodno je stanište pomaknuto zbog ljudskog djelovanja. [[Crnka]] ''(Umbra krameri)'', poznata i pod nazivom ''ruca'', vrsta je štuke za koju se vjerovalo da je izumrla od [[1975.]], ponovno je otkrivena [[1992.]] godine. U [[Delta|delti]] Dunava živi više od 150 [[vrsta]] [[Ribe|riba]], kao što su: ribe iz [[Rod (taksonomija)|roda]] [[Jesetre|jesetri]], te [[moruna]], [[šaran]] i mnoge druge<ref>{{en icon}} [http://fish.mongabay.com/data/ecosystems/Danube.htm Popis različitih vrsta dunavskih riba]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} na fish.mongabay.com.</ref>. [[Datoteka:Blicca bjoerkna.jpg|thumb|thumb|[[Krupatica]] ''(Blicca bjoerkna)''.]] Uzduž rijeke, nalazi se i veliki broj [[sisavci|sisavaca]], kao: [[kuna bjelica]], [[kune|kuna]], [[obična lasica]], [[jazavac]], te [[divlja mačka]], [[dabar]] i [[vidre]]. U delti žive i [[europska vidrica]], [[vretica]] i [[tekunica]]. Dunav je stanište i brojnim [[vodozemci]]ma i [[gmazovi]]ma, kao što su [[bjelica]] (smuk), [[zeleni gušter]], [[zidna gušterica]], [[bjelouška]], [[livadna gušterica]], grčka čančara, barska kornjača, te neke endemske vrste kao [[podunavski vodenjak]]. U delti Dunava je najveća raznolikost životinjskog svijeta<ref name="faunedelta" />. === Flora === Među vrstama mekog [[drvo|drveća]], koja se često nalaze na aluvijalnim područjima su: [[bijela topola]] (''Populus alba''), [[bijela joha]] (''Alnus incana''), te [[bijela vrba]] (Salix alba). Od tvrdog drveća koje raste na aluvijalnom tlu tu su: [[poljski jasen]] (''Fraxinus angustifolia''), koji raste nizvodno od [[Beč]]a, te [[brijest]] i [[hrast lužnjak]]. U vodama Dunava nalaze se i rijetke vodene [[biljka|biljke]], kao što su [[Aldrovanda vesiculosa]] i [[Aldrovanda utricularia]]<ref>{{de}} [http://www.icpdr.org/icpdr-pages/plants_and_animals.htm Fauna i flora Dunava] na icpdr.org.</ref>. == Gospodarstvo == === Upotreba vode === ==== Pitka voda ==== Dunav je važan izvor pitke vode za deset milijuna ljudi koji žive uzduž rijeke. U [[Baden-Württemberg]]u, vodoopskrbno poduzeće koje pitkom vodom opskrbljuje područje između [[Stuttgart]]a, [[Bad Mergentheim]]a, [[Aalen]]a i okruga [[Alb-Donau]], 30% vode od 30 milijuna kubičnih metara (2004. godine) čini prerađena dunavska voda. Drugi gradovi kao [[Ulm]] ili [[Passau]] koriste i veće količine dunavske vode kao vodu za piće. U [[Austrija|Austriji]] se 99 % vode za piće crpi iz podzemnih izvora, a dunavska vode se koristi samo u razdobljima velikih vrućina. Slično je i u [[Mađarska|Mađarskoj]] gdje 91 % pitke vode čini voda iz podzemnih izvora. Druge zemlje također slabo koriste vodu iz Dunava, zbog snažnog zagađenja. Samo mjesta na rumunjskoj obali koriste ovu vodu za piće, jer je rijeka na tom području ponovno čista ([[Drobeta-Turnu Severin]], [[Delta Dunava]]). ==== Hidroelektrična energija ==== Pet dunavskih zemalja koriste Dunav kao značajan izvor energije; [[Njemačka]], [[Austrija]], [[Slovačka]], [[Srbija]] i [[Rumunjska]]. Drugim zemljama nedostaje teritorijalna kontrola za vlastitu izgradnju ([[Hrvatska]], [[Bugarska]] i [[Moldavija]] kontroliraju samo jednu obalu rijeke), ili nemaju političku mogućnost, kao u Mađarskoj gdje je javno mišljenje negativno, ili tok rijeke jednostavno ne dopušta izgradnju kao u Ukrajini. U Njemačkoj su prve [[hidroelektrana|hidroelektrane]] izgrađene pred kraj 19. stoljeća na gornjem toku rijeke, blizu [[Ulm]]a. Ipak, Dunav veću važnost ima nizvodno, jer je u gornjem dijelu rijeke tok slab, pa je slaba i energetska iskoristivost. Stanje u Austriji je potpuno drugačije. Iako je prva hidroelektrana izgrađena tek [[1953]]. godine, Austrija je treća zemlja u Europi po proizvodnji hidroelektrične energije (poslije [[Island]]a i [[Norveška|Norveške]]), a 20% ukupne proizvodnje energije čine elektrane na Dunavu. Negativne posljedice ovakve proizvodnje energije su usporavanje toka rijeke i štetno djelovanje na okolne šume. Hidroelektrane stvaraju i umjetne barijere ribama i ostalim riječnim organizmima kojima se time ograničava slobono kretanje rijekom. U Slovačkoj je hidroelektrična energija sa 16 % drugi izvor električne energije poslije ugljena. Najveći dio ove energije proizvodi centrala Gabčíkovo-Nagymaros, koja je prvobitno trebala biti korištena u suradnji s Mađarskom, što je kasnije odbačeno. Danas je najveća hidroelektrična centrala u Europi [[hidroelektrana Đerdap]], kojom od 1972., upravljaju Srbija i Rumunija. ==== Nuklearna energija ==== Dunavska voda koristi se za hlađenje sledećih nuklearnih elektrane : * [[Nuklearna elektrana Kozloduj]] ([[Bugarska]]) * [[Nuklearna elektrana Cernavodă]] ([[Rumunjska]]) * [[Nuklearna elektrana Paks]] ([[Mađarska]]) === Plovidba === [[Datoteka:Containerschiff in Linz.jpg|thumb|thumb|Trgovački brodovi na Dunavu u Linzu, Austrija.]] Dunav je plovan od [[Kelheim]]a, gotovo 500 kilometara od izvora, pa do ušća u dužini od 2 415&nbsp;km<ref name="navigation">{{en icon}} [http://www.danube-river.org/en_schiff-schiff.html Plovidba Dunavom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629045325/http://www.danube-river.org/en_schiff-schiff.html |date=2007-06-29 }} na danube-river.org.</ref>. Kanal Majna-Dunav koji utječe blizu Kelheima, stvara riječnu vezu između [[Sjeverno more|Sjevernog mora]], kroz [[Rajna|Rajnu]] i [[Majna|Majnu]], i Crnog mora<ref name="navigation" />. Što se tiče mogućnosti plovidbe, Dunav je podijeljen na tri dijela: * ''Gornji Dunav'' od Kelheima do [[Komoran]]a ; * ''Srednji Dunav'' od Komorana do [[Drobeta-Turnu Severin|Drobete Turnu-Severina]] ; * ''Donji Dunav'' od Drobete Turnu-Severina do ušća. ==== Plovidba u novije vrijeme ==== Uz stotine brodova hotela koji plove većinom između Passaua, Budimpešte i Crnog mora, postoje i brojni brodovi za jednodnevne izlete, posebno u Njemačkoj u području [[Passau]]a i u Austriji u regiji [[Wachau]], kao i veliki broj manjih brodova. Dunav je danas jedan od dva važna europska riječna puta za prijevoz tereta. Prvi riječni put je [[Rajna]], gdje je promet 2000. godine bio oko 300 milijuna tona. Suprotno teretnom prometu na Rajni, Dunav je doživio pad u prijevozu tereta između [[1980]]. i [[2002]]. s 90 na 30 milijuna tona. Ovaj pad prouzročili su brojni čimbenici<ref>{{fr}}{{en icon}}{{de}}''Prospects for Inland Navigation within the Enlarged Europe'', [http://ec.europa.eu/transport/iw/studies/doc/2004_pine_report_summary_fr.pdf Pročitaj]</ref>: * Političke promjene u istočnoj Europi i prelazak na tržišnu ekonomiju uzrokovali su promjene u prijevozu gdje se smanjio riječni i povećao cestovni prijevoz; * Prva jugoslavenska kriza između 1992. i 1995. koja je popraćena [[embargo]]m UN-a, uzrokovala je snažan pad prometa rijekom; * Druga jugoslavenska kriza između 1999. i 2002., kad je uništenjem mostova u Novom Sadu blokiran lokalni promet<ref name="navigation" />; * Promjena u statističkoj metodi korištenoj od 1990. godine, kojom se isključuje lokalni promet na području manjem od dva kilometra 1990. godine. Otvaranjem kanala Majna-Dunav 1992. godine, povećan je promet u gornjem dijelu Dunava. === Ribolov === Važnost ribolova, od kojeg su na nekim mjestima preživljavale čitave zajednice u Srednjem vijeku, snažno je opala u 19. i 20. veku. Primjerice u Njemačkoj, postoji samo jedan dunavski ribar između [[Straubing]]a i Vilshofena an der Donau. U Austriji se ribolov donekle prakticira oko [[Linz]]a i [[Beč]]a, ali je danas ipak najintenzivnije ribolovno područje u delti Dunava. === Vinogradarstvo === [[Datoteka:Wachau Spitz.jpg|thumb|thumb|Vinogradi kod Spitza (Wachau)]] Područje Dunava je i vinogradarsko područje, pogotovo u Austriji i Mađarskoj. Regija koja proizvodi najkvalitetnije [[vino]] je [[Wachau]] u Austriji, gdje se većinom proizvode [[Grüner Veltliner]], [[rizling]] i [[chardonnay]]<ref>{{de}} [http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.encyclop.w/w306686.htm Vinogradarstvo u Austriji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812122216/http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.encyclop.w/w306686.htm |date=2007-08-12 }} na ''aeiou'', das kulturinformationssystem.</ref>. U Mađarskoj se vinova loza uzgaja skoro svuda uzduž Dunava između Višegrada i južne granice zemlje. Najvažniji mađarski vinski grad je Vác. Mađarska su vina izgubila dosta na kvaliteti u razdoblju prošlog režima, ali je od 1990-ih kvaliteta ponovno porasla. U Nemačkoj se nešto malo vina proizvodi blizu Bacha an der Donau, između [[Regensburg]]a i Straubinga. To je zadnji kulturni ostatak nekad cijenjenog bavarskog vina kojeg su pili Rimljani. === Turizam === Za [[turizam]] na Dunavu, posebno su važne brojne povijesne lokacije uzduž rijeke i brojni pejzaži i nacionalni parkovi. Na nekim područjima na gornjem Dunavu koji nisu plovni, prakticira se vožnja kanuima, čamcima i pedalinama. U Njemačkoj i Austriji uzduž rijeke nalaze se i brojne uređene biciklističke staze. Kružna putovanja rijekom su vrlo popularna i česta između Beča i Budimpešte, a mnogi brodovi plove i od Passaua sve do delte. U vrhu sezone Dunavom plovi i više od 70 kružnih brodova. == Izvori == {{reference|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Danube}} * [https://zemun.org.rs/ Zemun moj grad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829040146/https://zemun.org.rs/ |date=2017-08-29 }} * [http://www.scribd.com/doc/79445743/APOLODOR-NA-DUNAVU Apolodor na Dunavu] * [http://www.srbijanadunavu.com Dunavski sliv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116044303/http://www.srbijanadunavu.com/ |date=2016-01-16 }} * [http://www.alldanube.com Sajt posvecen Dunavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814101845/http://alldanube.com/ |date=2013-08-14 }} * [http://danubemap.eu/park/sr danubemap.eu - Turistička mapa Dunava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021055319/http://danubemap.eu/park/sr |date=2011-10-21 }} [[Kategorija:Dunav| ]] [[Kategorija:Rijeke u Evropi]] [[Kategorija:Rijeke u Njemačkoj]] [[Kategorija:Rijeke u Austriji]] [[Kategorija:Rijeke u Slovačkoj]] [[Kategorija:Rijeke u Mađarskoj]] [[Kategorija:Rijeke u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Rijeke u Srbiji]] [[Kategorija:Rijeke u Bugarskoj]] [[Kategorija:Rijeke u Moldaviji]] [[Kategorija:Rijeke u Ukrajini]] [[Kategorija:Rijeke u Rumuniji]] [[Kategorija:Crnomorski sliv]] [[Kategorija:Geografija Baranje]] p1ltdrccuz114fa8tscgnru170a82ov 0 4840 42600601 42583250 2026-05-21T00:07:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600601 wikitext text/x-wiki {{infokutija jezik |ime=Engleski jezik |izvornoime=English language |države=[[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kanada]], [[Australija]] i dr. |govornici=materinji jezik: oko 340 milijuna<br /> strani jezik: oko 600 milijuna |rang=3. |porodicaboja = indoevropski |jezična porodica=[[indoevropski jezici|indoeuropski]] |fam2=[[germanski jezici|germanski]] |fam3=[[zapadnogermanski jezici|zapadnogermanski]] |fam4=[[anglijski jezici|anglijski]] |ustanova= |iso1=en|iso2=eng|iso3=ENG }} '''Engleski jezik''' (engl. ''English Language'') je [[zapadnogermanski jezici|zapadnogermanski jezik]] koji potiče iz [[Engleska|Engleske]]{{sfn|Crystal|2003a|p=6}}{{sfn|Wardhaugh|2010|p=55}}, a takođe se koristi kao maternji jezik u drugim državama [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] - [[Škotska|Škotskoj]], [[Vels]]u, i [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], u [[Republika Irska|Republici Irskoj]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kanada|Kanadi]], [[Australija|Australiji]], [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], [[Južnoafrička Republika|Južnoj Africi]], i brojnim drugim zemljama.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Engleski je trenutno četvrti najrasprostranjeniji [[maternji jezik]] na svetu (posle [[kineski jezik|kineskog]], [[španski jezik|španskog]] i [[hindi|hindua]]), sa nekih 380 miliona govornika.{{sfn|Ethnologue|2010}} Ima status ''[[lingva franka]]'' u mnogim delovima sveta, usled vojnog ekonomskog, naučnog, političkog i kulturnog uticaja [[Britanska imperija|Britanske Imperije]] u [[18. vek|18.]] i [[19. vek]]u i još jačeg globalnog uticaja Sjedinjenih Američkih Država tokom 20. veka. Zbog globalnog uticaja engleskog u svetu [[nauka|nauke]], [[umetnost]]i, [[televizija|televizije]] i na [[Internet]]u u poslednjim decenijama, engleski je danas najrasprostranjeniji jezik koji se uči kao [[drugi jezik]] na svetu. Od mnogih učenika širom sveta se zahteva da uče engleski, a znanje engleskog jezika je korisno ili čak neophodno za mnoga zanimanja. == Historija == {{Glavni članak|Istorija engleskog jezika}} [[File:Anglospeak.svg|thumb|right|300px| {{legend|#0000ff|Države sveta u kojima je engleski većinski izvorni jezik.}} {{legend|#8ddada|Države sveta u kojima je engleski službeni, ali ne i većinski izvorni jezik.}}]] '''Engleski''' je [[zapadnogermanski jezik]] koji potiče od jezika koje su u prvoj polovini prvog milenijuma u [[Britanija (provincija)|Britaniju]] doneli [[germani|germanski doseljenici]] iz raznih delova severozapadne Nemačke. Među ovim plemenima su bili [[Frizijci]], [[Angli]], [[Sasi]] i [[Jiti]]. Prvobitni germanski jezik je zatim primio uticaje od dva talasa invazije. Prvo od strane govornika jezika skandinavske grane germanske familije, koji su kolonizovali delove Britanije u osmom i devetom veku. Drugi talas su činili [[Normani]] u 11. veku, koji su govorili varijetet francuskog. Ove dve invazije su engleski učinili visoko „kreolizovanim“; kreolizacija nastaje od kohabitacije govornika različitih jezika, koji razvijaju hibridni jezik za osnovnu komunikaciju. Kohabitacija sa Skandinavcima je uslovila značajno gramatičko pojednostavljivanje i leksičko obogaćivanje anglo-frizijskog jezgra engleskog; kasnija normanska okupacija je dovela do kalemljenja razrađenijeg sloja reči iz romanske grane evropskih jezika na germansko jezgro; ovaj novi sloj je ušao u engleski kroz korišćenje na sudovima i u vlasti. Stoga se engleski razvio u 'pozajmljivački' jezik značajne gipkosti i ogromnog fonda reči.{{sfn|Crystal|2003b|p=30}} Prema ''[[Anglo-saksonski letopis|Anglo-saksonskom letopisu]]'', približno oko [[449]] godine, [[Vortigern]], kralj [[Britanska ostrva|Britanskih ostrva]], pozvao je „Anglikansku lozu“ (Angli, predvođeni [[Hengst]]om i [[Hors]]om) kako bi mu pomogli u odbrani od [[Pikti|Pikta]]. Zauzvrat, Anglima je bilo zagarantovano zemljište na jugoistoku. Dodatna pomoć je tražena, i u pomoć došli su Saksi, Angli i Juti. Letopisi takođe pišu o daljem naseljavanju kolonistima koji su vremenom uspostavili sedam kraljevina: Nortumbrija, Mercia, Istočna Anglia, Kent, Eseks, Suseks i Veseks. Moderna učenja prihvataju ovu priču kao legendarnu i politički obojenu. Ovi germanski osvajači dominirali su nad izvornim keltsko-govorećim stanovništvom, čiji su jezici preživeli u [[Škotska|Škotskoj]], [[Vels]]u, [[Korneval]]u i [[Irska|Irskoj]]. Dijalekti upotrebljavani od strane osvajača sačinili su akcenat kasnije poznat kao [[anglosaksonski jezik|staroengleski]], koji podsećaju na pojedine priobalne dijalekte u današnjoj Holandiji i severozapadnoj Nemačkoj. Kasnije, dijalekat je potpao pod strogi uticaj severnogermanskog jezika nors, upotrebljavnim od strane [[Vikinzi|Vikinga]], koji su mahom naselili severoistočni deo ostrva (videti [[Jorvik]]). Novi i stari naseljenici pričali su jezicima sa suprotstavljenih grana Germanske porodice. Veliki broj reči delili su leksikološke korene ili su bile slične, dok im je gramatika bila udaljenija, uključujući prefikse, sufikse i izgovor značajnog broja reči. Usled sličnosti i raznolikosti jezika, neminovna je bila [[kreoli]]zacija jezika, koja je usledila, izostavljanjem većeg dela gramatike staroengleskog, uključujući rodove i padeže, sa izuzetkom zamenica, čime je jezik postao znatno prostiji i jednostavniji. Najpoznatije delo iz staroengleskog perioda je epska poema [[Beowulf]], od strane nepoznatog autora. U periodu od 300 godina nakon Normanskih osvajanja [[1066]]. godine, normanski kraljevi i plemstvo govorili su varijantom [[francuski jezik|francuskog]]. Veliki broj Normanskih reči asimiliran je u Stari engleski, rezultujući dupliranjem staroengleskih reči (pr. ''ox/beef'', ''sheep/mutton''). Normanski uticaj ojačao je kontinualnu evoluciju jezika tokom narednih vekova, rezultujući danas poznatim [[Srednji engleski|Srednjim Engleskim]]. Među izmenama bilo je širenje upotrebe unikatnog aspekta Engleske gramatike, tj. 'kontinualnog' vremena, dodajući sufiks '-ing'. Tokom 15. og veka, Srednji engleski dalje je promenjen usled ''Velike samoglasničke promene'', širenja standardizovanog Londonskog dijalekta u vladi i administraciji, i standardizovanja štampanja. [[Moderni engleski]] se može pratiti nazad do doba [[Vilijam Šekspir|Vilijama Šekspira]]. Najpoznatije delo iz doba Srednje Engleske su ''Priče iz Kanterberija'' Džefrija Čosera. == Klasifikacija i srodni jezici == Engleski jezik pripada zapadnoj pod-grani [[germanski jezici|germanske grane]] [[indoevropski jezici|indo-evropske]] porodice jezika. Najbliži živi srodni jezik Engleskom jeste [[Škotski gelski jezik|Skots (Lalans)]], jedan Zapadno-Germanski jezik koji se govori u većem delu Škotske i delovima [[Severna Irska|Severne Irske]]. Poput Engleskog, škotski je direktan izdanak Starog Engleskog, takođe poznatog kao Anglo-Saksonski. Nakon Skotsa, sledeći najbliži srodni jezici su frizijski (upotrebljavan u [[Holandija|Holandiji]] i [[Nemačka|Nemačkoj]]), i niskosaksonski, primarno upotrebljavan u severnoj Nemačkoj. Drugi manje srodni živi jezici uključuju [[holandski jezik|holandski]], [[afrikans]], [[nemački jezik|nemački]] i [[Severno-germanski jezici|skandinavske jezike]]. Veliki broj francuskih reči razumljivi su engleskom govorniku (izgovori, doduše, nisu uvek identični), jer je engleski prihvatio ogromnu količinu jezičkog blaga [[normanski jezik|normanskog jezika]] nakon [[Normanska osvajanja|normanskih osvajanja]], i od francuskog u budućim stolećima; kao rezultat, značajan deo engleskog jezičkog blaga je dosta sličan francuskom, uz manje razlike u pravopisu (završetak reči, upotreba starog francuskog pravopisa, i sl.), kao i povremene razlike u značenju reči. == Geografska rasprostranjenost == Engleski je najrasprostranjeniji jezik sveta danas; ukupno 600-700 miliona ljudi upotrebljava engleski redovno. Oko 377 miliona ljudi koristi engleski kao svoj maternji jezik, a podjednak broj ljudi koristi ga kao svoj drugi strani jezik. U širokoj je upotrebi u javnoj i privatnoj sferi u više od 100 zemalja širom sveta. Osim toga, engleski je zauzeo primarno mesto u međunarodnim, akademskim i poslovnim krugovima. Trenutni status engleskog jezika se upoređuje sa položajem latinskog u prošlosti. Engleski je zvanični jezik sledećim zemljama: [[Australija]] (australijski engleski), [[Bahame|Bahami]], [[Barbados]] (karipski engleski), [[Bermudi|Bermuda]], [[Dominika]], [[Gibraltar]], [[Grenada]], [[Gvajana]], [[Jamajka]] (jamajčanski engleski), [[Novi Zeland]], [[Antigva i Barbuda]], [[Sveta Lucija]], [[Sent Kits i Nevis|Sveti Kits i Nevis]], [[Trinidad i Tobago]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] (britanski engleski), [[Američka Devičanska Ostrva]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] (američki engleski). Engleski je takođe jedan od primarnih jezika u sledećim državama: [[Belize]] (sa [[španski jezik|španskim jezikom]]), [[Kanada]] (sa [[francuski jezik|francuskim jezikom]]), [[Indija]] (sa [[hindi]] i ostalim 21 zvaničnim jezikom), [[Irska]], [[Singapur]], [[Filipini]] (sa Filipinskim jezikom), i [[Južnoafrička Republika]] (sa 10 drugih jezika uključujući i [[Zulu jezik|jezik zulu]]). U [[Hongkong]]u engleski je zvanični jezik i ima široku primenu u poslovnim aktivnostima. Počinje da se uči još u obdaništu. U nekim osnovnim školama časovi se održavaju na engleskom, u većini srednjih škola takođe a na fakultetima su sva predavanja na engleskom. Velikom broju studenata engleski je [[maternji jezik]]. On se toliko koristi da je neadekvatno reći da je engleski drugi ili [[strani jezik]] u Hongkongu, mada još uvek ima dosta ljudi koji imaju veoma malo znanje engleskog ili čak nikakvo. Većina Englesko-govorećeg stanovništva (67 do 70 od sto) živi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]]. Pored toga što Federalna uprava SAD nema zvanični jezik, proglašen je zvaničnim u 27 od 50 država, od kojih je većina engleski proglasila njihovim jedinim zvaničnim jezikom. [[Havaji]], [[Luizijana]] i [[Novi Meksiko]] takođe imaju imenovano [[Havajski jezik|havajski]], [[Francuski jezik|francuski]] i [[Španski jezik|španski]] kao zvanične jezike u konjunkciji sa engleskim. U velikom broju zemalja gde engleski nije većinski primarni jezik, zvanični je jezik; ove zemlje uključuju: [[Kamerun]], [[Fidži]], [[Savezne Države Mikronezije|Federalne Države Mikronezije]], [[Gana]], [[Gambija]], [[Kiribati]], [[Lesoto]], [[Liberija]], [[Kenija]], [[Namibija]], [[Nigerija]], [[Malta]], [[Maršalska Ostrva]], [[Pakistan]], [[Papua Nova Gvineja]], Filipini, [[Ruanda]], [[Solomonova Ostrva|Solomonska Ostrva]], [[Samoa]], [[Sijera Leone]], [[Svazilend]], [[Tanzanija]], [[Zambija]] i [[Zimbabve]]. Engleski je najšire učeni i upotrebljavani jezik na svetu, i, zbog toga, veliki broj lingvista veruju da više nije ekskluzivni kulturni amblem „domaćih Engleskih govornika“, već da je jezik koji prihvata razne kulturalne aspekte širom sveta, kako raste njegova upotreba. Drugi veruju da postoji granica dokle engleski može da zadovoljava komunikativne potrebe. Engleski jezik se najviše izučava kao strani u [[Evropa|Evropi]] (32.6 od sto), zatim sledi francuski, nemački i španski. Takođe je najizučavaniji jezik u [[Japan]]u, [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]] i [[Kina|Narodoj Republici Kini]] ([[Tajvan]]), gde je obavezan u većini srednjih škola. Videti [[engleski kao dodatni jezik]]. === Engleski kao globalni jezik === Zbog svoje široke govorne rasprostranjenosti, engleski se često naziva [[globalni jezik|„globalni jezik“]]. Iako engleski nije zvanični jezik u većini [[država]], on je najčešće drugi jezik koji se govori uz maternji jezik te zemlje. On je takođe po internacionalnim standardima zvanični jezik u avio komunikaciji. Njegova rasprostranjenost kao prvog ili drugog jezika je glavni pokazatelj njegovog globalnog statusa. Postoje brojni argumenti za i protiv engleskog (ili bilo kog drugog jezika) kao globalnog jezika. U jednu ruku, postojanje globalnog jezika pomaže u komunikaciji i objedinjavanju informacija (na primer u naučnoj zajednici). Međutim, engleski kao globalni jezik isključuje one koji ga, iz nekog razloga, tečno ne govore. Takođe, on marginalizuje one čiji maternji jezik nije „globalni“. Drugi razlog za zabrinutost je taj što širenje globalnih jezika (engleskog, španskog i dr.)za rezultat ima nestajanje manjih jezika, često zajedno sa kulturama i religijama koje su pomoću tih jezika prenošene. Engleski je povezan sa nestankom brojnih jezika. Mnogi od tih nestanaka su vodili ka gubitku kulturnog nasleđa. Američki [[Indijanci]] su bili najjače pogođeni ovim fenomenom. === Dijalekti i regionalne varijante === {{Glavni članak|Spisak dijalekata engleskog jezika}} Ekspanzija Britanaca i Amerikanaca je raširila i upotrebu engleskog jezika širom sveta. Trenutno je on drugi ili treći jezik po broju ljudi koji ga govore, nakon [[mandarinski jezik|mandarinskog kineskog jezika]]; da li ima više onih čiji je maternji jezik engleski ili onih čiji je maternji jezik španski, zavisi od toga ko broji i kako. Pošto se raširio širom sveta, engleski je dao veliki broj dijalekata i kreolskih jezika baziranih na engleskom kao i jezika-mešavina. Glavne varijante engleskog jezika najčešće sadrže i po nekoliko pod-varijanata, kao što je [[kokni]] u [[britanski engleski|britanskom engleskom]], njufaundlendski engleski unutar kanadskog engleskog i afričko-američki engleski u [[američki engleski|američkom engleskom]]. U engleskom jeziku, nijedna njegova varijanta se ne smatra jedinim standardom. [[Škotski engleski jezik|Škotski]] je jedan od dijalekata engleskog. Izgovor, gramatika i leksika se razlikuju od standardnog engleskog, ponekad drastično. Škotski dijalekt poseduje neke osobine nemačkog jezika, poput [[guturalni|guturalnog]] izgovora. Usled česte upotrebe engleskog kao drugog jezika, postoji mnogo različitih dijalekata, na osnovu kojih se može se može odgonetnuti koji je govornikov maternji jezik. U mnogo zemalja širom sveta engleske reči i fraze su pomešane sa njihovim svakodnevnim govorom. Tako nastaju jezičke mešavine. Glavni predstavnici ovih ''ad hok'' konstrukcija, koje se ne ubrajaju u [[pidžin]] i [[Kreolski jezik|kreolske jezike]], su [[Engriš]], [[Vasei-eigo]], [[Frengleski]] i [[Špengliš]]. [[Europanto]] kombinuje mnoge jezike, ali mu je engleski osnova. === Izvedene varijante engleskog jezika === * [[Bazični engleski]] je uprošćena verzija za međunarodnu upotrebu. Proizvođači aviona i druge opreme često pišu uputstva za upotrebu na osnovnom engleskom. Neke škole engleskog na Dalekom istoku koriste ovu varijantu u početnim fazama obuke. * [[Specijalni engleski]] je uprošćena verzija engleskog jezika koju koristi [[Glas Amerike]]. Rečnik se sastoji iz 1.500 reči. * [[Reformisani engleski]] je rezultat kolektivnog doprinosa da se unapredi engleski jezik. * [[Sispik jezik|Sispik]], [[Erspik jezik|erspik]] i [[Polispik jezik|polispik]], su verzije zasnovane na ograničenom rečniku. Stvorio ih je [[Edvard Džonson]] tokom [[1980]]-ih kao pomoćno sredstvo za mećunarodnu kooperaciju i komunikaciju. * [[Evropski engleski jezik|Evropski engleski]] je nova varijanta engleskog jezika koja je zamišljena kao zajednički evropski jezik. == Gramatika == {{Poseban članak|Gramatika engleskog jezika}} Za razliku od [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog]] i većine [[slavenski jezici|slavenskih jezika]] engleski je tijekom povijesnog razvoja gotovo izgubio deklinaciju [[imenica]] i [[pridjev]]a: * množina pravilnih imenica tvori se dodavanjem nastavka '''s''' ili '''es''', * praktično postoje dva [[padež]]a, [[nominativ]] i saksonski [[genitiv]] Engleska gramatika je bazirana na svojim germanskim korenima, iako su neki naučnici tokom [[1700]]-te i [[1800]]-te pokušali da nametnu [[Latinski jezik|Latinsku]] gramatiku na to, sa malo uspeha. Engleski je samo neznatno [[izmenjen jezik|izmenjen]], mnogo manje nego većina [[Indoevropski jezici|Indo-Evropskih]] jezika. To nadoknađuje stavljanjem više gramatičkih informacija u pomoćne reči kao i red reči, kroz zadržavanje dodataka kao: * Posesivni (ponekad zvani [[saksonski genitiv]], ali koji je izmišljen u [[klitik]]) ** He is Alfredo's best friend. -'s * 3. lice jednine prezent ** Alfredo works. -s * Prošlo vreme ** Alfredo worked. -ed * Radno vreme sadašnje ** Alfredo is working. -ing * Past particip ** The car was stolen. -en ** Alfredo has talked to the police. -ed * Gerund ** Working is good for the soul. -ing * Množina ** All your sigs are mine. -s * Komparativ ** Alfredo is smarter than Ricky. -er * Superlativ ** Alfredo has the bluest eyes. -est Za razliku od mnogih [[indoevropski jezici|indo-evropskih jezika]], engleske imenice nemaju rod (osim 3. lica jednine kod zamenica). == Izgovor == Engleski za većinu riječi ima povijesni [[pravopis]] koji je uglavnom fiksiran u vrijeme izuma [[štamparstvo|tiskarstva]] pa je zbog jezičnih promjena teško predvidjeti izgovor riječi na temelju zapisanog oblika. Također, u engleskom postoje neki glasovi kojih nema u hrvatskom jeziku, primjerice suglasnik u riječi ''the'' i veći broj samoglasnika i dvoglasa == Rečnik == Skoro bez izuzetka, germanske reči (koje sadrže sve osnove kao npr. [[zamenice]] i [[gramatičke konjunkcije|konjunkcije]]) su kraće, i više neformalne. Romanske reči se često smatraju više elegantnim ili edukativnim. === Poreklo reči === {{main|Spisak engleskih reči stranog porekla}} Jedna od posledica uticaja francuskog jezika na engleski je ta da je rečnik engleskog podeljen na reči [[Germanski jezici|germanskog]] porekla (uglavnom [[Stari englski jezik|staro-engleski]]), i one koje su „Latinizmi“ (izvedeni iz [[Latinski jezik|latinskog]], uglavnom iz normansko-francuskog, ali i direktno iz latinskog). Engleski jezik ima [[Leksika|leksičku]] sličnost sa nemačkim od 60%, sa francuskim 27%, i 24% sa ruskim jezikom. Komjuterska analiza 80.000 reči u starom ''Kratkom Oksfordskom Rečniku (treće izdanje)'' (autori analize Tomas Finkelštet i Diter Volf, 1973) procenila je poreklo engleskih reči: * [[Francuski jezik|francuski]], uključujući stari francuski i anglo-francuski: [[Spisak engleskih reči francuskog porekla|28.3%]] * latinski, uključujući moderni tehnički i naučni latinski: 28.24% * stari i srednji engleski, [[Stari nordijski jezik|stari nordijski]], i [[Holandski jezik|holandski]]: 25% * grčki: 5.32% * nepoznata etimologija: 4.03% * izvedenice iz ličnih imena: 3.28% * svi ostali jezici doprinose manje od 1% [[Džejms Nikol]] je ovim povodom primetio: ''Problem definisanja čistote engleskog jezika je u tome što je engleski čist koliko i prostitutka. Mi ne samo da pozajmljujemo reči; ponekad, engleski progoni druge jezike i prebija ih da bi im ispraznio džepove u potrazi za novim rečima.''<ref>[http://groups.google.com/groups?selm=1990May15.155309.8892%40watdragon.waterloo.edu&oe=UTF-8&output=gplain The King's English]</ref> == Sistem pisanja == Engleski jezik koristi [[latinski jezik|latinski]] [[alfabet]]. [[Ortografija]] engleskog je [[istorija|istorijska]] a ne [[Fonologija|fonološka]]. Izgovor i pisanje se značajno razlikuju. U engleskom postoje određene reči koje koje se pišu sa naglašenim [[Akcenat (lingvistika)|akcentom]]. Ove reči su uglavnom preuzete iz drugih jezika, uglavnom [[Francuski jezik|francuskog]]. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == <!-- The entries in the bibliography are in alphabetical order. Comments show names of named references --> {{refbegin|indent=yes|2}} <!-- AartsHaegeman2006--> :{{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=6. English Word classes and Phrases |title=The Handbook of English Linguistics |url=https://archive.org/details/handbookofenglis0000unse_s1q0 |editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell Publishing Ltd |ref=harv }} <!-- AbercrombieDaniels2006 --> : {{cite encyclopedia |last1=Abercrombie |first1=D |last2=Daniels |first2=Peter T. |title=Spelling Reform Proposals: English |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542048781 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |page= |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- AitkenMcArthur1979 --> :{{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland |location=Edinburgh |publisher=Chambers |series=Occasional paper - Association for Scottish Literary Studies; no. 4 |isbn=9780550202611 |ref=harv}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 --> : {{cite encyclopedia |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |title=Medicine: Use of English |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542023518 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |pages=752–759 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Algeo1999 --> :{{cite book |last=Algeo |first=John |chapter=Chapter 2:Vocabulary |title=Cambridge History of the English Language |volume=IV: 1776–1997 |editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |pages=57–91 |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.003 |ref=harv}} <!-- Ammon2006 --> : {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests |journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=November 2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |ref=harv| issn = 0802-6106}} <!-- Ammon2008 --> : {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society / Soziolinguistik Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft vov Sprache and Gesellschaft |volume=2 |date=2008 |edition=2nd completely revised and extended edition |publisher=de Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |url=http://www.degruyter.com/view/product/19739 |accessdate=19 December 2014 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science / Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft 3/2 |via=De Gruyter |subscription=yes |ref=harv }} <!-- Annamalai2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Annamalai |first=E |title=India: Language Situation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542046113 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |pages=610–613 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia --> :{{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia |date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |accessdate=25 March 2015 |ref=harv |archive-date=2015-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |dead-url=yes }} <!-- Bailey2001--> :{{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=Chapter 3: The relationship between African American and White Vernaculars |editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |date=2001 |pages=53–84 |publisher=John Benjamins |series=Varieties of English around the World |isbn=978-1588110466 |ref=harv}} <!-- Bailey1997 --> :{{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin |title=Englishes around the world |pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |ref=harv}} <!-- Bammesberger1992 --> : {{cite book |last=Bammesberger |first=Alfred |date=1992 |chapter=Chapter 2: The Place of English in Germanic and Indo-European |title=The Cambridge History of the English Language |volume=1: The Beginnings to 1066 |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7 |pages=26–66 |ref=harv}} <!-- Bao2006 --> : {{cite encyclopedia |last=Bao |first=Z |title=Variation in Nonnative Varieties of English |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542042577 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |pages=377–380 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Barry1982 --> : {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!-- BauerHuddleston2002 --> :{{cite book |last1=Bauer |first1=Laurie |last2=Huddleston |first2=Rodney |chapter=Chapter 19: Lexical Word-Formation |editor1-last=Huddleston |editor1-first=Rodney |editor2-last=Pullum |editor2-first=Geoffrey K. |title=The Cambridge Grammar of the English Language |date=15 April 2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language |accessdate=10 February 2015 |pages=1621–1721 |laysummary=http://www.ling.ohio-state.edu/~culicove/Publications/CGEL_Review.pdf |laydate=10 February 2015 |ref=harv }} <!-- BaughCable2002 --> : {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug |edition=5th |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |ref=harv }} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 --> :{{cite book |last=Bermúdez-Otero |first=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |chapter=Chapter 17: English phonology and morphology |editor1=Bas Aarts |editor2=April McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |url=http://www.blackwellreference.com/public/uid=3/tocnode?id=g9781405113823_chunk_g978140511382318 |accessdate=2 April 2015 |doi=10.1111/b.9781405113823.2006.00018.x |pages=382–410 |ref=harv |archivedate=2017-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170403030637/http://www.blackwellreference.com/public/uid=3/tocnode?id=g9781405113823_chunk_g978140511382318 |deadurl=yes }} <!-- BlenchSpriggs1999 --> :{{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses |pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=http://books.google.com/?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286 |ref=harv }} <!-- Boberg2010 --> :{{cite book |last=Boberg |first=Charles |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis |url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language |laysummary=http://muse.jhu.edu/journals/cjl/summary/v056/56.2.brock.html |laydate=2 April 2015 |ref=harv }} <!-- BosworthToller1921 --> :{{cite web |last1=Bosworth |first2=T. Northcote |authorlink1= |last2=Toller |title=Engla land |work=An Anglo-Saxon Dictionary (Online) |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |accessdate=6 March 2015 |publisher=Charles University |ref=harv }} <!-- BrintonBrinton2010 --> :{{cite book |last=Brinton |first=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |publisher=John Benjamins |isbn=978-902728824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main |accessdate=2 April 2015 |ref=harv }} <!-- Brutt-Griffler2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Brutt-Griffler |first=J. |title=Languages of Wider Communication |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542006441 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |pages=690–697 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Burridge2010 --> :{{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=Chapter 7: English in Australia |editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=The Routledge handbook of world Englishes |url=https://archive.org/details/routledgehandboo0000unse_p7g5 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo0000unse_p7g5/page/132 132]–151 |laysummary=http://linguistlist.org/pubs/reviews/get-review.cfm?SubID=4525181 |laydate=29 March 2015 |ref=harv }} <!-- Campbell1959 --> :{{cite book |last=Campbell |first=Alistair |authorlink= |title=Old English Grammar |url=https://archive.org/details/oldenglishgramma00camp |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1959 |isbn=0-19-811943-7 |ref=harv }} <!-- CarrHoneybone2007--> :{{cite journal |last=Carr |first=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to ‘Issues in English Phonology’ |journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0388000106000787 |accessdate=2 April 2015 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018 |ref=harv }} <!-- Cassidy1982 --> :{{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!-- Cercignani1981 --> :{{cite book |last=[[Fausto Cercignani|Cercignani]] |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation |date=1981 |publisher=Clarendon Press |url=http://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |accessdate=14 March 2015 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/3728688 |laydate=15 March 2015 |ref=harv }} <!-- CollingwoodMyres1936 --> :{{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |authorlink= |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=Chapter XX. The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |title=Roman Britain and the English Settlements |volume=Book V: The English Settlements |publisher=Clarendon Press |location=Oxford, England |date=1936 |lccn=37002621 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/2143838 |laydate=15 March 2015 |ref=harv }} <!-- CollinsMees2003 --> :{{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |title=The Phonetics of English and Dutch |publisher=Brill |location=Leiden, Netherlands |date=2003 |isbn=90-04-13225-2 |ref=harv}} <!-- Connell2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Connell |first=B. A. |title=Nigeria: Language Situation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542016552 |accessdate=25 March 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |pages=88–90 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- ConradRubal-Lopez1996 --> :{{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940-1990 |date=1 January 1996 |publisher=de Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |accessdate=2 April 2015 |page=261 |via=De Gruyter |subscription=yes |ref=harv }} <!-- CrystalLanguageDeath2002 --> :{{cite book |last=Crystal |first=David |authorlink= |title=Language Death |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |url=http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9781139106856 |accessdate=25 February 2015 |doi=10.1017/CBO9781139106856 |isbn=978-113910685-6 |ref=harv |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402160417/http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9781139106856 |deadurl=yes }} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a --> :{{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |author-link= |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=http://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |accessdate=4 February 2015 |isbn=978-0-521-53032-3 |laysummary=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam041/2003282119.pdf |laysource=Library of Congress (sample) |laydate=4 February 2015 |ref=harv }} <!-- CrystalEncyclopedia2003b --> :{{cite book |last=Crystal |first=David |title=The Cambridge Encyclopedia of the English Language |author-link= |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=0-521-53033-4 |url=http://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ |accessdate=4 February 2015 |laysummary=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/english-language-and-linguistics-general-interest/cambridge-encyclopedia-english-language-2nd-edition |laydate=4 February 2015 |ref=harv }} <!-- CrystalSubcontinent2004b --> :{{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice |date=19 November 2004b |url=http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |accessdate=4 February 2015 |newspaper=The Guardian |ref=harv }} <!-- Crystal2006 --> :{{cite book |last=Crystal |first=David |chapter=Chapter 9: English worldwide |title=A History of the English language |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-511-16893-2 |pages=420–439 |ref=harv}} <!-- DanielsBright1996 --> :{{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems |url=http://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |accessdate=23 February 2015 |date=6 June 1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7 |laysummary=http://ukcatalogue.oup.com/product/9780195079937.do |laydate=23 February 2015 |ref=harv }} <!-- Dehaene2009 --> :{{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention |date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=http://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ |accessdate=3 April 2015 |laysummary=http://readinginthebrain.pagesperso-orange.fr/intro.htm |laydate=3 April 2015 |ref=harv }} <!-- DenisonHogg2006 --> :{{cite book |last1=Denison |first1=David |last2=Hogg |first2=Richard M. |chapter=Overview |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1 |pages=30–31 |ref=harv}} <!-- DenningKesslerLeben2007 --> :{{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements |date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=http://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC |accessdate=25 February 2015 |laysummary=https://global.oup.com/academic/product/english-vocabulary-elements-9780195168037?cc=us&lang=en& |laydate=25 February 2015 |ref=harv }} <!-- Deumert2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Deumert |first=A. |title=Migration and Language |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542012943 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |pages=129–133 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Dixon 1982--> :{{cite journal |last=Dixon|first= R. M. W |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs |journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1|doi=10.1080/07268608208599280 |ref=harv}} <!-- Donoghue2008 --> :{{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction |publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/book/10.1002/9780470776025 |accessdate=16 March 2015 |doi=10.1002/9780470776025 |ref=harv }} <!-- Durrell2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Durrell |first=M |title=Germanic Languages |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542021891 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |pages=53–55 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Eagleson1982 --> :{{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |ref=harv}} <!-- Ethnologue --> :{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size |accessdate=10 February 2015 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} }} <!-- EuropeanCommission2012 --> :{{cite report |author=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages |date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |accessdate=12 February 2015 |laysummary=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_sum_en.pdf |laydate=27 March 2015 |ref=harv }} <!-- Fischer-van der Wurff2006 --> :{{cite book |last1=Fischer |first1=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |chapter=Chapter 3: Syntax |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1 |pages=109–198 |ref=harv}} <!-- Giegerich1992 --> :{{cite book |title=English Phonology: An Introduction |url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics |ref=harv }} <!-- Gneuss2013 --> :{{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=Chapter 2: The Old English Language |editor1-last=Godden |editor2-first=Michael |editor2-last=Lapidge |date=2013 |title=The Cambridge companion to Old English literature |url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |edition=Second |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/19 19]–49 |ref=harv }} <!-- Görlach1991 --> :{{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English |date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-32529-3 |ref=harv }} <!-- Gordin2015 --> :{{Cite web |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |accessdate=16 February 2015 |work=Aeon |date=4 February 2015 |ref=harv |archivedate=2015-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |deadurl=yes }} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 --> :{{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution |url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{harvid|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} }} <!-- Gottlieb2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Gottlieb |first=H. |title=Linguistic Influence |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542044552 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |pages=196–206 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Graddol2006 --> :{{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language' |authorlink= |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |accessdate=7 February 2015 |date=2006 |publisher=The British Council |laysummary=http://eltj.oxfordjournals.org/content/61/1/81.extract |laysource=ELT Journal |laydate=7 February 2015 |ref=harv |archivedate=2015-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |deadurl=yes }} <!-- Graddol2010 --> :{{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |authorlink= |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |accessdate=7 February 2015 |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-086355-627-2 |laysummary=http://eltj.oxfordjournals.org/content/65/3/356.extract |laysource=ELT Journal |laydate=7 February 2015 |ref=harv |archivedate=2015-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |deadurl=yes }} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 --> :{{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |displayeditors=5 |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |accessdate=11 February 2015 |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |page= |laysummary= |laydate= |ref={{harvid|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}} }} <!--Green2002--> :{{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |publisher=Cambridge University Press |ref=harv }} <!-- Greenbaum --> :{{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |date=1 January 2002 |edition=Second |publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8 |ref=harv}} <!-- Halliday & Hasan 1976--> :{{cite book|last=Halliday|first=M.A.K.|last2=Hasan|first2=Ruqaiya|date=1976|title=Cohesion in English|url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall|publisher=Pearson Education ltd.|ref=harv}} <!-- HancockAngogo1982 --> :{{cite book |last=Hancock |first=Ian F. |last2=Angogo |first2=Rachel |chapter=English in East Africa |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |isbn=978-3-12-533872-2 |pages=415–438 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |ref=harv}} <!-- Harbert2006 --> :{{cite book |last=Harbert |first=Wayne |title=The Germanic Languages |url=http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9780511755071 |accessdate=26 February 2015 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-01511-0 |series=Cambridge Language Surveys |doi=10.1017/CBO9780511755071 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/40492966 |laysource=Language (journal of the Linguistic Society of America) |laydate=26 February 2015 |ref=harv |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120615/http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9780511755071 |deadurl=yes }} <!-- Hickey 2007 --> :{{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |publisher=Cambridge University Press |ref=harv }} <!-- Hickey 2005 --> :{{cite book|last=Hickey|first=R. (Ed.)|date=2005|title=Legacies of colonial English: Studies in transported dialects|publisher=Cambridge University Press|ref=harv}} <!-- Hogg1992 --> :{{cite book |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Chapter 3: Phonology and Morphology |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |title=The Cambridge History of the English Language |volume=1: The Beginnings to 1066 |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-26474-7 |doi=10.1017/CHOL9780521264747 |pages=67–168 |ref=harv}} <!-- Hogg2006 --> :{{cite book |last1=Hogg |first1=Richard M. |chapter=Chapter7: English in Britain |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1 |pages=360–61 |ref=harv}} <!-- HowManyWords2015 --> :{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=How many words are there in the English language? |work=Oxford Dictionaries Online |publisher=Oxford University Press |date=2015 |url=http://www.oxforddictionaries.com/page/howmanywords |accessdate=2 April 2015 |quote='''How many words are there in the English language?''' There is no single sensible answer to this question. It's impossible to count the number of words in a language, because it's so hard to decide what actually counts as a word. |ref={{harvid|HowManyWords|2015}} |archive-date=2011-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130011051/http://oxforddictionaries.com/page/howmanywords |dead-url=yes }} <!-- HuddlestonPullum2002 --> :{{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=The Cambridge Grammar of the English Language |date=15 April 2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language |accessdate=10 February 2015 |page= |laysummary=http://www.ling.ohio-state.edu/~culicove/Publications/CGEL_Review.pdf |laydate=10 February 2015 |ref=harv }} <!-- Hughes & Trudgill 1996 --> :{{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |date=1996 |title=English Accents and Dialects |edition=3rd |publisher= Arnold Publishers |ref=harv}} <!-- International Civil Aviation Organization --> :{{cite web |author=International Civil Aviation Organization |title=Personnel Licensing FAQ |url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |accessdate=16 December 2014 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |ref=harv |archive-date=2014-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 }} <!-- International Maritime Organization --> :{{cite web |author=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases |date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |accessdate=16 December 2014 |ref=harv |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |dead-url=yes }} <!-- International Phonetics Association 1999--> : {{Cite book |last=International Phonetic Association |authorlink= |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |url=https://archive.org/details/handbookofintern0000inte |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-65236-7 |ref=harv }} <!-- Jambor2007 --> :{{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View |journal=Journal of English as an International Language |date=December 2007 |volume =2 |pages=103–123 |ref=harv}} <!-- Jespersen 2007 --> :{{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases |publisher=Routledge |origyear=1924 |date=2007 |ref=harv}} <!-- Kachru2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Kachru |first=B |title=English: World Englishes |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542006453 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |pages=195–202 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Kastovsky2006 --> :{{cite book |last=Kastovsky |first1=Dieter |chapter=Chapter 4: Vocabulary |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1 |pages=199–270 |ref=harv}} <!-- KönigvanderAuwera1994 --> :{{cite book |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages |date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |accessdate=26 February 2015 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/4176538 |laydate=26 February 2015 |ref=harv }} The survey of the Germanic branch languages includes chapters by Winfred P. Lehmann, Ans van Kemenade, John Ole Askedal, Erik Andersson, Neil Jacobs, Silke Van Ness, and Suzanne Romaine. <!-- König 1994 --> :{{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=17. English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages |date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |accessdate=26 February 2015 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/4176538 |laydate=26 February 2015 |ref=harv }} <!-- Labov 1972 --> :{{cite book |last=Labov |first=W. |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns |publisher=University of Pennsylvania Press |chapter= 13. The Social Stratification of (R) in New York City Department Stores |ref=harv}} <!-- LabovAshBoberg2006 named reference was ANAE --> :{{cite book |last1=Labov |first1=William |authorlink1= |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |date=2006 |title=The Atlas of North American English |location=Berlin |publisher=de Gruyter |isbn=3-11-016746-8 |url=http://www.degruyter.com/view/product/178229?rskey=eUyN34&result=2 |accessdate=2 April 2015 |via=De Gruyter |subscription=yes |ref=harv }} <!-- Lanham 1982 --> :{{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!--Lass 1992 --> :{{cite book |last=Lass |first=Roger |chapter=2. Phonology and Morphology |editor1-last=Blake |editor1-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language |volume=II: 1066-1476 |pages=103–123 |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |ref=harv}} <!-- Lass2000 --> :{{cite book |last=Lass |first=Roger |chapter=Chapter 3: Phonology and Morphology |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=The Cambridge History of the English Language, Volume III: 1476–1776 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |date=2000 |pages=56–186 |ref=harv}} <!-- Lass 2002--> :{{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English |editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521791052}} <!-- Lass2006 --> :{{cite book |last1=Lass |first1=Roger |chapter=Chapter 2: Phonology and Morphology |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1 |pages=46–47 |ref=harv}} <!-- Lawler2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Lawler |first=J |title=Punctuation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542045739 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |pages=290–291 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Lawton 1982 --> :{{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!-- Leech 2006 --> :{{cite book |last=Leech |first=G. N. |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |publisher=Edinburgh University Press |ref=harv }} <!-- LeechHundtMairSmith2009 --> :{{cite book |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study |url=https://archive.org/details/changeincontempo0000leec |publisher=Cambridge University Press |date=22 October 2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |laysummary=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |laydate=29 March 2015 |ref=harv |access-date=2015-04-17 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |deadurl=yes }} <!-- LevineCrocket1966 --> :{{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |ref=harv}} <!-- Li2003 --> :{{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=2003 |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |url=http://www.degruyter.com/view/j/ijsl.2003.2003.issue-164/ijsl.2003.055/ijsl.2003.055.xml?format=INT |accessdate=27 March 2015 |doi=10.1515/ijsl.2003.055 |via=De Gruyter |subscription=yes |ref=harv }} <!-- LimAnsaldo2006 --> :{{cite encyclopedia |last1=Lim |first1=L |last2=Ansaldo |first2=U |title=Singapore: Language Situation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542017016 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |pages=387–389 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Maclagan 2010 --> :{{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=Chapter 8: The English(es) of New Zealand |editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=The Routledge handbook of world Englishes |url=https://archive.org/details/routledgehandboo0000unse_p7g5 |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo0000unse_p7g5/page/151 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3 |laysummary=http://linguistlist.org/pubs/reviews/get-review.cfm?SubID=4525181 |laydate=29 March 2015 |ref=harv }} <!--MacMahon 2006 --> :{{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=16. English Phonetics |editor1=Bas Aarts |editor2=April McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Blackwell |pages=359–382 |ref=harv}} <!-- MacquarieDictionary2015 --> :{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |accessdate=15 February 2015 |registration=yes |ref={{harvid|MacquarieDictionary|2015}} }} <!-- Mair & Leech 2006 --> :{{cite book |last1=Mair |first1= C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=14 Current Changes in English Syntax |title=The handbook of English linguistics |ref=harv}} <!-- Mair 2006--> :{{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization |url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair |publisher=Cambridge University Press |ref=harv }} <!-- MazruiMazrui1998 was refMazrui1998 --> :{{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |date=3 August 1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=http://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC |accessdate=15 February 2015 |laysummary=http://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/P/bo3618917.html |laydate=15 February 2015 |ref=harv }} <!-- McArthur1992 --> :{{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=The Oxford Companion to the English Language |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar |publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |laysummary=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800619.001.0001/acref-9780192800619 |laydate=15 February 2015 |ref=harv }} <!-- McCrumMacNeilCran2003 --> :{{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |location=London |date=2003 |edition=Third Revised |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-200231-5 |ref=harv }} <!-- McGuinness1997 --> :{{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading |authorlink= |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=http://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC |accessdate=3 April 2015 |laysummary=http://fee.org/freeman/detail/why-our-children-cant-read-and-what-we-can-do-about-it |laydate=3 April 2015 |ref=harv }} <!-- Meierkord2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Meierkord |first=C |title=Lingua Francas as Second Languages |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542006416 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |pages=163–171 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- MerriamWebster2015 --> :{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=English |publisher=Merriam-webster.com |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |accessdate=26 February 2015 |ref={{harvid|MerriamWebster|2015}} }} <!-- Methrie2006 --> :{{cite journal |last=Mesthrie |first=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate |journal=Language Sciences |date=2010 |issn=0388-0001 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0388000110000549 |accessdate=17 February 2015 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002 |pages=594–601 |ref=harv }} <!-- Miller 2002 --> :{{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |publisher=Edinburgh University Press |ref=harv}} <!-- Montgomery --> :{{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well |journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |ref=harv}} <!-- Mountford2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Mountford |first=J |title=English Spelling: Rationale |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542050185 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |pages=156–159 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Mufwene2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Mufwene |first=S. S. |title=Language Spread |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542012918 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |pages=613–616 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Nation2001 needs more verification --> :{{Cite book |last=Nation |first=I.S.P. |title=Learning Vocabulary in Another Language |authorlink= |publisher=Cambridge University Press |date=15 March 2001 |url=http://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |accessdate=4 February 2015 |page=477 |isbn=0-521-80498-1 |laysummary=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001269892.pdf |laydate=4 February 2015 |ref=harv }} <!-- National Records of Scotland2013 official census data for Scotland --> :{{cite web |author=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |accessdate=25 March 2015 |ref=harv }} <!-- Neijt2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Neijt |first=A |title=Spelling Reform |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542045740 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |pages=68–71 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- NevalainenTieken-Boon van Ostade2006 --> :{{cite book |last1=Nevalainen |first1=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Chapter 5: Standardization |editor1-last=Denison |editor1-first=David |editor2-last=Hogg |editor2-first=Richard M. |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1 |pages= |ref=harv}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 --> :{{cite web |author=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |periodical=Statistics Bulletin |date=11 December 2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |accessdate=16 December 2014 |at=Table KS207NI: Main Language |ref=harv }} <!-- Northrup2013 --> :{{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language |date=20 March 2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=http://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC |accessdate=25 March 2015 |laysummary=http://www.palgrave.com/page/detail/how-english-became-the-global-language-david-northrup/?K=9781137303066 |laydate=25 March 2015 |ref=harv }} <!-- O'Dwyer 2006--> :{{cite book |first=Bernard |last=O'Dwyer |title= Modern English Structures, second edition: Form, Function, and Position |publisher=Broadview Press |date=2006 |ref=harv}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales --> :{{cite web |author=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011 |date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |accessdate=16 December 2014 |ref=harv |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=dead }} <!-- OxfordLearner'sDictionary --> :{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |accessdate=11 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|OxfordLearner'sDictionary|2015}} }} <!-- Patrick2006aJamaica --> :{{cite encyclopedia |last=Patrick |first=P. L. |title=Jamaica: Language Situation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006a |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542017600 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |pages=88–90 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Patrick2006bAAVE --> :{{cite encyclopedia |last=Patrick |first=P. L. |title=English, African-American Vernacular |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006b |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542050926 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |pages=159–163 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Payne & Huddleston 2002 --> :{{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |chapter=5. Nouns and noun phrases |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=The Cambridge Grammar of English |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=323–522 |ref=harv}} <!-- Phillipson2004 --> :{{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy |date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=http://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47 |accessdate=15 February 2015 |ref=harv }} <!-- Richter2012 --> :{{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication |date=1 January 2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |url=http://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29 |accessdate=2 April 2015 |ref=harv }} <!-- Roach 1991--> :{{cite book |last=Roach |first=Peter |date=1991 |title=English Phonetics and Phonology |url=https://archive.org/details/englishphonetics0000roac |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |ref=harv }} <!-- Roach1999 --> :{{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology |date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4th |ref=harv}} <!-- Robinson1992 --> :{{cite book |last=Robinson |first=Orrin |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=http://books.google.com/books?id=xAeJoF55hhsC |accessdate=5 April 2015 |laysummary=http://www.sup.org/books/title/?id=3026 |laydate=5 April 2015 |ref=harv }} <!-- Romaine1982 --> :{{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!-- Romaine1999 --> :{{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Chapter 1: Introduction |title=Cambridge History of the English Language |volume=IV: 1776–1997 |editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |pages=1–56 |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002 |ref=harv}} <!-- Romaine2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Romaine |first=S. |title=Language Policy in Multilingual Educational Contexts |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542006465 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |pages=584–596 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Rowicka2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Rowicka |first=G J |title=Canada: Language Situation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542018484 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |pages=194–195 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Rubino2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Rubino |first=C |title=Philippines: Language Situation |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542017363 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |pages=323–326 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census --> :{{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011 |periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |accessdate=16 December 2014 |ref=harv }} <!-- Sailaja 2009 --> :{{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=http://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC |accessdate=5 April 2015 |laysummary=https://global.oup.com/academic/product/indian-english-9780748625949?cc=us&lang=en& |laydate=5 April 2015 |ref=harv }} <!-- Schiffrin 1988 --> :{{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=http://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC |accessdate=5 April 2015 |laysummary=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/sociolinguistics/discourse-markers |laydate=5 April 2015 |ref=harv }} <!-- Schneider2007 --> :{{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World |publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=http://books.google.com/?id=QIE6zGSd8okC |accessdate=5 April 2015 |laysummary=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/sociolinguistics/postcolonial-english-varieties-around-world |laydate=5 April 2015 |ref=harv }} <!-- Schonweitz2001--> :{{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/259 |journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |ref=harv }} <!-- Shaywitz2003 --> :{{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |date=2003 |publisher=A.A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=http://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C |accessdate=3 April 2015 |laysummary=http://dyslexia.yale.edu/book_Overcoming.html |laydate=3 April 2015 |ref=harv }} <!-- Sheidlower2006 --> :{{cite web |last=Sheidlower |first=Jesse |title=How many words are there in English? |date=10 April 2006 |url=http://www.slate.com/id/2139611/ |accessdate=2 April 2015 |quote=The problem with trying to number the words in any language is that it's very hard to agree on the basics. For example, what is a word? |ref=harv }} <!-- Smith2009 --> :{{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: a linguistic introduction |publisher=Cambridge University Press |date=2 April 2009 |isbn=978-0-521-86677-4 |ref=harv}} <!-- Statistics Canada2014 official census of Canada --> :{{cite web |author=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |accessdate=25 March 2015 |ref=harv }} <!-- Statistics New Zealand2014 official census of New Zealand --> :{{cite web |author=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity |date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |accessdate=25 March 2015 |ref=harv |archivedate=2015-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |deadurl=yes }} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa --> :{{cite book |author=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief |periodical=Report No. 03-01-41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census2011/Products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |accessdate=16 December 2014 |at=Table 2.5 Population by first language spoken and province (number) |ref=harv |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225082845/http://www.statssa.gov.za/Census2011/Products/Census_2011_Census_in_brief.pdf%20 |deadurl=yes }} <!-- SvartikLeech2006 --> :{{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English - One Tongue, Many Voices |date=12 December 2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=http://books.google.com/books?id=UqZsQgAACAAJ |accessdate=5 March 2015 |laysummary=http://linguistlist.org/pubs/reviews/get-review.cfm?SubID=116884 |laydate=16 March 2015 |ref=harv }} <!-- Swan2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Swan |first=M |title=English in the Present Day (Since ca. 1900) |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542050586 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |pages=149–156 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Sweet1892 --> :{{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A New English Grammar |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |origyear=1892 |ref=harv}} <!-- Thomas 2008--> :{{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents |title=Varieties of English |volume=2: The Americas and the Caribbean |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |url=http://www.degruyter.com/view/books/9783110208405/9783110208405.1.87/9783110208405.1.87.xml |accessdate=2 April 2015 |via=De Gruyter |subscription=yes |ref=harv }} <!-- ThomasonKaufman1988 --> :{{cite book |last=Thomason |first=Sarah G. |authorlink= |last2=Kaufman |first2=Terrence |authorlink2= |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |url=https://archive.org/details/languagecontactc0000thom |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3 |ref=harv }} <!-- Todd1982 --> :{{cite book |last=Todd |first=Loreto |chapter=The English language in West Africa |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=281–305 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!-- Toon1982 --> :{{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2 |ref=harv}} <!-- Toon1992 --> :{{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |title=The Cambridge History of the English Language |volume=1: The Beginnings to 1066 |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-26474-7 |pages=409–451 |ref=harv}} <!-- TraskTrask2010 --> :{{cite book |last1=Trask |first1=Larry |last2=Trask |first2=Robert Lawrence |title=Why Do Languages Change? |date=January 2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=http://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC |accessdate=5 March 2015 |laysummary= |laydate= |ref=harv }} <!-- Trudgill 1999 --> :{{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=2000 |title=The Dialects of England |edition=2nd |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9 |laysummary=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0631218157.html |laydate=27 March 2015 |ref=harv }} <!-- Trudgill2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Trudgill |first=P |title=Accent |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542015066 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |page=14 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition --> :{{cite book |last=Trudgill |first=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English |edition=4th |location=London |publisher=Hodder Education |isbn=0-340-80834-9 |ref=harv}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 --> :{{cite book |last=Trudgill |first=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=1 January 2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English |edition=5th |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=http://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC |accessdate=26 March 2015 |laysummary=http://www.tandf.net/books/details/9780340971611/ |laydate=26 March 2015 |ref=harv }} <!-- UKMinorityProtectionReport2007 author is Department for Communities and Local Government --> :{{cite report |author=Department for Communities and Local Government (United Kingdom) |date=27 February 2007 |title=Second Report submitted by the United Kingdom pursuant to article 25, paragraph 1 of the framework convention for the protection of national minorities |url=https://www.coe.int/t/dghl/monitoring/minorities/3_FCNMdocs/PDF_2nd_SR_UK_en.pdf |publisher=Council of Europe |docket=ACFC/SR/II(2007)003 rev¹ |accessdate=6 March 2015 |ref={{harvid|UKMinorityProtectionReport|2007}} }} <!-- United Nations2008 --> :{{cite web |author=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations |date=2008 |url=http://www.un.org/wcm/webdav/site/visitors/shared/documents/pdfs/Pub_United%20Nations_Everything%20U%20Always%20wanted%20to%20know.pdf |accessdate=4 April 2015 |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref=harv }} <!-- Wardhaugh2010 --> :{{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics |url=https://archive.org/details/introductiontoso0000ward_i6k0 |edition=Sixth |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics; 4 |ref=harv }} <!-- Watts2011 --> :{{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English |date=3 March 2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |url=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001/acprof-9780195327601 |accessdate=10 March 2015 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001 |laysummary=http://linguistlist.org/pubs/reviews/get-review.cfm?SubID=4544145 |laydate=10 March 2015 |ref=harv }} <!--Wells 1982 --> :{{cite book|last=Wells|first=J.C.|year=1982|title=Accents of English, I, II, III|publisher=Cambridge University Press|ref=harv}} <!-- Wojcik2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Wojcik |first=R H |title=Controlled Languages |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542050811 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |pages=139–142 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} <!-- Wolfram2006 --> :{{cite encyclopedia |last=Wolfram |first=W. |title=Variation and Language: Overview |encyclopedia=Encyclopedia of language & linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542042565 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |pages=333–341 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|English language}} {{interwiki|code=en}} * [http://www.online-utility.org/english/index.jsp Online English Tools] - razni alati za Engleski jezik * [https://dictionary.cambridge.org/ Cambridge Dictionary Online] * [https://www.etymonline.com/ Online Etymology Dictionary] {{Službeni jezici EU}} [[Kategorija:Engleski jezik| ]] [[Kategorija:Engleski jezici]] [[Kategorija:Jezici Ujedinjenog Kraljevstva]] [[Kategorija:Jezici SAD]] [[Kategorija:Jezici Fidžija]] [[Kategorija:Jezici Evropske unije]] [[Kategorija:Jezici Singapura]] efhw0pp1wvwgdvvsoetwcehd9512tp9 0 6883 42600544 42438935 2026-05-20T16:32:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600544 wikitext text/x-wiki {{sređivanje}} {{nedostaju izvori}} {{NPOV}} {{Infokvir vojna osoba | ime = Dragan Vasiljković | slika = | širina_slike = 250px | opis = Dragan Vasiljković | datum_rođenja ={{Birth date and age|1954|12|12|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|NR Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | alias = Kapetan Dragan | vjernost = {{flagcountry|AUS}}<br />{{flagicon image|Flag of Serbian Krajina (1991).svg}} [[Republika Srpska Krajina|SAO Krajina]] | godineslužbe = 1991–1995 ([[Republika Srpska Krajina]]) | jedinica = [[Knindže]] | komande = [[Knindže]] | bitke = [[rat u Hrvatskoj]] }} '''Dragan Vasiljković''' (nadimak '''Kapetan Dragan''') ([[Beograd]], 12. decembra 1954.), jugoslovenski vojni oficir. Osnivač je i vođa srpske paravojne jedinice pod nazivom 'Knindže', '[[Crvene beretke]]'. Dana [[9. srpnja]] [[2015.]] godine izručen je hrvatskim vlastima letom iz [[Sydney]]a preko [[Frankfurt]]a do [[Zagreb]]a.<ref>[http://www.24sata.hr/crna-kronika-news/izrucenje-hrvatskoj-kapetan-dragan-danas-slijece-u-zagreb-427428 www.24sata.hr], "Putnik: Dragan Vasiljković je djelovao poput oronulog starca", objavljeno i pristupljeno 9. srpnja 2015.</ref> Ovo je prvi put da je Australija izručila svog državljanina. == Rani život == Dragan Vasiljković je rođen 12. decembra 1954 u srpskoj pravoslavnoj porodici u [[Beograd]]u. Njegov otac Živorad je poginuo u saobraćajnoj nesreći dok je Dragan bio dete. U uzrastu od 3 godine, smešten je u hraniteljsku porodicu Dragutina Filipovića Juse jer njegova majka nije mogla da podiže troje dece sama. Godine 1967. je pod imenom 'Daniel Sneden' otišao u Australiju sa majkom sestrom i bratom. Nakon što je završio gimnaziju u [[Melburn]]u, radio je u foto radnji. Upisao Golf akademiju i postao certifikovani učitelj golfa. Proveo je 6 godine u rezervnom sastavu lake australijske konjice i 1RVR gde je radio kao oficir za regrutaciju. Posle služenja vojnog roka, služio je kao instruktor oružja u Africi i Južnoj Americi. Plovio je širom sveta, a u [[Srbija|Srbiji]] je stigao 1988, gde je započeo posao sa brodskim i avionskim čarterom. Odselio se za Ameriku 1988 i završio vazduhoplovnu akademiju u FTW Texas. Stekao zvanje Instruktora letenja i preleteo Atlantik u jednomotornom avionu tipa PA32 registarskim brojem N3507W. == Rat u Hrvatskoj == Nakon preleta Atlantika, sleteo je u Beograd u maju 1990, kada je Hrvatska održala prve demokratske parlamentarne izbore. U Beogradu se Kapetan Dragan sastao sa Sašom Medakovićem, jednim od lidera na barikadama u Krajini nakon "[[Balvan revolucija|balvan revolucije]]" u avgustu. Medaković je bio prijatelj šefa policije u Kninu, [[Milan Martić|Milana Martića]] (kasnije osuđenog za ratne zločine u Hagu), a bio je službenik državne bezbednosti [[Krajina|Krajine]]. Kapetan Dragan je posetio Krajinu u jesen 1990 Tamo je sreo Milana Martića i tvrdio da je odbrana Krajine "veoma neorganizovana". Odlučio je da pomogne u organizaciji odbrane Krajine.<ref>[http://m.youtube.com/watch?v=Ct_ni--S9TA Intervju za TVNS 1991]</ref> Po povratku u Beograd, on je pokušao da okupi podršku svom nastojanju, i postao član opozicione stranke Srpskog pokreta obnove. Potom se vratio u SAD da završi pilot trening. Tokom beogradskog prevrata, marta 1991, kada je u Beogradu na pobunu [[Srpski pokret obnove|Srpskog pokreta obnove]] vlast odgovorila tenkovima na ulicama, Kapetan Dragan je bio primoran da se vrati. Opet ga je Milovanov povezao sa osobljem Državne bezbednosti, a među njima sa [[Franko Simatović|Frankom Simatovićem]]. Simatović mu je rekao u vezi njegovih aktivnosti vezanih za Krajinu, ukoliko bi njegovi pretpostavljeni za to saznali, on bi verovatno biti uhapšen i smenjen. 4. aprila, Kapetan Dragan je otišao u Krajinu da radi za Milana Martića.<ref>[http://m.youtube.com/watch?v=HBoTppwR1Pg Dragan Vasiljković kapetan Dragan]</ref> Dana 25. juna 1991, Hrvatska je proglasila nezavisnost; Ubrzo nakon toga, izbio je [[rat u Hrvatskoj]]. Tokom hrvatskog rata za nezavisnost služio je kod novoformirane [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]] kao dobrovoljac; Tužioci Međunarodnog krivičnog sud za bivšu Jugoslaviju tvrde da je ovu službu vršio pod pokroviteljstvom policije Srbije, a mediji su izvestili da je on to čak tvrdio tokom svedočenja na suđenju Slobodana Miloševića 2003. Godine. U odgovor Miloševiću na ovo pitanje, rekao je: "Ja sam govorio isključivo o Službi Krajine, Policiji Krajine ili Vojsci Krajine ili JNA do Vensovog plana". Upitan "da li je u bilo koje vreme bilo jedinica [[MUP Srbije|MUPa]] (Ministarstvo unutrašnjih poslova) Srbije u Krajini sa njim", on je odgovorio da je [[Jovica Stanišić]] jednom učinio neformalnu posetu, i Frenki Simatović tri ili četiri puta. Na pitanje da li su Stanišić i Simatović ikada izdali bilo kakvo naređenje, odgovorio je da oni to nisu učinili, da nisu bili u toj poziciji, i da nisu znali niti su bili kvalifikovani da znaju. Komandovao je specijalnim jedinicama poznate kao Crvene beretke (ne treba mešati sa [[Jedinica za specijalne operacije|Jedinicom za specijalne operacije]] JSO osnovanom u Srbiji 1996) ili 'Knindže'<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HhcQMF7xwVg Video klip Knindže]</ref> nazvanom tako prema gradu [[Knin]]u iz Krajine, i nindža borcima. Trenirao je jedinice na krajiškom [[Golubić (Knin)|Golubić kampu]] za šta je navodno bio plaćen od strane Službe državne bezbednosti Srbije; te navode je negirao na suđenju Miloševiću, uprkos ulozi svedoka optužbe. On je dodao da je jedini put kada je srpski Državna bezbednost platila bilo za 28 dana boravka u 1997, za praćenje vežbe i da je njegov honorar bio 2.200 dinara. Bio je u savezu sa ministrom unutrašnjih poslova Milan Martić u njegovoj borbi za vlast protiv predsednika [[Milan Babić|Milana Babića]], koga je opisao kao "nepoštenog, čoveka koji nije od reči." Martića je, nasuprot tome, smatrao "čovekom od časti i čovekom od reči." U novembru 1991, Babić je pozvao [[Vojislav Šešelj|Vojislava Šešelja]] u Knin da mu pomogne da osujeti puč za koji je verovao da ga planira lično kapetan Dragan.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fSWWp57ozio Video zapis verbalnog sukoba sa Šešeljom, Lika 1991 ]</ref> Prema Šešelju, "Kapetan Dragan se umešao i započeo pobunu u vojnim redovima", i organizovao miting vojnog osoblja. Šešelj je obilazio linije fronta iu medijima objašnjavao da "oni koji žele unutrašnje sukobe dok oružani sukob i dalje traje ne mogu biti prijatelji srpskog naroda." Miting se, Šešelj je rekao, pokazao kao neuspeh i Babić je ostao na vlasti. Vasiljković se kandidovao za predsednika Srbije na srpskim predsedničkim izborima 1992, i bio četvrti na listi sa 1,86% glasova. Tokom rata je osnovao fond Kapetan Dragan sa ciljem da pomogne žrtvama rata. Vasiljković je postao vrsta narodnog heroja tokom rata. Nacionalistički srpski pevač Boro Drljača objavio je pesmu pod nazivom 'Kapetan Dragan' 1991. == Život u Srbiji == Nakon završetka borbi u Hrvatskoj i [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Vasiljković se vratio u Srbiju, gde je živeo nekoliko godina. Održao je prijateljstvo sa Frankom Simatovićem, a 2001. je izjavio da će ga braniti na sudu ako je potrebno. Simatović bio uhapšen i predat [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] 2003. Vasiljković se ponovo pojavio u centru pažnje nakon što je svedočio u slučaju protiv Slobodana Miloševića 2004 na MKSJ<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aFewW-IZlGU Svedočenje Dragana Vasiljkovića]</ref>, a potom, razočaran u novu vlast Srbije, vratio se u Pert u Zapadnoj Australiji. == Navodi o ratnim zločinima == U septembru 2005 članak u 'Australian' novinama optužuje Dragana Vasiljkovića za ratne zločine, kao srpskog paravojnog komandanta. Između 1991 i 1994 Vasiljković je napravio kratak povratak u Srbiju, i održao konferenciju za štampu u Beogradu, pre povratka u Australiju. Tada je pokrenuo tužbu za javnu klevetu protiv izdavačke kuće Nejšonvajd Njus za ovaj članak. U decembru 2009. sud je presudio u korist Nejšonvajd Njus i naredio da Vasiljković plati 1,2 miliona dolara. Vasiljković je uhapšen na osnovu hrvatske poternice 19. januara. Optužen je od strane Republike Hrvatske da je odgovoran za navodno mučenje, premlaćivanje i ubijanje zarobljenih pripadnika Vojske Hrvatske i policije između juna i jula 1991 godine u zatvoru na tvrđavi u Kninu, koje su vršili vojnici pod njegovom komandom. Optužen je takođe i za izradu planova za napad i preuzimanje policijske stanice [[Glina (grad)|Gline]], u blizini grada sela Jukinca i sela Gornji i Donji Viduševac u februaru 1993 u [[Benkovac|Benkovcu]] (u dogovoru sa komandantom tenkovske jedinice [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] JNA). Navodi se da su u tom napadu, protivno [[Ženevska konvencija|Ženevskoj konvenciji]], građanske zgrade oštećene i uništene, hrvatski građani bili primorani da pobegnu, njihova imovinska opljačkana a civili (među njima je bio strani novinar) su ranjeni i ubijeni. Te optužbe su objavljene nakon što su novine 'Australian' objavile priču o njemu. Vasiljković je potom tužio novine za klevetu. U julu 2007, Vrhovni sud je smatrao da 6 je od 10 navoda u tom članu su klevetničko. Međutim, u decembru 2009, sudija je presudio da je članak o Kapetanu Draganu ”kontekstualna istina” iako nikada nije prikazan ni jedan dokaz i da je članak iz 2005 pokazao da je članak ”kontekstualna istina” iako nije iznesen ni jedan proverljivi dokaz protiv Vasiljkovića. Vasiljković odbacuje tvrdnje, i da izjavljuje da će uložiti žalbu na presudu. [[Haški tribunal]] je naveo Vasiljkovića kao "učesnika u udruženom zločinačkom poduhvatu" nad Hrvatima i drugim nesrbima u odluci protiv Martića, ali nije iznesen ni jedan dokaz niti je Hag tražio njegovo hapšenje. On je dao iskaz u slučaju protiv Slobodana Miloševića u Hagu, odbivši ponuđeni imunitetu status zaštićenog svedoka. Godine 2005, portparolka Tribunala Florens Hartman je objavila da je Vasiljković je bio pod istragom, i da nema nikakvih poternica niti dokumenata protiv Vasiljkovića. Dalja istraga je zaustavljena zbog završetka mandata Tribunala. == Suđenje == U decembru 2006, pokušaj Vasiljkovića je da spreči odluku o ekstradiciji nije uspeo na saslušanju Prekršajnog suda u Sidneju. Njegovi razlozi odbrane bili su da će kao srpski vođa biti suočen sa pristrasnim hrvatskim sudom i da nema dokaza o optužbi koji su obavezni po Zakonu o ekstradiciji iz 1988 (Uslovi za izručenje - Član 10) da australijski državljanin da bude izručen. Već u junu 2006, Viši sud je odbacio zahtev obrazlažući da smatra primenu "nema dokaza" modela na Zakon o izručenju nevažećim. Viši sud je vratio predmet Federalnom sudu Australije da utvrdi da li je ili nije zaštićen međunarodnim pravom. Federalni sud će takođe razmotriti pitanje lokalnog suda u smislu fer suđenja u Hrvatskoj. Slučaj je predat pred lice pravde sudiji Kaudroju u novembru. Vasiljković je u pritvoru od januara 2006. Dana 12. aprila 2007, vlasti u Sidneju su odobrile zahtev za izručenje Hrvatskoj, a Vasiljković je tokom žalbenog postupka u Parkli zatvoru u delu sa maksimalnim obezbeđenjem. Kao navodni ratni zločinac, on je u samici, ali je dobio gitaru i dozvoljeno mu je da ima olovku i papir. On želi da se upiše u birački spisak kao australijski državljanin, ali još nije mogao da to učini. On je, takođe sprečen da govori predstavnicima štampe. Do aprila 2007, srpska zajednica iz Australije je potrošila više od 500.000 $ na odbranu i [http://www.kapetandragan.org/en/index.html pomoć Vasiljkoviću.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820022636/http://www.kapetandragan.org/en/index.html |date=2014-08-20 }} Dana 3. februara 2009. Vasiljkovićeva žalba protiv izručenja Hrvatskoj odbačena je od strane Federalnog suda Australije. Među onima koji su došli da odbrane Vasiljkovića bio je i Vladika Australije i Novog Zelanda Irinej Dobrijević.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zzuqPF-h9V0 Vladika Irinej video poruka]</ref> 2. septembra federalni sud u Australiji zaključio "da postoje 'suštinske ili stvarne šanse' da Vasiljković ne bi imao pošteno suđenje u Zagrebu" i naredio oslobađanje. Izašao je iz zatvora Parkli u Sidneju 4. septembra 2009.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=L-WlvuqYqo8 MIS TV "U Fokusu": Kapetan Dragan pušten iz pritvora]</ref> Australijska vlada se žalila na presudu, koja je uspešno oborena. Pravni tim Vasiljkovića tvrdi da je to bila politička odluka i kršenje njegovih elementarnih ljudskih prava te je slučaj dugogodišnjeg pritvora bez optužnice i ekstradicija neprijateljskoj zemlji u kojoj neće imati fer suđenje. Slučaj je podignut na nivo UN komiteta za ljudska prava. Presuđeno je da Vasiljković bude izručen Hrvatskoj. Međutim, australijska Federalna policija izgubila mu je trag.<ref>[http://m.youtube.com/watch?v=ndryrjDlfjg SKY News: Australijska Federalna policija ne može da pronađe kapetana Dragana Vasiljkovića, optuženog za ratne zločine ]</ref> U martu 2010, Vrhovni sud Australije poništio je odluku Federalnog suda i nalaže Federalnim vlastima izručenje Vasiljkovića Hrvatskoj zbog ratnih zločina. Nakon [http://www.ag.gov.au/RightsAndProtections/FOI/Pages/Freedomofinformationdisclosurelog/DocumentsrelatingtotheextraditionofDraganVasiljkovic-DanielSnedden.aspx odluke o izručenju] Vasiljković je nestao. == Završno hapšenje i žalbe == Vasiljković je ponovo uhvaćen od strane australijske Federalne policije na reci Klarens. 12. maja 2010, nakon što je izbegavao policiju 43 dana. Vasiljković je kupio jahtu u kojoj je živeo i koju je pripremao sa namerom da napusti zemlju. Obaveštenje od strane holandske policije kaže da je Vasiljković poslao svog bivšeg advokata Breda Slougrova u zemlju sa molbom da njegov slučaj bude premešten kod Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju. Slougrov je udaljen iz advokatske komore zbog pretnji "teškim telesnim posledicama" sudiji za prekršaje Alanu Muru koji je saslušavao Vasiljkovića 2006. Zbog ovoga obeležen je čim je ušao u Holandiju, pa je holandska policija bila u stanju da obavesti policiju u Australiji da se Vasiljković još uvek krije u Australiji. Vasiljković je lociran pošto je pozvao Advokata u Holandiji koji je pripremao njegov doček u Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju. Dana 19. maja, australijski sud je odbacio odbranu Vasiljkovića da u Hrvatskoj neće imati fer suđenje i da su hrvatski sudovi bili blaži prema Hrvatima obrazlažući je kao "nedovoljnu" i "slabu". Dana 16. novembra 2012 Vlada Australije i premijer [[Džulija Gilard]] odlučuju da se Vasiljković izruči Hrvatskoj. Ova odluka je prva ekstradicija za ratne zločine koju je sprovela Australija. Njegovi advokati su pokrenule žalbu. Poslednje ročište održano je u maju 2014 i uskoro se očekuje sudska odluka.<ref>{{Cite web |title=SKY News 15 maj 2014 |url=http://www.skynews.com.au/news/national/2014/05/15/aust--should-free-war-crimes-accused-.html |access-date=2014-08-20 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820013415/http://www.skynews.com.au/news/national/2014/05/15/aust--should-free-war-crimes-accused-.html |dead-url=yes }}</ref> 15. maja 2015 australijski Vrhovni sud je odbacio poslednju Vasiljkovićevu žalbu zbog loših izgleda za uspešan završetak procesa. Posle ovoga, Vasiljković nema više legalnih sredstava kojima bi se sprečilo njegovo izručenje. Krajnji rok za izručenje Vasiljkovića je 15.jul 2015.<ref>[http://www.blic.rs/Vesti/Hronika/561908/Australija-izrucuje-Kapetana-Dragana-15-jula-ili-ranije Australija izručuje Kapetana Dragana 15. jula ili ranije ]</ref> Od hrvatskih organa gonjenja zavisi tačan datum izručenja Vasiljkovića.<ref>[http://www.vesti-online.com/tag/12613/Kapetan-Dragan Vasiljković trebalo da bude predat splitskim Županijskom državnom tužilaštvu]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sud u Hrvatskoj je odredio da advokat Darko Stanić, poznat, između ostalog, po obrani hrvatskih vojnih policajaca optuženih za zločine u [[Vojnoistražni centar Lora|slućaju Lora]], zastupa Vasiljkovića po službenoj dužnosti, jer su brojni advokati iz straha za svoj život odbili da ga zastupaju.<ref>{{Cite web |title=NEWS Limited o završetku procesa ekstradicije |url=http://www.news.com.au/national/accused-war-criminal-dragan-vasiljkovic-to-be-extradited-to-croatia-to-face-war-crimes/story-fncynjr2-1227415738446 |access-date=2015-06-26 |archive-date=2015-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627181500/http://www.news.com.au/national/accused-war-criminal-dragan-vasiljkovic-to-be-extradited-to-croatia-to-face-war-crimes/story-fncynjr2-1227415738446 |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.index.hr/vijesti/clanak/splitski-sud-nasao-zamjenu-za-vasiljkoviceve-odvjetnike-kapetana-dragana-brani-odvjetnik-darko-stanic/826138.aspx Portal Index.hr o postavljanju pravnih zastupnika u Hrvatskoj]</ref> Mediji u Hrvatskoj, Srbiji i Australiji su objavili da će Vasiljković biti isporučen i da će sleteti na aerodrom Zagreb u pratnji naoružanih policajaca 9. jula 2015. u 11.30. <ref>[http://vijesti.hrt.hr/291124/kapetan-dragan-u-cetvrtak-u-hrvatskoj Hrvatska RTV o konačnom datumu izručenja Vasiljkovića]</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Dragan Vasiljković | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = }} * [http://www.vestinet.rs/aktuelno/ginuo-sam-za-srbiju-ali-su-me-svi-zaboravili Ginuo sam za Srbiju, ali su me svi zaboravili („Vestinet“, 14. jun 2013)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130822083910/http://www.vestinet.rs/aktuelno/ginuo-sam-za-srbiju-ali-su-me-svi-zaboravili |date=2013-08-22 }} * [http://www.kapetandragan.org/en/index.html Zvanična prezentacija lobi grupe u Australiji za pomoć Draganu Vasiljkoviću ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820022636/http://www.kapetandragan.org/en/index.html |date=2014-08-20 }} * [http://www.abc.net.au/news/specials/the-real-captain-dragan/?pfm=ms Transkript specijalne emisije o Draganu Vasiljkoviću na TV kanalu AVS (na engleskom jeziku) ] * [http://www.ag.gov.au/RightsAndProtections/FOI/Pages/Freedomofinformationdisclosurelog/DocumentsrelatingtotheextraditionofDraganVasiljkovic-DanielSnedden.aspx Dokumenta Federalnog javnog tužilaštva Australije vezana za slučaj Dragana Vasiljkovića (na engleskom jeziku)] * [http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/42853/Pri Priča o kapetanu Draganu RTS] * [https://www.youtube.com/watch?v=rtaG_38Sn6o 3 Kanal emisija za decu: Manda BeoZoo Vrt] * [https://www.youtube.com/watch?v=wCjK7tlKbTw Konferencija za štampu Beograd 1991] * [https://www.youtube.com/watch?v=ybO3sVS8vMM Princeza Linda Karađorđević o Draganu Vasiljkoviću za ABC (na engleskom jeziku) ] * [https://www.youtube.com/watch?v=b0cEc8cGEcM Nada Lukić supruga Dragana Vasiljkovića za ABC televiziju (na engleskom jeziku)] * [https://www.youtube.com/watch?v=AsmEh14Wprg Intervju za SBS Australija (na engleskom jeziku) ] * [https://www.youtube.com/watch?v=pifoXzPbBc0 Video izjave Stiva Platera, prijatelja Dragana Vasiljkovića is SAD (na engleskom jeziku) ] * [https://www.youtube.com/watch?v=gx8uomsn0_Y Video zapisi sa koktela prilikom privremenog puštanja Dragana Vasiljkovića na slobodu 2009] * [https://www.youtube.com/watch?v=Lj3bsG51RIo Apel supruge Dragana Vasiljkovića, Nade Lukić] * [http://www.vesti-online.com/tag/12614/Dragan-Vasiljkovic Vesti onlajn - Dragan Vasiljković] * [http://www.blic.rs/tag/8372/Kapetan-Dragan Blic onlajn - Kapetan Dragan] * [http://balkans.aljazeera.net/tag/kapetan-dragan ALJAZEERA - Kapetan Dragan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528104245/http://balkans.aljazeera.net/tag/kapetan-dragan |date=2015-05-28 }} {{commonscat|Dragan Vasiljković}} {{Lifetime|1954||Vasiljković, Dragan}} {{DEFAULTSORT:Vasiljković, Dragan}} [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Srpski ratnici]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] [[Kategorija:Srpski oficiri]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] 0pbu369t48uuf75nw22u4450x9r2be4 0 10688 42600596 42558984 2026-05-20T23:28:50Z ~2026-30311-93 355025 /* Naseljena mjesta */ 42600596 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje|ime=Bihać|tip_naselja=Grad i općina|slika=Bihac Inner City.jpg|slika_grb=Coat_of_arms_of_Bihać.png|podjela_vrsta=Država|podjela_ime={{flag|Bosna i Hercegovina}}|podjela_vrsta2=Entitet|podjela_ime2=[[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]]|podjela_vrsta3=[[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|Kanton]]|podjela_ime3=[[Datoteka:Flag of Una-Sana.svg|20px|border]] [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanski]]|pushpin_mapa=Bosna i Hercegovina|površina=900|stanovništvo_blank1_titula=Općina|stanovništvo_blank2_titula=Grad|stanovništvo_godina=2013.|stanovništvo_blank1=56261|stanovništvo_blank2=39690|vođa_ime=[[Elvedin Sedić]]|vođa_titula=Gradonačelnik|vođa_stranka=[[POMAK]]|poštanski_broj=77 000|pozivni_broj=(+387) 37|websajt=[http://lin.bihac.org/ Grad Bihać]|koordinate={{Coord|44|48|53|N|15|52|8.2|E|}}}} '''Bihać''' je [[grad]] i središte istoimene općine u sjeverozapadnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], te glavni grad [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanskog kantona]]. Površina općine je oko 900&nbsp;km². Do 1995. godine površina općine iznosila je 689&nbsp;km², da bi, po zaključenju [[Dejtonski mirovni sporazum|Daytonskog sporazuma]], dio prijeratne općine [[Drvar]] bio pripojen općini Bihać. Prema popisu iz 2013. godine, općina je brojala 56.261 stanovnika, dok sam grad je imao 39.690 stanovnika. == Historija == === Prethistorijsko doba === Geografski položaj i pogodni klimatski uslovi su od pradavnih vremena pogodovali naseljavanju ljudi na bihaćko područje. Iako nedavno istraženo, na osnovu iskopina i brojnih ostataka, ustanovljeno je prisustvo [[čovjek]]a u starijem kamenom, kasnom [[brončano doba|bronzanom]], te starijem i mlađem željeznom dobu. U [[Račić (Bihać)|Račiću]], deset kilometara jugoistočno od Bihaća, zajedno sa kostima [[mamut]]a, pronađena su dva kremena novčića. Prisustvo dijelova plemena [[Japodi|Japoda]] na ovom području sigurno je dokazano. Počevši od [[8. vijek pne.|8. vijeka pne.]] oni, pored dijela [[Slavonija|Slavonije]], [[Gorski kotar|Gorskog kotara]] i [[Lika|Like]], naseljavaju i [[Bihaćko polje]]. Japodska kultura obilježila je Bihać izuzetnim vrijednostima dalekog naslijeđa, od konstrukcionih rješenja sojenica, preko nakita od [[bronza|bronze]], [[željezo|željeza]] i [[srebro|srebra]], do ''"Japodskog konjanika"''. Nalazi iz mnogih mijesta, među kojima su Bihać, Golubić, Pritoka i Ripač, prikazuju specifičan karakter [[Iliri|ilirske]] [[kultura|kulture]] na japodskom području (urne s prizorima iz svakodnevnog i zagrobnog života, ravni grobovi s bogatim prizorima, [[nakit]], [[oružje]], japodske kape i šeširi. [[Datoteka:Una,Bihac 2004.JPG|thumb|desno|300px|Rijeka Una]] === Rimsko doba === Nakon hiljadu godina bivstvovanja na ovim prostorima Japode pokoravaju izvježbane [[rimsko Carstvo|rimske]] legije koje iz više pravaca prodiru na [[Balkan|Balkanski poluotok]]. Rimski vojskovođa [[August (rimski car)|Oktavijan]] [[35]]. godine pne. kreće na japodska plemena da bi uspostavio konačnu vlast [[Rimsko Carstvo|Rimske imperije]]. Ovo područje je pripalo rimskoj provinciji [[Dalmacija|Dalmaciji]]. Rimljani donose svoje [[običaj]]e, [[Rimsko pravo|zakone]] i tradicionalno [[Rimska arhitektura|graditeljstvo]]. Neki stariji historiografi locirali su na terenu današnjeg sela Golubić rimski grad [[Raetinium]]. Prema površinskim nalazima građevinskog materijala i kamenim spomenicima može se pretpostaviti postojanje rimskog gradskog centra u okolini Bihaća. Ostaci pojedinih zgrada otkriveni su na Humačkim glavicama, u Izačiću, Založju i Brekovici. Termalni izvor u Gati Ilidži i veća zgrada ozidani su u rimsko doba. [[Umetnost|Umjetnost]] antičkog doba sačuvana je na kamenim nadgrobnim spomenicima gdje se pretežno pojavljuju geometrijski motivi. === Srednji vijek === [[Datoteka:Bihacka-kula.jpg|thumb|right|200px|Bihaćka kula]] Polovinom [[2. vijek|II stoljeća]] n.e. pojavljuju se djela rađena u reljefu (Mitrasovi reljefi, reljef Silvan i Nimfa, glava Gorgone). Početkom [[6. vijek|VI stoljeća]] ([[505]]. godine) rimske provincije [[Dalmacija]] (kojoj je pripadalo i bihaćko područje) [[Liburnija]] i [[Savija]] spojene su u jednu pokrajinu pod vladom gotskog [[knez]]a. Početkom [[7. vijek|VII stoljeća]], izmedju [[602]]. i [[614]]. godine, [[Slaveni]] su naselili [[bihaćki kraj]] kad i počinje trajni proces [[slavenizacija|slavenizacije]]. Slavenska plemena, nastanjena na ovom i širem području tokom ranog [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] uskoro bivaju preplavljena dolaskom novih Slavena, te se nalaze na stalnom udaru [[Византијско царство|Bizantije]] s [[istok]]a i [[Franačka država|Franačke države]] sa [[zapad]]a. Ovim područjem gospodarili su [[Franci]], [[Византијско царство|Bizantija]], nekoliko godina [[Kraljevina Bosna|bosanski kralj]] [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]], ali u ime [[Ladislav Napuljski|Ladislava Napuljskog]]. Grad je u njegovo ime bio zauzeo [[herceg]] splitski [[Hrvoje Hrvatinić]]. Padom pod [[Otomansko Carstvo|Osmanlije]] evropski kartografi ovo područje nazivaju ''"Turska Hrvatska"'', da bi kasnije [[Turci]] i [[Srbi]] promijenili naziv u [[Krajina]], pa po tome u [[Bosanska Krajina]] nasuprot [[Vojna krajina|Vojnoj Krajini]] s druge strane granice. [[Bela IV]], hrvatsko-ugarski kralj [[26. 2.|26. februara]] [[1260]]. godine izdaje povelju koja je neposredna potvrda o postojanju grada Wyhygha, katkad Vihucha i redovno Bišća, na Otoku sv. Ladislava kojeg oplakuje rijeka [[Una]]. Godine [[1262]]. proglašen je slobodnim kraljevskim gradom s pravima da se bavi slobodnom [[trgovina|trgovinom]] i [[zanatstvo]]m, bez samovolje plemića, sto čini osnovu njegovog daljeg razvoja i u čemu je bit njegovog statusa ''"slobodnog kraljevskog grada"''. Bihać se formira i razvija kao gradski, trgovački i zanatski centar na raskršću puteva i tokova života. Bihać je dobro utvrđen grad opasan dvostrukim bedemom s velikim brojem puškarnica i okruglim četverokutnim kulama. Na glagoljskoj listini s kraja XIV stoljeća sačuvan je pečat srednjovjekovnog Bihaća na kojem se vide tri kule. Na srednjoj je zastava s natpisom ''Civitatis Bihigiensis''. Isti motiv ima grb grada. U starim i sačuvanim pergamentnim listovima grad se spominje pod različitim imenima: ''Bihig'', ''Byheg'', ''Bichich, '', ''Bihag'', ''Vywegh'', ''Wyjgh'', što je, zapravo plod neujednačenog i nedefiniranog pravopisa tog vremena. U srednjovjekovnom periodu Bihać postaje zanimljiv i privlačan za naseljavanje i to je doba njegovog stalnog uspona iako je s vremena na vrijeme preživljavao mnoge udare. U jednom momentu brojao je deset hiljada stanovnika, dok je u isto vrijeme [[Pariz]] brojao 60 hiljada stanovnika. Zanimljivo je da se već od samog početka pojave protestantskog kršćanstva u Bihaću obavlja bogosluženje i za taj oblik [[hrišćanstvo|kršćanstva]], a ostataka bogumilskih (krstjanskih, [[Crkva bosanska]]) grobnica našlo se i u okolici Bihaća, što svjedoči da je [[bogumili|bogumilstvo]] bilo uzelo maha i u ovom dijelu Bosne. Od kulturnih zanimljivost valja spomenuti da se kao član magistrata - građanin - na spisku nalazi i prvi hrvatski romanopisac [[Petar Zoranić]], a [[Juraj Križanić]], prvi panslaven, teoretičar muzike, bibliotekar, matematičar, jezikoslovac porijeklom je iz predstraže Bihaća, Ripča. Arheolozi su otkrili i izbrojali ostatke 60 većih i manjih utvrda, gusto smještenih kao odbrambeni pojas protiv [[Otomansko Carstvo|Osmanlija]], te tvrdo zidanih gradova koji govore o tome kako se granica utvrđivala i branila. Te gradove izgradili su, utvrdili i naoružali isključivo vlastitim novcima [[Frankopani]], [[Zrinski]], Babonići Blagajski i drugi. Sami nazivi tih gradova su interesantni već i stoga što njegova etimologija upućuje na izvor u [[Slavenska mitologija|Slavenskoj mitologiji]]. Naprimjer [[Podzvizd]], nosi ime jednog slavenskog božanstva. U borbama za ugarsko-hrvatsko prijestolje, tokom XIV vijeka i kasnije, na područjima oko rijeke [[Una|Une]], dolazi do sukoba između moćnih vlastelina koji podržavaju svoje pretendente. Ali i međusobne razmirice domaćeg plemstva dovode do nezadovoljstva među stanovništvom i slabe odbrambenu moć područja. U takvim nemirnim vremenima Bihać nije mogao sačuvati status slobodnog kraljevskog grada, te je uvučen u dinastijske borbe. [[Žigmund Luksemburški|Kralj Sigismund]] boravi u Bihaću [[1412]]. godine kad ga predaje Frankopanima u čijoj će vlasti ostati do početka XVI vijeka kada ponovno prelazi pod neposrednu kraljevsku vlast kao ''Regia civitas''. Na bihaćkoj Kapetanovoj kuli još stoji lik pelikana, grba Frankopana. U Bišću u više navrata zasjeda Hrvatski staleški sabor, a nedaleko odatle taj isti Sabor u Cetingradu izabire Habsburškog nadvojvodu za hrvatskog kralja. [[Datoteka:Bihac tvrdi grad AD 1590.jpg|thumb|left|300px|Utvrđeni grad Bihać oko 1590. godine, prije pada pod osmanlijsku vlast]] Pred osmanskom najezdom brojni Hrvati napuštaju svoju postojbinu i naseljavaju se od područja u Pokuplju, Posavini i Gradišću sve do Češke i Moravske gdje se još gaji uspomena na njihov stari kraj Bihać. Brojni toponomi aktuelni i danas svjedoče o nekadašnjem životu Hrvata u ovom kraju, što zapravo znači da ih je određeni broj nastavio obitavati u ovom kraju i pod [[Otomansko Carstvo|Osmanskim carstvom]] i tako prenio zemljopisni naziv novopridošlim stanovnicima, Bošnjacima, Turcima i Vlasima. === Osmanlijsko doba === Poslije bitke kod Jajca [[1463]]. Bosna je pala pod osmansku vlast. U osvajačkom pohodu prema Evropi na jednom od glavnih pravaca prema zapadu našao se Bihać i cijelo Pounje, tadašnja pogranična područja Hrvatske, koja je bila u sklopu Hrvatsko-ugarskog kraljevstva. Nakon što su učvrstili vlast u Bosni, Osmanlije kreću u silovite napade koje nije mogla izdržati odbrambena linija na Uni, tako da jedan po jedan grad padaju. Hrvatsko stanovništo se velikim brojem iseljava prema zapadu, ali znatan broj ostaje i prihvata [[islam]]. Međutim, proći će više od 100 godina do pada Bihaća. Poslije žestoke borbe [[1592]]. godine i izdaje nekolicine lokalnih vojnika, ovaj grad u Pounju osvaja [[Hasan-paša Predojević]], islamizirani [[Vlasi|Vlah]]. Tadašnje lokalno stanovništvo velikim dijelom dolazi u podređeni položa u odnosu na Osmanlije u skladu s feudalnim odnosima tog vremena u Osmanlijskom carstvu. Jedan dio stanovništva se naseljava u rubnim područjima grada, a najvećim dijelom u Kraljama u vezi s kojima se i doznaje za povijesno ime grada Bihaća. [[Datoteka:Bihac 1686.jpg|thumb|250px|Bihać 1686. godine, nakon pada pod osmanlijsku vlast]] Poslije zauzimanja Bihaća na teritoriji između donjeg toka [[Una|Une]], [[Kupa|Kupe]] i [[Korana (rijeka)|Korane]] formiran je [[Bihaćki sandžak]] koji ulazi u sastav [[Bosanski vilajet|Bosanskog pašaluka]]. Ovom sandžaku pripadaju Bihać, [[Kamengrad]], [[Ripac]], [[Cazin]], [[Bužim]], [[Ostrovica]] i [[Bosanska Krupa]]. U isto vrijeme se osnivaju [[Bihaćka kapetanija]] i [[Bihaćki kadiluk]]. Poslije 1699. godine Bihaćki sandžak je ukinut, a njegove teritorije pripojene su Bosanskom sandžaku. Nakon [[Karlovački mir|Karlovačkog mira]] ([[1699]]) osmanska vojna sila je u defanzivi, a Bosna je izložena napadima Austrije i [[Mletačka Republika|Mletačke republike]]. U [[18. vijek|XVIII]] i [[19. vijek|XIX stoljeću]] uloga Bihaća svodi se na odbranu najzapadnije granice Osmanske imperije. U više navrata opsjedaju ga vojske sa zapada tako da se ratovanje praktično i ne prekida. Bihać ima sve odlike zaokružene gradske cjeline sa razvijenim funkcijama grada. Ni brojka od 5.000 stanovnika (1.000 u tvrđavi i 4.000 u pet mahala) se dugo neće mijenjati. U neposrednoj blizini grada je granična linija između Osmanskog carstva i Austrije. Bez obzira na neprijateljstvo, postojali su određeni poslovni odnosi. I pored složenih odnosa, Bihać je u razvoju i usponu. === Austro-ugarsko doba === Godine [[1865]]. Bihać je sjedište jednog od sedam bosanskih sandžaka. Na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] [[1878]]. godine [[Austro-Ugarska]] dobija pravo da [[Bosna i Hercegovina (Austro-Ugarska)|okupira Bosnu i Hercegovinu]]. Muslimansko stanovništvo BiH, uključujući Bihać, se tome pokušalo oduprijeti oružjem. Borbe protiv austro-ugarskih snaga su trajale dvanaest dana, ali je Bihać [[19. 9.|19. septembra]] [[1878]]. godine je i osvojen. U Bihaću su te promjene označene simboličnim otvaranjem kapija i naseljavanjem užeg dijela grada, a deceniju kasnije, [[1888]]. godine, porušeni su bedemi. Tako je Bihać izašao iz svoje tvrđave i stopio se sa predgrađem. U [[čaršija|čaršiji]] i [[mahala]]ma odvija se život po austrougarskom receptu provincijskog gradića. Otvaraju se [[osnovna škola]], niža [[gimnazija]], trgovačka škola, voćarska škola, formira se vatrogasno društvo, podiže se gradski park, radi se regulacioni plan, vodovod, kanalizacija, struja, postoje kasarne garnizona, oficirska i činovnička kazina. Pored toga početkom 20. stoljeća u Bihaću se već dobro razvila [[građanska klasa]] zapadnog tipa, u skladu s industrijaliziranim oblicima života koji je tekao svojim zakonitim tokovima. Otvaraju se banke, tvornice, razvijaju zanati do tada nepoznati. Jedna konstatacija veli da je Bihać najistočniji grad [[Zapad]]a i najzapadniji grad [[Istok]]a. Novi javni i stambeni objekti, izgrađeni po evropskom uzoru, mijenjaju izgled i veličinu grada te se postepeno gube mahale i čaršija, a formiraju gradske zone. Sve tokove života Bihaća prate i demografske promjene, tako da grad [[1910]]. godine ima 8.370 stanovnika. === Bihać u Prvoj Jugoslaviji === [[Datoteka:Djevojka sa Une, Bihac, 2006.jpg|thumb|250px|Spomenik "Djevojka sa Une"]] Nakon završetka prvog svjetskog rata, Bihać je postao dio [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]]. U periodu između dva svjetska rata grad Bihać nije u svom razvoju doživio bitnije promjene. Zadržao je funkcije upravnog, privrednog, prosvjetnog i zdravstvenog centra zapadne Bosne. Posljedice [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], te [[Velika ekonomska kriza|Velika svjetska ekonomska kriza]] negativno su se odrazile na tokove ukupnog razvoja grada. === Bihać u drugom svjetskom ratu === Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], [[13. 4.|13.4.]] 1941. Bihać su [[Nemačka|Nijemci]], a nešto kasnije je postao dijelom [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Godinu i pol dana kasnije, Bihać su koordiniranom akcijom zauzele [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske]] snage iz Hrvatske i BiH u [[bihaćka operacija 1942.|bihaćkoj operaciji]] [[4. 11.|4.11.]] [[1942]]. Taj je događaj imao veliku važnost, jer su time spojene partizanske teritorije u [[Lika|Lici]], [[Kordun]]u i [[Banija|Baniji]] s onima u Dalmaciji i Zapadnoj Bosni, a Bihać je postao središte nove velike slobodne teritorije poznate pod nazivom [[Bihaćka republika]]. U njemu je u noći 26/[[27. 11.|27.11.]] 1942. osnovan [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]], tijelo koje će imati važnu ulogu u budućoj historiji [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Nastojanje da se likvidira Bihaćka republika, zajedno s glavninom partizanskih snaga, bilo je glavni cilj osovinske operacije ''Weiss'', u bivšoj jugoslavenskoj historiografiji poznatije kao [[operacija Weiss|četvrta neprijateljska ofenziva]]. Nakon teških borbi njemačke snage su zauzele Bihać [[29. 1.|29.1.]] [[1943]]. Bihać je u proljeće 1944. teško stradao pri [[RAF|britanskom]] zračnom bombardiranju. Njemačke i druge osovinske snage su iz Bihaća konačno protjerane nakon šestodnevnih borbi, a jedinice 4. armije i 4. korpusa JA (bivše NOVJ) ušle u grad [[28. 3.|28.3.]] [[1945]]. === Bihać u drugoj Jugoslaviji === [[Datoteka:Most Alije Izetbegovica, Bihac.jpg|thumb|250px|Most [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]]]] Prvi koraci privrednog razvoja čine ulaganja u poljoprivrednu proizvodnju. U prvih pet posljeratnih godina, pored više izgrađenih školskih objekata, opismenjeno je preko 5.500 odraslih lica. Godina [[1960]]. je obilježena proslavom 600-te godišnjice postojanja Bihaća kad je na srednjovjekovnim zidinama postavljen reljef. U godini popisa stanovnistva ([[1961]]) Bihać ima 15.763 žitelja, a općina 45.884. Na području općine Bihać [[1971]]. godine živi 58.185 stanovnika, a u gradu ima 24.060 žitelja. Prema popisu od 1. aprila [[1980]]. godine grad ima 41.674 stanovnika, a općina 65.679. Bihać je u doba SFRJ imao važnost kao jedna od najvažnijih garnizona JNA, uključujući i jedan od najvećih vojnih aerodroma u jugoistočnoj Evropi. === Za vrijeme rata u BiH === {{glavni|Opsada Bihaća}} Na prvim višestranačkim demokratskim izborima [[18. 11.|18.11.]] [[1990]]. većina stanovništva Bihaća i okolnih regija se, kao i drugdje u BiH, opredijelio za nacionalnu stranku. U slučaju Bihaća to je bila muslimanska (kasnije bošnjačka) stranka [[Stranka demokratske akcije|SDA]]. Ostale stranke su bile SDS i HDZ, za koje su glasali Srbi odnosno Hrvati. Tokom raspada Jugoslavije, odnosno [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] koji je izbio slijedeće godine, Bihać je služio kao jedna od važnih baza [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] u njenim operacijama protiv [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatske vojske]]. Općina Bihać i njena severozapadna šira regija su se kao većinski bošnjački kraj na samom početku [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] 1992. godine našli sa svih strana okruženu srpskim područjima, te tako sve vrijeme bili u nepovoljnom položaju, odsječeni od drugih dijelova BiH pod kontrolom vlade u Sarajevu. Opsada Bihaća, odnosno [[opsada Bihaća|bihaćkog džepa]], trajala je skoro do samog kraja rata. Međutim, snage Teritorijalne obrane BiH, kasnije [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije BiH]] su se pokazale sposobnim ne samo obraniti taj teritorij, nego kasnije organizirane kao [[V korpus Armije BiH]] pod komandom [[Atif Dudaković|Atifa Dudakovića]] izvoditi ofenzivne operacije i tako vezivati veliki dio [[Republika Srpska Krajina|bosanskosrpskih]] i [[Republika Srpska Krajina|krajiških]] snaga. Pokušaji da se izblokira bihaćki džep nisu uspjeli čak ni kada je u jesen [[1993]]. dio jedinica V korpusa prešao na stranu [[Fikret Abdić|Fikreta Abdića]] i [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna|Autonomne pokrajine Zapadne Bosne]]. Bihać je konačno deblokiran [[5. 8.|5.8.]] [[1995]]. nakon [[Operacija Oluja|Operacije Oluja]], kada se V korpus Armije BiH spojio sa snagama Hrvatske vojske na bosansko-hrvatskoj granici. == Geografija == Bihać je smješten u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine i privredno je, administrativno i kulturno središte Unsko-sanskog kantona. Na zapadu Bihać graniči sa općinama R Hrvatske Donji Lapac i Plitvička Jezera-Korenica, na sjeveru sa općinom Cazin, na istoku sa općinama Bosanska Krupa i Bosanski Petrovac, a na jugu sa općinom Drvar.U Bihaću se nalazi poznata banja i lječilište "Gata-Ilidža". == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Bihaća}} {{Glavni|Spisak naseljenih mjesta u Bihaću}} Po [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|posljednjem službenom popisu stanovništva iz 2013. godine]], opština Bihać imala je 56.261 stanovnika, raspoređenih u 48 naselja. Poslije potpisivanja Daytonskog sporazuma opština Bihać, u cjelini, ušla je u sastav [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. U sastav opštine Bihać, ušla su zatim i naseljena mjesta, koja su se prije posljednjeg rata nalazila u sastavu opštine Drvar: [[Boboljusci]], [[Bosanski Osredci]], [[Gornji Tiškovac]], [[Mali Cvjetnić]], [[Malo Očijevo]], [[Martin Brod]], [[Očigrije]], [[Palučci]], [[Trubar]], [[Veliki Cvjetnić]] i [[Veliko Očijevo]]. === Nacionalni sastav stanovništva Bihać, [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|popis 2013]]. === {| |- | |Opština |Grad |- | ukupno | 56.261 |39.690 |- | [[Bošnjaci]] | 49.550(88,1%) |34.142(86,0%) |- | [[Srbi]] | 910(1,6%) |424(1,1%) |- | [[Hrvati]] | 3.265(5,8%) |3.043(7,7%) |- | ostali, neopredijeljeni i nepoznato | 2.536(4,5%) |2.081(5,2%) |} === Nacionalni sastav stanovništva Bihać, [[Popis stanovništva u SR Bosni i Hercegovini 1991.|popis 1991]]. === {| |- |Nacionalni sastav |Opština |Grad |- | ukupno |70.732 |45.553 |- | [[Bošnjaci]] |46.737 (66,07%) |27.418 (60,18%) |- | [[Srbi]] |12.689 (17,93%) |8.218 (18,04%) |- | [[Hrvati]] |5.580 (7,88%) |4.805 (10,54%) |- | [[Jugoslaveni]] |4.356 (6,15%) |4.020 (8,82%) |- | ostali, neopredijeljeni i nepoznato |1.370 (1,97%) |1.092 (2,42%) |} ==Naseljena mjesta== [[Amidžići (Bihać, BiH)|Amidžići]], [[Bajrići (Bihać, BiH)|Bajrići]], [[Bakšaiš]], [[Baljevac]], [[Bašani]], '''Bihać''', [[Bijelo Brdo]] (Bijelo brdo), [[Boboljusci]], [[Bosanski Osredci]], [[Brekovica]], [[Bugar]], [[Centar]], [[Ceravci]], [[Čavkići]], [[Čavnik]], [[Ćehići]], [[Ćukovi (Bihać, BiH)|Ćukovi]], [[Dobrenica]], [[Doljani (Bihać, BiH)|Doljani]], [[Donja Gata]], [[Donje Prekounje]], [[Dubovsko]], [[Duljci]], [[Garavice]], [[Gata]], [[Gata-Ilidža]], [[Golubić]], [[Gorjevac]], [[Gornje Prekounje]], [[Gornji Tiškovac]], [[Grabež]], [[Greda]], [[Grmuša]], [[Harmani]], [[Hatinac]], [[Hrgar]], [[Izačić]], [[Jankovac (Bihać, BiH)|Jankovac]], [[Jasika]], [[Jezero (Bihać, BiH)|Jezero]], [[Jezero-Privilica]], [[Kalati]], [[Kamenica]], [[Klisa (Bihać, BiH)|Klisa]], [[Klokot (Bihać, BiH)|Klokot]], [[Kostela]], [[Kralje]], [[Križ]], [[Kula (Bihać, BiH)|Kula]], [[Kulen Vakuf]], [[Lipa (Bihać, BiH)|Lipa]], [[Lohovo]], [[Lohovska Brda]], [[Luke]], [[Mala Peća]] (Mala Peć), [[Mali Cvjetnić]], [[Mali Lug]], [[Mali Skočaj]], [[Malo Očijevo]], [[Martin Brod]], [[Međudražje]], [[Midžići]], [[Mrkonjića Lug]], [[Mujadžići]], [[Muslići (Bihać, BiH)|Muslići]], [[Očigrije]], [[Orašac (Bihać, BiH)|Orašac]], [[Orljani]], [[Ostrovica (Bihać, BiH)|Ostrovica]], [[Ozimice]], [[Palučci]], [[Papari]], [[Podbasača]], [[Praščijak]], [[Pritoka (Bihać, BiH)|Pritoka]], [[Pokoj]], [[Prnjavor (Bihać, BiH)|Prnjavor]], [[Račić]], [[Rajnovci]], [[Ribić]], [[Ripač]], [[Ružica]], [[Skočaj]], [[Sokolac]], [[Spahići (Bihać, BiH)|Spahići]], [[Srbljani]], [[Teočak (Bihać, BiH)|Teočak]], [[Trubar]], [[Turija (Bihać, BiH)|Turija]], [[Vedro Polje]], [[Velhovo]], [[Velika Gata]], [[Veliki Cvjetnić]], [[Veliki Skočaj]], [[Veliki Stjenjani]], [[Veliko Očijevo]], [[Veliko Založje]], [[Vikići]], [[Vinica]], [[Vrsta (Bihać, BiH)|Vrsta]], [[Zavalje]], [[Zlopoljac]] i [[Zavalje]]. == Privreda == Bogatstvo u šumama i u obradivom zemljištu, stoga su se razvile drvna i tekstilna industrija. Željezne rude ima Majdan planina , čiji se najveći dio prostire u Republici Srpskoj. == Obrazovanje == Godine [[1998]]. u Bihaću je osnovan [[Univerzitet u Bihaću|Univerzitet]] u čiji sastav ulaze: * Biotehnički fakultet * Pravni fakultet * Tehnički fakultet * Pedagoški fakultet * Ekonomski fakultet * Viša medicinska škola * Islamska pedagoška akademija Biotehnički fakultet Univerziteta u Bihaću u svom sastavu ima dva odsjeka Prehrambeni odsjek i Poljoprivredni odsjek. Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću u svom sastavu ima opći odsjek. Dekan fakulteta je prof. dr. [[Nevzet Veladžić]], prodekan za nastavu doc. dr. [[Amela Čolić]]. == Kultura == === Razdoblje 1970.-1992. === [[Datoteka:Bihac2005.jpg|thumb|250px|Muzej i Turbe]] U to vrijeme u Bihaću postoje sljedeće kulturne ustanove: * [[Muzej Unsko-sanskog kantona|Regionalni muzej Pounja]] * [[Muzej I. zasjedanja AVNOJ-a u Bihaću|Muzej AVNOJ-a]] * Istorijski arhiv * Gradska galerija * Mala galerija * Narodna biblioteka Bihać * Dom JNA * Radnički univerzitet, a izgrađena je i grandiozna zgrada za budući Dom kulture. Djeluje više amaterskih klubova: * KUD "Krajina" sa svojim sekcijama mješoviti hor, dramska grupa i folklorni ansambl * Književni klub "Ivan Goran Kovačić" * Bihaćki plesni ansambl * Muški pjevački oktet "Bihać" * Duvački orkestar * Klub likovnih radnika. Iz Bihaća je poteklo ili u njemu djelovalo više poznatih likovnih umjetnika i književnika: grafičar [[Dževad Hozo]], dizajner Redžo Kolaković, slikar [[Sadko Hadžihasanović]], grafičar [[Ahmet Hošić]], grafičar [[Mersad Badnjević]], dizajner [[Antoaneta Duić]], slikar [[Muhamed Delić]], kipar [[Ante Brkić]], književnici [[Husein Dervišević]], [[Tomislav Dretar]] i [[Hrvoje Jurić]], vjerovatno najmlađi pjesnik iz BiH s prvom objavljenom knjigom u 13. godini života. Manifestacije: Započela je manifestacija simfonijskih orkestara i održana tri puta uz učešće nekoliko desetina simfonijskih orkestara među njima i onih najpoznatijih: beogradskog, zagrebačkog, ljubljanskog, sarajevske RTV, skopskog itd. Redovno je održavana pjesnička manifestacija "Goranovo proljeće", Republičko takmičenje plesnih ansambala, Republička smotra recitatora. Razvija se plodna izdavačka aktivnost koju ostvaruju na književno-umjetničkom planu Književni klub "Ivan Goran Kovačić" i njegov urednik Tomislav Dretar, koji je osnovao i Bihaćki plesni ansambl i doveo čuvenu pedagoginju međunarodne reputacije Tihanu Škrinjarić iz Zagreba da razvija po njenim riječima, neviđeno nadarenu djecu Bihaća. Bihaćki plesni ansambl je pozivan iz velikih tv produkcija Zagreba, Beograda, Ljubljane i Sarajeva da prezentira svoja umijeća u sklopu vrijednih plesnih programa za djecu i odrasle. === Nacionalni spomenici === Vidi: [[Nacionalni spomenici u Bihaću]] == Sport == U Bihaću se nalazi [[NK "Jedinstvo"|Nogometni klub "Jedinstvo"]]. Prvi je klub u BiH koji je prošao prvo kolo jednog evropskog takmičenja. Zadnju utakmicu u evropskom takmičenju su igrali protiv Gigotua. Predsjednik je Hamdija Lipovača. Navijači "Jedinstva" se zovu "Sila nebeska". Najveće sportske uspjehe od svih sportskih klubova u Bihaću ostvario je Odbojkaški klub ''Bihać''. Do početka rata 1992. godine klub se takmičio u Prvoj ligi tadašnje države pod nazivom OK ''Krajinametal'' Bihać. Klub je na početku svog djelovanja imao naziv OK ''Signal'' Bihać. Po završetku rata 1995. godine, i pored velikih gubitaka (nekoliko prvotimaca je izgubilo živote braneći svoj grad), klub nastavlja sa radom i postiže zapažene rezultate na nivou BiH. Zahvaljujući uspjesima odbojkaša, te velikom interesu koji su mladi Bihaća pokazivali za ovaj sport, Bihać je bio poznat i kao grad odbojke. Grad Bihać je poznat i po izvanvrsnim šahovskim igračima i igračicama.Što se tiče kadetskog i omladinskog šaha zavidne uspjehe postižu Maša Borić, višestruka prvakinja BiH, i Amar Salihović. == Politika == Gradonačelnik je Elvedin Sedić od stranke [[POMAK (stranka)|POMAK]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bihac.org/sadrzaj/gradonacelnik/8|title=Gradonačelnik - Grad Bihać|accessdate=27.07.2024}}</ref> == Zanimljivosti == Zanimljivosti Bihaća su sakralni spomenici, [[Fethija džamija (Bihać)|Fethija džamija]] i [[bihaćki nišani]]. Džamija je vrijedna kulturna činjenica, jer je pregrađena crkva Sv. Antuna Padovanskog u [[gotika|gotičkom stil]]. A [[nišani]] sami o sebi najbolje govore. Jedinstveni su po stilu i osebujnosti nadgrobni spomenici u svijetu. == Značajne osobe == * [[Ekrem Čaušević]], orijentalist * [[Tvrtko Čubelić]], historičar književnosti, univerzitetski profesor * [[Jasna Diklić]], dramska umjetnica * [[Tomislav Dretar]], književnik i prevodilac; oficir [[Hrvatsko vijeće obrane|HVO]]-a * [[Ramiz Dreković]], general Armije BiH * [[Atif Dudaković]], general Armije BiH * [[Ferid Džanić]], vođa pobune u Villefranche-de-Rourgue; * [[Alen Islamović]], basist i vokal rock-grupe "[[Divlje jagode (bend)|Divlje jagode]]", te vokal grupe "[[Bijelo dugme]]"; *[[Dragan Bursać]], novinar i kolumnista * [[Amir Smajić]],pjevač * [[Donna Ares]], pjevačica * [[Luka Marjanović]], etnolog, sakupljač narodnih pjesama BiH, univerzitetski profesor * [[Branka Raunig]], arheolog == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bihać}} * [http://www.bihac.org/ Službena stranica Općine Bihać] * [http://bihacity.ba/ Bihacity.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140309173957/http://bihacity.ba/ |date=2014-03-09 }} * [http://www.kip.ba/ Krajiški Info Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820045459/http://www.kip.ba/ |date=2013-08-20 }} * [http://krajina.ba/ Krajina.ba] * [http://www.kip.ba/ Krajiški Info Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820045459/http://www.kip.ba/ |date=2013-08-20 }} * [http://www.biscani.net/ Portal Grada Bihaća] * [http://uskinfo.ba/ Uskinfo.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208043013/http://www.uskinfo.ba/ |date=2014-02-08 }} {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Koordinate|44_49_N_15_52_E_type:city(80302)_region:BA|44° 49' S; 15° 52' I}} [[Kategorija:Bihać| ]] [[Kategorija:Gradovi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Unsko-sanski kanton]] d72o6brwica7c5yvaeg6wnwr5ptb9yb 42600610 42600596 2026-05-21T02:28:02Z Vipz 151311 Poništena izmjena [[Special:Diff/42600596|42600596]] korisnika [[Special:Contributions/~2026-30311-93|~2026-30311-93]] ([[User talk:~2026-30311-93|razgovor]]) [[Duljci]] nisu dio opštine Bihać. 42600610 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje|ime=Bihać|tip_naselja=Grad i općina|slika=Bihac Inner City.jpg|slika_grb=Coat_of_arms_of_Bihać.png|podjela_vrsta=Država|podjela_ime={{flag|Bosna i Hercegovina}}|podjela_vrsta2=Entitet|podjela_ime2=[[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]]|podjela_vrsta3=[[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|Kanton]]|podjela_ime3=[[Datoteka:Flag of Una-Sana.svg|20px|border]] [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanski]]|pushpin_mapa=Bosna i Hercegovina|površina=900|stanovništvo_blank1_titula=Općina|stanovništvo_blank2_titula=Grad|stanovništvo_godina=2013.|stanovništvo_blank1=56261|stanovništvo_blank2=39690|vođa_ime=[[Elvedin Sedić]]|vođa_titula=Gradonačelnik|vođa_stranka=[[POMAK]]|poštanski_broj=77 000|pozivni_broj=(+387) 37|websajt=[http://lin.bihac.org/ Grad Bihać]|koordinate={{Coord|44|48|53|N|15|52|8.2|E|}}}} '''Bihać''' je [[grad]] i središte istoimene općine u sjeverozapadnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], te glavni grad [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanskog kantona]]. Površina općine je oko 900&nbsp;km². Do 1995. godine površina općine iznosila je 689&nbsp;km², da bi, po zaključenju [[Dejtonski mirovni sporazum|Daytonskog sporazuma]], dio prijeratne općine [[Drvar]] bio pripojen općini Bihać. Prema popisu iz 2013. godine, općina je brojala 56.261 stanovnika, dok sam grad je imao 39.690 stanovnika. == Historija == === Prethistorijsko doba === Geografski položaj i pogodni klimatski uslovi su od pradavnih vremena pogodovali naseljavanju ljudi na bihaćko područje. Iako nedavno istraženo, na osnovu iskopina i brojnih ostataka, ustanovljeno je prisustvo [[čovjek]]a u starijem kamenom, kasnom [[brončano doba|bronzanom]], te starijem i mlađem željeznom dobu. U [[Račić (Bihać)|Račiću]], deset kilometara jugoistočno od Bihaća, zajedno sa kostima [[mamut]]a, pronađena su dva kremena novčića. Prisustvo dijelova plemena [[Japodi|Japoda]] na ovom području sigurno je dokazano. Počevši od [[8. vijek pne.|8. vijeka pne.]] oni, pored dijela [[Slavonija|Slavonije]], [[Gorski kotar|Gorskog kotara]] i [[Lika|Like]], naseljavaju i [[Bihaćko polje]]. Japodska kultura obilježila je Bihać izuzetnim vrijednostima dalekog naslijeđa, od konstrukcionih rješenja sojenica, preko nakita od [[bronza|bronze]], [[željezo|željeza]] i [[srebro|srebra]], do ''"Japodskog konjanika"''. Nalazi iz mnogih mijesta, među kojima su Bihać, Golubić, Pritoka i Ripač, prikazuju specifičan karakter [[Iliri|ilirske]] [[kultura|kulture]] na japodskom području (urne s prizorima iz svakodnevnog i zagrobnog života, ravni grobovi s bogatim prizorima, [[nakit]], [[oružje]], japodske kape i šeširi. [[Datoteka:Una,Bihac 2004.JPG|thumb|desno|300px|Rijeka Una]] === Rimsko doba === Nakon hiljadu godina bivstvovanja na ovim prostorima Japode pokoravaju izvježbane [[rimsko Carstvo|rimske]] legije koje iz više pravaca prodiru na [[Balkan|Balkanski poluotok]]. Rimski vojskovođa [[August (rimski car)|Oktavijan]] [[35]]. godine pne. kreće na japodska plemena da bi uspostavio konačnu vlast [[Rimsko Carstvo|Rimske imperije]]. Ovo područje je pripalo rimskoj provinciji [[Dalmacija|Dalmaciji]]. Rimljani donose svoje [[običaj]]e, [[Rimsko pravo|zakone]] i tradicionalno [[Rimska arhitektura|graditeljstvo]]. Neki stariji historiografi locirali su na terenu današnjeg sela Golubić rimski grad [[Raetinium]]. Prema površinskim nalazima građevinskog materijala i kamenim spomenicima može se pretpostaviti postojanje rimskog gradskog centra u okolini Bihaća. Ostaci pojedinih zgrada otkriveni su na Humačkim glavicama, u Izačiću, Založju i Brekovici. Termalni izvor u Gati Ilidži i veća zgrada ozidani su u rimsko doba. [[Umetnost|Umjetnost]] antičkog doba sačuvana je na kamenim nadgrobnim spomenicima gdje se pretežno pojavljuju geometrijski motivi. === Srednji vijek === [[Datoteka:Bihacka-kula.jpg|thumb|right|200px|Bihaćka kula]] Polovinom [[2. vijek|II stoljeća]] n.e. pojavljuju se djela rađena u reljefu (Mitrasovi reljefi, reljef Silvan i Nimfa, glava Gorgone). Početkom [[6. vijek|VI stoljeća]] ([[505]]. godine) rimske provincije [[Dalmacija]] (kojoj je pripadalo i bihaćko područje) [[Liburnija]] i [[Savija]] spojene su u jednu pokrajinu pod vladom gotskog [[knez]]a. Početkom [[7. vijek|VII stoljeća]], izmedju [[602]]. i [[614]]. godine, [[Slaveni]] su naselili [[bihaćki kraj]] kad i počinje trajni proces [[slavenizacija|slavenizacije]]. Slavenska plemena, nastanjena na ovom i širem području tokom ranog [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] uskoro bivaju preplavljena dolaskom novih Slavena, te se nalaze na stalnom udaru [[Византијско царство|Bizantije]] s [[istok]]a i [[Franačka država|Franačke države]] sa [[zapad]]a. Ovim područjem gospodarili su [[Franci]], [[Византијско царство|Bizantija]], nekoliko godina [[Kraljevina Bosna|bosanski kralj]] [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]], ali u ime [[Ladislav Napuljski|Ladislava Napuljskog]]. Grad je u njegovo ime bio zauzeo [[herceg]] splitski [[Hrvoje Hrvatinić]]. Padom pod [[Otomansko Carstvo|Osmanlije]] evropski kartografi ovo područje nazivaju ''"Turska Hrvatska"'', da bi kasnije [[Turci]] i [[Srbi]] promijenili naziv u [[Krajina]], pa po tome u [[Bosanska Krajina]] nasuprot [[Vojna krajina|Vojnoj Krajini]] s druge strane granice. [[Bela IV]], hrvatsko-ugarski kralj [[26. 2.|26. februara]] [[1260]]. godine izdaje povelju koja je neposredna potvrda o postojanju grada Wyhygha, katkad Vihucha i redovno Bišća, na Otoku sv. Ladislava kojeg oplakuje rijeka [[Una]]. Godine [[1262]]. proglašen je slobodnim kraljevskim gradom s pravima da se bavi slobodnom [[trgovina|trgovinom]] i [[zanatstvo]]m, bez samovolje plemića, sto čini osnovu njegovog daljeg razvoja i u čemu je bit njegovog statusa ''"slobodnog kraljevskog grada"''. Bihać se formira i razvija kao gradski, trgovački i zanatski centar na raskršću puteva i tokova života. Bihać je dobro utvrđen grad opasan dvostrukim bedemom s velikim brojem puškarnica i okruglim četverokutnim kulama. Na glagoljskoj listini s kraja XIV stoljeća sačuvan je pečat srednjovjekovnog Bihaća na kojem se vide tri kule. Na srednjoj je zastava s natpisom ''Civitatis Bihigiensis''. Isti motiv ima grb grada. U starim i sačuvanim pergamentnim listovima grad se spominje pod različitim imenima: ''Bihig'', ''Byheg'', ''Bichich, '', ''Bihag'', ''Vywegh'', ''Wyjgh'', što je, zapravo plod neujednačenog i nedefiniranog pravopisa tog vremena. U srednjovjekovnom periodu Bihać postaje zanimljiv i privlačan za naseljavanje i to je doba njegovog stalnog uspona iako je s vremena na vrijeme preživljavao mnoge udare. U jednom momentu brojao je deset hiljada stanovnika, dok je u isto vrijeme [[Pariz]] brojao 60 hiljada stanovnika. Zanimljivo je da se već od samog početka pojave protestantskog kršćanstva u Bihaću obavlja bogosluženje i za taj oblik [[hrišćanstvo|kršćanstva]], a ostataka bogumilskih (krstjanskih, [[Crkva bosanska]]) grobnica našlo se i u okolici Bihaća, što svjedoči da je [[bogumili|bogumilstvo]] bilo uzelo maha i u ovom dijelu Bosne. Od kulturnih zanimljivost valja spomenuti da se kao član magistrata - građanin - na spisku nalazi i prvi hrvatski romanopisac [[Petar Zoranić]], a [[Juraj Križanić]], prvi panslaven, teoretičar muzike, bibliotekar, matematičar, jezikoslovac porijeklom je iz predstraže Bihaća, Ripča. Arheolozi su otkrili i izbrojali ostatke 60 većih i manjih utvrda, gusto smještenih kao odbrambeni pojas protiv [[Otomansko Carstvo|Osmanlija]], te tvrdo zidanih gradova koji govore o tome kako se granica utvrđivala i branila. Te gradove izgradili su, utvrdili i naoružali isključivo vlastitim novcima [[Frankopani]], [[Zrinski]], Babonići Blagajski i drugi. Sami nazivi tih gradova su interesantni već i stoga što njegova etimologija upućuje na izvor u [[Slavenska mitologija|Slavenskoj mitologiji]]. Naprimjer [[Podzvizd]], nosi ime jednog slavenskog božanstva. U borbama za ugarsko-hrvatsko prijestolje, tokom XIV vijeka i kasnije, na područjima oko rijeke [[Una|Une]], dolazi do sukoba između moćnih vlastelina koji podržavaju svoje pretendente. Ali i međusobne razmirice domaćeg plemstva dovode do nezadovoljstva među stanovništvom i slabe odbrambenu moć područja. U takvim nemirnim vremenima Bihać nije mogao sačuvati status slobodnog kraljevskog grada, te je uvučen u dinastijske borbe. [[Žigmund Luksemburški|Kralj Sigismund]] boravi u Bihaću [[1412]]. godine kad ga predaje Frankopanima u čijoj će vlasti ostati do početka XVI vijeka kada ponovno prelazi pod neposrednu kraljevsku vlast kao ''Regia civitas''. Na bihaćkoj Kapetanovoj kuli još stoji lik pelikana, grba Frankopana. U Bišću u više navrata zasjeda Hrvatski staleški sabor, a nedaleko odatle taj isti Sabor u Cetingradu izabire Habsburškog nadvojvodu za hrvatskog kralja. [[Datoteka:Bihac tvrdi grad AD 1590.jpg|thumb|left|300px|Utvrđeni grad Bihać oko 1590. godine, prije pada pod osmanlijsku vlast]] Pred osmanskom najezdom brojni Hrvati napuštaju svoju postojbinu i naseljavaju se od područja u Pokuplju, Posavini i Gradišću sve do Češke i Moravske gdje se još gaji uspomena na njihov stari kraj Bihać. Brojni toponomi aktuelni i danas svjedoče o nekadašnjem životu Hrvata u ovom kraju, što zapravo znači da ih je određeni broj nastavio obitavati u ovom kraju i pod [[Otomansko Carstvo|Osmanskim carstvom]] i tako prenio zemljopisni naziv novopridošlim stanovnicima, Bošnjacima, Turcima i Vlasima. === Osmanlijsko doba === Poslije bitke kod Jajca [[1463]]. Bosna je pala pod osmansku vlast. U osvajačkom pohodu prema Evropi na jednom od glavnih pravaca prema zapadu našao se Bihać i cijelo Pounje, tadašnja pogranična područja Hrvatske, koja je bila u sklopu Hrvatsko-ugarskog kraljevstva. Nakon što su učvrstili vlast u Bosni, Osmanlije kreću u silovite napade koje nije mogla izdržati odbrambena linija na Uni, tako da jedan po jedan grad padaju. Hrvatsko stanovništo se velikim brojem iseljava prema zapadu, ali znatan broj ostaje i prihvata [[islam]]. Međutim, proći će više od 100 godina do pada Bihaća. Poslije žestoke borbe [[1592]]. godine i izdaje nekolicine lokalnih vojnika, ovaj grad u Pounju osvaja [[Hasan-paša Predojević]], islamizirani [[Vlasi|Vlah]]. Tadašnje lokalno stanovništvo velikim dijelom dolazi u podređeni položa u odnosu na Osmanlije u skladu s feudalnim odnosima tog vremena u Osmanlijskom carstvu. Jedan dio stanovništva se naseljava u rubnim područjima grada, a najvećim dijelom u Kraljama u vezi s kojima se i doznaje za povijesno ime grada Bihaća. [[Datoteka:Bihac 1686.jpg|thumb|250px|Bihać 1686. godine, nakon pada pod osmanlijsku vlast]] Poslije zauzimanja Bihaća na teritoriji između donjeg toka [[Una|Une]], [[Kupa|Kupe]] i [[Korana (rijeka)|Korane]] formiran je [[Bihaćki sandžak]] koji ulazi u sastav [[Bosanski vilajet|Bosanskog pašaluka]]. Ovom sandžaku pripadaju Bihać, [[Kamengrad]], [[Ripac]], [[Cazin]], [[Bužim]], [[Ostrovica]] i [[Bosanska Krupa]]. U isto vrijeme se osnivaju [[Bihaćka kapetanija]] i [[Bihaćki kadiluk]]. Poslije 1699. godine Bihaćki sandžak je ukinut, a njegove teritorije pripojene su Bosanskom sandžaku. Nakon [[Karlovački mir|Karlovačkog mira]] ([[1699]]) osmanska vojna sila je u defanzivi, a Bosna je izložena napadima Austrije i [[Mletačka Republika|Mletačke republike]]. U [[18. vijek|XVIII]] i [[19. vijek|XIX stoljeću]] uloga Bihaća svodi se na odbranu najzapadnije granice Osmanske imperije. U više navrata opsjedaju ga vojske sa zapada tako da se ratovanje praktično i ne prekida. Bihać ima sve odlike zaokružene gradske cjeline sa razvijenim funkcijama grada. Ni brojka od 5.000 stanovnika (1.000 u tvrđavi i 4.000 u pet mahala) se dugo neće mijenjati. U neposrednoj blizini grada je granična linija između Osmanskog carstva i Austrije. Bez obzira na neprijateljstvo, postojali su određeni poslovni odnosi. I pored složenih odnosa, Bihać je u razvoju i usponu. === Austro-ugarsko doba === Godine [[1865]]. Bihać je sjedište jednog od sedam bosanskih sandžaka. Na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] [[1878]]. godine [[Austro-Ugarska]] dobija pravo da [[Bosna i Hercegovina (Austro-Ugarska)|okupira Bosnu i Hercegovinu]]. Muslimansko stanovništvo BiH, uključujući Bihać, se tome pokušalo oduprijeti oružjem. Borbe protiv austro-ugarskih snaga su trajale dvanaest dana, ali je Bihać [[19. 9.|19. septembra]] [[1878]]. godine je i osvojen. U Bihaću su te promjene označene simboličnim otvaranjem kapija i naseljavanjem užeg dijela grada, a deceniju kasnije, [[1888]]. godine, porušeni su bedemi. Tako je Bihać izašao iz svoje tvrđave i stopio se sa predgrađem. U [[čaršija|čaršiji]] i [[mahala]]ma odvija se život po austrougarskom receptu provincijskog gradića. Otvaraju se [[osnovna škola]], niža [[gimnazija]], trgovačka škola, voćarska škola, formira se vatrogasno društvo, podiže se gradski park, radi se regulacioni plan, vodovod, kanalizacija, struja, postoje kasarne garnizona, oficirska i činovnička kazina. Pored toga početkom 20. stoljeća u Bihaću se već dobro razvila [[građanska klasa]] zapadnog tipa, u skladu s industrijaliziranim oblicima života koji je tekao svojim zakonitim tokovima. Otvaraju se banke, tvornice, razvijaju zanati do tada nepoznati. Jedna konstatacija veli da je Bihać najistočniji grad [[Zapad]]a i najzapadniji grad [[Istok]]a. Novi javni i stambeni objekti, izgrađeni po evropskom uzoru, mijenjaju izgled i veličinu grada te se postepeno gube mahale i čaršija, a formiraju gradske zone. Sve tokove života Bihaća prate i demografske promjene, tako da grad [[1910]]. godine ima 8.370 stanovnika. === Bihać u Prvoj Jugoslaviji === [[Datoteka:Djevojka sa Une, Bihac, 2006.jpg|thumb|250px|Spomenik "Djevojka sa Une"]] Nakon završetka prvog svjetskog rata, Bihać je postao dio [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]]. U periodu između dva svjetska rata grad Bihać nije u svom razvoju doživio bitnije promjene. Zadržao je funkcije upravnog, privrednog, prosvjetnog i zdravstvenog centra zapadne Bosne. Posljedice [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], te [[Velika ekonomska kriza|Velika svjetska ekonomska kriza]] negativno su se odrazile na tokove ukupnog razvoja grada. === Bihać u drugom svjetskom ratu === Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], [[13. 4.|13.4.]] 1941. Bihać su [[Nemačka|Nijemci]], a nešto kasnije je postao dijelom [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Godinu i pol dana kasnije, Bihać su koordiniranom akcijom zauzele [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske]] snage iz Hrvatske i BiH u [[bihaćka operacija 1942.|bihaćkoj operaciji]] [[4. 11.|4.11.]] [[1942]]. Taj je događaj imao veliku važnost, jer su time spojene partizanske teritorije u [[Lika|Lici]], [[Kordun]]u i [[Banija|Baniji]] s onima u Dalmaciji i Zapadnoj Bosni, a Bihać je postao središte nove velike slobodne teritorije poznate pod nazivom [[Bihaćka republika]]. U njemu je u noći 26/[[27. 11.|27.11.]] 1942. osnovan [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]], tijelo koje će imati važnu ulogu u budućoj historiji [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Nastojanje da se likvidira Bihaćka republika, zajedno s glavninom partizanskih snaga, bilo je glavni cilj osovinske operacije ''Weiss'', u bivšoj jugoslavenskoj historiografiji poznatije kao [[operacija Weiss|četvrta neprijateljska ofenziva]]. Nakon teških borbi njemačke snage su zauzele Bihać [[29. 1.|29.1.]] [[1943]]. Bihać je u proljeće 1944. teško stradao pri [[RAF|britanskom]] zračnom bombardiranju. Njemačke i druge osovinske snage su iz Bihaća konačno protjerane nakon šestodnevnih borbi, a jedinice 4. armije i 4. korpusa JA (bivše NOVJ) ušle u grad [[28. 3.|28.3.]] [[1945]]. === Bihać u drugoj Jugoslaviji === [[Datoteka:Most Alije Izetbegovica, Bihac.jpg|thumb|250px|Most [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]]]] Prvi koraci privrednog razvoja čine ulaganja u poljoprivrednu proizvodnju. U prvih pet posljeratnih godina, pored više izgrađenih školskih objekata, opismenjeno je preko 5.500 odraslih lica. Godina [[1960]]. je obilježena proslavom 600-te godišnjice postojanja Bihaća kad je na srednjovjekovnim zidinama postavljen reljef. U godini popisa stanovnistva ([[1961]]) Bihać ima 15.763 žitelja, a općina 45.884. Na području općine Bihać [[1971]]. godine živi 58.185 stanovnika, a u gradu ima 24.060 žitelja. Prema popisu od 1. aprila [[1980]]. godine grad ima 41.674 stanovnika, a općina 65.679. Bihać je u doba SFRJ imao važnost kao jedna od najvažnijih garnizona JNA, uključujući i jedan od najvećih vojnih aerodroma u jugoistočnoj Evropi. === Za vrijeme rata u BiH === {{glavni|Opsada Bihaća}} Na prvim višestranačkim demokratskim izborima [[18. 11.|18.11.]] [[1990]]. većina stanovništva Bihaća i okolnih regija se, kao i drugdje u BiH, opredijelio za nacionalnu stranku. U slučaju Bihaća to je bila muslimanska (kasnije bošnjačka) stranka [[Stranka demokratske akcije|SDA]]. Ostale stranke su bile SDS i HDZ, za koje su glasali Srbi odnosno Hrvati. Tokom raspada Jugoslavije, odnosno [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] koji je izbio slijedeće godine, Bihać je služio kao jedna od važnih baza [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] u njenim operacijama protiv [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatske vojske]]. Općina Bihać i njena severozapadna šira regija su se kao većinski bošnjački kraj na samom početku [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] 1992. godine našli sa svih strana okruženu srpskim područjima, te tako sve vrijeme bili u nepovoljnom položaju, odsječeni od drugih dijelova BiH pod kontrolom vlade u Sarajevu. Opsada Bihaća, odnosno [[opsada Bihaća|bihaćkog džepa]], trajala je skoro do samog kraja rata. Međutim, snage Teritorijalne obrane BiH, kasnije [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije BiH]] su se pokazale sposobnim ne samo obraniti taj teritorij, nego kasnije organizirane kao [[V korpus Armije BiH]] pod komandom [[Atif Dudaković|Atifa Dudakovića]] izvoditi ofenzivne operacije i tako vezivati veliki dio [[Republika Srpska Krajina|bosanskosrpskih]] i [[Republika Srpska Krajina|krajiških]] snaga. Pokušaji da se izblokira bihaćki džep nisu uspjeli čak ni kada je u jesen [[1993]]. dio jedinica V korpusa prešao na stranu [[Fikret Abdić|Fikreta Abdića]] i [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna|Autonomne pokrajine Zapadne Bosne]]. Bihać je konačno deblokiran [[5. 8.|5.8.]] [[1995]]. nakon [[Operacija Oluja|Operacije Oluja]], kada se V korpus Armije BiH spojio sa snagama Hrvatske vojske na bosansko-hrvatskoj granici. == Geografija == Bihać je smješten u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine i privredno je, administrativno i kulturno središte Unsko-sanskog kantona. Na zapadu Bihać graniči sa općinama R Hrvatske Donji Lapac i Plitvička Jezera-Korenica, na sjeveru sa općinom Cazin, na istoku sa općinama Bosanska Krupa i Bosanski Petrovac, a na jugu sa općinom Drvar.U Bihaću se nalazi poznata banja i lječilište "Gata-Ilidža". == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Bihaća}} {{Glavni|Spisak naseljenih mjesta u Bihaću}} Po [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|posljednjem službenom popisu stanovništva iz 2013. godine]], opština Bihać imala je 56.261 stanovnika, raspoređenih u 48 naselja. Poslije potpisivanja Daytonskog sporazuma opština Bihać, u cjelini, ušla je u sastav [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. U sastav opštine Bihać, ušla su zatim i naseljena mjesta, koja su se prije posljednjeg rata nalazila u sastavu opštine Drvar: [[Boboljusci]], [[Bosanski Osredci]], [[Gornji Tiškovac]], [[Mali Cvjetnić]], [[Malo Očijevo]], [[Martin Brod]], [[Očigrije]], [[Palučci]], [[Trubar]], [[Veliki Cvjetnić]] i [[Veliko Očijevo]]. === Nacionalni sastav stanovništva Bihać, [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|popis 2013]]. === {| |- | |Opština |Grad |- | ukupno | 56.261 |39.690 |- | [[Bošnjaci]] | 49.550(88,1%) |34.142(86,0%) |- | [[Srbi]] | 910(1,6%) |424(1,1%) |- | [[Hrvati]] | 3.265(5,8%) |3.043(7,7%) |- | ostali, neopredijeljeni i nepoznato | 2.536(4,5%) |2.081(5,2%) |} === Nacionalni sastav stanovništva Bihać, [[Popis stanovništva u SR Bosni i Hercegovini 1991.|popis 1991]]. === {| |- |Nacionalni sastav |Opština |Grad |- | ukupno |70.732 |45.553 |- | [[Bošnjaci]] |46.737 (66,07%) |27.418 (60,18%) |- | [[Srbi]] |12.689 (17,93%) |8.218 (18,04%) |- | [[Hrvati]] |5.580 (7,88%) |4.805 (10,54%) |- | [[Jugoslaveni]] |4.356 (6,15%) |4.020 (8,82%) |- | ostali, neopredijeljeni i nepoznato |1.370 (1,97%) |1.092 (2,42%) |} ==Naseljena mjesta== [[Amidžići (Bihać, BiH)|Amidžići]], [[Bajrići (Bihać, BiH)|Bajrići]], [[Bakšaiš]], [[Baljevac]], [[Bašani]], '''Bihać''', [[Bijelo Brdo]] (Bijelo brdo), [[Boboljusci]], [[Bosanski Osredci]], [[Brekovica]], [[Bugar]], [[Centar]], [[Ceravci]], [[Čavkići]], [[Čavnik]], [[Ćehići]], [[Ćukovi (Bihać, BiH)|Ćukovi]], [[Dobrenica]], [[Doljani (Bihać, BiH)|Doljani]], [[Donja Gata]], [[Donje Prekounje]], [[Dubovsko]], [[Garavice]], [[Gata]], [[Gata-Ilidža]], [[Golubić]], [[Gorjevac]], [[Gornje Prekounje]], [[Gornji Tiškovac]], [[Grabež]], [[Greda]], [[Grmuša]], [[Harmani]], [[Hatinac]], [[Hrgar]], [[Izačić]], [[Jankovac (Bihać, BiH)|Jankovac]], [[Jasika]], [[Jezero (Bihać, BiH)|Jezero]], [[Jezero-Privilica]], [[Kalati]], [[Kamenica]], [[Klisa (Bihać, BiH)|Klisa]], [[Klokot (Bihać, BiH)|Klokot]], [[Kostela]], [[Kralje]], [[Križ]], [[Kula (Bihać, BiH)|Kula]], [[Kulen Vakuf]], [[Lipa (Bihać, BiH)|Lipa]], [[Lohovo]], [[Lohovska Brda]], [[Luke]], [[Mala Peća]] (Mala Peć), [[Mali Cvjetnić]], [[Mali Lug]], [[Mali Skočaj]], [[Malo Očijevo]], [[Martin Brod]], [[Međudražje]], [[Midžići]], [[Mrkonjića Lug]], [[Mujadžići]], [[Muslići (Bihać, BiH)|Muslići]], [[Očigrije]], [[Orašac (Bihać, BiH)|Orašac]], [[Orljani]], [[Ostrovica (Bihać, BiH)|Ostrovica]], [[Ozimice]], [[Palučci]], [[Papari]], [[Praščijak]], [[Pritoka (Bihać, BiH)|Pritoka]], [[Pokoj]], [[Prnjavor (Bihać, BiH)|Prnjavor]], [[Račić]], [[Rajnovci]], [[Ribić]], [[Ripač]], [[Ružica]], [[Skočaj]], [[Sokolac]], [[Spahići (Bihać, BiH)|Spahići]], [[Srbljani]], [[Teočak (Bihać, BiH)|Teočak]], [[Trubar]], [[Turija (Bihać, BiH)|Turija]], [[Vedro Polje]], [[Velhovo]], [[Velika Gata]], [[Veliki Cvjetnić]], [[Veliki Skočaj]], [[Veliki Stjenjani]], [[Veliko Očijevo]], [[Veliko Založje]], [[Vikići]], [[Vinica]], [[Vrsta (Bihać, BiH)|Vrsta]], [[Zavalje]], [[Zlopoljac]] i [[Zavalje]]. == Privreda == Bogatstvo u šumama i u obradivom zemljištu, stoga su se razvile drvna i tekstilna industrija. Željezne rude ima Majdan planina , čiji se najveći dio prostire u Republici Srpskoj. == Obrazovanje == Godine [[1998]]. u Bihaću je osnovan [[Univerzitet u Bihaću|Univerzitet]] u čiji sastav ulaze: * Biotehnički fakultet * Pravni fakultet * Tehnički fakultet * Pedagoški fakultet * Ekonomski fakultet * Viša medicinska škola * Islamska pedagoška akademija Biotehnički fakultet Univerziteta u Bihaću u svom sastavu ima dva odsjeka Prehrambeni odsjek i Poljoprivredni odsjek. Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću u svom sastavu ima opći odsjek. Dekan fakulteta je prof. dr. [[Nevzet Veladžić]], prodekan za nastavu doc. dr. [[Amela Čolić]]. == Kultura == === Razdoblje 1970.-1992. === [[Datoteka:Bihac2005.jpg|thumb|250px|Muzej i Turbe]] U to vrijeme u Bihaću postoje sljedeće kulturne ustanove: * [[Muzej Unsko-sanskog kantona|Regionalni muzej Pounja]] * [[Muzej I. zasjedanja AVNOJ-a u Bihaću|Muzej AVNOJ-a]] * Istorijski arhiv * Gradska galerija * Mala galerija * Narodna biblioteka Bihać * Dom JNA * Radnički univerzitet, a izgrađena je i grandiozna zgrada za budući Dom kulture. Djeluje više amaterskih klubova: * KUD "Krajina" sa svojim sekcijama mješoviti hor, dramska grupa i folklorni ansambl * Književni klub "Ivan Goran Kovačić" * Bihaćki plesni ansambl * Muški pjevački oktet "Bihać" * Duvački orkestar * Klub likovnih radnika. Iz Bihaća je poteklo ili u njemu djelovalo više poznatih likovnih umjetnika i književnika: grafičar [[Dževad Hozo]], dizajner Redžo Kolaković, slikar [[Sadko Hadžihasanović]], grafičar [[Ahmet Hošić]], grafičar [[Mersad Badnjević]], dizajner [[Antoaneta Duić]], slikar [[Muhamed Delić]], kipar [[Ante Brkić]], književnici [[Husein Dervišević]], [[Tomislav Dretar]] i [[Hrvoje Jurić]], vjerovatno najmlađi pjesnik iz BiH s prvom objavljenom knjigom u 13. godini života. Manifestacije: Započela je manifestacija simfonijskih orkestara i održana tri puta uz učešće nekoliko desetina simfonijskih orkestara među njima i onih najpoznatijih: beogradskog, zagrebačkog, ljubljanskog, sarajevske RTV, skopskog itd. Redovno je održavana pjesnička manifestacija "Goranovo proljeće", Republičko takmičenje plesnih ansambala, Republička smotra recitatora. Razvija se plodna izdavačka aktivnost koju ostvaruju na književno-umjetničkom planu Književni klub "Ivan Goran Kovačić" i njegov urednik Tomislav Dretar, koji je osnovao i Bihaćki plesni ansambl i doveo čuvenu pedagoginju međunarodne reputacije Tihanu Škrinjarić iz Zagreba da razvija po njenim riječima, neviđeno nadarenu djecu Bihaća. Bihaćki plesni ansambl je pozivan iz velikih tv produkcija Zagreba, Beograda, Ljubljane i Sarajeva da prezentira svoja umijeća u sklopu vrijednih plesnih programa za djecu i odrasle. === Nacionalni spomenici === Vidi: [[Nacionalni spomenici u Bihaću]] == Sport == U Bihaću se nalazi [[NK "Jedinstvo"|Nogometni klub "Jedinstvo"]]. Prvi je klub u BiH koji je prošao prvo kolo jednog evropskog takmičenja. Zadnju utakmicu u evropskom takmičenju su igrali protiv Gigotua. Predsjednik je Hamdija Lipovača. Navijači "Jedinstva" se zovu "Sila nebeska". Najveće sportske uspjehe od svih sportskih klubova u Bihaću ostvario je Odbojkaški klub ''Bihać''. Do početka rata 1992. godine klub se takmičio u Prvoj ligi tadašnje države pod nazivom OK ''Krajinametal'' Bihać. Klub je na početku svog djelovanja imao naziv OK ''Signal'' Bihać. Po završetku rata 1995. godine, i pored velikih gubitaka (nekoliko prvotimaca je izgubilo živote braneći svoj grad), klub nastavlja sa radom i postiže zapažene rezultate na nivou BiH. Zahvaljujući uspjesima odbojkaša, te velikom interesu koji su mladi Bihaća pokazivali za ovaj sport, Bihać je bio poznat i kao grad odbojke. Grad Bihać je poznat i po izvanvrsnim šahovskim igračima i igračicama.Što se tiče kadetskog i omladinskog šaha zavidne uspjehe postižu Maša Borić, višestruka prvakinja BiH, i Amar Salihović. == Politika == Gradonačelnik je Elvedin Sedić od stranke [[POMAK (stranka)|POMAK]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bihac.org/sadrzaj/gradonacelnik/8|title=Gradonačelnik - Grad Bihać|accessdate=27.07.2024}}</ref> == Zanimljivosti == Zanimljivosti Bihaća su sakralni spomenici, [[Fethija džamija (Bihać)|Fethija džamija]] i [[bihaćki nišani]]. Džamija je vrijedna kulturna činjenica, jer je pregrađena crkva Sv. Antuna Padovanskog u [[gotika|gotičkom stil]]. A [[nišani]] sami o sebi najbolje govore. Jedinstveni su po stilu i osebujnosti nadgrobni spomenici u svijetu. == Značajne osobe == * [[Ekrem Čaušević]], orijentalist * [[Tvrtko Čubelić]], historičar književnosti, univerzitetski profesor * [[Jasna Diklić]], dramska umjetnica * [[Tomislav Dretar]], književnik i prevodilac; oficir [[Hrvatsko vijeće obrane|HVO]]-a * [[Ramiz Dreković]], general Armije BiH * [[Atif Dudaković]], general Armije BiH * [[Ferid Džanić]], vođa pobune u Villefranche-de-Rourgue; * [[Alen Islamović]], basist i vokal rock-grupe "[[Divlje jagode (bend)|Divlje jagode]]", te vokal grupe "[[Bijelo dugme]]"; *[[Dragan Bursać]], novinar i kolumnista * [[Amir Smajić]],pjevač * [[Donna Ares]], pjevačica * [[Luka Marjanović]], etnolog, sakupljač narodnih pjesama BiH, univerzitetski profesor * [[Branka Raunig]], arheolog == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bihać}} * [http://www.bihac.org/ Službena stranica Općine Bihać] * [http://bihacity.ba/ Bihacity.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140309173957/http://bihacity.ba/ |date=2014-03-09 }} * [http://www.kip.ba/ Krajiški Info Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820045459/http://www.kip.ba/ |date=2013-08-20 }} * [http://krajina.ba/ Krajina.ba] * [http://www.kip.ba/ Krajiški Info Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820045459/http://www.kip.ba/ |date=2013-08-20 }} * [http://www.biscani.net/ Portal Grada Bihaća] * [http://uskinfo.ba/ Uskinfo.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208043013/http://www.uskinfo.ba/ |date=2014-02-08 }} {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Koordinate|44_49_N_15_52_E_type:city(80302)_region:BA|44° 49' S; 15° 52' I}} [[Kategorija:Bihać| ]] [[Kategorija:Gradovi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Unsko-sanski kanton]] kz9s4gtpz7sd4s4rxjkdjg8xkrtnknz 0 13364 42600543 42600459 2026-05-20T16:26:05Z Vipz 151311 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-30203-16|~2026-30203-16]] ([[User talk:~2026-30203-16|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:~2025-51631-3|~2025-51631-3]] 42495639 wikitext text/x-wiki Ovo je lista kompozitora, većinom europskih, klasične ere uglazbi, većinom od 1740-1820. Neki od najpoznatijih kompozitora ove ere bili su [[Wilhelm Friedmann Bach]], [[Carl Philipp Emanuel Bach]], [[Johann Stamitz]], [[Joseph Haydn]], [[Johann Christian Bach]], [[Luigi Boccherini]], [[Antonio Salieri]], i [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. == Kompozitori doba prelaza baroka u klasiku (rođeni prije 1710) == * [[Lodovico Giustini]] (1685 - 1743) * [[Jean-Baptiste Masse]] (c1700 - c1756) * [[Michel Blavet]] (1700 - 1768) * [[Johan Agrell]] (1701 - 1765) * [[Jean-Fery Rebel (ii)|Jean-Fery Rebel (the younger)]] ([[1701]] - [[1775]]) * [[Giovanni Battista Sammartini]] (c1701 - 1775) * [[Johann Ernst Eberlin]] ([[1702]] - [[1762]]) * [[Johann Gottlieb Graun]] (c1702-1771) * [[Carl Heinrich Graun]] (c1703-1759) * [[Giovanni Battista Pescetti]] (c1704 - c1766) * [[Baldassare Galuppi]] (1706 - 1785) * [[Georg Reutter the younger|Georg Reutter]] (1708 - 1772) * [[Michel Corrette]] ([[1709]] - [[1795]]) * [[Christoph Schaffrath]] ([[1709]] - [[1763]]) * [[Giovanni Battista Pergolesi]] ([[1710]] - [[1736]]) * [[Domenico Alberti]] ([[1710]] - [[1740]]) * [[Thomas Arne]] ([[1710]] - [[1778]]) * [[Wilhelm Friedemann Bach]] ([[1710]] – [[1784]]) * [[William Boyce]] ([[1711]] - [[1779]]) == Rano-klasični kompozitori (rođeni 1710-1730) == * [[John Stanley (composer)|John Stanley]] ([[1712]] - [[1786]]) * [[Johann Ludwig Krebs]] ([[1713]] - [[1780]]) * [[Per Brant]] ([[1714]] - [[1767]]) * [[Niccolò Jommelli]] ([[1714]] - [[1774]]) * [[Gottfried August Homilius]] ([[1714]] - [[1785]]) * [[Christoph Willibald Gluck]] ([[1714]] - [[1787]]) * [[Carl Philipp Emanuel Bach]] ([[1714]] - [[1788]]) * [[Georg Christoph Wagenseil]] ([[1715]] - [[1777]]) * [[Hinrich Philip Johnsen]] ([[1716]] - [[1779]]) * [[Johann Stamitz|Johann Wenzel Anton Stamitz]] ([[1717]] - [[1757]]) * [[Leopold Mozart]] ([[1719]] - [[1787]]) * [[William Walond]] ([[1719]] - [[1768]]) * [[Johann Philipp Kirnberger]] ([[1721]] - [[1783]]) * [[Sebastián Ramón de Albero y Añaños]] ([[1722]] - [[1756]]) * [[Georg Benda]] ([[1722]] - [[1795]]) * [[Karl Friedrich Abel]] ([[1723]] - [[1787]]) * [[Tommaso Traetta]] ([[1727]] - [[1779]]) * [[Armand-Louis Couperin]] ([[1727]] - [[1789]]) * [[Niccolò Piccinni]] ([[1728]] - [[1800]]) * [[Florian Leopold Gassmann]] ([[1729]] - [[1774]])[http://www.hoasm.org/XIIC/Gassmann.html] * [[Giuseppe Sarti]] ([[1729]] - [[1802]])[http://100.1911encyclopedia.org/S/SA/SARTI_GIUSEPPE.htm] * [[Antonio Soler]] ([[1729]] - [[1783]]) == Srednjo-klasični kompozitori(rođeni 1730-1750) == * [[Christian Cannabich]] ([[1731]] - [[1798]]) * [[Joseph Haydn]] ([[1732]] - [[1809]]) * [[François-Joseph Gossec]] ([[1734]] - [[1829]]) * [[Johann Gottfried Eckard]] ([[1735]] - [[1809]])[http://www.hoasm.org/VIIE/Eckard.html] * [[Johann Christian Bach]] ([[1735]] - [[1782]]) * [[Johann Georg Albrechtsberger]] ([[1736]] - [[1809]]) * [[Michael Haydn]] ([[1737]] - [[1806]]) * [[Josef Mysliveček]] ([[1737]] - [[1781]]) * [[William Herschel]] ([[1738]] - [[1822]]) * [[Leopold Hofmann]] ([[1738]] - [[1793]]) * [[Karl Ditters von Dittersdorf]] ([[1739]] - [[1799]]) * [[Johann Baptist Vanhal]] ([[1739]] - [[1813]]) * [[André-Ernest-Modeste Grétry]] ([[1741]] - [[1813]]) * [[Andrea Luchesi]] ([[1741]] - [[1801]]) * [[Giovanni Paisiello]] ([[1741]] - [[1816]]) * [[Václav Pichl]] ([[1741]] - [[1804]]) * [[Luigi Boccherini]] ([[1743]] - [[1805]]) * [[Franz Nikolaus Novotny]] ([[1743]] - [[1773]]) * [[Carl Stamitz]] ([[1745]] - [[1801]]) * [[Leopold Kozeluch]] ([[1747]] - [[1818]]) * [[Joseph Schuster]] ([[1748]] - [[1812]])[http://www.operone.de/komponist/schuster.html] * [[Domenico Cimarosa]] ([[1749]] - [[1801]]) * == Kasno-klasični kompozitori (rođeni 1750-1770) == * [[Antonio Salieri]] ([[1750]] - [[1825]]) * [[Antonio Rosetti]] (c[[1750]] - [[1792]]) * [[Dmytro Bortniansky]] ([[1751]] - [[1825]]) * [[Muzio Clementi]] ([[1752]] - [[1832]]) * [[Leopold Kozeluch]] ([[1752]] - [[1818]]) * [[Niccolò Antonio Zingarelli]] ([[1752]] - [[1837]]) * [[Jean-Baptiste Breval]] ([[1753]] - [[1823]]) * Vincenzo Righini ([[1756]] - [[1812]]) * [[Giuseppe Antonio Capuzzi]] ([[1755]] - [[1818]]) * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] ([[1756]] - [[1791]]) * [[Joseph Martin Kraus]] ([[1756]] - [[1792]]) * [[Franziska Danzi Lebrun]] ([[1756]] - [[1791]]) * [[Paul Wranitzky]] ([[1756]] - [[1808]]) * [[Ignaz Pleyel]] ([[1757]] - [[1831]]) * [[François Devienne]] ([[1759]] - [[1803]])[http://www.haydn.dk/mhc_devienne.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124084046/http://www.haydn.dk/mhc_devienne.php |date=2005-11-24 }} * [[Franz Vinzenz Krommer]] ([[1759]] - [[1831]]) * [[Maria Theresa von Paradis]] ([[1759]] - [[1824]]) * [[Luigi Cherubini]] ([[1760]] - [[1842]]) * [[Johann Ladislaus Dussek]] (1760 - 1812), * [[Joseph de Momigny]] ([[1762]] - [[1842]]) * [[Franz Danzi]] ([[1763]] - [[1826]]) * [[Adalbert Gyrowetz]] ([[1763]] - [[1850]]) * [[Étienne Méhul]] ([[1763]]-[[1817]]) * [[Simon Mayr]] ([[1763]] - [[1845]]) * [[Franz Xaver Süssmayr]] ([[1766]] - [[1803]]) * [[Samuel Wesley]] ([[1766]] - [[1837]]) * [[Wenzel Muller]] ([[1767]] - [[1835]]) * [[Carlos Baguer]] ([[1768]] - [[1808]]) * [[Francesco Gnecco]] ([[1769]] - [[1810]]) == Kompozitori prelaza klasike u romantiku (rođeni 1770-1800) == * [[Ludwig van Beethoven]] ([[1770]]-[[1827]]), često označavan kao prvi romantični kompozitor * [[Ferdinando Paer]] ([[1771]] - [[1839]]), * [[Johann Nepomuk Hummel]] (1778 - 1837), * [[Fernando Sor]] (1778 - 1839), * [[Anthony Philip Heinrich]] (1781 - 1861), * [[John Field (composer)|John Field]] (1782 - 1837), * [[Niccolò Paganini]] ([[1782]] - [[1840]]), * [[Daniel Auber]] (1782 - 1871), * [[Louis Spohr]] ([[1784]] - [[1859]]), * [[Pietro Raimondi]] ([[1786]] - [[1853]]), * [[Carl Maria von Weber]] ([[1786]] - [[1826]]), * [[Friedrich Kuhlau]] ([[1786 - 1832]]), * [[Nicolas Bochsa]] ([[1789]] - [[1856]]), * [[Carl Czerny]] ([[1791]] - [[1857]]), * [[Giacomo Meyerbeer]] (1791 - 1864), * [[Gioachino Rossini|Gioacchino Rossini]] (1792 - 1868), * [[Franz Berwald]] (1796 - 1868), * [[Carl Loewe]] (1796 - 1869), * [[Gaetano Donizetti]] (1797 - 1848), * [[Franz Schubert]] ([[1797]]-[[1828]]) [[Kategorija:Klasični kompozitori|#]] [[Kategorija:Liste kompozitora|Klasika]] mb1jgr5no8oqi1uk69357x2iabq74dc 0 13395 42600560 42554511 2026-05-20T18:36:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600560 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:NGC7293 (2004).jpg|thumb|[[Helix Nebula]], nazvana "Okom Boga"]] '''Duhovnost''' (spiritualnost) je aspekt ljudskosti koji se odnosi na način na koji pojedinci traže i izražavaju smisao i svrhu, kao i na način na koji doživljavaju svoju povezanost s trenutkom, sa sobom, drugima, prirodom, s onim što je značajno, te s onim što je sveto. == Duhovnost i religioznost == Potrebno je podvojiti između dva smisla duhovnosti: duhovnost ''u'' religiji i duhovnost ''za razliku od'' religije. U skorije vrijeme, duhovnost ''u'' religiji često podrazumijeva da je [[vjera]] vjernika ličnija, manje osnovana na dogmi, kao i otvorenija prema novim idejama i uticajima. Oni koji govore o duhovnosti ''za razliku od'' religije općenito vjeruju da postoje mnogi "putevi duhovnosti" i da nema objektivne istine koja bi ukazala na najbolji put koji bi trebalo slijediti. Duhovnost se može shvatiti i na način koji nudi [[kulturalna antropologija|kulturalni antropolog]] i [[yoga|yogi]], [[William Irwin Thompson]]: "Religija nije identična duhovnosti; radije, religija je oblik koji duhovnost poprima u civilizaciji." == Duhovnost i nauka == Budući da je duhovnost egzaktno i empirijski nemjerljiva, egzaktne nauke su na velikoj muci oko preciziranja i definisanja duhovnih pojmova. Kroz ljudsku misaonu istoriju, duhovnost je često stavljana kao protivteža [[racionalnost]]i i [[empiricizam|empiričnosti]] egzaktnih nauka. == Duhovne tradicije i zajednice == * [[Bahá'í vjera]] * [[budizam]], [[džainizam]] * [[katolička duhovnost]] * [[pravoslavna duhovnost]] * [[feministička duhovnost]] * [[gnosticizam]] * [[hinduizam]] * [[humanizam]] * [[islam]], [[sufizam]] * [[jevrejstvo]] * [[neo-konfučijanizam]], [[daoizam]] * [[paganizam]], [[neopaganizam]], * [[New Age]], [[spiritualizam]] * [[šamanizam]] * [[sikizam]] * [[Subud]] * [[Surat Shabd Yoga|Surat Shabda joga]] * [[unitarijanski univerzalizam]] == Povezano == * [[Spisak pojmova koji se odnose na duhovnost]] * [[meditacija]], [[hrišćanska meditacija]] * [[hrišćanski vegetarijanizam]] * [[značenje života]] * [[razum]] * [[religija]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Spirituality}} * [http://www.puteviduhovnosti.com/\ The Paths of Spirituality]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fonsvitae.com/MG1.html Resources/Books on World Spirituality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113192355/http://www.fonsvitae.com/MG1.html |date=2010-01-13 }} * [http://www.sahajayoga.org/ sahajayoga.org: a place to experience self realisation for free] * [http://www.lifetheory.com/ LifeTheory.com: An online forum on life and spirituality] * [http://solair.eunet.yu/~dbeli/ Biblija za novo doba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615024600/http://solair.eunet.yu/~dbeli/ |date=2009-06-15 }} Biblija za novo doba, Drago Bjelica, 2009. * [http://www.gnosticweb.com/ Gnosticweb]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Providing Free Global Access to Spiritual Information. * [http://www.edgelife.net/glossary/spirituality.htm A new definition of spirituality] * [http://www.avatarsearch.com/ AvatarSearch.com: A search engine for spiritual-related topics] * [http://www.kheper.net/ Kheper.net: An overview of everything spiritual]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ias.org/ International Association of Sufism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920153524/http://ias.org/ |date=2019-09-20 }} * [http://www.gatheringlight.com/ Long Term (monthly) Private Spiritual Riverside Retreats] * [http://www.sufiblog.com/ Multi-faith Spirituality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131229063318/http://www.sufiblog.com/ |date=2013-12-29 }} * [http://www.new-age-spirituality.com/ New Age Spirituality] * [http://www.sos.org/ Science of Spirituality] * [http://www.acu-cell.com/sh.html Spiritual aspects of Health and Healing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051212155822/http://www.acu-cell.com/sh.html |date=2005-12-12 }} * [http://www.masterpath.org/sriGaryOlsen/index.htm Spiritual Awakening and Spiritual Growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051212154157/http://www.masterpath.org/sriGaryOlsen/index.htm |date=2005-12-12 }} * [http://www.onespirit.com Spiritual Book Club] * [http://www.spiritualcinemacircle.com/ Spiritual Cinema Circle] * [http://www.spiritualforums.com/ Spiritual Forums] * [http://www.quranichealing.com/bp.asp?caid=53 Spiritual Purification and Wellness] * [http://www.level-of-consciousness.org/ Spirituality and consciousness forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211152545/http://www.level-of-consciousness.org/ |date=2005-12-11 }} * [http://www.rudraksha-ratna.com Spirituality and Rudraksha] * [http://www.srcm.org/literature/articles/srcmintro.jsp Spirituality begins where religion ends - Shri Ram Chandra Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023121257/http://www.srcm.org/literature/articles/srcmintro.jsp |date=2008-10-23 }} * [http://www.ericdigests.org/2002-3/adult.htm Spirituality in Adult and Higher Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929205421/http://www.ericdigests.org/2002-3/adult.htm |date=2006-09-29 }} * [http://amanecerespiritual.tripod.com/index_en.htm Spiritual Dawn - Morality and Philosophy Essay] * [http://www.arches.uga.edu/~godlas/Sufism.html Sufism -- Sufis -- Sufi Orders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060805053019/http://www.arches.uga.edu/%7Egodlas/Sufism.html |date=2006-08-05 }} by Dr. Alan Godlas, University of Georgia * [http://www.sufiblog.com/ SufiBlog ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131229063318/http://www.sufiblog.com/ |date=2013-12-29 }}Sufism online spiritual magazine of Sufi Meditation (Muraqaba) and Healing * [http://www.thespiritual.org The Spiritual: Journal of Natural Spirituality]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An on-line resource of rare texts and reflections on natural spirituality, thoughtless-ness, egoless-ness and mind-brain duality. * [http://www.spiritualwisdom.org.uk/ Spiritual Wisdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051231154109/http://www.spiritualwisdom.org.uk/ |date=2005-12-31 }} There is a universal spirituality which can be expressed in many ways, but this site uses the insights of Emanuel Swedenborg to help explain the meaning of our lives. [[Kategorija:Duhovnost| ]] [[Kategorija:Sopstvo]] [[Kategorija:Ljudsko ponašanje]] [[Kategorija:Filozofija života]] 8r12n0oxsdc53iia1sl2lzqr03c54ff 0 16349 42600584 42590515 2026-05-20T21:46:08Z Alekol 2231 /* Maj/Svibanj */ 42600584 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * 6 - 21. 1. - [[Reli Dakar]] poslednji put vozi kroz Afriku (dogodine otkazan dan pre početka, zbog terorističke opasnosti). * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[24. 4.]] - Eskalacija [[Konflikt u Ogadenu|Konflikta u Ogadenu]]: pobunjenici su napali kinesko naftno postrojenje u Aboleu, stradalo je najmanje 65 etiopskih vojnika i devet Kineza. Etiopska vojska vodi kampanju sledećih godinu dana. * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]] (do 2014). [[Datoteka:Nicolas Sarkozy - Meeting in Toulouse for the 2007 French presidential election 0389 2007-04-12 cropped.JPG|150px|mini|[[Nicolas Sarkozy]]]] * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). [[Datoteka:Gordon Brown - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg|150px|mini|[[Gordon Brown]], premijer UK 2007-10]] * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Apostolsko pismo ''[[Summorum Pontificum]]'': slobodnija uporaba [[Tradicionalna misa|tradicionalne mise]] (sužena pismom ''[[Traditionis custodes]]'' 2021). * 7. 7. - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[13. 7.]] - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u: vlada je privremno prestala objavljivati rezultate. * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[15. 7.]] - Antun Gudelj, ranije osuđivan za ubojstvo [[Josip Reihl-Kir]]a, izručen iz Australije u Hrvatsku. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. * [[18. 7.]] - Međunarodna nuklearna agencija IAEA je potvrdila da su zatvorena sva nuklearna postrojenja u Jongbjonu, nakon što je Severnoj Koreji isporučen mazut (aktivnosti se nastavljaju 2009). [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[20. 7.]] - Zapadni kosponzori su povukli nacrt rezolucije Saveta bezbednosti UN o Kosovu, pošto se Rusija nije složila s njim.<ref>[https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1597386/ Situation Surrounding Consideration of Kosovo Problem in UN Security Council]. mid.ru 21 July 2007</ref> * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje (dva filma po njemu su prikazana 2010. i '11.). * 21. 7. - Građevina ''[[Burj Khalifa|Burj Dubai]]'' pretiče [[Taipei 101]], sa 509 metara (u septembru će preteći i torontanski [[CN toranj]]). * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih, "prva dama" Cécilia Sarkozy, i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine političkom i kulturnom vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: ubijeno devet ljudi u selu kod Negotina. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. * [[31. 7.]] - Završava se Operacija Banner, pomoć britanske vojske snagama reda u Severnoj Irskoj, započeta 1969. na početku [[Sjevernoirski sukob|Nevolja]]. === Avgust/Kolovoz === * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorju [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu, na dubini od 4.261 m, za koji se tvrdi da je deo ruskog kontinentalnog šelfa ([[epikontinentalni pojas]]). * 4 - 6. 8. - [[Požari u Hrvatskoj 2007.|Požari u Hrvatskoj]]: veliki požari kod Dubrovnika. [[Datoteka:(From survey of) Government National Mortgage Association (Ginnie Mae)-financed properties in Washington, D.C. area - DPLA - 4bfb0cd2cea6c87e9072499a2ceb1616.JPG|mini|Kuće u SAD: pada cena nekretnina a raste broj ovrha/zaplena imovine]] * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * 9 - 10. 8. - Dow Jones pada skoro 400 poena, padaju evropske berze, sutradan i azijske. Kriza ''subprime'' (drugorazrednih, rizičnih) hipoteka. ** Zbog rasta kamata i opadanja cena nekretnina, veći je broj ovrha/zaplena imovine klijenata koji su uzimali rizične hipoteke u vreme Mehura nekretnina u SAD. Investitori više ne žele hartije od vrednosti povezane sa hipotekama, koje zato gube vrednost. * [[10. 8.]] - Trojka SAD-EU-Rusija (Frank Wisner, W. Ischinger, Al. Bocan-Harčenko) posećuju Beograd i Prištinu. * 10. 8. - Udes autobusa Beograd-Split kod Karlovca, poginule dvije putnice, još jedna naknadno. * 10. 8. - Poplave u Južnoj Aziji: pogođeno je 30 miliona ljudi, poginulo je preko 2.000. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo bar 595 osoba. Iz jednog zatvora pobegli robijaši. * 15. 8. - Velike poplave u Severnoj Koreji - stradalo je oko 600 ljudi, pogođeno je 15-20% obradive zemlje. [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|[[Kornati]]]] * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - Hrvatska takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na Svjetskom prvenstvu u atletici, u [[Osaka|Osaki]]. * 2. 9. - Okončava se konflikt između libanske vlade i grupe Fatah al-Islam, započet u maju: vojska je zauzela izbeglički logor Nahr al-Bared blizu Tripolija. * [[3. 9.]] - Akcije [[ArcelorMittal]]a su na evropskim berzama: preuzimanjem Arcelora od strane Mittal Steela nastao je najveći proizvođač čelika na svetu (fuzija dovršena u novembru). * 3. 9 - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]] - sledi velika potraga, ali ostaci su otkriveni slučajno posle godinu dana. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - Rusija izvestila da je testirala [[termobarično oružje]] (vakuumsku bombu) nazvanu "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. * [[13. 9.]] - [[O. J. Simpson]] je učestvovao u pljački sportskih suvenira u Las Vegasu - osuđen sledeće godine. [[Datoteka:Birmingham Northern Rock bank run 2007.jpg|mini|Finansijska kriza: red ispred banke ''Northern Rock'']] * [[14. 9.]] - Kriza drugorazrednih hipoteka: britanska banka ''Northern Rock'' je dobila pomoć od Banke Engleske, jer ne može "sekuritizovati", preprodati, hipoteke koje je davala klijentima. Dolazi do panike među ulagačima i "juriša na banku", prvog u UK posle 150 godina. * 14. 9. - [[Viktor Zubkov]] je novi premijer [[Rusija|Rusije]] nakon [[Mihail Fradkov|Fradkova]] (do maja 2008). * [[15. 9.]] - Škotski reli vozač [[Colin McRae]] je poginuo u helikopterskom udesu. * [[16. 9.]] - Masakr na trgu Nisur: pripadnici privatne vojne kompanije Blackwater, u pratnji konvoja američke ambasade, ubili 17 civila u Bagdadu. * 16. 9. - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] premijera [[Kostas Karamanlis (mlađi)|Kostasa Karamanlisa]] ostaje najjača stranka. * [[18. 9.]] - Arktički ledeni pokrivač je opao na 4,16 miliona kv.km (rekord oboren 2012). * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012, umro 2015) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * 26. 9. - [[Yasuo Fukuda]] je novi japanski premijer nakon [[Shinzō Abe]]a (do 2008; Abe se vraća 2012-20). * 26. 9. - "Revolucija šafrana" u Burmi, započeta u avgustu zbog ukidanja subvencija za gorivo: vlasti su započele obračun sa demonstrantima, kojima su se zadnjih dana priključili i budistički monasi. * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]], nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: pojedinačno najviše glasova za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste, naročito Blok [[Julija Timošenko|Julije Timošenko]]. * 30. 9. - Svetsko šahovsko prvenstvo u Meksiku: [[Višvanatan Anand]] je prvak nakon [[Vladimir Kramnjik|Kramnika]] (do 2013). === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * 2 - 4. 10. - U Pjongjangu održan drugi Interkorejski samit (→ [[Sunčana politika]]). * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je uhapsila svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * 7. 10. - U turskoj provinciji [[Şırnak (provincija)|Şırnak]] pripadnici [[Kurdistanska radnička partija|Kurdistanske radničke partije]] u zasedi ubili 13 turskih vojnika. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * 11. 10. - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] dostigao rekordnih 14.198,10 (premašeno tek 2013, u međuvremenu se 2009. spustio do 6.547,05). * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * 15 - 21. 10. - 17. nacionalni kongres [[Kineska komunistička partija|Kineske komunističke partije]]. [[Hu Jintao]]va doktrina Naučni pogled na razvoj upisana je u partijski ustav, cilj joj je promocija koncepta (Socijalističkog) Harmoničnog društva. [[Xi Jinping]] i [[Li Keqiang]] imenovani odmah nakon kongresa u Stajaći komitet Politbiroa KKP. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * 16. 10. - Hrvatska je među zemljama izabranim za nestalne članice [[Vijeće sigurnosti|Vijeća sigurnosti]] UN (2008-09). * [[18. 10.]] - [[Benazir Buto]] se vratila u Pakistan nakon osam godina; u dve eksplozije blizu njenog kamiona poginulo je 180 ljudi. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]], proglašen tri dana kasnije - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 19. 10. - U Tajlandu je uhapšen zlostavljač dečaka Christopher Paul Neil, poznat po tome što je na digitalnim slikama maskirao lice "vrtlogom", koji je "odvijen". * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[20. 10.]] - U Kaliforniji počinju požari koji će zahvatiti preko 3.900 kv. km. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. Tusk će biti premijer do 2014. (u kohabitaciji sa [[Lech Kaczyński|Lechom Kaczyńskim]] do 2010). * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012; most je izgrađen 2019-21, u prometu od 2022.). * 24. 10. - Nakon još jednog kurdskog napada 21-og, u provinciji [[Hakkari (provincija)|Hakkari]], turske snage bombarduju i pretražuju njihove položaje na severu Iraka. * 24. 10. - Lansiran je prvi kineski orbiter oko Meseca, [[Chang'e 1]]. [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]] (kasnio je 18 meseci). * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * novembar, početkom - Veliki padovi na berzama, kao i vrednosti dolara. * [[2. 11.]] - Najveći protesti u Gruziji od [[Revolucija ruža|Revolucije ruža]] 2003, traži se ostavka predsednika [[Mihail Saakašvili|Saakašvilija]]; 7-og dolazi do nereda, Saakašvili sutradan zakazuje vanredne predsedničke izbore i referendum. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[5. 11.]] - Osnovana je ''[[Open Handset Alliance]]'', koja će dogodine predstaviti [[Android (operativni sistem)|Android]] 1.0. * [[7. 11.]] - Nakon četiri godine i osam meseci od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] pobijedio [[Lojze Peterle]]a sa 68% na izborima za predsjednika Slovenije (mandat od 23. decembra, do 2012). * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * 13. 11. - Štrajk francuskog javnog sektora zbog planova za sužavanje prevremene penzije. Sutradan počinje višednevni štrajk u saobraćaju. * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Izbori na [[Kosovo|Kosovu]]: [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]] ima relativnu većinu (premijer 2008-14). Imao je nameru da već u decembru proglasi nezavisnost, ali ministri iz EU upozoravaju protiv ishitrenih poteza. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[19. 11.]] - [[Amazon (kompanija)|Amazon]] pušta u prodaju čitač [[e-knjiga]] ''[[Amazon Kindle|Kindle]]''. ''Kindle Store'' na početku ima preko 88.000 naslova u SAD (preko 6 miliona 2018). * [[20. 11.]] - Zemlje [[ASEAN]]-a su potpisale svoju prvu povelju (na snazi 2008). * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * 21. 11. - Engleska-Hrvatska 2:3 na Wembleyu: Hrvatska se još ranije kvalificirala za [[Euro 2008]] a Engleska nije uspjela. * [[22. 11.]] - Spisateljica [[Taslima Nasrin]] napušta Kalkutu nakon nasilnih muslimanskih nereda (protiv nje je ranije izdata [[fatva]]). * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću desničarsku [[Koalicija (Australija)|koaliciju]] premijera [[John Howard|Johna Howarda]] (Rudd je premijer 2007-10. i 2013.). * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007|Izbori u Hrvatskoj]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). [[Ivo Sanader]] će formirati svoj drugi kabinet (Deseta vlada RH 2008-09). * 25. 11. - Engleska nastavnica u Kartumu uhapšena po optužbi za blasfemiju, jer je plišani medo u razredu nazvan Muhamed (osuđena je pa pomilovana). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen sa 51% na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Parlamentarni izbori u [[Rusija|Rusiji]]: [[Jedinstvena Rusija]] predsj. [[Vladimir Putin|Putina]] dobija dvotrećinsku većinu. Putin će biti premijer 2008-12, nakon čega će zameniti mesta sa [[Dmitrij Medvedev|Medvedevim]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * 7 - 12. 12. - [[Rat u Afganistanu (2001–2021)|Rat u Afganistanu]], Bitka za Musa Kale, snage NATO, uglavnom Britanci, i afganistanska vojska potisnuli talibane iz mesta na severu provincije [[Helmand]]. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 poginuli, od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[13. 12.]] - {{flagicon|EU}} Lideri EU potpisali Ugovor o reformi u Lisabonu, zato poznat kao [[Lisabonski ugovor]] (na snazi 2009). * [[16. 12.]] - Prethodnica [[Pokret Čajanke|Pokreta Čajanke]] u SAD: pristalice [[Ron Paul|Rona Paula]] sakupile šest miliona dolara za jedan dan preko interneta. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je ''Time''-ova "[[Osoba godine (Time)|Osoba godine]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * 23. 12. - Prvi izbori u [[Tajland]]u nakon vojnog udara 2006: blizu polovine mandata dobija Partija narodne moći, iteracija zabranjene Taj Rak Taj bivšeg premijera [[Taksin Šinavatra|Taksina Šinavatre]]. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]] ubijena u [[Rawalpindi]]ju tokom predizbornog skupa, u eksploziji bombe je poginulo još 23 ljudi. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran, dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] mcnqbvs0kui50zlt78veh2qgjcs7rca 0 16729 42600597 42584894 2026-05-20T23:30:10Z ~2026-30311-93 355025 /* Naseljena mjesta */ 42600597 wikitext text/x-wiki {{Koordinate|42_93_51_N_19_10_35_E|42° &nbsp;93′ &nbsp;S, 19° &nbsp;10′ &nbsp;I}} {{Opština CG |ime=Bar |ime2=Бар |opština=Bar |registracija=BR |pozivni broj=030 |slika=Coat of Arms of Bar.png |slika2=Bar-Montenegro-2018.jpg |slika položaj=Montenegro Bar.png |stanovništvo=40,037 |gustoća=67.0 s |poštanski broj=85 000 |gradonačelnik= Dusan Raicevic |površina=598 |položaj=42.10° SGŠ 19.10° IGD |web=www.bar.co.me }} '''Bar''' ({{jez-alb|Tivar}} ili ''Tivari'' [[međunarodni fonetski alfabet|[tivaˈɾi]]]; {{jez-ital|Antivari}} [[međunarodni fonetski alfabet|[antiˈvaːri]]], ili ''Antibari''), grad na primorju [[Crna Gora|Crne Gore]], 75&nbsp;km od [[Podgorica|Podgorice]]. Grad ima 13.719 stanovnika a opština ima 83 naselja i 40.037 stanovnika. Podijeljena je u dvanaest mjesnih zajednica. Bar je poznat po multietničnosti. Njegovo bogatstvo čini 25 nacionalnosti koje naseljavaju ovaj prostor. Od osnivanja je predstavljao jedinstvenu sintezu Mediterana i Orijenta. Današnju barsku razglednicu čine i brojni ugostiteljski objekti, sportski tereni, marine, plaže i luka. Luka Bar je najveća crnogorska [[luka]]. Bar je veza Crne Gore sa svijetom, jer je granična opština, koja je [[Jadransko more|Jadranskim]] morem vezana sa [[Italija|Italijom]]. == Geografija == Barska opština se nalazi na jugu Crne Gore, između Jadranskog mora i Skadarskog jezera. Sam grad se nalazi na 42°6' geografske širine i 19°6' geografske dužine, na nadmorskoj visini od 4 metra. Bar ima preko 270 sunčanih dana što ga čini jednim od najsunčanijih gradova u Evropi. Bar okružuju brojne planine. Najveća je Rumija, koja se nalazi na nadmorskoj visini od 1.595 m. Pored nje, tu je, sa jedne strane Sutorman čiji se vrh „Široka strana“ na nadmorkoj visini od 1.185 m. Sa druge strane nalazi se Lisinj sa najvišim vrhom „Loška“ na nadmorskoj visini od 1.353 m. U okolini Bara nalazi se nekoliko manjih rijeka. Najbliže gradu su Rikavac (17&nbsp;km) i Željeznica (19,5&nbsp;km), koje se ulivaju u Jadransko more. Tokom 2010. godine opštinu Bar je posetilo 142.000 turista što je čini jednom od glavnih turističkih destinacija u Crnoj Gori. Jedna od plaža u Baru je [[Crvena stijena (Bar)|Crvena stijena]]. == Historija == [[Datoteka:Olea europea 3.jpg|thumb|desno|200px|Stara Maslina u Baru stara preko 2.000 godina.]] Stari dio grada, [[Stari Bar]], pominje se u dokumentima koji potiču iz [[9. vijek|9. vijeka.]] Dobro očuvani ostaci zidina i tvrđava kao i predivan pogled na cijeli grad i okolinu, obavezuju putnika da ga posjeti. Na samom ulasku u grad nalazi se [[drveće|drvo]] [[maslina|masline]] staro između 2.000 i 2.500 godina. Ovo je najstarija maslina na svijetu. Ova blagorodna starica još uvijek daje plodove. Pored Starog Bara, nalazi se [[Barski akvadukt]] jedini takav objekt u Crnoj Gori, i jedan od tri najveća u bivšoj Jugosllaviji.Ima 17 lukova.Tito je posetio Bar 4 puta: 1946, 1959, 1969, 1976. Stari srednjovjekovni grad među najvećim arheološkim lokalitetima u zidinama u svijetu, smješten na gromadnom kamenom masivu, nepristupačnom sa istočne i južne strane, dok se prema zapadu i sjeverozapadu blago spušta. Nalazi se na jugoistočnom dijelu obale, udaljen 4&nbsp;km od mora. Izdvaja se po svojoj jedinstvenoj poziciji i po bogatstvu spomeničkog blaga. Stari Bar svakog posjetioca ostavlja zadivljenog pred ljepotom njegovog prirodnog okruženja i svjedocima njegovog viševjekovnog postojanja. Registrovanih spomenika kulture na području opštine ima 32. U prvoj kategoriji je Stari grad Bar, u drugoj ostaci trikonhosa na Topolici, Ratačka opatija, manastiri, crkve, dvordki objekti, treća obuhvata Stari bunar, čaršiju i podgrađe oko bedema Starog Bara. Dvorac kralja Nikole podignut je 1885. godine na morskoj obali. Sagradio ga je kralj svojoj kćeri knjeginji Zorki i zetu knjazu Petru Karađorđeviću. Sastoji se od velikog i malog dvorca, kapele, stražarnica, zimske bašte i parka. Pred zdanjem je bio drveni gat, za pristajanje brodova. Tu je i veliki cvjećarnik posebne konstrukcije, dar od italijanskog kralja Emanuela, ugostiteljski objekat “Knjaževa bašta”. Dvorski kompleks pretvoren je u Zavičajni muzej Bara, koristi se za kulturne manifestacije. U Baru i okolini postojale su 54 crkvene građevine. Neke su u ruševinama, ali znatan broj je sačuvan. Najstariji crkveni spomenik ogleda se u ostacima objekta iz Justinijanove epohe. To je barski trikonhos koji je najprije imao funkciju memorijalne kapele neke značajne ličnosti iz 5. vijeka, dok se kasnije, u 9 ili 10., ove građevine čiji zidovi dosežu visinu do jednog metra nalazila nekropola sa crkvom. Jedna od crkava je i [[Crkva Svete Nedjelje u Baru|crkva Sv. Nedjelje]]. == Demografija == Po posljednjem službenom popisu 2011. Bar ima 42.368 stanovnika. Region je poznat po multikonfesionalnoj strukturi stanovništa, uz visok stepen tolerancije u međuljudskim odnosima. Etnički sastav: * Crnogorci - 19.553 (46,5%) * Srbi - 10.656 (25,34%) * Muslimani po nacionalnosti - 3.236 (7,7%) * Albanci - 2.515 (5,98%) * Bošnjaci - 2.153 (5,12%) * Hrvati - 254 (0,59%) * Romi - 203 (0,42%) * ostali - 318 (0,75%) * nacionalno neopredjeljeni - 2.097 (4,99%) Religija * pravoslavci 24,452 (58,15%) * muslimani 12,671 (30,14%) * katolici 3,043 (7,24%) * ateisti 415 (0,99%) * ostali 162 (0,39%) * neizjašnjeni 1,129 (2,69%) == Naseljena mjesta == [[Arbnež]], '''Bar''', [[Bartula]], [[Besa (Bar, Crna Gora)|Besa]], [[Bjeliši]], [[Bobovište]], [[Boljevići (Bar, Crna Gora)|Boljevići]], [[Braćeni]], [[Brca]], [[Brijege]], [[Bukovik (Bar, Crna Gora)|Bukovik]], [[Burtaiši]], [[Ckla]], [[Čanj]], [[Čeluga]], [[Dabezići]], [[Dedići (Bar, Crna Gora)|Dedići]], [[Dobra Voda (Bar, Crna Gora)|Dobra Voda]], [[Donja Briska]], [[Donji Brčeli]], [[Donji Murići]], [[Dračevica (Bar, Crna Gora)|Dračevica]], [[Dupilo (Bar, Crna Gora)|Dupilo]], [[Đenđinovići]], [[Đuravci]], [[Đurmani]], [[Gluhi Do (Bar, Crna Gora)|Gluhi Do]], [[Godinje]], [[Gornja Briska]], [[Gornji Brčeli]], [[Gornji Murići]], [[Grdovići]], [[Gurza]], [[Karanikići]], [[Komarno]], [[Koštanjica]], [[Krnjice]], [[Kruševica (Bar, Crna Gora)|Kruševica]], [[Kunje]], [[Livari]], [[Limljani (Bar, Crna Gora)|Limljani]], [[Lise Potok]], [[Lukići (Bar, Crna Gora)|Lukići]], [[Mala Gorana]], [[Mali Mikulići]], [[Mali Ostros]], [[Marstijepovići]], [[Martići]], [[Mačuge]], [[Miljevci (Bar, Crna Gora)|Miljevci]], [[Mišići (Bar, Crna Gora)|Mišići]], [[Ovtočići]], [[Orahovo (Bar, Crna Gora)|Orahovo]], [[Papani]], [[Pelinkovići]], [[Pečurice]], [[Pinčići]], [[Podi (Bar, Crna Gora)|Podi]], [[Polje (Bar, Crna Gora)|Polje]], [[Popratnica]], [[Seoca (Bar, Crna Gora)|Seoca]], [[Sozina (Bar, Crna Gora)|Sozina]], [[Sotonići (Bar, Crna Gora)|Sotonići]], [[Stari Bar]], [[Sustaš]], [[Sutomore]], [[Šušanj]], [[Tejani]], [[Tomba]], [[Tomići (Bar, Crna Gora)|Tomići]], [[Trnovo (Bar, Crna Gora)|Trnovo]], [[Tuđemili]], [[Turčini]], [[Utjeha]], [[Utrg]], [[Velembusi]], [[Veliki Mikulići]], [[Veliki Ostros]], [[Velja Gorana]], [[Velje Selo]], [[Virpazar]], [[Zagrađe (Bar, Crna Gora)|Zagrađe]], [[Zaljevo]], [[Zankovići]], [[Zgrade]] i [[Zupci (Bar, Crna Gora)|Zupci]]. == Značajne osobe == * [[Milo Jovović]], pjesnik * [[Miodrag Lekić]], profesor, političar i jugoslovenski diplomata * [[Vladimir Rolović]], učesnik Narodnooslobodilačke borbe, ambasador, narodni heroj Jugoslavije i visoki oficir jugoslavenske tajne službe UDBA * [[Stana Tomašević]], prva žena ambasador Jugoslavije * [[Radmila Vojvodić]], pozorišna rediteljka i dramska spisateljica == Turizam == [[Datoteka:01.10.13 Bar 6111.001 (10101137154).jpg|mini|Željeznička stanica u Baru]] Obalom, zapadno od Bara, nalazi se [[Sutomore]], smješteno uz predivnu pješčanu plažu pored koje su nanizani brojni hoteli, odmarališta i kuće. Dalje put vodi kroz pitoma primorska mjesta [[Buljarica|Buljaricu]], [[Čanj]] i mnoga druga, uz obilje sunca i netaknutu prirodu. Ovaj dio obale završava se ljupkim gradićem [[Petrovac na moru|Petrovcem]] koji sve više postaje turistički centar sa kvalitetnom ponudom i turističkom uslugom. == Povezano == * [[Sutomore]] * [[Barska bitka]] * [[Masakr u Baru]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Bar, Montenegro}} * [http://www.bar.me Zvanični sajt barske opštine] * [http://www.barinfo.me BARinfo] * [https://kupujemdomace.com/grad/bar/ Kupujmo domaće proizvode i podržimo male proizvođači u opštini Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606135444/https://kupujemdomace.com/grad/bar/ |date=2020-06-06 }} {{Opština Bar}} {{Opštine Crne Gore}} {{Portal|Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bar, Crna Gora| ]] [[Kategorija:Gradovi u Crnoj Gori]] [[Kategorija:Opština Bar]] j4u140dkenjzhbhx4lws0mw85kuwije 42600643 42600597 2026-05-21T11:49:43Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Bar, Crna Gora]] na [[Bar (Crna Gora)]] preko preusmjerenja 42600597 wikitext text/x-wiki {{Koordinate|42_93_51_N_19_10_35_E|42° &nbsp;93′ &nbsp;S, 19° &nbsp;10′ &nbsp;I}} {{Opština CG |ime=Bar |ime2=Бар |opština=Bar |registracija=BR |pozivni broj=030 |slika=Coat of Arms of Bar.png |slika2=Bar-Montenegro-2018.jpg |slika položaj=Montenegro Bar.png |stanovništvo=40,037 |gustoća=67.0 s |poštanski broj=85 000 |gradonačelnik= Dusan Raicevic |površina=598 |položaj=42.10° SGŠ 19.10° IGD |web=www.bar.co.me }} '''Bar''' ({{jez-alb|Tivar}} ili ''Tivari'' [[međunarodni fonetski alfabet|[tivaˈɾi]]]; {{jez-ital|Antivari}} [[međunarodni fonetski alfabet|[antiˈvaːri]]], ili ''Antibari''), grad na primorju [[Crna Gora|Crne Gore]], 75&nbsp;km od [[Podgorica|Podgorice]]. Grad ima 13.719 stanovnika a opština ima 83 naselja i 40.037 stanovnika. Podijeljena je u dvanaest mjesnih zajednica. Bar je poznat po multietničnosti. Njegovo bogatstvo čini 25 nacionalnosti koje naseljavaju ovaj prostor. Od osnivanja je predstavljao jedinstvenu sintezu Mediterana i Orijenta. Današnju barsku razglednicu čine i brojni ugostiteljski objekti, sportski tereni, marine, plaže i luka. Luka Bar je najveća crnogorska [[luka]]. Bar je veza Crne Gore sa svijetom, jer je granična opština, koja je [[Jadransko more|Jadranskim]] morem vezana sa [[Italija|Italijom]]. == Geografija == Barska opština se nalazi na jugu Crne Gore, između Jadranskog mora i Skadarskog jezera. Sam grad se nalazi na 42°6' geografske širine i 19°6' geografske dužine, na nadmorskoj visini od 4 metra. Bar ima preko 270 sunčanih dana što ga čini jednim od najsunčanijih gradova u Evropi. Bar okružuju brojne planine. Najveća je Rumija, koja se nalazi na nadmorskoj visini od 1.595 m. Pored nje, tu je, sa jedne strane Sutorman čiji se vrh „Široka strana“ na nadmorkoj visini od 1.185 m. Sa druge strane nalazi se Lisinj sa najvišim vrhom „Loška“ na nadmorskoj visini od 1.353 m. U okolini Bara nalazi se nekoliko manjih rijeka. Najbliže gradu su Rikavac (17&nbsp;km) i Željeznica (19,5&nbsp;km), koje se ulivaju u Jadransko more. Tokom 2010. godine opštinu Bar je posetilo 142.000 turista što je čini jednom od glavnih turističkih destinacija u Crnoj Gori. Jedna od plaža u Baru je [[Crvena stijena (Bar)|Crvena stijena]]. == Historija == [[Datoteka:Olea europea 3.jpg|thumb|desno|200px|Stara Maslina u Baru stara preko 2.000 godina.]] Stari dio grada, [[Stari Bar]], pominje se u dokumentima koji potiču iz [[9. vijek|9. vijeka.]] Dobro očuvani ostaci zidina i tvrđava kao i predivan pogled na cijeli grad i okolinu, obavezuju putnika da ga posjeti. Na samom ulasku u grad nalazi se [[drveće|drvo]] [[maslina|masline]] staro između 2.000 i 2.500 godina. Ovo je najstarija maslina na svijetu. Ova blagorodna starica još uvijek daje plodove. Pored Starog Bara, nalazi se [[Barski akvadukt]] jedini takav objekt u Crnoj Gori, i jedan od tri najveća u bivšoj Jugosllaviji.Ima 17 lukova.Tito je posetio Bar 4 puta: 1946, 1959, 1969, 1976. Stari srednjovjekovni grad među najvećim arheološkim lokalitetima u zidinama u svijetu, smješten na gromadnom kamenom masivu, nepristupačnom sa istočne i južne strane, dok se prema zapadu i sjeverozapadu blago spušta. Nalazi se na jugoistočnom dijelu obale, udaljen 4&nbsp;km od mora. Izdvaja se po svojoj jedinstvenoj poziciji i po bogatstvu spomeničkog blaga. Stari Bar svakog posjetioca ostavlja zadivljenog pred ljepotom njegovog prirodnog okruženja i svjedocima njegovog viševjekovnog postojanja. Registrovanih spomenika kulture na području opštine ima 32. U prvoj kategoriji je Stari grad Bar, u drugoj ostaci trikonhosa na Topolici, Ratačka opatija, manastiri, crkve, dvordki objekti, treća obuhvata Stari bunar, čaršiju i podgrađe oko bedema Starog Bara. Dvorac kralja Nikole podignut je 1885. godine na morskoj obali. Sagradio ga je kralj svojoj kćeri knjeginji Zorki i zetu knjazu Petru Karađorđeviću. Sastoji se od velikog i malog dvorca, kapele, stražarnica, zimske bašte i parka. Pred zdanjem je bio drveni gat, za pristajanje brodova. Tu je i veliki cvjećarnik posebne konstrukcije, dar od italijanskog kralja Emanuela, ugostiteljski objekat “Knjaževa bašta”. Dvorski kompleks pretvoren je u Zavičajni muzej Bara, koristi se za kulturne manifestacije. U Baru i okolini postojale su 54 crkvene građevine. Neke su u ruševinama, ali znatan broj je sačuvan. Najstariji crkveni spomenik ogleda se u ostacima objekta iz Justinijanove epohe. To je barski trikonhos koji je najprije imao funkciju memorijalne kapele neke značajne ličnosti iz 5. vijeka, dok se kasnije, u 9 ili 10., ove građevine čiji zidovi dosežu visinu do jednog metra nalazila nekropola sa crkvom. Jedna od crkava je i [[Crkva Svete Nedjelje u Baru|crkva Sv. Nedjelje]]. == Demografija == Po posljednjem službenom popisu 2011. Bar ima 42.368 stanovnika. Region je poznat po multikonfesionalnoj strukturi stanovništa, uz visok stepen tolerancije u međuljudskim odnosima. Etnički sastav: * Crnogorci - 19.553 (46,5%) * Srbi - 10.656 (25,34%) * Muslimani po nacionalnosti - 3.236 (7,7%) * Albanci - 2.515 (5,98%) * Bošnjaci - 2.153 (5,12%) * Hrvati - 254 (0,59%) * Romi - 203 (0,42%) * ostali - 318 (0,75%) * nacionalno neopredjeljeni - 2.097 (4,99%) Religija * pravoslavci 24,452 (58,15%) * muslimani 12,671 (30,14%) * katolici 3,043 (7,24%) * ateisti 415 (0,99%) * ostali 162 (0,39%) * neizjašnjeni 1,129 (2,69%) == Naseljena mjesta == [[Arbnež]], '''Bar''', [[Bartula]], [[Besa (Bar, Crna Gora)|Besa]], [[Bjeliši]], [[Bobovište]], [[Boljevići (Bar, Crna Gora)|Boljevići]], [[Braćeni]], [[Brca]], [[Brijege]], [[Bukovik (Bar, Crna Gora)|Bukovik]], [[Burtaiši]], [[Ckla]], [[Čanj]], [[Čeluga]], [[Dabezići]], [[Dedići (Bar, Crna Gora)|Dedići]], [[Dobra Voda (Bar, Crna Gora)|Dobra Voda]], [[Donja Briska]], [[Donji Brčeli]], [[Donji Murići]], [[Dračevica (Bar, Crna Gora)|Dračevica]], [[Dupilo (Bar, Crna Gora)|Dupilo]], [[Đenđinovići]], [[Đuravci]], [[Đurmani]], [[Gluhi Do (Bar, Crna Gora)|Gluhi Do]], [[Godinje]], [[Gornja Briska]], [[Gornji Brčeli]], [[Gornji Murići]], [[Grdovići]], [[Gurza]], [[Karanikići]], [[Komarno]], [[Koštanjica]], [[Krnjice]], [[Kruševica (Bar, Crna Gora)|Kruševica]], [[Kunje]], [[Livari]], [[Limljani (Bar, Crna Gora)|Limljani]], [[Lise Potok]], [[Lukići (Bar, Crna Gora)|Lukići]], [[Mala Gorana]], [[Mali Mikulići]], [[Mali Ostros]], [[Marstijepovići]], [[Martići]], [[Mačuge]], [[Miljevci (Bar, Crna Gora)|Miljevci]], [[Mišići (Bar, Crna Gora)|Mišići]], [[Ovtočići]], [[Orahovo (Bar, Crna Gora)|Orahovo]], [[Papani]], [[Pelinkovići]], [[Pečurice]], [[Pinčići]], [[Podi (Bar, Crna Gora)|Podi]], [[Polje (Bar, Crna Gora)|Polje]], [[Popratnica]], [[Seoca (Bar, Crna Gora)|Seoca]], [[Sozina (Bar, Crna Gora)|Sozina]], [[Sotonići (Bar, Crna Gora)|Sotonići]], [[Stari Bar]], [[Sustaš]], [[Sutomore]], [[Šušanj]], [[Tejani]], [[Tomba]], [[Tomići (Bar, Crna Gora)|Tomići]], [[Trnovo (Bar, Crna Gora)|Trnovo]], [[Tuđemili]], [[Turčini]], [[Utjeha]], [[Utrg]], [[Velembusi]], [[Veliki Mikulići]], [[Veliki Ostros]], [[Velja Gorana]], [[Velje Selo]], [[Virpazar]], [[Zagrađe (Bar, Crna Gora)|Zagrađe]], [[Zaljevo]], [[Zankovići]], [[Zgrade]] i [[Zupci (Bar, Crna Gora)|Zupci]]. == Značajne osobe == * [[Milo Jovović]], pjesnik * [[Miodrag Lekić]], profesor, političar i jugoslovenski diplomata * [[Vladimir Rolović]], učesnik Narodnooslobodilačke borbe, ambasador, narodni heroj Jugoslavije i visoki oficir jugoslavenske tajne službe UDBA * [[Stana Tomašević]], prva žena ambasador Jugoslavije * [[Radmila Vojvodić]], pozorišna rediteljka i dramska spisateljica == Turizam == [[Datoteka:01.10.13 Bar 6111.001 (10101137154).jpg|mini|Željeznička stanica u Baru]] Obalom, zapadno od Bara, nalazi se [[Sutomore]], smješteno uz predivnu pješčanu plažu pored koje su nanizani brojni hoteli, odmarališta i kuće. Dalje put vodi kroz pitoma primorska mjesta [[Buljarica|Buljaricu]], [[Čanj]] i mnoga druga, uz obilje sunca i netaknutu prirodu. Ovaj dio obale završava se ljupkim gradićem [[Petrovac na moru|Petrovcem]] koji sve više postaje turistički centar sa kvalitetnom ponudom i turističkom uslugom. == Povezano == * [[Sutomore]] * [[Barska bitka]] * [[Masakr u Baru]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Bar, Montenegro}} * [http://www.bar.me Zvanični sajt barske opštine] * [http://www.barinfo.me BARinfo] * [https://kupujemdomace.com/grad/bar/ Kupujmo domaće proizvode i podržimo male proizvođači u opštini Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606135444/https://kupujemdomace.com/grad/bar/ |date=2020-06-06 }} {{Opština Bar}} {{Opštine Crne Gore}} {{Portal|Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bar, Crna Gora| ]] [[Kategorija:Gradovi u Crnoj Gori]] [[Kategorija:Opština Bar]] j4u140dkenjzhbhx4lws0mw85kuwije 0 16747 42600494 42537434 2026-05-20T11:59:37Z P. W. Siebert 163055 /* Događaji */ [[Bitka kod Dun Nechtaina]] 42600494 wikitext text/x-wiki <div align=center> [[Dnevni kalendar|Dani]] - [[Popis godina|Godine]]<br /> [[19. 5.|prethodni dan]] - [[21. 5.|sledeći dan]] </div> ---- {| style="float:right;" |- |{{MesecApril}} |- |{{MesecMaj}} |- |{{MesecJun}} |} '''20. maj/svibanj''' ('''20. 5.''') je 140. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (141. u [[prijestupna godina|prijestupnoj godini]]). Do kraja godine ima još 225 dana. == Događaji == * {{0}}[[685]]. — [[Bitka kod Dun Nechtaina]] * [[1347]]. — Rimski narodni tribun [[Kola di Rienco]] proglasio Rimsku Republiku proteravši vlastelu iz [[Rim|grada]]. Njegov lik inspirisao je [[Richard Wagner|Riharda Vagnera]] za operu „Rienco“. * [[1349]]. — Donet [[Dušanov zakonik]], kojim su utvrđena opšta načela uređenja srpske države. * [[1498]]. — Portugalski moreplovac [[Vasco da Gama|Vasko da Gama]] stigao u luku [[Kalikat]], na jugozapadu [[Indija|Indije]], otkrivši novi morski put oko [[Rt dobre nade|Rta dobre nade]]. * [[1631]]. — Tzv. [[Magdeburška svadba]], odnosno masovni pokolj žitelja [[protestantizam|protestantskog]] grada [[Magdeburg]] nakon što su ga zauzele, opljačkale i spalile [[Svetsko Rimsko Carstvo|carske]] i [[Katolička liga (Njemačka)|katoličke]] trupe u [[Tridesetogodišnji rat|Tridesetogodišnjem ratu]]. * [[1867]]. — Britanska [[viktorija|kraljica Viktorija]] položila je u [[London]]u [[kamen temeljac]] za [[Rojal Albert hol]]. * [[1882]]. — U [[Beč]]u potpisan ugovor o [[Trojni savez|Trojnom savezu]] [[Nemačka|Nemačke]], [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]] i [[Italija|Italije]]. * [[1902]]. — Američke trupe napustile su [[Kuba|Kubu]] nakon što je u toj zemlji uspostavljena [[republika]]nska vlast. Prvi predsednik republike bio je [[Tomas Estrada Palma]]. * [[1922]]. — Najmanje 90 ljudi je poginulo kada je britanski brod „Egipat“ potonuo nakon sudara u gustoj magli s francuskim brodom „Sena“. Brod je nosio i [[zlato]] i [[srebro]] u vrednosti od milion funti. * [[1927]]. — Potpisivanjem mirovnog sporazuma u [[Jeddah|Džedi]] s kraljem [[Ibn Saud]]om, [[Velika Britanija]] priznala nezavisnost [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]]. * [[1941]]. —. ** [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]: [[Italija]] je [[aneksija|anektirala]] Boku Kotorsku sa delom dubrovačkog kotara i nazvala je Pokrajina [[Boka Kotorska]]. ** Počela je [[Bitka za Krit]]. * [[1956]]. — Amerikanci izvršili prvu eksploziju [[hidrogenska bomba|hidrogenske bombe]] bačene iz aviona iznad pacifičkog ostrva [[Bikini]]. * [[1980]]. — U [[Quebec|Kvebeku]], na [[referendum]]u o nezavisnosti od Kanade, 60 odsto birača glasalo je protiv otcepljenja. * [[1985]]. — Film „[[Otac na službenom putu]]“ jugoslovenskog režisera [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]] osvojio je „[[Zlatna palma|Zlatnu palmu]]“ na 38. međunarodnom festivalu u [[Cannes|Kanu]]. * [[1989]]. — Skupština Srbije donela odluku o raspisivanju [[zajam|zajma]] za privredni preporod Srbije. * [[1995]]. — [[Zair]]ska vlada je uspostavila [[karantin]] u regionu pogođenom smrtonosnim [[ebola]] virusom. * [[1997]]. — [[Turska]] vojska saopštila da je ubila 1.300 Kurda u jednonenedeljnoj [[ofanziva|ofanzivi]] unutar severnog [[Irak]]a. * [[1998]]. — Visoki predstavnik za [[BiH]] [[Carlos Westendorp]], u skladu sa svojim ovlaštenjima, izabrao novi grb [[BiH]], pošto se članovi Parlamentarne skupštine [[BiH]] nisu mogli dogovoriti o tome. * [[1999]]. — Vazdušni napadi [[NATO]]-a su u Beogradu za posledicu imali razrušenu [[bolnica|bolnicu]], poginula tri pacijenta i nekoliko oštećenih ambasadorskih rezidencija. * [[2000]]. —. ** Na donatorskoj konferenciji za Bosnu i Hercegovinu održanoj u sedištu EU u [[Bruxelles|Briselu]] prikupljeno 850 miliona dolara. ** [[Tajvan]] inaugurisao predsednika Čen Shui-biana, što je prvi put u kineskoj istoriji da demokratski izabran opozicioni [[lider]] polaže zakletvu kao lider države. * [[2001]]. — Bh. režiser [[Danis Tanović]] dobio nagradu za najbolji scenarij na [[54]]. kanskom festivalu. [[Tanović]] je režirao i napisao scenarij za film "Ničija zemlja", koji je kasnije dobio Oscar za najbolji film izvan engleskog govornog područja. * [[2002]]. — [[Istočni Timor]] zvančno proglasio nezavisnost, nakon više od četiri i po veka strane dominacije i 32 meseca vlasti administracije UN. * [[2003]]. — Bivši [[pilot]] Jugoslovenske narodne armije [[Emir Šišić]] osuđen u Rimu na doživotnu robiju, zbog pogibije petorice diplomata u [[helikopter]]u Evropske zajednice u januaru 1992. * [[2012]]. — U padu sportskog aviona cesna na sportskom aerodromu [[Zalužani]] kod [[Banje Luke]] poginulo je pet osoba. Stradali su pilot [[Alen Crnalić]], instruktor padobranstva [[Nemanja Goronja]], te [[Nikola Stević]], [[Stefan Karanović]] i [[Srđan Kosić]], koji su tek završili obuku i spremali se za prvi padobranski skok. Tragedija se dogodila pred očima njihovih roditelja i prijatelja, koji su došli da ih bodre pri prvom skoku. . == Rođenja == * [[1799]]. — [[Honoré de Balzac]], francuski književnik. * [[1804]]. — [[Mihail Glinka]], ruski skladatelj. * [[1806]]. — [[John Stuart Mill]], engleski filozof i ekonomist († [[1873]].). * [[1811]]. — [[Alfred Domet]], engleski pesnik, novozelandski političar († [[1887]].). * [[1817]]. — [[Šarl Dadan]], francusko-američki pčelar († [[1902]].). * [[1822]]. — [[Frédéric Passy]], francuski humanist. * [[1830]]. — [[Hector Malot]], francuski pjesnik. * [[1860]]. — [[Eduard Buchner]], njemački hemičar. * [[1881]]. — [[Vladislav Sikorski]], poljski general i političar. * [[1882]]. — [[Sigrid Undset]], norveška književnica. * [[1883]]. — [[Fejzal I]], irački kralj. * [[1901]]. — [[Max Euwe|Maks Eve]], holandski šahista i svetski [[šampion]] u [[šah]]u († [[1981]].). * [[1908]]. — [[James Stewart]], američki filmski glumac († [[1997]].). * [[1915]]. — [[Moshe Dayan]], izraelski časnik i političar († [[1981]].). * [[1921]]. — [[Olga Ivanović]], srpska glumica († [[2001]].). * [[1922]]. — [[Krešimir Golik|Krešo Golik]], hrvatski filmski i TV režiser († [[1996]].). * [[1943]]. — [[Al Bano Carrisi]], talijanski pjevač kancona. * [[1944]]. — [[Joe Cocker]], britanski pjevač bluesa. * [[1944]]. — [[Rudolph Giuliani]], američki političar i gradonačelnik New Yorka. * [[1946]]. — [[Cher]], američka pjevačica i glumica. * [[1963]]. — [[Dejan Aćimović]], hrvatski glumac i redatelj iz Bosne i Hercegovine. <!-- * [[1963]]. — [[Dejan Aćimović]], hrvatski glumac i redatelj iz Bosne i Hercegovine. --> * [[1963]]. — [[Miroslav Lajčák]], slovački političar i diplomata. <!-- * [[1963]]. — [[Miroslav Lajčák]], slovački političar i diplomata. --> * [[1964]]. — [[Miodrag Belodedici]] (Miodrag Belodedić), rumunski nogometaš, srpskog porijekla. * [[1968]]. — [[Milica Milša]], srpska glumica. <!-- * [[1968]]. — [[Milica Milša]], srpska glumica. --> * [[1969]]. — [[Davor Marcelić]], hrvatski košarkaš i državni reprezentativac. * [[1973]]. — [[Samuele Papi]], talijanski odbojkaš. <!-- * [[1973]]. — [[Samuele Papi]], talijanski odbojkaš. --> * [[1981]]. — [[Iker Casillas]], španjolski nogometni reprezentativac. * [[1982]]. — [[Petr Čech]], češki nogometni reprezentativac. * [[1983]]. — [[Óscar Cardozo]], paragvajski nogometaš. <!-- * [[1983]]. — [[Óscar Cardozo]], paragvajski nogometaš. --> * [[1986]]. — [[Rok Stipčević]], hrvatski profesionalni košarkaš. . == Smrti == * [[1393]]. — [[Sveti Ivan Nepomuk]] - katolički svetac (* [[1340]].). * [[1506]]. — [[Kristofor Kolumbo|Kristifor Kolumbo]], italijanski [[pomorac|moreplovac]]. * [[1520]]. — [[Petar Berislavić]], hrvatski ban i biskup iz roda Berislavića (Berislavići Trogirski) (* [[1475]].). <!-- * [[1520]]. — [[Petar Berislavić]], hrvatski ban i biskup iz roda Berislavića (Berislavići Trogirski) (* [[1475]].). --> * [[1622]]. — [[Osman II]], sultan Osmanlijskog carstva. * [[1834]]. — [[markiz]] [[Lafajet]], francuski general i državnik. * [[1851]]. — [[Stanko Vraz]], hrvatski književnik (* [[1810]].). * [[1859]]. — [[Josip Jelačić|Josip Jelačić Bužimski]], hrvatski grof, dalmatinsko-hrvatsko-slavonski ban (* [[1801]].). * [[1875]]. — [[Ivan Franjo Jukić]], hrvatski književnik, kulturni i politički djelatnik (* [[1818]].). * [[1896]]. — [[Clara Schumann]], njemačka pijanistica i kompozitor. * [[1918]]. — [[Ferdinand Hodler]], švicarski slikar (* [[1853]].). * [[1920]]. — [[Venustijano Karansa]], meksički predsednik. * [[1947]]. — [[Philipp Lenard]], njemački fizičar. * [[1958]]. — [[Đuro Salaj]], osnivač [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i prvi predsednik Jedinstvenih [[sindikat]]a Jugoslavije. * [[2002]]. — [[Stephen Jay Gould]], američki paleontolog, evolucionarni biolog, i povjesničar znanosti (* [[1941]].) * [[2005]]. — [[Paul Ricœur]], francuski filozof, humanista i autor oko 30 knjiga (* [[1913]].). . == Blagdani/Praznici == * [[Srpska pravoslavna crkva]] slavi:. ** [[Spomen pojave Časnog Krsta u Jerusalimu]]. ** [[Sveti mučenik Akakije|Svetog mučenika Akakija]]. ** [[Prepodobni oci gruzijski|Prepodobne oce gruzijske]] ** [[Pojava Časnog Krsta u Jerusalimu (Odanije Pashe)]]. . * Međunarodni dan [[metrologija|metrologije]] (1875. osnovan Međunarodni biro za mere i tegove). . ---- ''Vidi takođe'': [[Popis godina|Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]]<br /> {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini]] 1hc72y20bdmf08qgaimp0vofwc04vdt 0 18793 42600623 42590464 2026-05-21T05:29:41Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Heads_of_State_Cancun_Summit_1981.jpg datotekom [[:File:Reagan_Thatcher_Boigny_Sattar_Benjedid_Genscher_Trudeau_Portillo_Fahd_Pahr_Guerreiro_Ziyang_Marcos_Kraigher_Nyerere_Suzuki_Burnham_Mitterrand_Gandhi_Shagari_Falldin_Campins_Waldh 42600623 wikitext text/x-wiki {{year dab|1981}} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1981}} __NOTOC__ Godina '''1981''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXXXI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]] po gregorijanskom kalendaru. <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1981''': <br /> [[1981#Januar/Siječanj|1]] • [[1981#Februar/Veljača|2]] • [[1981#Mart/Ožujak|3]] • [[1981#April/Travanj|4]] • [[1981#Maj/Svibanj|5]] • [[1981#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1981#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1981#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1981#Septembar/Rujan|9]] • [[1981#Oktobar/Listopad|10]] • [[1981#Novembar/Studeni|11]] • [[1981#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1981#Rođenja|Rođenja]] • [[1981#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === [[Datoteka:EC10-1981 European Community map.svg|mini|150px|left|[[Evropska zajednica]] 1981-86. (Grenland se povukao '85)]] * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Grčka]] ušla u [[Evropska zajednica|Evropsku zajednicu]] (danas [[EU]]). * 1. 1. - [[Palau]] postao samoupravan (trust SAD). * 1. 1. - Koncert "Pozdrav iz Zagreba" predstavlja zagrebačku rock scenu u Beogradu. * 1. 1. - [[Abdou Diouf]] je novi predsednik [[Senegal]]a (do 2000); prethodnik [[Léopold Sédar Senghor]] je prvi afrički predsednik koji se dobrovoljno povukao s položaja. * [[2. 1.]] - U Engleskoj uhapšen [[Peter Sutcliffe]], dva dana kasnije priznaje da je ''Yorkshire Ripper'' - ubio je 13 žena. * [[3. 1.]] - Prva epizoda "Jovanovići - svakodnevica jedne porodice" na Radio Beogradu. * [[5. 1.]] - [[Iransko-irački rat]], bitka kod Dezfula, tj. Operacija Nasr: Iranci započinju svoju prvu kontraofanzivu, napadaju oklopnim snagama, ali su do 9-tog razbijeni. * 5. 1. - TV izdanje "[[Autostoperski vodič kroz galaksiju|Autostoperskog vodiča kroz Galaksiju]]" na BBC 2. * [[6. 1.]] - U Tripoliju objavljeno da će se [[Libija]] i [[Čad]] ujediniti, ali ubrzo odustaju zbog međunarodnog pritiska i stanja u Čadu. * 6. 1. - Na brazilskoj reci potonuo feribot ''Novo Amapo'', najmanje 230 mrtvih. * [[10. 1.]] - [[Salvadorski građanski rat]]: [[Nacionalna oslobodilačka fronta Farabundo Marti|Front Farabundo Marti]] započinje prvu ofanzivu i zauzima teritorije na severu zemlje, vlada odgovara uvođenjem ratnog stanja i policijskog časa, zatim taktikom spržene zemlje i terora protiv civila. * [[12. 1.]] - U SAD krenula TV serija "[[Dynasty (TV serija)|Dinastija]]" (u SFRJ od 1984). * 12. 1. - Levičarski [[Portoriko|portorikanski]] nacionalisti iz [[Narodna armija Boricua|Narodne armija Boricua]] (Mačeterosi) uništili devet mlaznjaka u bazi nacionalne garde. * [[13. 1.]] - Sedmorica profesora "[[Praxis (časopis)|Praxisovaca]]" ([[Mihailo Marković|Marković]], [[Ljubomir Tadić|Tadić]], [[Miladin Životić|Životić]], [[Zagorka Golubović|Golubović]], [[Dragoljub Mićunović|Mićunović]], [[Svetozar Stojanović|Stojanović]], [[Nebojša Popov|Popov]]) dobili otkaz na Beogradskom univerzitetu (nisu mogli predavati od [[1975]], sledećeg jula prihvatili zaposlenje u Institutu društvenih nauka). * [[januar]] - Otkrivena [[Saravačka komora]], najveća podzemna šupljina na svetu. * [[19. 1.]] - Kreditna linija između centralnih banaka SFRJ i SR Nemačke vredna 1,1 milijardu dolara. [[Datoteka:Official Portrait of President Reagan 1981-cropped.jpg|mini|left|150px|[[Ronald Reagan]], predsednik SAD 1981-89]] * [[20. 1.]] - [[Ronald Reagan]] inauguriran za predsjednika [[SAD]]. Odmah zatim, [[Iran]]ci puštaju 52 američka taoca posle 444 dana [[Iranska talačka kriza|Iranske talačke krize]]. * 20. 1. - Emitovan TV-šou "[[Beograd noću]]" [[Oliver Mandić|Olivera Mandića]]. * [[21. 1.]] - Proizveden prvi automobil [[DeLorean DMC-12]]. * [[23. 1.]] - "Hrvatski borci za slobodu" podmetnuli bombu u njujoršku sudnicu, manja materijalna šteta. * [[25. 1.]] - Suđenje [[Banda četvorke|Bandi četvorke]] u Kini: Maova udovica [[Jiang Qing]] osuđena na smrt (kasnije preinačeno u doživotni zatvor). * [[27. 1.]] - Delegacija Kosova u poseti Albaniji, na čelu sa [[Riza Sapundžiju|Rizom Sapundžiuom]], zamenikom predsednika PIV-a; u poseti i delegacija Kosovske akademije nauka i umetnosti (visok nivo kulturne saradnje dve teritorije)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml A New High In Albanian-Kosovar Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055143/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE</ref>. * 27. 1. - [[Jakov Blažević]], predsjednik Predsjedništva SR Hrvatske, osuđuje nadbiskupa [[Franjo Kuharić|Kuharića]] zbog gajenja sjećanja na nadbiskupa [[Alojzije Stepinac|Stepinca]]. * 27. 1. - Indonežanski brod ''Tampomas II'' izgoreo i potonuo u Javanskom moru, 431 mrtvi i nestali. * [[27. 1.]] - [[6. 2.]] - Poljska "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]]" organizuje generalni štrajk u [[Bielsko-Biała|Bielsko-Białi]] - štrajk sa političkim ciljevima, dovodi do smene nekoliko korumpiranih zvaničnika. * [[28. 1.]] - [[Pakišanski rat]] - kratak konflikt između [[Ekvador]]a i [[Peru]]a zbog graničnog spora. * [[29. 1.]] - Španski premijer [[Adolfo Suárez]] dao ostavku. * [[30. 1.]] - Operacija ''Beanbag'' - južnoafrički komandosi ubili 15 članova [[Afrički nacionalni kongres|Afričkog nacionalnog kongresa]] u Mozambiku. === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[MMF]] odobrio Jugoslaviji stand-by kredit od 2,2 milijarde dolara u tri godišnje rate za prevazilaženje ekonomskih problema (najveći ikada dat zemlji u razvoju). * [[3. 2.]] - [[INA]]-Naftaplin objavljuje da će nastaviti istraživanje nafte u Jadranu, po ceni od 600 miliona dolara u sledećih pet godina. * [[4. 2.]] - Od danas ne važi zakon o ograničenju kretanja motornih vozila, poznat kao "par-nepar", uveden maja 1979. radi štednje goriva. * 4. 2. - [[Gro Harlem Brundtland]] prvi put postaje norveška premijerka (1981, 1986-89 i 1990-96). * [[6. 2.]] - [[Yoweri Museveni]] počinje [[građanski rat u Ugandi]] (do 1986). * [[7. 2.]] - Pad vojnog aviona [[Tu-104]] blizu Lenjingrada, gine 50 ljudi od čega 16 admirala i generala. * [[8. 2.]] - Tragedija na stadionu Karaiskakis u Pireju, poginuo 21 navijač [[Olimpijakos]]a. * [[11. 2.]] - General [[Wojciech Jaruzelski]] imenovan za poljskog premijera (do 1985, šef države 1985-90). * [[13. 2.]] - [[Rupert Murdoch]] kupio londonski [[The Times]]. * [[februar]] - Rok koncert "Pozdrav iz Beograda" u Zagrebu. * februar - [[Bugarska]] štampa opet tvrdi da su [[Makedonci]] u stvari [[Bugari]]. * [[17. 2.]] - Objavljen [[Tanjug]]ov komentar u kojem se odbacuju peticije beogradskih i zagrebačkih intelektulaca za izmenu Krivičnog zakona (prošlog novembra, u vezi političkih prestupa). * [[18. 2.]] - Predsednik SAD Regan predstavio Kongresu plan smanjenja inflacije i nezaposlenosti putem smanjenja federalne potrošnje i poreza na prihod. * [[20. 2.]] - Povjesničar [[Franjo Tuđman]] osuđen na 3 godine zatvora zbog "neprijateljske propagande". * [[22. 2.]] - Šestoro mrtvih u lavini na [[Šar-planina|Šar-planini]]. * [[23. 2.]] - ''[[23-F]]'' - pokušaj puča u Španiji: [[Antonio Tejero]] sa pripadnicima ''Guardia Civil'' (žandarmerije) upao u španski parlament tokom glasanja za premijera, drži poslanike kao taoce sledećih 18 sati - puč sprečen zahvaljujući kralju [[Huan Karlos I|Huanu Karlosu]]. * [[23. 2.]] - [[3. 3.]] - XXVI kongres KPSS - potvrđeno staro, i ostarelo, vođstvo; poslednji [[Leonid Brežnjev|Brežnjevljev]] kongres. * [[24. 2.]] - Jak zemljotres u Ateni, 16 mrtvih. * 24. 2. - U [[Darmštat]]u sintetisan element [[borijum]] (atomski broj 107). * 24. 2. - Objavljena veridba Diane Spencer i Charlesa, princa od Walesa. * [[25. 2.]] - [[Leopoldo Calvo-Sotelo]] konačno izabran za predsednika vlade Španije, s kašnjenjem od dva dana zbog pokušaja puča (ostaje do 1982). * [[26. 2.]] - 17. plenum CK SKJ - o pitanjima odbrane. * [[28. 2.]] - Velike demonstracije na severu Zapadne Nemačke protiv izgradnje [[Nuklearna elektrana Brokdorf|nuklearne elektrane Brokdorf]]. === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Bobby Sands]] iz Privremene [[IRA]]-e počeo štrajk glađu - umreće [[5. 5.]], prvi od desetorice. * [[2. 3.]] - Egipatski maršal i ministar odbrane [[Ahmed Badawi]] poginuo sa još 13 visokih oficira u udesu helikoptera. * [[4. 3.]] - Govor predsednika predsedništva [[Cvijetin Mijatović|Cvijetina Mijatovića]] u Nišu o teškoj ekonomskoj situaciji - domaći i strani neprijatelji "zlonamerno preuveličavaju" probleme, sugeriše se "ideološki rad". * [[5. 3.]] - Branko Puharić, partijski funkcioner i ravnatelj RTV Zagreb, optužuje hijerarhiju Katoličke crkve da želi stvoriti sukob sa državom; pokušaje rehabilitacije [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] smatra pokušajem rehabilitacije ustaštva (deo polemike između vlasti u Hrvatskoj i crkve). * 5. 3. - Bavarska policija uhapsila 141 osobu u Nirnberškom centru kulture, gde se prikazivao film o [[Skvotiranje u Holandiji|skvotiranju u Holandiji]]. * 5. 3. - Jermenski teroristi ubili dvojicu turskih diplomata u Parizu. * [[6. 3.]] - [[Marianne Bachmeier]] ubila u sudnici u [[Lübeck]]u ubicu svoje kćerke. * [[7. 3.]] - U prištinskoj [[Rilindja|Rilindji]] oštar odgovor na feljton o albanskom ekspanzionizmu objavljen u skopskoj "Večeri" prošle jeseni. * 7. 3. - Na [[Dominika|Dominici]] rasturen pokušaj puča, uhapšeni bivši premijer i komandant odbrambenih snaga (pogubljen 1986). [[Datoteka:Kosovo1981Ethnic.gif|mini|200px|[[SAP Kosovo]]: etnička karta 1981.]] * [[11. 3.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: u studentskoj menzi [[Univerzitet u Prištini|Univerziteta u Prištini]] započinje protest zbog loše hrane koji će eskalirati u '''masovne proteste''' Albanaca širom [[SAP Kosovo]], sa [[iredenta|iredentističkim]] zahtevima. * [[15. 3.]] - Salvadorska armije počinje operaciju čišćenja blizu granice sa Hondurasom, strada veliki broj civila. * [[mart]] - [[Jugoton]] objavljuje album "[[Paket aranžman]]" sa beogradskom trojkom: [[Šarlo Akrobata]], [[VIS Idoli]], [[Električni orgazam]]. * [[16. 3.]] - Izgoreo konak [[Pećka patrijaršija|Pećke patrijaršije]]. * [[17. 3.]] - U [[Italija|Italiji]] otkrivena nelegalna [[masonstvo|masonska]] loža [[Propaganda Due]] (P2), na spisku ima 962 člana, uključujući važne biznismene, političare, oficire. * [[17. 3.]] - Pritoke Save i Dunava nadošle nakon višednevnih kiša i topljenja snega, potopljen deo Obrenovca. * [[18. 3.]] - Napravljen [[skenirajući tunelski mikroskop]]. * [[19. 3.]] - "[[Događaj u Bidgošću]]" - na sastanku Saveta Vojvodstva [[Bidgošć]] vlasti pretukle članove "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnosti]]" koji su davali podršku osnivanju zemljoradničkog sindikata. * [[22. 3.]] - Klizište usled padavina odnelo dva vagona u Moravu kod Stalaća, 38 (?) mrtvih<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/03/23/Rescuers-save-8-year-old-girl-trapped-in-derailed-Yugoslav-train/9897354171600/ Rescuers save 8-year-old girl trapped in derailed Yugoslav train]. March 23, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[25. 3.]] - Uveče okupljanje u studentskom domu u Prištini. * [[26. 3.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: Dolazak [[Štafeta mladosti|Štafete mladosti]] u [[Priština|Prištinu]] koincidira s drugim valom masovnih protesta, a pošto uhapšeni pre dve nedelje nisu pušteni - zahtevi su politički, traži se republika, kao i ekonomski i ideološki ("marksističko-lenjinistički", kao u [[Narodna Socijalistička Republika Albanija|Hodžinoj Albaniji]]); milicija reagira brutalno.<ref>Jović 2003, 279</ref> * 26. 3. - Rekordni vodostaji Save kod Beograda, 738&nbsp;cm, i Dunava kod Zemuna, 757&nbsp;cm (premašeni 2006). * 26. 3. - Umereni britanski laburisti, koji misle da je stranka otišla previše ulevo, osnivaju Socijaldemokratsku partiju (spojila se s liberalima 1988, → [[Liberalni demokrati (UK)|Liberalni demokrati]]) * [[27. 3.]] - Poljska "Solidarnost" organizuje nacionalni "štrajk upozorenja" povodom Događaja u Bidgošću. [[Datoteka:Srpsko Narodno Pozoriste NS.JPG|mini|200px|[[Srpsko narodno pozorište]] u Novom Sadu]] * [[28. 3.]] - Otvorena nova zgrada [[Srpsko narodno pozorište|Srpskog narodnog pozorišta]] u Novom Sadu (kasnije Dan te institucije). * [[29. 3.]] - "[[Proces nacionalne reorganizacije]]" u [[Argentina|Argentini]]: gen. [[Roberto Eduardo Viola]] dolazi na čelo vojne hunte (do decembra). [[Datoteka:President Ronald Reagan moments before he was shot in an assassination attempt 1981.jpg|mini|200px|left|Regan pred atentat]] * [[30. 3.]] - [[Atentat na Ronalda Reagana]]: Predsjednik SAD [[Ronald Reagan]] teško ranjen metkom koga je ispalio [[John Hinckley]]. * 30. 3. - Objavljen bojkot nastave na tri najveća prištinska fakulteta.<ref name="Jovic2003-280">Jović 2003, 280</ref> * [[31. 3.]] - Protestuju đaci i radnici u [[Obilić]]u kod Prištine. * 31. 3. - [[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|Popis stanovništva u SFRJ]]: 22.424.711 stanovnika, od čega 1.219.045 (5,4%) [[Jugosloveni|Jugoslovena]]. * 31. 3. - [[53. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Ordinary People]]'', ukupno četiri nagrade od šest nominacija; ''[[Raging Bull]]'' i ''[[The Elephant Man (film)|The Elephant Man]]'' po osam nominacija sa dve odn. bez nagrade. === April/Travanj === [[Datoteka:EtnickaKartaSFRJMZ.jpg|mini|Etnički sastav SFRJ, prema [[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|popisu 1981]]]] * [[1. 4.]] - Počela akcija sadnje "88 stabala za druga Tita" po svim mesnim zajednicama. * 1. 4. - Grupa tajlandskih oficira, "Mladoturci", pokušala da izvede puč. * [[1.4.|1]] - [[3. 4.]] - Treći i najteži talas nemira na Kosovu u kojima učestvuju studenti, đaci i neki radnici; zvanično osam mrtvih, nagađa se čak i 1000 mrtvih<ref>Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije..., str. 301</ref>. Pošto milicija ne može, ili ne želi, uvesti red, Pokrajinski komitet za ONO poziva vojsku. Milicijsko pojačanje iz uže Srbije je zaustavljeno na barikadi kod Podujeva, uzeta su 34 taoca Srba i Crnogoraca - oslobođeni nakon dolaska jedinice iz Prištine.<ref name="Jovic2003-280" /> * [[2. 4.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: [[Predsjedništvo SFRJ]] proglašava vanredno stanje na Kosovu i šalje [[JNA]] da uspostavi red posle jučerašnjih nereda. Vanredno stanje traje tri meseca, 585 osuđenih. * 2. 4. - [[Libanski građanski rat]]: razgorevaju se borbe između sirijskih snaga i hrišćanske milicije u [[Bejrut]]u i kod [[Zahlé]]. * [[3. 4.]] - Nove demonstracije u Kosovskoj Mitrovici, Vučitrnu i Uroševcu - pojačana milicija brzo reaguje.<ref>Jović 2003, 281</ref> * [[4. 4.]] - [[Pjesma Evrovizije 1981.|Pjesma Evrovizije]] u Dublinu: prvi je britanski bend [[Bucks Fizz]], [[Vajta]] je 15. sa "Lejlom" (prvo učešće Jugoslavije od 1976). * 4. 4. - [[Napad na H-3]] - uspešan iranski napad na vazduhoplovnu bazu na zapadu Iraka. * [[8. 4.]] - Ukinut policijski čas na Kosovu. * [[10. 4.]] - [[Tunis]]ki predsednik [[Habib Bourguiba]] se izjašnjava za višepartijski sistem (prvi višepartijski izbori 1. novembra). * [[10.4.|10]] - [[12. 4.]] - Brixtonski neredi u južnom Londonu (u julu/srpnju će biti još rasnih nereda u Liverpulu i Lidsu). [[Datoteka:Space Shuttle Columbia launching.jpg|mini|180px|[[STS-1]]]] * [[12. 4.]] - Prvi put lansirana ''[[Space Shuttle Columbia|Columbia]]'', što je [[Popis misija programa Space Shuttle|prva od 135 misija]] programa ''[[Space Shuttle]]'' do okončanja 2011. * [[13. 4.]] - [[Jože Smole]], član CK SKJ i SK Slovenije: mogu se očekivati ljudi koji će tražiti politiku čvrste ruke, povodom Kosova (ilustracija postojanja dve struje u SKJ)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml Yugoslavia One Year After Tito's Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054922/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml |date=2011-07-28 }}, page 4, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe</ref> * [[17. 4.]] - [[Gvatemalski građanski rat]]: vojska ubila 65 civila u neprijateljski nastrojenom selu Cocob, uključujući 34 dece. * [[18. 4.]] - Sneg prekrio "veći deo Jugoslavije"<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/04/18/Foreign-News-Briefs/8213356418000/ Foreign News Briefs]. April 18, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[20. 4.]] - Ponovo otvoren [[Prištinski univerzitet]]. * [[24. 4.]] - Sirijska vojska nasumice uhvatila 150 ljudi u [[Hama|Hami]] i streljala ih - odmazda za napad [[Muslimansko bratstvo|Muslimanskog bratstva]] tri dana ranije. * 24. 4. - Predsednik Regan ukinuo embargo na žito uveden SSSR-u prošle godine, istog dana šalje pismo Brežnjevu s pozivom na dijalog. * [[27. 4.]] - [[Operacija Crveni pas]]: [[FBI]] sprečio bele rasiste da izvrše puč u [[Dominika|Dominici]]. * 29/[[30. 4.]] - Skrnavljenje srpskih grobova u selu Bresje kod Prištine. * proleće - Oficir KGB [[Vladimir Vetrov]] stupa u kontakt sa Francuskom: pod imenom ''Farewell'' dostavlja podatke o sovjetskoj tehnološkoj špijunaži Zapada, na šta se odgovara proterivanjem agenata i CIA-inim podmetanjem "trojanskih konja". === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Meeting François MITTERRAND Caen 1981.jpg|mini|200px|left|[[François Mitterrand]], predsednik Francuske 1981-1995.]] * [[4. 5.]] - Sudar autobusa i kamiona u [[Sićevačka klisura|Sićevačkoj klisuri]], 12 mrtvih. * [[5. 5.]] - Plenum PK SK Kosova - [[Veli Deva]] na čelu SK Kosova umesto [[Mahmut Bakali|Mahmuta Bakalija]], koji je prinuđen na ostavku zbog nemira. * 5. 5. - Umro severnoirski štrajkač glađu [[Bobby Sands]], dolazi do nereda na celom ostrvu. * [[6. 5.]] - Plenum CK SK Srbije poziva na "zaustavljanje egzodusa Srba i Crnogoraca sa Kosova". [[Draža Marković]] upozorava da je "potpuno neustavno" postojeće stanje u kome se pokrajine tretiraju kao jednake republikama.<ref>Jović 2003, 290</ref> * 6. 5. - U [[Senegal]]u uveden višepartijski sistem bez ograničenja. * [[7. 5.]] - 20. sednica CK SKJ o stanju na Kosovu. * [[10. 5.]] - [[Francuska]]: [[François Mitterrand]] pobedio sadašnjeg predsednika [[Valéry Giscard d'Estaing|d'Estaing]]-a (preuzima 21. 5.). [[Datoteka:PapalAssassinationAttemptSite.jpg|mini|220px|Mesto atentata na papu]] * [[13. 5.]] - Papa [[Ivan Pavao II]] ranjen u pokušaju atentata. * 13. 5. - Manji nemir u studentskim domovima u Prištini, smenjeni direktori studentskih centara na Kosovu. * [[15. 5.]] - Rotacija u [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništvu SFRJ]]: [[Sergej Krajger]] umesto [[Cvijetin Mijatović|Cvijetina Mijatovića]]. * svibanj - Osuđen [[Dobroslav Paraga]], u vezi sa peticijom za političke zatvorenike. * maj - Šef [[KGB]] [[Jurij Andropov]] pokreće [[Operacija RJaN|Operaciju RJaN]] ("Raketno-jadernoje napadenije", РЯН): potraga za indikacijama da SAD pokreće prvi nuklearni udar. * maj - Početak [[Sindrom toksičnog ulja|Sindroma toksičnog ulja]] u Španiji, umire oko 1.100 ljudi. * [[16. 5.]] - [[Soong Ching-ling]], udovica [[Sun Jat-sen]]a, proglašena za počasnu predsednicu NR Kine (umrla 28. 5.). * [[19. 5.]] - Nakon novih demonstracija zatvoren Prištinski univerzitet; narednih dana se najavljuju reforme univerziteta - smanjenje broja studenata za 10%, otpuštanje nekih predavača, prelaz na prevedene srpske udžbenike itd.. * [[21. 5.]] - [[Pierre Mauroy]] novi francuski premijer (do 1984), u početku sprovodi mnoge socijalne programe. [[Datoteka:Sergej Kraigher (1).jpg|mini|150px|[[Sergej Krajger]] (1969)]] * [[23. 5.]] - Dve eksplozije u krugu jugoslovenske ambasade u [[Tirana|Tirani]] - sledi prekid kulturnih veza između [[Albanija|Albanije]] i pokrajine [[Kosovo]]. * [[24. 5.]] - Kongres Udruženja književnika Srbije - svi pisci Srbi da budu srpski pisci, bez obzira iz koje su republike. * 24. 5. - Predsednik [[Ekvador]]a [[Jaime Roldós Aguilera]] poginuo u avionskoj nesreći. * [[25. 5.]] - [[Dobroslav Ćulafić]] novi sekretar Predsedništva CK SKJ nakon [[Dušan Dragosavac|Dušana Dragosavca]] (ili od 28. 6.?). * 25. 5. - Osnovan Savet zalivske saradnje (GCC, današnji [[Savet saradnje arapskih država zaliva]]). * 25. 5. - Izviđački avion udario u palubu nosača aviona ''[[USS Nimitz]]'', 14 mrtvih. * [[26. 5.]] - Italijanski premijer [[Arnaldo Forlani]] prinuđen na ostavku zbog skandala sa Propagandom Due. * [[27. 5.]] - [[Andrzej Wajda|Wajdin]] "[[Čovjek od željeza]]" dobio [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]]. * [[29. 5.]] - Pesnik [[Gojko Đogo]] uhapšen zbog zbirke "Vunena vremena" (zabranjena u aprilu<ref>Jović 2003, 336</ref>) - optužen za vređanje sećanja na predsednika Tita - hapšenje izaziva proteste književnika i profesora. * [[30. 5.]] - Ubijen predsednik [[Bangladeš]]a [[Ziaur Rahman]]. * [[31. 5.]] - [[Azem Vlasi]] izabran za predsednika SSRN Kosova. === Jun/Juni/Lipanj === * [[2. 6.]] - U Beogradu uhapšeni Turčin i osmoro Jugoslovena, zaplenjeno 16,4&nbsp;kg [[heroin]]a<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/02/Yugoslav-authorities-have-broken-a-heroin-smuggling-ring-which/4372360302400/ Yugoslav authorities have broken a heroin smuggling ring which...]. June 2, 1981. upi.com Archives</ref>. U Jugoslaviji je ove godine došlo do naglog porasta upotrebe te droge<ref>[http://www.nytimes.com/1981/10/04/world/yugoslavs-alarmed-by-sharp-rise-in-drug-use.html?scp=82&sq=yugoslavia&st=nyt Yugoslavs Alarmed by Sharp Rise in Drug Use], ''New York Times'', October 4, 1981</ref>. * [[5. 6.]] - [[Vlado Gotovac]] osuđen na dve godine zatvora i četiri godine nenastupanja zbog "neprijateljske delatnosti" (intervjui stranim glasilima o položaju hrvatskog naroda). * 5. 6. - Centar za kontrolu bolesti je u [[Los Angeles]]u izvjestio o prvim slučajevima [[AIDS]]-a u SAD. Narednog meseca vest ulazi u velike medije. * [[6. 6.]] - Železnička katastrofa u indijskom [[Bihar]]u, između 500 i 800 poginulih. * [[7. 6.]] - [[Operacija Opera]]: Izraelski zrakoplovi uništili irački [[nuklearni reaktor]] Osirak (među pilotima je bio i [[Ilan Ramon]], koji će [[2003]] stradati sa [[Space Shuttle|šatlom]] Kolumbija). * [[10. 6.]] - Ekspoze predsednika SIV-a Veselina Đuranovića u Saveznoj skupštini najavljuje ograničenje uvoza i privremenu kontrolu cena - nestabilna ekonomija i inflacija blizu 50% zbog višegodišnje previsoke investicione potrošnje<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/10/In-an-effort-to-curb-the-inflation-rate-that/2752360993600/ In an effort to curb the inflation rate that...]. June 10, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[11. 6.]] - Kermanski (Golbafski) zemljotres u Iranu, preko 2.000 mrtvih. * [[12. 6.]] - Izvešteno da je SFRJ započela pregovore sa stranim bankama radi pozajmice 1,8 - 2,2 milijarde dolara za pokrivanje deficita platnog bilansa (dugovi iznose 18 milijardi dolara). * 12. 6. - Američka premijera "[[Raiders of the Lost Ark|Otimača izgubljenog Kovčega]]", prvi film i početak franšize [[Indiana Jones]]a. * [[13. 6.]] - Savezni sekretar unutrašnjih poslova [[Franjo Herljević]] obaveštava Skupštinu da će biti pojačana milicija na Kosovu. * jun? - Prvak Jugoslavije u fudbalu Crvena zvezda; u Kup UEFA idu Hajduk i Radnički Niš; Velež ide u Kup pobednika kupova. * [[16. 6.]] - Sudar dva autobusa kod [[Bečej]]a, jedan sa đacima na izletu, najmanje pet mrtvih. * [[16.6.|16]] - [[18. 6.]] - U Beogradu se održava Treći kongres samoupravljača. * [[17. 6.]] - Sukob Kopta i islamista u kairskom predgrađu el-Zawiya el-Hamra, 17 mrtvih. * [[18. 6.]] - [[Politika ekspres]] izveštava o učestalom kamenovanju vozova i opreme na Kosovu. [[Datoteka:F-117 Nighthawk Front.jpg|mini|180px|[[Lockheed F-117 Nighthawk]]]] * 18. 6. - Prvi let "nevidljivog" lovca [[F-117]]. * 18. 6. - Osnovana [[Organizacija istočnih karipskih država]]. * [[19. 6.]] - Raketa [[Ariane 1]] je izručila prvi koristan teret u orbitu, dva satelita. * [[20. 6.]] - [[Olovne godine (Maroko)|Olovne godine]] u [[Maroko|Maroku]]: nakon generalnog štrajka dolazi do krvavih nereda u Kazablanci, u kojima gine 66 osoba po zvaničnim podacima, ili nekoliko stotina. * [[21. 6.]] - [[Iranski parlament]] (Medžlis) opozvao predsednika [[Abulhasan Banisadr|Banisadra]], koji se već krije nakon što je pozvao na "otpor diktaturi". Zabranjene sve partije, u represiji narednih meseci strada veliki broj ljudi, Banisadr će pobeći iz zemlje. * 21. 6. - Ubedljiva pobeda francuskih socijalista na parlamentarnim izborima, posle 23 godine desnice na vlasti. * [[22. 6.]] - Suđenje hrvatskom disidentu [[Marko Veselica|Marku Veselici]] odloženo zbog zdravstvenih problema. [[Datoteka:Medjugorje1-08.JPG|mini|300px|[[Međugorje]]]] * [[24. 6.]] - [[Ukazanja u Međugorju]]: po prvi se put u malom [[hercegovina|hercegovačkom]] mjestu [[Međugorje|Međugorju]] pred šestoro djece navodno ukazala [[Blažena Djevica Marija]] (u vreme zategnutih odnosa Katoličke crkve i vlasti<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-10.shtml New Conflicts Between Church and State in Yugoslavia]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić RFE Research</ref><ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-82.shtml The Madonna Embarrasses Yugoslav Communists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307161139/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-82.shtml |date=2016-03-07 }}, Z.Antić RFE</ref>). * [[25. 6.]] - U Kanadi i SAD uhapšena devetorica lidera hrvatske grupe Otpor<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/26/Arrests-said-to-cripple-Croatian-terrorism/6266362376000/ Arrests said to cripple Croatian terrorism]. June 26, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[27. 6.]] - Organizacija afričkog jedinstva usvaja [[Afrička povelja o ljudskim i narodnim pravima|Afričku povelju o ljudskim i narodnim pravima]] (stupa na snagu 1986). * [[28. 6.]] - [[Giovanni Spadolini]] iz Republikanske partije je novi premijer Italije, prvi koji nije demohrišćanin - početak koalicije ''[[Pentapartito]]'', demohrišćana i četiri sekularne stranke, čime je sprečena mogućnost komunističke većine (aranžman traje do 1991). * 28. 6. - Bomba u sedištu Islamske republikanske partije u Teheranu ubila 74 iranska zvaničnika, među kojima je i vrhovni sudija [[Mohammad Beheshti]]. * 28. 6. - [[Hua Guofeng]] gubi preostale funkcije, čelnika [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] (sledi [[Hu Yaobang]] do 1987) i predsedavajućeg Centralne vojne komisije ([[Deng Xiaoping]] do 1989). * [[30. 6.]] - Okončana sedmomesečna [[Bitka za Zahlé]]: hrišćanska milicija odbranila istočni grad [[Zahlé]] od sirijskog napada. * 30. 6. - [[Likud]] izraelskog premijera [[Menachem Begin|Menachema Begina]] odnosi tesnu pobedu nad [[Shimon Peres|Peresovom]] partijom. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Ministarstvo pravde SAD izjavljuje da će [[Andrija Artuković]], ministar pravde NDH, biti izručen Jugoslaviji (ostvareno [[1986]]). * 1-2. 7. - Komitet CK SKJ raspravlja o statutarnim pitanjima, neki se zalažu za demokratski centralizam, protiv federalizacije partije. * [[3. 7.]] - Izglasani Amandmani I - VIII na [[Ustav SFRJ]] - uređivanje kolektivnog rukovodstva, 4-godišnji mandat za predsednika Saveznog izvršnog veća, mogućnost glasanja o poverenju. * 3. 7. - Izbijaju rasni neredi u nizu engleskih gradova, vrhunac 11. 7.. * [[7. 7.]] - [[Vladimir Bakarić]] kritikuje SIV i NBJ da izazivaju inflaciju štampanjem novca (objavljeno 19. 7.). * 7. 7. - U Španiji legalizovan razvod. * [[9. 7.]] - [[Nintendo]] predstavio [[arkadne igre|arkadnu igru]] ''[[Donkey Kong (arkadna igra)|Donkey Kong]]''. * [[10.7.|10]] - [[24. 7.]] - Izraelsko vazduhoplovstvo bombarduje uporišta [[PLO]] u [[Liban]]u. * [[14. 7.]] - Jugoslovenski diplomata Blagoja Anakioski i još jedan Jugosloven ranjeni u Briselu, kada je pucano na njih (sumnja se na Albance). * jul - Pismo Predsjedništva SFRJ Saveznoj skupštini: inzistira se da se strani krediti uzimaju samo za omogućenje izvoza (republičke vođe ingoriraju).<ref>Jović 2003, 232</ref> * jul - Poseta [[Patrijarh srpski German|patrijarha Germana]] predsedniku SIV-a Veselinu Đuranoviću povodom događaja na Kosovu (inače, odnosi države i crkve su loši)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-128.shtml Serbian Orthodox Church Under Attack in Yugoslavia]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Z. Antić, RFE Research</ref>. * jul - [[Urengoj-Pomari-Užgorodski gasovod]] (Transsibirski): konzorcijum zapadnonemačkih banaka daje 3,4 milijarde maraka za gradnju sovjetskog gasovoda, projektu se ove i sledeće godine pridružuju zapadnoevropske i japanske firme, uprkos pritisku SAD. * [[16. 7.]] - [[Mahathir Mohamad]] postaje premijer [[Malezija|Malezije]] (do [[2003]]). * [[17. 7.]] - [[Džavid Nimani]], predsednik predsedništva Kosova, dao ostavku. * 17. 7. - Izraelci bombardovali višespratnice u [[Bejrut]]u u kojima su bile prostorije grupa povezanih sa [[PLO]] - gine oko 300 civila, SAD zavodi embargo na izvoz aviona. * 17. 7. - U rušenju dve pasarele u hotelu Hyatt Regency u [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]-ju poginulo 114 osoba. [[Datoteka:Humber Bridge South Bank2.jpg|mini|200px|[[Humberski most]]]] * 17. 7. - Zvanično otvoren [[Humberski most]], sa rasponom od 1440 metara najduži viseći mosta na svetu do 1998. * [[18. 7.|18]] - [[29. 7.]] - 28. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Pad Italije]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/28-pulski-filmski-festival/ 28. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016110836/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/28-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[20. 7.]] - [[Martina Navratilova]] dobila američko državljanstvo. * [[21. 7.]] - Umrla je [[Ljudmila Živkova]], [[Todor Živkov|Todorova]] kćerka, zadužena za kulturnu politiku u [[Народна Република Бугарска|Bugarskoj]], inicijator tekuće proslave "1300 godina Bugarske" - priredbe, filmovi, izložbe, Nacionalni dvorac kulture, spomenici... * [[22. 7.]] - Trojica kosovskih Albanaca osuđena na 6-8 godina, povodom nereda proletos (prvo u nizu suđenja). * [[23. 7.]] - Predsedništvo Zajednice jugoslovenskih univerziteta predložilo prekid veza između Univerziteta u Tirani i jugoslovenskih škola. * [[26. 7.]] - Posle šest godina okončana operacija "[[Joseph D. Pistone|Donnie Brasco]]", agent FBI je bio infiltriran u [[Familija Bonanno|familiju Bonanno]]. * [[27. 7.]] - [[Microsoft]] kupuje [[86-DOS]] kojeg će preraditi u [[MS-DOS]]. * 27. 7. - Šestogodišnji Adam Walsh kidnapovan i ubijen na Floridi, njegov otac John će povesti kampanju za prevenciju kriminala i biti voditelj emisije ''America's Most Wanted''. * [[28. 7.]] - Kermanski (Sirčki) zemljotres u Iranu, 1.500 mrtvih. * [[29. 7.]] - Kraljevsko vjenčanje: [[Diana, princeza od Walesa|Diana Spencer]] se udala za britanskog prijestolonasljednika [[Charles, princ od Walesa|Charlesa, princa od Walesa]], pretpostavlja se da je bilo 750 miliona TV gledalaca. * 29. 7. - Levičarski pokušaj puča u [[Gambija|Gambiji]], predsednik [[Dawda Jawara]] se održao zahvaljujući senegalskoj intervenciji - stradalo 500 do 800 ljudi. * [[30. 7.]] - [[Marševi gladi u Poljskoj (1981)|Marševi gladi u Poljskoj]] zbog krize i nestašice hrane, najveće okupljanje je u [[Łódź]]u. * [[31. 7.]] - [[Panama|Panamski]] šef države [[Omar Torrijos]] poginuo u avionskoj nesreći. Kao i u slučaju pogibije ekvadorskog predsednika u maju, ima spekulacija o atentatu. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:MTV.png|mini|left|100px|[[MTV]]]] * [[1. 8.]] - [[MTV]] kreće na kablovskoj televiziji u SAD. * [[4. 8.]] - Ubijen službenik jugoslovenske ambasade u Briselu Stojan Đerić, ranjen Zuko Redžo<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/08/04/A-gunman-shot-and-killed-a-member-of-the/6937365745600/ A gunman shot and killed a member of the...]. Aug. 4, 1981. upi.com Archives</ref>, počinilac je kosovski Albanac [[Musa Hoti]]. * [[5. 8.]] - [[Ali Šukrija]] izabran za predsednika predsedništva Kosova. * 5. 8. - Predsednik SAD Regan otpustio 11.359 kontrolora leta koji nisu želeli prekinuti štrajk. * [[6. 8.]] - Sednica CK SK Kosova: isključen Mahmut Bakali, kao i još četvorica članova, predsedništvo CK svedeno sa 19 na 13 članova (na čelu [[Veli Deva]]). [[Datoteka:Ibm pc 5150.jpg|mini|200px|[[IBM PC]]]] * 6. 8. - Predsednik Regan obnavlja proizvodnju [[neutronska bomba|neutronske bombe]], s bojevim glavama za rakete i haubice. * [[7. 8.]] - Lansiran je bugarski satelit [[Interkosmos-Bugarska-1300]] (u zemlji se ove godine slavi 1300 godina [[Prvo Bugarsko Carstvo|Prvog Bugarskog Carstva]]). * [[11. 8.]] - U Gvatemali osnovana [[Nikaragvanska demokratska snaga]], skup antisandinista udruženih na insistiranje CIA-e, baza će im biti u Hondurasu (→ [[kontraši]]). * [[12. 8.]] - Predstavljen [[IBM PC]] (osnovna cena $1565 tj. $4120 u dolarima iz 2016). * [[13. 8.]] - [[Reganomika]]: u SAD potpisan zakon kojim je porez na prihod snižen za 25%. * 13. 8. - Jak zemljotres u [[Banja Luka|banjalučkom]] kraju, 44 povređenih. * 13. 8. - Umro [[Stevan Doronjski]], član predsedništava SFRJ i CK [[SKJ]] (u državnom predsedništvu ga zamenjuje [[Radovan Vlajković]]). * avgust - Na pacifičkoj obali [[Gvatemala|Gvatemale]] počinje operacija ''Ceniza'' ("pepeo"), operacija spržene zemlje protiv ustanika. * [[15.8.|15]] - [[16. 8.]] - Evropski kup u [[atletika|atletici]] u Zagrebu. * [[19. 8.]] - [[Incident u zaljevu Sidre 1981.|Incident u zaljevu Sidre]]: dva američka aviona oborila dva libijska. * 19. 8. - Nakon što je udruženje poljoprivrednih proizvođača tražilo povećanje cena, "panična kupovina" u celoj SFRJ (SIV ipak odbio zahteve). * [[22. 8.]] - Far Eastern Air Transport Flight 103: avion se raspao ubrzo nakon poletanja iz [[Taipei]]a, 110 mrtvih. * [[23. 8.]] - U [[Narodna Republika Bugarska|Bugarskoj]] otvoren [[Spomenik na Buzludži]], spomen-dom [[Komunistička partija Bugarske|Bugarske KP]]. * 23. 8. - Operacija ''Protea'': južnoafričke snage ulaze u [[Angola|Angolu]] protiv [[SWAPO]]-a (sledi joj operacija ''Daisy''). [[Datoteka:Saturn (planet) large.jpg|mini|160px|[[Saturn]] sa [[Voyager 2|Voyagera 2]]]] * [[25. 8.]] - [[Voyager 2]] prolazi pored [[Saturn]]a. * [[28. 8.]] - Postavljene bombe ispred tri lokala u vlasništvu jugoslovenskih doseljenika (Srba) u Detroitu i okolini. * [[30. 8.]] - Eksplozijom ubijeni nedavno postavljeni predsednik i premijer Islamske Republike Iran - sledi krvavi progon [[Narodni mudžahedini|Narodnih mudžahedina]]. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Predsednik [[Centralnoafrička Republika|Centralnoafričke Republike]] [[David Dacko]] ponovo zbačen, vlast preuzima načelnik generalštaba [[André Kolingba]] (predsednik do 1993). * [[3. 9.]] - U Egiptu uhapšeno preko 1.500 ljudi, uglavnom islamista ali i koptskih sveštenika i sekularnih političara i intelektualaca, koji se protive mirovnom sporazumu sa Izraelom. * 3. 9. - Stupila na snagu UN-ova [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]]. * [[5. 9.]] - Dvadeset jedan Albanac osuđen na kazne zatvora od 6 do 15 godina zbog organizovanja nereda u Prištini proletos, među njima i [[Bajram Kosumi]] (premijer Kosova 2005-2006). * [[5.9.|5]] - [[12. 9.]] - [[Datoteka:Swimming pictogram.svg|25px]] U [[Split]]u održan Evropski šampionat u vodenim sportovima: [[Borut Petrič]] uzeo zlatnu i srebrnu a [[Darjan Petrič]] bronzanu medalju. * [[8. 9.]] - Na ''BBC One'' prikazana prva epizoda "[[Mućke|Mućki]]". * [[9. 9.]] - Hrvatski disident [[Marko Veselica]] osuđen na 11 godina zatvora (pušten 1986). * [[10. 9.]] - Prvi nacionalni kongres poljskog sindikata [[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]], ima 10 miliona članova, [[Lech Wałęsa]] izabran za predsednika. * [[11. 9.]] - Položen kamen temeljac [[Zagrebačka džamija|Zagrebačke džamije]], čiju će gradnju delom finansirati arapske zemlje<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/86-1-200.shtml Arab Countries Finance Construction of A Mosque in Zagreb]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Stanković, RFE Research (1982)</ref> (završena 1987). * [[12.9.|12]] - [[13. 9.]] - Američki državni sekretar [[Alexander Haig]] u poseti Jugoslaviji - obećava nastavak podrške SAD "teritorijalnom integritetu i nacionalnom jedinstvu" Jugoslavije. * [[11.9.|11]] - [[14. 9.]] - [[Datoteka:Wrestling pictogram.svg|25px]] U [[Skoplje|Skoplju]] održan Svetski šampionat u [[rvanje|rvanju]] (FILA); 4 medalje za Jugoslaviju, [[Refik Memišević]] zlatna. * [[14. 9.]] - [[NE Krško]] puštena u probni rad<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-141.shtml Yugoslavia Opens Its First Nuclear Power Plant]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[15. 9.]] - Egipatska vlada proteruje sovjetskog ambasadora i preko 1.000 tehničara. * 15. 9. - Glavnokomandujući američkih snaga u Evropi gen. [[Frederick Kroesen]] povređen u napadu [[Frakcija Crvene Armije|Frakcije Crvene Armije]] u [[Heidelberg]]u. [[Datoteka:04 554 Bf Paris-Lyon, TGV PSE 82.jpg|mini|left|200px|[[TGV]]]] * [[19. 9.]] - [[Simon & Garfunkel]] sviraju pred pola miliona ljudi u njujorškom [[Central Park]]u. * 19. 9. - Na Amazonu potonuo brod ''Sobral Santos II'', preko 300 mrtvih. * [[21. 9.]] - {{flag|Belize}} (bivši Britanski Honduras) nezavisan od [[UK]]; 1500 britanskih vojnika ostaje zbog [[Gvatemala|gvatemalskih]] pretenzija. * 21. 9. - [[Sandra Day O'Connor]] postaje prva žena u [[Vrhovni sud SAD|Vrhovnom sudu SAD]]. [[Datoteka:Tunel Učka - Zrinšćak II, zapadni ulaz.jpg|mini|180px|[[Tunel Učka]]]] * 24 - [[25. 9.]] - Jermenski teroristi zauzeli turski konzulat u Parizu, traže puštanje zatvorenika na slobodu. * [[25. 9.]] - Pokrajinska skupština Kosova prihvatila ostavke [[Bahri Oruči]]ja, predsednika izvršnog veća, i [[Dušan Ristić|Dušana Ristića]], predsednika skupštine; zamenjuju ih [[Riza Sapundžiju]] odn. [[Ilija Vakić]]<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/09/25/The-parliament-of-Yugoslavias-Kosovo-province-ousted-its-chairman/1631370238400/ The parliament of Yugoslavia's Kosovo province ousted its chairman...]. Sept. 25, 1981. upi.com Archives</ref>; smenjeni i direktori [[Radio-televizija Priština|RTV Priština]]; takođe se istupa u odbranu albanskih prava. * 25. 9. - Radnici u [[Poljska|Poljskoj]] zakonom dobili veće učešće u upravljanju fabrikama. * 26/[[27. 9.]] - Otmica JAT-ovog aviona na liniji Titograd-Beograd - preko Atine i izraelskog vazdušnog prostora stigao do Larnake na Kipru, gde su putnici i članovi posade uspeli pobeći<ref>[http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/171573/Hirurg-koji-je-dobio-sve-bitke-6-Putnici-prevarili-otmicare- Hirurg koji je dobio sve bitke (6): Putnici prevarili otmičare], Vesti online (15. 10. 2011.)</ref>. * [[27. 9.]] - Otvoren [[Tunel Učka]]. * 27. 9. - Prva komercijalna vožnja [[TGV]]-a, superbrzog vlaka u Francuskoj - od Pariza do Liona za manje od tri sata. * 27. 9. - Iranskom [[Operacija Samen-ol-A'emeh|operacijom Samen-ol-A'emeh]] ("Osmi imam") okončana je iračka [[Opsada Abadana]]. * [[30. 9.]] - XXI plenum CK SKJ, o krajnje lošoj ekonomskoj situaciji<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-92.shtml Yugoslav Leaders Discuss the Country's Negative Economic Trade]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Z.Antić RFE Research</ref>. * 30. 9. - Plafon javnog duga SAD prvi put dignut iznad 1000 milijardi dolara. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Sadat and Mubarak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|mini|200px|[[Anwar el-Sadat|Sadat]] i [[Hosni Mubarak|Mubarak]] (foto 1973)]] * [[1. 10.]] - Eksplozija auto-bombe ispred sedišta PLO u Bejrutu, 83 mrtvih. * 1. 10. - Autobus sleteo sa nadvožnjaka kod Stare Pazove, 16 mrtvih. * [[2. 10.]] - Predsednik Regan obnovio program bombardera [[B-1 Lancer|B-1]]. * [[3. 10.]] - Okončan sedmomesečni štrajk irskih republikanskih zatvorenika u zatvoru ''Maze'', umrlo je deset štrajkača. * [[6. 10.]] - Muslimanski ekstremisti na vojnoj paradi ubijaju [[egipat]]skog predsjednika [[Anwar el-Sadat|Anwara el Sadata]]. [[Hosni Mubarak]] izabran za predsednika [[14. 10.]], što ostaje do [[2011]]. * < 8. 10. - U podmorju [[Angola|Angole]] pronađena nafta od koje 10% pripada jugoslovenskim firmama Ina-naftaplin i Naftagas.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19811009|page:14 "Borba", 9. okt. 1981, str. 14]</ref> * [[10. 10.]] - U Bonu se okupilo 300.000 ljudi protiv postavljanja američkih raketa. * [[12. 10.]] - Britanski [[ITV]] prikazao prvu od 11 epizoda serije "[[Povratak u Brideshead (TV serija)|Povratak u Brideshead]]", smatra se jednim od najboljih britanskih TV programa. * [[13. 10.]] - Ajatolah [[Ali Hamenei]] postaje predsednik [[Iran]]a (do 1989, zatim Vrhovni vođa). * [[13. 10.|13]] - [[23. 10.]] - [[Polisario]]v napad na marokanski položaj kod Guelta Zemmura, oborili dva aviona. * oktobar - Dubl [[Martina Navratilova|Navratilova]]-[[Mima Jaušovec|Jaušovec]] pobedio u Filderstadtu (''Porsche Grand Prix''). * [[16. 10.]] - [[Svetozar Vukmanović]] Tempo tvrdi da mu je Tito [[1978]]. rekao da se protivi prevelikoj samostalnosti republika i pokrajina - niko mu ne veruje, kritikuju ga u Hrvatskoj naredne godine<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-71.shtml Yugoslavia's Federal System put in Question] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310195907/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-71.shtml |date=2016-03-10 }}, Slobodan Stankovic (Radio Free Europe Research), Open Society Archives</ref>. [[Datoteka:Persconferentie van Andreas Papandreaou in Poort van Cleve te Amsterdam, Bestanddeelnr 921-2801.jpg|mini|140px|[[Andreas Papandreu]] (1968)]] * [[18. 10.]] - Parlamentarni izbori u [[Grčka|Grčkoj]] - ubedljiva pobeda [[Panhelenski socijalistički pokret|PASOK]]-a [[Andreas Papandreu|Andreasa Papandreua]], koji postaje prvi socijalistički premijer Grčke (1981-89 i 1993-96). * 18. 10. - [[Wojciech Jaruzelski]] došao na čelo vladajuće partije u Poljskoj, nakon što je smenjen [[Stanisław Kania]] jer je privatno kritikovao sovjetsko rukovodstvo. * 18. 10. - Članak u "[[NIN]]-u" u kojem se govori o "tehnokratama" koji napadaju Kardeljevu teoriju "pluralizma samoupravnih interesa" * [[20. 10.]] - [[Dušan Dragosavac]] na čelu [[SKJ]] posle [[Lazar Mojsov|Lazara Mojsova]]. * [[21. 10.]] - Devalvacija dinara sa 27,3 na 36,9 za dolar (inflacija u SFRJ oko 40%) (<small>proveriti</small>. * [[22. 10.]] - Fra [[Jozo Zovko]], svećenik u [[Međugorje|Međugorju]], osuđen na 3,5 godine zatvora (optužen za navođenje dece koja su "videla" Gospu, napadanje socijalističke revolucije i širenje nacionalističke propagande i mržnje). * [[22. 10.|22]] - [[23. 10.]] - U [[Cancún, Quintana Roo|Cancúnu]], Mexico, održan Samit Sever-Jug sa predstavnicima 22 zemlje, među kojima je i predsednik Predsedništva SFRJ Sergej Krajger. [[Datoteka:Reagan Thatcher Boigny Sattar Benjedid Genscher Trudeau Portillo Fahd Pahr Guerreiro Ziyang Marcos Kraigher Nyerere Suzuki Burnham Mitterrand Gandhi Shagari Falldin Campins Waldheim - DPLA - a9b3d3e36d8e15226f167727a0e6aafe.jpg|mini|Šefovi država u Kankunu, Krajger pozadi levo]] * [[24. 10.|24]] - [[25. 10.]] - Vikend protesta u nekoliko gradova zapadne Evrope protiv stacioniranja američkih raketa. * [[26. 10.]] - Finski predsednik [[Urho Kekkonen]] dao ostavku iz zdravstvenih razloga, posle 25 godina na čelu. * [[27. 10.]] - Sovjetska podmornica [[S-363]] se nasukala u blizini [[švedska|švedske]] pomorske baze. * [[28. 10.]] - Zvanični nastanak grupe ''[[Metallica]]''. * [[31. 10.]] - Levičar [[Mir-Hossein Mousavi]] je novi premijer Irana (do 1989), Medžlis je ranije tokom meseca odbio nominaciju [[Ali Akbar Velayati]]ja. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - {{flag|Antigva i Barbuda}} stekla neovisnost od [[UK|Velike Britanije]]. * 1. 11. - [[Enver Hodža]], lider Albanije, na kongresu Partije rada traži status republike za Kosovo ([[Azem Vlasi]], lider pokrajinskog Socijalističkog saveza mu odgovara 12. 11. da kosovski Albanci žive bolje i slobodnije od onih u Albaniji). * [[3. 11.]] - Libijske snage se povlače iz većeg dela [[Čad]]a, po zahtevu čadskog predsednika [[Goukouni Oueddei|Oueddeia]]; u zemlju će doći mirovne snage Organizacije afričkog jedinstva. * 7 - 8. 11. - Sneg iznenadio u centralnoj i istočnoj Jugoslaviji, 17 poginulih u saobraćajnim nesrećama. * [[9. 11.]] - [[Mauritanija]] je poslednja zemlja u kojoj je zvanično ukinuto ropstvo, ali zakona protiv robovlasnika nema do 2007, a ropstva ima i nakon toga. * 9. 11. - Predsednik [[Burma (država)|Burme]] [[Ne Win]] daje ostavku, ali ostaje na čelu vladajuće partije do 1988. [[Datoteka:Ohio-class submarine launches Tomahawk Cruise missiles (artist concept).jpg|mini|220px|[[Podmornica klase Ohio]]]] * [[11. 11.]] - Uvedena u službu američka nuklearna podmornica ''[[USS Ohio (SSGN-726)|Ohio]]'', prva od 18 iz [[podmornica klase Ohio|svoje klase]]. * 11. 11. - Operacija salvadorske vojske u departmanu Cabanas, ubijene stotine civila. * [[17. 11.]] - XXII sednica CK SKJ - "Politička platforma za akciju SKJ u razvoju socijalističkog samoupravljanja, bratstva i jedinstva i zajedništva na Kosovu"<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19811126|page:7 "Borba", 26. nov. 1981]</ref> - neefektivno. * [[18. 11.]] - [[IBM]] predstavio IBM PC (najavljen [[12. 8.]]) - procesor [[Intel 8088]] na 4,77&nbsp;MHz. * 18. 11. - Predsednik Regan predložio plan ''[[Zero Option]]'': neće u Evropi postaviti balističke rakete [[Pershing II]] i krstareće rakete ako Sovjeti uklone rakete SS-4, SS-5 i SS-20 usmerene ka Zapadnoj Evropi. * [[20. 11.]] - [[Šah]]ovski šampion [[Anatolij Karpov]] sačuvao titulu od [[Viktor Korčnoj|Viktora Korčnoja]]. * [[21. 11.]] - Tanker ''Globe Asimi'' se nasukao u sovjetskoj luci [[Klaipėda]], izlila se nafta. * [[23. 11.]] - [[Ronald Reagan]] potpisao tajnu direktivu NSDD-17 kojom je [[CIA]] ovlašćena da pomaže [[kontraši]]ma u [[Nikaragva|Nikaragvi]] (→ [[Irangate]]). * [[24. 11.]] - Tajfun Irma izazvao blizu 600 žrtava na Filipinima. * [[25.11.|25]] - [[26. 11.]] - Neuspeli pokušaj puča na [[Sejšeli]]ma (grupa plaćenika na čelu sa "Mad" [[Mike Hoare]]-om). * [[29. 11.]] - Auto-bomba u [[damask|damaštanskoj]] četvrti Azbakija ubila preko 200 osoba - okrivljeno Muslimansko bratstvo. * 29. 11. - Poginula [[Natalie Wood]]. * 29. 11. - [[Roberto Suazo Córdova]] izabran nakon deset godina za prvog civilnog predsednika [[Honduras]]a (1982-86), ali vojska i dalje ima neke povlastice. * [[29. 11.]] - [[7. 12.]] - [[Operacija Tariq al-Qods]] ("Jerusalimski put"): Iranci oslobađaju grad [[Bostan (Iran)|Bostan]], prvi put koriste taktiku "ljudskog talasa". * [[30. 11.]] - U Ženevi počinju formalni pregovori između američke i sovjetske strane, koji će dovesti do zaključenja [[Sporazum o nuklearnim snagama srednjeg dometa|Sporazuma o nuklearnim snagama srednjeg dometa]] 1987. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Inex-Adria Aviopromet Flight 1308]]: avion [[McDonnell Douglas MD-80|MD 81]] [[Adria Airways|Inex Adria Avioprometa]] udario u planinu na [[Korzika|Korzici]], poginulo 178 putnika i članova posade. * [[4. 12.]] - "[[Bantustan]]" [[Ciskei]] oglašen nezavisnim od Južne Afrike, što na strani niko ne priznaje (ukinut 1994). * [[5. 12.]] - Građani SFRJ od danas mogu bez carine uvesti robu najviše vrednosti od 200 dinara (5,26 dolara, ranije moglo 1500 dinara) - mera protiv devalvacije dinara. * [[10. 12.]] - Argentinski predsednik gen. Viola zbačen vojnim udarom, sledi [[Leopoldo Galtieri]] (do 1982). * [[11. 12.]] - [[Salvadorski građanski rat]]: [[masakr u El Mozoteu]], vojska ubila između 700 i 1.000 civila. [[Datoteka:SSBN Typhoon.jpg|mini|200px|left|[[Podmornice klase Akula]]/Typhoon]] * [[12. 12.]] - Sovjeti uveli u službu prvu [[Podmornice klase Akula|podmornicu klase Akula]] (na zapadu poznatu kao ''Typhoon''), najveća nuklearna podmornica na svetu. * 12. 12. - Senegal i Gambija potpisali sporazum o [[Senegambija|Senegambijskoj]] Konfederaciji (traje 1982-89). [[Datoteka:AGAD Gen. Wojciech jaruzelski 13 grudnia 1981.jpg|mini|200px|[[Wojciech Jaruzelski]] objavljuje ratno stanje]] * [[13. 12.]] - [[Wojciech Jaruzelski]] proglasio [[ratno stanje u Poljskoj (1981-83)|ratno stanje u Poljskoj]] nakon što je Solidarnost planirala generalni štrajk (u Jugoslaviji se to kritikuje i od vlasti i od disidenata, beogradski intelektualci šalju protestna pisma u Varšavu). * [[14. 12.]] - [[Izrael]] anektirao [[Golanska visoravan|Golansku visoravan]], što niko ne priznaje. * [[15. 12.]] - Automobil-bomba uništila [[irak|iračku]] ambasadu u [[Bejrut]]u, poginulo 61. * [[16. 12.]] - "Pacifikacija Wujeka" - policija i vojska razbile štrajk u rudniku kod poljskih [[Katowice|Katowica]], poginulo devet radnika. * [[17. 12.]] - Samoubistvo [[Mehmet Šehu|Mehmeta Šehua]], albanskog premijera i desne ruke [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Kasnije optužen da je agent Jugoslavije, CIA-e i KGB-a. * 17. 12. - Italijanske Crvene brigade kidnapovale američkog generala [[James L. Dozier|Jamesa L. Doziera]] (kontrateroristički tim ga oslobodio 28. 1.). * [[19. 12.]] - Prvi let sovjetskog strateškog bombardera [[Tupoljev Tu-160]] (ušao u službu 1987). * [[21. 2.]] - Bombaški napad na prostorije [[Radio Slobodna Evropa|Radio Slobodne Evrope]]/Radio Slobode u Minhenu. [[Datoteka:Medalja 40 godina JNA 2.jpg|mini|100px|40 godina JNA]] * [[22. 12.]] - [[Leopoldo Galtieri]] dolazi na čelo vojne hunte u [[Argentina|Argentini]]. * [[24.12.|24]] - [[26. 12.]] - 18. sednica CK [[SK Srbije]]. Lideri (uže) Srbije osuđuju autonomašku isključivost, Vojvođani smatraju neprihvatljivim svaku promenu ustanovljenih ustavnih odnosa. * [[27. 12.]] - Prvi diplomci Islamskog teološkog fakulteta u Sarajevu (danas [[Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]]). * [[30. 12.]] - Premijera predstave "Solunci govore" u beogradskom Narodnom pozorištu. * [[31. 12.]] - Zrakoplovni satnik [[Jerry Rawlings]] po drugi put dolazi pučem na vlast u [[Gana|Gani]], ostaje do 2001. === Kroz godinu === [[Datoteka:Ljig spomenik2.jpg|mini|150px|Spomenik [[ljig|ljiškoj]] borbi 1941, vajar [[Oto Logo]]]] * Izgrađena nova zgrada [[Vojnomedicinska akademija|VMA]] u Beogradu. * Osnovan [[Nacionalni park Tara]]. * Privreda SFRJ: ** Osnovana Komisija za ekonomsku stabilizaciju, poznata kao Krajgerova komisija. ** Spoljna trgovina SFRJ: izvoz 10,457 mlrd. dolara (realno +11%), uvoz 15,265 mlrd (-5%), deficit 20% manji nego 1980. ** SFRJ: Dogovoreno 4,67 milijardi dolara stranih kredita od MMF i ostalih u 3-godišnjem periodu. Za finansiranje obaveza u 1981. uzeto 3,8 milijardi dolara kredita (MMF, strane banke, Libija, Francuska, Kuvajt); inflacija 39% (ili 35,7%, peta inflacija na svetu<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/08/27/Argentinas-inflation-was-the-highest-in-the-world-at/9989399268800/ Argentina's inflation was the highest in the world at...]. upi.com Archives Aug. 27, 1982</ref>). ** Od 1973, uzeto je oko 16,5 milijardi dolara zajmova, bruto dug je 21 milijardu dolara, čisto 19,5 milijardi.<ref>Jović 2003, 223</ref> ** Zemlju posetilo rekordnih 6,6 miliona turista, potrošilo rekordnih 1,35 milijardi dolara<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/05/18/A-record-66-million-foreign-tourists-visited-Yugoslavia-in/5352390542400/ A record 6.6 million foreign tourists visited Yugoslavia in...]. upi.com Archives May 18, 1982</ref> (3,38 milijardi u dolarima iz 2016.). ** Tvornica [[glinica|glinice]] u [[Obrovac|Obrovcu]] ("Jadral"), otvorena siječnja [[1979]], zatvorena zbog nerentabilnosti i nedostatka sirovina. Najpoznatija "propala investicija" ex-Yu. ** Samo 1,5% tvornica ima jedan ili više OOUR-a u drugoj republici (prema 2,1% 1976).<ref>Jović 2003, 220</ref> * U SFRJ ima 594 "politička zatvorenika" (380 Albanaca, 78 Hrvata, 72 Srba itd.), što je po izveštaju [[Amnesty International]]-a srazmerno najviše u Evropi<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-57.shtml "Political Crimes" In Yugoslavia and the Case of The Naked Island]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, S.Stanković, RFE Research</ref>. [[Datoteka:White House Moscow (1992).jpg|mini|240px|[[Beli dom (Moskva)|Beli dom]] u Moskvi]] * Pregled američkog magazina ''A.D.'' za 1981. beleži "hapšenja katoličkih sveštenika i nekih članova muslimanske manjine" u SFRJ<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/04/09/1981-was-a-bloody-year-for-religious-freedom/5281387176400/ 1981 was a bloody year for religious freedom]. upi.com Archives April 9, 1982</ref>. * Knjiga "Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita" [[Vladimir Dedijer|Vladimira Dedijera]] izaziva kontraverze. * [[Tanzanija]] dogovorila zajam od Jugoslavije, između ostalih. * [[Marjan Beneš]] se povukao s ringa zbog gubitka vida na jednom oku. * [[Nicolae Ceaușescu]] započinje žestoku [[Politika štednje u Rumuniji 1980-tih|politiku štednje u Rumuniji]] kako bi otplatio strane dugove - to i uspeva do 1989, po cenu velikih patnji i žrtava koje vode [[Rumunska revolucija (1989)|revoluciji]]. * Objavljena je kviz društvena igra ''[[Trivial Pursuit]]''. == 1981. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "[[Velo misto]]" 1980-81, "[[Nepokoreni grad]]", "[[Jelenko (TV serija)|Jelenko]]" (snim. 1980) (TV Zagreb); "[[Poslednji čin]]", "Duvanski put" (snim. 1980), "Pesničke vedrine" (1981-82), "Svetozar Marković" (snim. 1980), "Priče preko pune linije" (1981-82), "Vojnici" (snim. 1980), "Sedam sekretara SKOJ-a" (snim. 1978?) (TV Beograd); "Mi smo smešna porodica", "Baza na Dunavu", "Optimisták" (TV Novi Sad); "Djetinjstvo mladosti", "Osma ofanziva" (TV Sarajevo) (→ [[:Kategorija:1981. na televiziji]]). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Dorotej (film)|Dorotej]]", "[[Dečko koji obećava]]", "[[Sok od šljiva (film)|Sok od šljiva]]", "[[Laf u srcu]]", "[[Šesta brzina]]", "[[Neka druga žena]]", "[[Ritam zločina]]", "[[Sezona mira u Parizu]]", "[[Sjećaš li se Doli Bel]]", "[[Kraljevski voz]]", "[[Banović Strahinja (film)|Banović Strahinja]]", "[[Pad Italije]]", "[[Samo jednom se ljubi (film)|Samo jednom se ljubi]]", "[[Gosti iz galaksije]]", "[[Visoki napon (film)|Visoki napon]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1981.]]). * Neki domaći muzički/glazbeni albumi<ref>[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&format_exact=Album&year=1981&decade=1980&country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1981 on Discogs]. discogs.com (pristup. 29. 5. 2016.)</ref>: ** Pop/rock: <small>Kompilacija:</small> "[[Paket aranžman]]"; <small>Kompilacija:</small> "[[Novi Punk Val 78-80]]"; <small>Kompilacija:</small>: "Artistička radna akcija"; <small>[[Šarlo Akrobata]]:</small> "[[Bistriji ili tuplji čovek biva kad...]]"; <small>[[Električni orgazam]]:</small> "[[Električni orgazam (album)|Električni orgazam]]"; <small>[[Idoli (grupa)|Idoli]]:</small> "[[VIS Idoli (album)|VIS Idoli]]"; <small>[[Lačni Franz]]:</small> "Ikebana"; <small>[[Oliver Mandić]]:</small> "Probaj me"; <small>[[Bijelo dugme]]:</small> "[[5. april '81]]" i "Koncert kod Hajdučke česme"; <small>[[Film (glazbeni sastav)|Film]]:</small> "[[Film u Kulušiću – Live]]" i "[[Novo!Novo!Novo! Još jučer samo na filmu a sada i u vašoj glavi]]"; <small>[[Riblja čorba]]:</small> "[[Pokvarena mašta i prljave strasti]]" i "[[Mrtva priroda (album)|Mrtva priroda]]"; <small>[[Azra]]:</small> "[[Sunčana strana ulice (album)|Sunčana strana ulice]]"; <small>[[Prljavo kazalište]]:</small> "[[Heroj ulice]]"; <small>[[Aerodrom (bend)|Aerodrom]]:</small> "[[Tango Bango]]"; <small>[[Parni valjak]]:</small> "[[Vrijeme je na našoj strani]]"; <small>[[Smak]]:</small> "[[Zašto ne volim sneg]]"; <small>[[Divlje jagode (bend)|Divlje jagode]]:</small> "[[Stakleni hotel]]"; ** Zabavni: <small>[[Novi fosili]]:</small> "[[Budi uvijek blizu]]"; <small>[[Zdravko Čolić]]:</small> "[[Malo pojačaj radio]]"; <small>[[Jadranka Stojaković]]:</small> "Svitanje"; ** Folk: <small>[[Miroslav Ilić]]:</small> "[[Tako mi nedostaješ]]"; <small>[[Cune Gojković]]:</small> "Janičar"; <small>[[Halid Bešlić]]:</small> "[[Sijedi starac (Halid Bešlić)|Sijedi starac]]". ** Debitantski albumi (ne mora biti početak karijere): Šarlo Akrobata, Orgazam, Idoli, Haustor, Lačni Franz, Oliver Mandić, Jadranka Stojaković, [[Stijene (bend)|Stijene]], [[Rok Mašina]], [[Zana (grupa)|Zana]], [[Piloti (grupa)|Piloti]], Halid Bešlić, [[Izvorinka Milošević]], [[Merima Njegomir]], [[Mitar Mirić]], [[Marinko Rokvić]], [[Asim Brkan]], [[Kemal Malovčić]], [[Dobrivoje Topalović]], [[Hasan Dudić]], [[Šerif Konjević]], [[Vida Pavlović]], ansambl Južni vetar. (→ [[:Kategorija:Albumi 1981.]]) * Neka vozila uvedena 1981: <gallery> Renault 9 Cambridge.jpg|[[Renault 9 i 11]] (Evropski auto godine '82) Delorean DMC-12 side.jpg|[[DeLorean DMC-12]] Polo 2 b v sst.jpg|[[Volkswagen Polo]] II Renault trafic jaslo.jpg|[[Renault Trafic]] I gen. 1982 Citroen Visa Club 652cc (15402862072).jpg|[[Citroën Visa]], novi izgled </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1981.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[3. 1.]] - [[Eli Manning]], igrač američkog fudbala * [[7. 1.]] - [[James Denton]], britanski novinar i sportist * [[14. 1.]] - [[Jadranka Đokić]], hrvatska glumica * [[15. 1.]] - [[El Hadji Diouf]], senegalski fudbaler * 15. 1. - [[Pitbull (rapper)]] * [[21. 1.]] - [[Ivan Ergić]], fudbaler * [[25. 1.]]. - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač († [[2007]]) * 25. 1. - [[Alicia Keys]], kantautorka, glumica * [[28. 1.]] - [[Elijah Wood]], glumac * [[30. 1.]] - [[Dimitar Berbatov]], bugarski fudbaler * [[31. 1.]] - [[Justin Timberlake]], kantautor, glumac * [[6. 2.]] - [[Dragan Markovina]], povjesničar * [[17. 2.]] - [[Paris Hilton]], poznata ličnost... * [[19. 2.]] - [[Beth Ditto]], kantautorka * [[24. 2.]] - [[Lleyton Hewitt]], teniser === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[10. 3.]] - [[Samuel Eto'o]], kamerunski fudbaler * [[12. 3.]] - [[Katarina Srebotnik]], slovenačka teniserka * [[16. 3.]] - [[Péter Magyar]], premijer Mađarske * [[18. 3.]] - [[Fabian Cancellara]], biciklista * [[19. 3.]] - [[Kolo Touré]], fudbaler * [[29. 3.]] - [[Dolores Lambaša]], glumica († [[2013]]) * [[14. 4.]] - [[Jacques Houdek]], hrvatski pjevač * [[18. 4.]] - [[Filip Juričić]], glumac * [[19. 4.]] - [[Hayden Christensen]], glumac * [[23. 4.]] - [[Seka Aleksić]], folk pevačica * 23. 4. - [[Monica Sweetheart]], glumica * 23. 4. - [[Jelena Veljača]], glumica, scenaristica i spisateljica * [[25. 4.]] - [[Felipe Masa]], vozač Formule 1 * 25. 4. - [[Anja Pärson]], skijašica * 25. 4. - [[Jovana Janković]], TV voditeljka * [[26. 4.]] - [[Caro Emerald]], holandska pevačica * [[28. 4.]] - [[Jessica Alba]], američka glumica === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[9. 5.]] - [[Denis Pušilin]], političar na istoku Ukrajine * [[13. 5.]] - [[Sunny Leone]], glumica * [[15. 5.]] - [[Patrice Evra]], fudbaler * [[20. 5.]] - [[Iker Casillas]], golman * [[26. 5.]] - [[Dino Drpić]], nogometaš * [[29. 5.]] - [[Andrej Aršavin]], fudbaler * [[5. 6.]] - [[Jade Goody]], učesnica reality TV († [[2009]]) * [[7. 6.]] - [[Ana Kurnjikova]], teniserka * [[9. 6.]] - [[Natalie Portman]], američka glumica izraelskog podrijetla * 9. 6. - [[Ana Maras]], glumica * [[12. 6.]] - [[Adriana Lima]], brazilska manekenka * [[13. 6.]] - [[Chris Evans (glumac)]] * [[25. 6.]] - [[Simon Ammann]], skijaški skakač === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[8. 7.]] - [[Anastasija Miskina]], teniserka * [[12. 7.]] - [[Maya Sar]], bh. pjevačica * [[14. 7.]] - [[Jelena Lolović]], srpska alpska skijašica * [[24. 7.]] - [[Nayib Bukele]], predsednik Salvadora * [[29. 7.]] - [[Fernando Alonso]], vozač Formule 1 * [[8. 8.]] - [[Roger Federer]], švicarski teniser * [[12. 8.]] - [[Djibril Cissé]], fudbaler * [[21. 8.]] - [[Sloboda Mićalović]], glumica * [[29. 8.]] - [[Dimitrije Vojnov]], glumac, scenarista, kritičar === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[4. 9.]] - [[Beyoncé Knowles]], američka glumica i pjevačica * [[12. 9.]] - [[Jennifer Hudson]], glumica * [[21. 9.]] - [[Nicole Richie]], TV osoba * 21. 9. - [[Amel Mekić]], bh. džudista * [[26. 9.]] - [[Serena Williams]], američka teniserka * [[27. 9.]] - [[Cytherea (glumica)]] * [[3. 10.]] - [[Zlatan Ibrahimović]], švedski nogometaš bosanskog porijekla * [[7. 10.]] - [[Ana Franić]], srpska glumica * [[12. 10.]] - [[Arben Avdija]], bh. nogometaš * [[17. 10.]] - [[Juice (muzičar)|Juice]], srpski hip hop muzičar * [[21. 10.]] - [[Nemanja Vidić]], srpski fudbaler * [[24. 10.]] - [[Tila Tequila]], model, TV osoba * [[28. 10.]] - [[Milan Baroš]], češki fudbaler * [[30. 10.]] - [[Ivanka Trump]], američki model, Donaldova kćerka === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[11. 11.]] - [[Guillaume od Luksemburga]], naslednik Velikog vojvodstva * [[25. 11.]] - [[Xabi Alonso]], fudbaler * 25. 11. - [[Barbara Pierce Bush|Barbara P.]] i [[Jenna Bush Hager]], kćerke G. W. Busha * [[26. 11.]] - [[Natasha Bedingfield]], pevačica * [[27. 11.]] - [[Nataša Janjić]], hrvatska glumica * [[2. 12.]] - [[Britney Spears]], američka pop pjevačica i glumica * [[11. 12.]] - [[Nikki Benz]], glumica * [[12. 12.]] - [[Moamer Kasumović]], glumac * [[13. 12.]] - [[Amy Lee]], kantautorka ''Evanescence'' * [[15. 12.]] - [[Roman Pavljučenko]], fudbaler * [[18. 12.]] - [[Nives Celzijus]], model, pjevačica, spisateljica * [[24. 12.]] - [[Dima Bilan]], ruski pevač, glumac, istoričar * [[28. 12.]] - [[Sienna Miller]], glumica === Kroz godinu === * [[Aleksandar Josipović]], plesač, koreograf == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1981.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[5. 1.]] - [[Harold Urey]], američki fizikalni hemičar, nobelovac (* [[1893]]) * [[19. 1.]] - [[Vukić Mićović]], srpski hemičar, akademik (* [[1896]]) * 19. 1. - [[Francesca Woodman]], fotografkinja (* [[1958]]) * [[21. 1.]] - [[Mile Dupor]], astrolog (* [[1905]]) * [[23. 1.]] - [[Samuel Barber]], američki kompozitor (* [[1910]]) * [[26. 1.]] - [[Mustafa Ico Voljevica]], slikar (* [[1931]]) * [[9. 2.]] - [[Bill Haley]], rok muzičar (* [[1925]]) * [[18. 2.]] - [[Jack Northrop]], proizvođač aviona (* [[1895]]) * [[20. 2.]] - [[Nicolas de Gunzburg]], bankar, plejboj, urednik, glumac (* [[1904]]) * [[22. 2.]] - [[Michael Maltese]], scenarista crtanih filmova (* [[1908]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[9. 3.]] - [[Max Delbrück]], biofizičar, nobelovac (* [[1906]]) * [[22. 3.]] - [[John S. McCain, Jr.]], admiral SAD (* [[1911]]) * [[23. 3.]] - [[Ljubica Oblak-Strozzi]], hrvatska pjevačica (* [[1896]].) * 23. 3. - [[Claude Auchinleck]], britanski feldmaršal (* [[1884]]) * 23. 3. - [[Beatrice Tinsley]], astronomica (* [[1941]]) * [[25. 3.]] - [[Edward Lasker]], šahista i goista (* [[1885]]) * [[3. 4.]] - [[Juan Trippe]], osnivač avio-kompanije Pan-Am (* [[1899]]) * [[8. 4.]] - [[Omar Bradley]], general armije SAD (* [[1893]]) * [[12. 4.]] - [[Joe Louis]], bokser (* [[1914]]) * [[23. 4.]] - [[Bela Krleža]], glumica, Miroslavova supruga (* [[1896]]) * [[29. 4.]] - Dušan Jovanović - Čika Duško, pionir srpskog planinarstva (* [[1903]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === [[Datoteka:Bob-Marley 3 (cropped).jpg|100px|mini|[[Bob Marley]]]] * [[5. 5.]] - [[Bobby Sands]], pripadnik IRA, vođa štrajka glađu (* [[1954]]) * [[8. 5.]] - [[Jože Brilej]], jugoslavenski diplomata (* [[1910]]) * [[9. 5.]] - [[Margaret Lindsay]], američka glumica (* [[1910]]) * [[11. 5.]] - [[Bob Marley]], rege muzičar (* [[1945]]) * [[12. 5.]] - [[Vladimir Popović (glumac)|Vladimir Popović]], glumac (* [[1935]]) * [[18. 5.]] - [[William Saroyan]], američki književnik. (* [[1908]]) * 18. 5. - [[Eleonore Baur]], nacistkinja (* [[1885]]) * [[20. 5.]] - [[Dositej Stojković]], poglavar nepriznate Makedonske pravoslavne crkve (* [[1906]]) * [[28. 5.]] - [[Stefan Wyszyński]], kardinal, primas Poljske (* [[1901]]) * [[29. 5.]] - [[Soong Ching-ling]], počasna predsednica NR Kine (* [[1893]]) * [[1. 6.]] - [[Drago Ivanišević]], književnik, kazališni djelatnik (* [[1907]]) * [[12. 6.]] - [[Milorad Petrović - Lord]], poslednji general kraljevske vojske (* [[1882]]) * [[19. 6.]] - [[Lotte Reiniger]], animatorka (* [[1899]]) * [[23. 6.]] - [[Zarah Leander]], glumica i pevačica (* [[1907]]) * [[28. 6.]] - [[Mohammad Beheshti]], vrhovni sudija IR Iran (* 1929) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === [[Datoteka:Neda Spasojevic 2009 Serbian stamp.jpg|100px|mini|[[Neda Spasojević]]]] * [[1. 7.]] - [[Marcel Breuer]], arhitekt (* [[1902]]) * [[10. 7.]] - [[Bogdan Vujošević]], general-potpukovnik JNA, narodni heroj (* [[1912]]) * [[16. 7.]] - [[Neda Spasojević]], srpska glumica. (* [[1941]]) * [[27. 7.]] - [[William Wyler]], filmski režiser, scenarista, producent (* [[1902]]) * [[29. 7.]] - [[Robert Moses]], urbani planer NYC (* [[1888]]) * [[31. 7.]] - [[Omar Torrijos]], šef države Paname (* [[1929]]) * [[1. 8.]] - [[Paddy Chayefsky]], scenarista, pisac (* [[1923]]) * [[9. 8.]] - [[Stane Derganc]] - Verigar, gimnastičar (* [[1893]]) * [[10. 8.]] - [[Vule Jevtić]], kompozitor i vokalni solista hora RTB (* [[1913]]) * 10. 8. - [[Dušan Popov]], obaveštajac iz II sv. rata (* [[1912]]) * [[12. 8.]] - [[Aleš Bebler]], učesnik Španskog rata i NOB, političar, diplomata, narodni heroj (* [[1907]]) * [[13. 8.]] - [[Stevan Doronjski]], član predsedništava SFRJ i CK SKJ (* [[1919]]) * [[18. 8.]] - [[Anita Loos]], scenaristkinja (* [[1889]]) * [[27. 8.]] - [[Valerij Harlamov]], hokejaš (* [[1948]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[1. 9.]] - [[Albert Speer]], njemački arhitekt i nacistički ministar naoružanja (* [[1905]]) * [[2. 9.]] - [[Andrija Maurović]], hrvatski crtač stripova (* [[1901]].) * [[3. 9.]] - [[Zorica Šumadinac]], glumica (* [[1946]]) * [[7. 9.]] - [[Edwin Albert Link]], pionir avijacije, podvodne arheologije i podmorskih vozila (* [[1904]]) * [[8. 9.]] - [[Hideki Yukawa]], fizičar, nobelovac (* [[1907]]) * [[9. 9.]] - [[Jacques Lacan]], psihoanalitičar, poststrukturalista (* [[1901]]) * [[12. 9.]] - [[Eugenio Montale]], književnik, nobelovac (* [[1896]]) * [[28. 9.]] - [[Ksenija Atanasijević]], filozof i književnica (* [[1894]]) * 28. 9. - [[Rómulo Betancourt]], bivši predsednik Venecuele (* [[1908]]) * 28. 9. - [[Ivo Čupar]], stomatolog, akademik JAZU (* [[1901]]) * [[5. 10.]] - [[Gloria Grahame]], glumica (* [[1923]]) * [[6. 10.]] - [[Anwar Sadat]], egipatski političar i predsednik (* [[1918]]) * [[16. 10.]] - [[Moše Dajan]], izraelski vojni vođa i političar (* [[1915]]) * [[24. 10.]] - [[Edith Head]], kostimografkinja sa osam oskara (* [[1897]]) * [[25. 10.]] - [[Ariel Durant]], supruga i saradnica Willa Duranta (* [[1898]]) * [[26. 10.]] - [[Franjo Mraz]], hrvatski naivni slikar (* [[1910]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Natalie Wood Allan Warren.jpg|100px|mini|[[Natalie Wood]]]] * [[3. 11.]] - [[Edvard Kocbek]], slovenski književnik (* [[1904]].) * [[5. 11.]] - [[Jean Eustache]], filmski režiser (* [[1938]]) * [[7. 11.]] - [[Will Durant]], pisac, filozof, istoričar (* [[1885]]) * [[10. 11.]] - [[Abel Gance]], filmski režiser (* [[1889]]) * [[12. 11.]] - [[William Holden]], glumac (* [[1918]]) * [[19. 11.]] - [[Novak Simić]], književnik (* [[1906]]) * [[22. 11.]] - [[Milan Kašanin]], srpski istoričar umetnosti (* [[1895]]) * 22. 11. - [[Hans Adolf Krebs]], njemački liječnik, nobelovac (* [[1900]]) * [[26. 11.]] - [[Max Euwe]], holandski šahista, bivši svetski šampion (* [[1901]]) * [[29. 11.]] - [[Natalie Wood]], glumica (* [[1938]]) [[Datoteka:Miroslav Krleža Radićeva ZG.jpg|100px|mini|[[Miroslav Krleža]]]] * [[2. 12.]] - [[Hugo Klajn]], književnik, neuropsihijatar, pozorišni reditelj, profesor (* [[1894]]) * [[6. 12.]] - [[Stjepan Gunjača]], arheolog, muzeolog (* [[1909]]) * [[11. 12.]] - [[Sima Milutinović (konstruktor aviona)|Sima Milutinović]], konstruktor aviona (* [[1899]]) * [[17. 12.]] - [[Mehmet Shehu]], premijer Albanije (* [[1913]]) * [[29. 12.]] - [[Miroslav Krleža]], hrvatski književnik i enciklopedista (* [[1893]]) * [[30. 12.]] - [[Franjo Šeper]], zagrebački nadbiskup, kardinal (* [[1905]].) === Kroz godinu === * [[Krista Đorđević]], dobrotvorka, saradnica NOP (* [[1892]]) * [[Mica Todorović]], slikarica (* [[1900]]) * [[Petar Đurković]], astronom (* 1908) * [[Đurica Jojkić]], bivši gradonačelnik Beograda i preds. I.V. SR Srbije (* 1914) * [[Jovan Marjanović]], srpski istoričar (* [[1922]]) * [[Pavle Radovanović (vajar)]] (* [[1923]]) * [[Borislav Pašćan]], dirigent, pedagog (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Nicolaas Bloembergen]], [[Arthur L. Schawlow]] (doprinos razvoju laserske [[Spektroskopija|spektroskopije]]) i [[Kai Manne Siegbahn]] (doprinos razvoju [[Elektronska spektroskopija|elektronske spektroskopije]] visoke rezolucije) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: teorije u vezi toka hemijskih reakcija i to [[Kenichi Fukui]] ([[teorija graničnih molekularnih orbitala]]) i [[Roald Hoffmann]] ([[Woodward–Hoffmannova pravila]]) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Roger W. Sperry]] (otkrića u vezi funkcionalne specijalizacije cerebralnih hemisfera, → ''[[split-brain]]''), [[David H. Hubel]] i [[Torsten N. Wiesel]] (otkrića u vezi [[Vidna kora|prerade informacija]] u [[Vizualni sistem|vizualnom sistemu]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Elias Canetti]] (zapisi širokih pogleda, bogatstvo ideja i artističke snage) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[UNHCR|UNHCR - Ured visokog povjereništva UN za izbjeglice]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[James Tobin]] (analiza finansijskih tržišta i njihovih odnosa sa odlukama o potrošnji, zaposlenošću, proizvodnjom i cenama) == Reference == {{reference|2}} ; Literatura * ''Collier's Year Book'' za 1981 (Microsoft Encarta 2004). * Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003 == Vanjske veze == * [http://www.upi.com/Archives/1982/01/01/Focus-82-A-year-the-world-would-prefer-to-forget/2266378709200/ Focus '82: A year the world would prefer to forget]. Jan. 1, 1982. upi.com Archives * {{en}} [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/_index_page_19.shtml OSA,RFE/RL Background Reports, Page #19]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml Yugoslavia One Year After Tito's Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054922/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-227.shtml The Kosovo Unrest -- The Causes And The Consequences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529135609/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-227.shtml |date=2018-05-29 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-11.shtml The Kosovo Events In Perspective]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Patrick Moore, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-237.shtml Why New Unrest In Kosovo?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307202411/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-237.shtml |date=2016-03-07 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-120.shtml Yugoslavia's Census -- Final Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226175341/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-120.shtml |date=2017-12-26 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-205.shtml Exodus of Serbs from Kosovo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-154.shtml On the Eve of the Self-Managers' Congress: Changes in the Offing?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055047/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-154.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-14.shtml Yugoslav Communists Mourn Stevan Doronjski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054811/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-14.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-17.shtml Economic Development Of Kosovo Under Discussion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309052545/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-17.shtml |date=2016-03-09 }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-147.shtml Reforms at the University of Kosovo: Reaction to Nationalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054846/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-147.shtml |date=2011-07-28 }}, John Blahnik, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-76.shtml Kosovo Provincial Government And Party Leaderships Purged] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055108/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-76.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-197.shtml Sergej Kraigher -- Yugoslavia's New State President] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326063410/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-197.shtml |date=2012-03-26 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml A New High In Albanian-Kosovar Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055143/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-38.shtml Kosovo Albanian Leader Attacks Enver Hoxha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054959/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-38.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-277.shtml More on Fadil Hoxha's Sharp Attack on Tirana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054835/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-277.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-80.shtml Dusan Dragosavac New Party President in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055057/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-80.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-121.shtml Tirana Implies Soviet-Serbian Plot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054910/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-121.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-169.shtml Catholic Church Under Fire In Croatia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055037/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-169.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-1.shtml New Books about Soviet Gulag Published in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054822/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-1.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-26.shtml Vukmanovic Censures Dedijer Over Tito's Biography]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-133.shtml Albania's Number Two Man -- Mehmet Shehu -- Commits Suicide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055023/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-133.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-128.shtml More On Albanian Premier's Mysterous Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055126/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-128.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-107.shtml Yugoslav Author on Moscow's Conflict with East European Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055117/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-107.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE {{Commonscat|1981}} [[Kategorija:1980.]] gvtebvkkovf03mki7k1t7cilfpmcii3 0 22185 42600555 42459598 2026-05-20T17:53:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600555 wikitext text/x-wiki '''Država Chin''' je [[administrativne podjele Mjanmara|država]] u [[Mianmar|Mjanmaru]]. Glavni grad je [[Hakha]]. Postoji 14 gradskih područja u Državi Chin: [[Cikha]], [[Hakha]], [[Falam (town)|Falam]], [[Kanpalet]], [[Matupi]], [[Rezua]], [[Mindat]], [[Paletwa]], [[Rihkhuadar]], [[Thantlang]], [[Teddim]], [[Tuithang]] and [[Tonzang]]. == Demografija == Narod Chin se sastoji od mnogih grupa koje, iako historijski povezane, govore različite jezike te imaju različite kulturne i historijske identitete. Riječ Chin je, po svemu sudeći, egzonim koji su dali Burmanci i kome je porijeklo nepoznato - iako su najbolji kandidati za to riječi 'košara' i 'prijatelj'. Ta imena su opravdana s obzirom da su Chin poznati po tkačkim vještinama, kao i da su mnogo godinam bili u dobrim trgovačkim odnosima s narodima nizina. U posljednje vrijeme su neke Chin grupe počele tvrditi da je autonim 'Zo' pravo zajedničko i domorodačko ime za sve Chine. Svako pleme ima vlastito ime, nopr. Asho, Laizo, Zyou, Mizo, Zomi, K'cho itd. Ti nazivi mogu biti kognati, ali svako pleme ima vlastiti izgovor, a ponekad i vlastito značenje. Zbog toga je teško odabrati pravilni izgovor jezika koji bi ih sve predstavljao. Riječ 'Salai' se koristi kao prvo ime svakog Chin muškarca, a 'Mai' za žene. Chin tvore većinu Države Chin. Zahvaljujući radu misionara u prethodnih stotinu godina, veliki dio njih se danas smatra kršćanima. Značajna manjina se, pak, još uvijek vjerna [[animizam|animističkim]] vjerovanjima i [[Theravada|Theravada budizmu]]. == Povezano == * [[Čin (narod)]] == Literatura == * F.K. Lehman. 1963. 'The Structure of Chin Society;: A Tribal People of Burma Adapted to a Non-Western Civilization.' University of Illinois Press. == Vanjske veze == {{Incubator|code= chi|language= Chin}} * [http://www.chinland.com CHIN NATIONAL FRONT] * [http://www.chinforum.org CHIN FORUM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509063438/http://www.chinforum.org/ |date=2008-05-09 }} * [http://www.chro.org CHIN HUMAN RIGHTS ORGANIZATION] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050707084213/http://www.chro.org/ |date=2005-07-07 }} * [http://www.zogam.com ZOGAM Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126043338/http://www.zogam.com/ |date=2021-01-26 }} * [http://www.zogam.net News from Zomi in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219030243/http://www.zogam.net/ |date=2018-02-19 }} * [http://www.groups.yahoo.com/groups/zomi Zomi International Network]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ccgev.de Chin Community Germany] * [http://www.zogam.org The official website of Zomi Reunification Organisation] * [http://www.zomi.info Zomi Information Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006123233/http://www.zomi.info/ |date=2007-10-06 }} * [http://www.chinfolk.tk Chin Community in Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522064557/http://www.chinfolk.tk/ |date=2008-05-22 }} * [http://www.zomistore.com The Only Chin(Zomi) Online Store] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070305160032/http://www.zomistore.com/ |date=2007-03-05 }} {{Mjanmar}} [[Kategorija:Države Mjanmara]] {{geog-stub}} 208ntaf4x7h6p7el2oskb76g9as58us 0 22675 42600569 42556305 2026-05-20T19:45:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600569 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Jammu and Kashmir in India (de-facto) (disputed hatched).svg|thumb|]] '''Jammu i Kashmir''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Jammu and Kashmir'') {{audio|JammuKashmir.ogg|pronunciation}} ([[Međunarodna fonetska abeceda|IPA]]: {{IPA|/dʒəmmuː ənd kəʃmiːr/}}, [[kašmiri jezik|kašmirski]]:ज्वम त॒ कॅशीर جۄم تٕہ کٔشِیر, [[hindi]]:जम्मू और कश्मीर, [[urdu]]:مقبوضہ کشمیر) (često skraćen na Kašmir) je najsjevernija [[Države i teritorije Indije|država]] [[Indija|Indije]], čiji se najveći dio nalazi u [[Himalaja|himalajskim]] planinama. Jammu i Kashmir dijeli granicu s [[Himachal Pradesh]]om na jugu, [[Pakistan]]om na zapadu i [[Nardona Republika Kina|NR Kinom]] na sjeveru i istoku. Jammu i Kashmir se sastoji od tri jedinice: [[Jammu]], [[Dolina Kashmir|Doline Kashmira]] i [[Ladakh]]a. [[Srinagar]] je ljetni, a [[Jammu]] zimski glavni grad. Dolina Kashmira, isto tako poznata kao Kashmirska Dolina, je poznata po brojnim planinskim pejzažima. Poznat kao "Grad hramova", Jammu privlači desetine tisuća turista, isto kao i [[hinudizam|hinduističkih]] i [[muslimani (vjernici)|muslimanskih]] hodočasnika svake godine. Ladakh, također poznat kao "Mali [[Tibet]]", je poznat po ljepoti svojih planina i budističkoj kulturi koja je ustanovljena još u 2. vijeku. Iako većina stanovništva ispovijeda [[islam]], Jammu i Kashmir imaju velike i snažne zajednice [[Hinduizam|hindusa]], [[budizam|budista]] i [[sikizam|sika]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Jammu and Kashmir}} * [http://www.duggartimes.com Jammu heritage , jammu region , Dogra culture, Dogra Literature , Dogra Marriages , Dogra Fine Arts , Dogra Business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117181654/http://www.duggartimes.com/ |date=2012-01-17 }} * [http://heritageofkashmir.org Heritage of Kashmir - Official Website of Indian National Trust for Art and Cultural Heritage Jammu & Kashmir Chapter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207074337/http://heritageofkashmir.org/ |date=2021-12-07 }} * [http://jammukashmir.nic.in/ Official website of Government of Jammu and Kashmir, India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915154945/http://jammukashmir.nic.in/ |date=2017-09-15 }} * [http://jammuuniversity.in/ Official website of University of Jammu, Jammu and Kashmir, India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721110926/http://www.jammuuniversity.in/ |date=2010-07-21 }} * [http://202.141.137.162/index.html Official website of University of Kashmir, Jammu and Kashmir, India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530141007/http://202.141.137.162/index.html |date=2008-05-30 }} * [http://www.kashmirnetwork.com/gallery/ Kashmir Revisited Photogallery] * [http://www.kashmirnewz.com Kashmir Newz, news and feature service from Jammu and Kashmir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061216020253/http://www.kashmirnewz.com/ |date=2006-12-16 }} * [http://www.kashmirherald.com Kashmir Herald] * [http://www.kashmirhouseboats.com/kashmir-picture-gallery-photos.html Kashmir Pictures Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523224742/http://www.kashmirhouseboats.com/kashmir-picture-gallery-photos.html |date=2013-05-23 }} * [https://web.archive.org/web/20071203095700/http://www.geocities.com/pk_pandita/anantnag.html Anantnag Kashmir] * [http://www.jammu-kashmir.com/ Website about Jammu and Kashmir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129231750/http://www.jammu-kashmir.com/ |date=2009-01-29 }} * [http://jammu-kashmir.tripod.com/districts.html Jammu Kashmir Ladakh Districts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818201116/http://jammu-kashmir.tripod.com/districts.html |date=2011-08-18 }} * [http://www.koausa.org/Nature/maps.html Maps of Jammu and Kashmir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926225822/http://www.koausa.org/Nature/maps.html |date=2006-09-26 }} * [http://www.jktourism.org/ Jammu and Kashmir tourism department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217030231/http://www.jktourism.org/ |date=2010-02-17 }} * [http://news.google.com/news?hl=en&lr=&ie=UTF-8&oe=UTF-8&safe=off&q=Jammu+and+Kashmir&sa=N&tab=in Search for Jammu and Kashmir] on [[Google News]] * [http://www.outlookindia.com/fullprint.asp?choice=1&fodname=20051013&fname=madhu&sid=1 Opinion piece, 13 Oct 2005, on the policies of Chief Minister Mufti Muhammad Sayeed] * [http://www.usip.org/pubs/specialreports/sr133.html Quickstep or Kadam Taal?: The Elusive Search for Peace in Jammu and Kashmir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615035427/http://www.usip.org/pubs/specialreports/sr133.html |date=2009-06-15 }} [[U.S. Institute of Peace]] Report, March 2005 * [http://jammukashmir.nic.in/govt/cntit1.htm#1 Proclamation of May 1, 1951 on Jammu & Kashmir Constituent Assembly by Yuvraj (Crown Prince) Karan Singh from the Official website of Government of Jammu and Kashmir, India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612114256/http://jammukashmir.nic.in/govt/cntit1.htm#1 |date=2010-06-12 }} * [http://www.lib.berkeley.edu/SSEAL/SouthAsia/kashmir.html '''Conflict in Kashmir: Selected Internet Resources by the Library, University of California, Berkeley, USA'''; [[University of California, Berkeley]] Library Bibliographies and Web-Bibliographies list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110214218/http://www.lib.berkeley.edu/SSEAL/SouthAsia/kashmir.html |date=2017-11-10 }} {{Indija}} [[Kategorija:Države i teritorije Indije]] [[Kategorija:Sporna područja]] inqouf0z7zpwh6e0oh6xeesii3p9j7e 0 24566 42600588 42600272 2026-05-20T22:38:13Z Alekol 2231 /* April/Travanj */ 42600588 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2008}} Godina '''2008''' ('''[[Rimski brojevi|MMVIII]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u utorak]]. Označena je kao: * Međunarodna godina jezikâ __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.|1. januar]] - [[Eurozona]]: [[Cipar]] i [[Malta]] uveli [[euro]]; * 1. 1. - [[Slovenija]] je prva nova članica koja predsjedava [[Evropska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - Hrvatska: ** Započela primjena pravnog režima [[Zaštićeni ekološko-ribolovni pojas|Zaštićenog ekološko-ribolovnog pojasa]] Republike Hrvatske i na države članice [[Evropska unija|Europske unije]]; ** Ukinuto obavezno služenje vojnog roka u [[Oružane snage Republike Hrvatske|Oružanim snagama Republike Hrvatske]]; ** [[Hrvatska]] započela dvogodišnji mandat kao nestalna članica [[Vijeće sigurnosti|Vijeća sigurnosti UN-a]]. * 1. 1. - [[Serge Brammertz]] je novi tužilac [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|ICTY]]-ja umesto [[Carla Del Ponte|Karle Del Ponte]]. * 1. 1. - Postizborna kriza u [[Kenija|Keniji]]: rulja zapalila crkvu blizu [[Eldoret]]a, stradalo je više desetina žena i dece. * 1. 1. - Inflacija u [[Venezuela|Venezueli]]: uveden Čvrsti/tvrdi [[Venezuelanski bolívar|bolívar]] (''bolívar fuerte''), umesto 1.000 starih (traje do 2018). * [[2. 1.|2. januar]] - Energetska kriza 2000-tih: cijena sirove [[nafta|nafte]] je prelazila rekordnu cijenu od 100 [[Američki dolar|$]] po barrelu. * [[3. 1.]] - Finansijska, hipotekarna, kriza 2007-08: cena zlata u Londonu dostiže 865 dolara, oboren rekord iz 1980. * [[4. 1.]] - [[Reli Dakar]] je otkazan dan pre početka zbog terorističke opasnosti u Mauretaniji (na Badnji dan su ubijena četvorica francuskih turista) - sledeće godine prelaze u Južnu Ameriku. * [[5. 1.]] - Vanredni izbori u [[Gruzija|Gruziji]]: [[Mihail Saakašvili]] reizabran sa 55%. Neobavezujući referendum u korist članstva u NATO. * [[9. 1.]] - [[Hashim Thaçi]] izabran za kosovskog premijera (do 2014). * [[11. 1.]] - Konstituiran [[šesti saziv Hrvatskog sabora]]. Za novog predsjednika izabran je dosadašnji potpredsjednik [[Luka Bebić]]. * 11. 1. - Pao sneg u Bagdadu. * [[12. 1.]] - [[Hrvatski sabor]] izglasao povjerenje novoj [[Deseta Vlada Republike Hrvatske|Vladi Republike Hrvatske]], što je drugi kabinet [[Ivo Sanader|Ive Sanadera]] (do 2009). * 12. 1. - Poginulo 11 makedonskih vojnika u helikopterskoj nesreći pri povratku iz mirovne misije Evropske unije u Bosni i Hercegovini. * [[14. 1.]] - [[NASA]]-in [[MESSENGER]] obavio prvi od tri preleta iznad [[Merkur]]a. * [[20. 1.]] - [[Predsednički izbori u Srbiji 2008.|Predsednički izbori u Srbiji]], prvi krug: [[Tomislav Nikolić]], SRS, 41%, preds. [[Boris Tadić]], DS, 36%. * 21 - 22. 1. - [[Svetska ekonomska kriza]]: Pad na berzama širom sveta usled straha od recesije u SAD. Federalna rezerva smanjuje kamatnu stopu za 75 baznih poena, najviše od 1982, na 3,5% (zatim 30-tog na 3%). * 21 - 23. 1. - Francuska banka ''Société Générale'' gubi 4,9 milijardi eura, za šta krivi mešetara Jérômea Kerviela * 22. 1. - Glumac [[Heath Ledger]] (28) umro je u New Yorku zbog kombinacije šest lekova. * [[22. 1.|22.]] - [[27. 1.|27. siječnja]] - Zagreb je domaćin Evropskog prvenstva u [[umetničko klizanje|umjetničkom klizanju]]. [[Datoteka:Naftna Industrija Srbije, Logo.svg|150px|mini|Logo Naftne industrije Srbije (Gazprom Njeft)]] * [[25. 1.|25. januar]] - U [[Moskva|Moskvi]], srpske vlasti (ministar infrastrukture [[Velimir Ilić]] u prisustvu preds. [[Boris Tadić|Borisa Tadića]] i prem. [[Vojislav Koštunica|Vojislava Koštunice]]) potpisale sporazum o prodaji srpske naftne kompanije NIS ruskoj kompaniji [[Gazprom|Gasprom]], kao i sporazum o izgradnji ruskog gasovoda kroz Srbiju. * 25. 1. - Srpski ministar policije [[Dragan Jočić]] teško povređen u saobraćajnoj nesreći. * [[26. 1.|26. siječnja]] - Hrvatska liga protiv raka i Udruga Zdravka organizirat će po uzoru na [[Dan narcisa]], kojim se upozorava na [[rak dojke]], prvi put Hrvatski dan mimoza - dan borbe protiv [[Rak vrata maternice|raka vrata maternice]]. * [[27. 1.|27. siječnja]] - [[Europsko prvenstvo u rukometu - Norveška 2008.|Evropsko prvenstvo u rukometu - Norveška 2008.]]: [[Rukometna reprezentacija Danske|Danska]] 1, [[Rukometna reprezentacija Hrvatske|Hrvatska]] 2, [[Rukometna reprezentacija Crne Gore|Crna Gora]] 12. * [[30. 1.|30. siječnja]] - [[Hrvatsko nacionalno vijeće Republike Srbije|HNV]] i [[DSHV]] uputili Otvoreno pismo državnom vrhu [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] i [[Srbija|Republike Srbije]] te vlastima [[Vojvodina|AP Vojvodine]] zbog "kršenja prava hrvatske manjine na obrazovanje na materinjem jeziku" u Srbiji. * januar - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u dostiže 100.000%. === Februar/Veljača === * 2 - 4. 2. - Građanski rat u [[Čad]]u: pobunjenici su ušli u [[N'Djamena|N'Djamenu]] i napali predsedničku palatu, ali se povlače. * [[2. 2.]] - Francuski predsednik [[Nicolas Sarkozy]] se oženio u [[Elizejska palača|Elizejskoj palači]] sa [[Carla Bruni|Carlom Bruni]]. * [[3. 2.|3. februar]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|22px|Srbija]] [[Boris Tadić]] je reizabran za predsednika Srbije, pobedio je Tomislava Nikolića sa 50,31%:47,97%. * [[4. 2.]] - [[Iranska svemirska agencija]] izvela prvi suborbitalni let ([[Kavošgar|Kavošgar-1]]: "Istraživač-1"). * [[5. 2.|5. februar]] - U Beogradu uhapšeni bivši funkcioneri [[FK Crvena zvezda|FK Crvena Zvezda]], [[Dragan Džajić]], [[Vladimir Cvetković]] i [[Miloš Marinković]], zbog sumnji u finansijske malverzacije.. * [[6. 2.|6. februar]] - [[Evropska unija]] odlučila da, zbog nesaglasnosti u Vladi Srbije, odloži potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju sa Srbijom. * 6. 2. - Turski teretnjak ''[[UND Adriyatik]]'' se zapalio nedaleko od Rovinja. * [[7. 2.|7. februar]] - Pripadnici [[Otačastveni pokret Obraz|Otačastvenog pokreta Obraz]] pocepali rad "Licem u lice", koji prikazuje Elvisa Prislija i [[Adem Jašari|Adema Jašarija]] kao proizvode pop-kulture, na otvaranju izložbe u Beogradu. * [[8. 2.|8. februar]] - Ispred ulaza u market [[Merkator]] na [[Novi Beograd|Novom Beogradu]], odjeknula eksplozija koja je pričinila manju materijalnu štetu. * [[11. 2.]] - Predsednik [[Istočni Timor|Istočnog Timora]] [[José Ramos-Horta]] ranjen u napadu pobunjenih vojnika na njegovu kuću; napadnut je i konvoj premijera [[Xanana Gusmão]]a. * [[13. 2.|13. veljače]] - U [[Split]]u je održan dvoranski miting u [[skok u vis|skoku u vis]] za žene. Pobijedila je [[Blanka Vlašić]] s rekordom mitinga od 201&nbsp;cm. * [[15. 2.]] - Povodom tridesetogodišnjice [[punk]]a u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] se održava koncert "Riječki novi val", na kojem će ponovno zasvirati legendarni riječki punk sastavi [[Parafi]], [[Termiti (sastav)|Termiti]], Umjetnici ulice, Grč, Ogledala i [[Slovenija|slovenski]] sastav [[Pankrti]] * [[17. 2.]] - {{flag|Kosovo}} proglašava nezavisnost. [[Međunarodno priznanje Kosova]] ostaje delimično, 53 priznanja u sledećih godinu dana (među njima i Hrvatska 19. 3. i Crna Gora 9. 10.), 110 do 2025, 8 do 18 je povuklo priznanje. * 17. 2. - U Srbiji dolazi do nereda narednih dana, napada na strane ambasade i biznise. * 17. 2. - Preko 100 ubijenih u bombaškom napadu u [[Kandahar]]u, gledalaca borbe pasa - meta je verovatno bio šef policije. * 17. 2. - Najveći opoziv mesa u istoriji SAD: 65 miliona kilograma govedine, nakon istrage o surovosti prema životinjama. * [[18. 2.|18. februar]] - Skupština Srbije usvojila odluku o poništenju akata o proglašenju nezavisnosti AP Kosovo i Metohija. * 18. 2. - Britanska vlada privremeno nacionalizovala hipotekarnu banku ''Northern Rock'' usled finansijske krize. * 18. 2. - Poraz partije [[Pervez Musharraf|Perveza Musharrafa]] na izborima u [[Pakistan]]u. * [[19. 2.]] - [[Toshiba]] je objavila da napušta format diska [[HD DVD]] – rat formata je dobio [[Blu-ray]]. {{Dvostruka slika|right|Miting Kosovo je Srbija 03.jpg|150|Americka ambasada - 5.jpg|150|Miting Kosovo je Srbija|Nagorela američka ambasada}} * [[21. 2.|21. februar]] - U Beogradu, na platou ispred Doma Narodne skupštine Srbije, oko 500.000 građana prisustvovalo je skupu „[[Kosovo je Srbija]]“. U neredima zapaljena ambasada SAD i oštećena ambasada Hrvatske. * 21. 2. - Nakon vazdušnih udara od decembra, Turska pokreće i kopnenu ofanzivu protiv Kurda na severu Iraka (do 29. 2.). * [[22. 2.]] - Putin: priznanje Kosova je "grozan presedan", moguć je lanac nepredvidljivih posledica. * [[23. 2.]] - Bombarder [[Northrop B-2 Spirit]], ''Spirit of Kansas'', srušio se na [[Guam]]u. * [[24. 2.]] - [[Raul Castro|Raúl Castro]] i formalno postaje predsednik [[Kuba|Kube]], umesto brata [[Fidel Castro|Fidela]] koji se 2006. povukao iz zdravstvenih razloga (Fidel umire 2016, Raúl je šef države do 2018. i partije do 2021). * 24. 2. - [[80. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[No Country for Old Men (film)|No Country for Old Men]]'', četiri nagrade od osam nominacija, ''[[The Bourne Ultimatum (film)|The Bourne Ultimatum]]'' tri od tri, ''[[There Will Be Blood]]'' dve od osam. * [[25. 2.]] - [[Dmitrij Medvedev]] posetio Srbiju. [[Srbijagas]] i [[Gazprom|Gasprom]] potpisali sporazum o gradnji [[Južni tok|Južnog toka]] (gasovod otkazan 2014). * [[29. 2.|29. februar]] - [[Milo Đukanović]] ponovo premijer [[Crna Gora|Crne Gore]], nakon [[Željko Šturanović|Šturanovića]] (do 2010). === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Blanka Vlasic Valence 2008.jpg|right|thumb|225px|[[Blanka Vlašić]]]] * [[1. 3.]] - Vrhunac protesta u Armeniji, nakon predsjedničkih izbora koje je zvanično dobio [[Serž Sargsjan]] - uvedeno je izvanredno stanje. * 1. 3. - [[Kolumbija|Kolumbijska]] vojska ubila drugokomandujućeg [[FARC]]-a, [[Raúl Reyes|Raúla Reyesa]] na [[ekvador]]skoj teritoriji - dolazi do [[Andska diplomatska kriza (2008)|diplomatske krize]] i pomeranja ekvadorske i venecuelanske vojske na kolumbijsku granicu. * [[2. 3.|2. mart]] - [[Dmitrij Medvedev|Dmitrij Medvjedev]] pobijedio na izborima za predsjednika Rusije (do 2012). * [[6. 3.]] - Ruski trgovac oružjem [[Viktor But]] uhapšen u Bangkoku - izručen u SAD 2010. (razmenjen za košarkašicu Brittney Griner 2022). * [[8. 3.|8. mart]] - Premijer Srbije, Vojislav Koštunica, navodeći nejedinstvo u Vladi po pitanju Kosova, predložio raspuštanje parlamenta i raspisivanje vanrednih parlamentarnih izbora. * [[9. 3.|9. ožujka]] - [[Blanka Vlašić]] postala je svjetska dvoranska prvakinja u [[skok u vis|skoku u vis]] s preskočenih 203&nbsp;cm, pobijedivši u [[španija|španjolskom]] gradu [[Valencia|Valenciji]]. * [[10. 3.]] - Počinju [[Tibetanski nemiri (2008)|Tibetanski nemiri]]. * [[11. 3.]] - Predstavnički dom SAD ne može prevazići veto predloga zakona koji bi zabranio tehniku ispitivanja/mučenje ''[[waterboarding]]''. * [[12. 3.|12. ožujka]] - [[Hrvatski sabor]] je prihvatio [[Hrvatska Vlada|Vladin]] izvještaj o stanju pregovora s [[Evropska unija|Evropskom unijom]] i odgodio primjenu [[ZERP]]-a na njezine članice. * [[13. 3.|13. mart]] - Predsednik Srbije, Boris Tadić, raspustio parlament i raspisao vanredne parlamentarne izbore za 11. maj. * 13. 3. - Cene zlata su prvi put dostigle 1000 dolara. * 13. 3. - Hrvatski znanstveni tim predvođen [[Miroslav Radman|Miroslavom Radmanom]] otkrio je seksualni život [[bakterija]], o čemu je objavljen članak u najprestižnijem svjetskom [[nauka|znanstvenom]] časopisu ''[[Science]]''. * [[13. 3.|13.]] - [[17. 3.|17. ožujka]] - U [[Leipzig]]u je održan sajam knjiga, na kojem je [[Hrvatska]] zemlja partner, pod motom: "''Leipzig liest kroatisch - Leipzig čita [[hrvatski jezik|hrvatski]]''". [[Datoteka:Milorad Čavić 2009 Serbian stamp.jpg|150px|mini|[[Milorad Čavić]] (odličje iz 2009)]] * 13 - 24. 3. - [[Europsko prvenstvo u plivanju 2008.|Europsko prvenstvo u plivanju]], Eindhoven. ** Srbija osvojila zlato: [[Milorad Čavić]] 19-tog (50m delfin); suspendovan jer se na dodeli medalja pojavio s natpisom na majici "Kosovo je Srbija"; zlatna medalja 24-og, 50m leptir za 23:11 - evropski rekord ** Hrvatska dva srebra i bronca: [[Duje Draganja]] te štafeta 4×100 mješovito ([[Gordan Kožulj]], [[Vanja Rogulj]], [[Mario Todorović]] i [[Duje Draganja]]) osvojili su srebrne medalje 24-og; [[Sanja Jovanović]] 23-ćeg na 50 metara leđno bronca. * [[15. 3.]] - Iz [[split]]ske pošte na Kopilici odneto 15 milijuna kuna, u saradnji srpskih i hrvatskih kriminalaca. * 15. 3. - Eksplozije u vojnom skladištu u [[Gërdec]]u blizu Tirane odnose 26 života. * 15. 3. - Nacionalni narodni kongres NR Kine: [[Hu Jintao]] dobija drugi mandat predsednika, [[Xi Jinping]] je potpredsednik. [[Datoteka:383 Madison Ave New York.jpg|120px|mini|383 Madison Avenue, bivša Bear Stearnsova zgrada]] * [[16. 3.|16. ožujka]] - Finansijska kriza: firma za finansijske usluge ''Bear Stearns'' je propala - uz pomoć Federalne rezerve je otkupljuje JPMorgan Chase po mnogo nižoj ceni od ranije tržišne (sutradan: pad berzi i dolara, rast nafte i zlata). * [[17. 3.|17. mart]] - U nemirima u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]], usled upada [[KFOR]]-a i UNMIK-a u zgradu Opštinskog suda, jedan policajac [[UNMIK]]-a je poginuo, a povređeno je oko 100 ljudi. * [[19. 3.|19. III.]] - [[Hrvatska]] priznala neovisnost Kosova. * [[20. 3.]] - [[Yves Leterme]] postaje premijer [[Belgija|Belgije]], više od devet meseci nakon izbora. Prioritet je ustavna reforma i dalja devolucija na tri jezičke zajednice (podnosi ostavku u julu pa decembru). * [[21. 3.|21. ožujka]] - Ubijen predsjednik suda u [[Knjaževac|Knjaževcu]], Dragiša Cvejić. * [[24. 3.]] - Održani prvi izbori za skupštinu [[Butan]]a. * [[25. 3.]] - [[Komori|Komorske]] snage uz pomoć [[Afrička unija|AU]] izvršili invaziju na odmetnuto ostrvo [[Anžuan]]. * 25. 3. - Bitka za [[Basra|Basru]], Prolećne borbe u Iraku: iračke snage započinju Operaciju Juriš vitezova protiv [[Mahdi armija|Mahdi armije]], koja je nakon mesec dana istisnuta iz grada. U isto vreme se sukobi odvijaju u bagdadskom Sadr sitiju, Hili, Kutu i drugim gradovima. * [[27. 3.]] - [[Geert Wilders]] objavio na internetu kratki antiislamski film ''[[Fitna (film)|Fitna]]''. * [[29. 3.|29. marta]] - 9 novih članica [[Evropska unija|EU]] u potpunosti će početi primjenjivati [[Schengenski sporazum]] (otvorene luke i zračne luke). * mart - april - [[Svetska kriza cena hrane 2007-2008.]]: neredi u Trećem svetu zbog skoka cena hrane. === April/Travanj === * 2 - 4. 4. - Samit NATO u Bukureštu: [[Pristupanje Hrvatske NATO-u|Hrvatska]] i Albanija dobijaju pozivnice; Makedonija ne, zbog spora oko imena sa Grčkom; Gruzija i Ukrajina nisu dobile plan za članstvo, MAP, ali se kaže da će "biti članice". * [[3. 4.|3. april]] - Hrvatski general [[Ivan Korade]] se ubio nakon okršaja s policijom, koja ga je tražila za višestruko ubojstvo; * 3. 4. - Haški tribunal oslobodio svih optužbi bivšeg vođu OVK, [[Ramush Haradinaj|Ramuša Haradinaja]] (i opet 2012); * 3. 4. - Od teških ozljeda glave nastalih od udarca potiljkom u betonski zid na stadionu u [[Zadar|Zadru]], na prvenstvenoj utakmici [[29. 3.|29. ožujka]], preminuo nogometaš [[NK Zadar|NK Zadra]] [[Hrvoje Ćustić]]. * [[4. 4.|4.]] - [[5. 4.|5. travnja]] - Predsjednik SAD [[George W. Bush]] službeno posjetio Hrvatsku. * [[6. 4.|6. april]] - [[Datoteka:Coat of arms of Montenegro.svg|22px|Crna Gora]] [[Filip Vujanović]] reizabran u prvom krugu za predsjednika Crne Gore. * [[9. 4.|9. april]] - [[Kanalska ostrva|Kanalsko ostrvo]] [[Sark]] je ukinulo poslednji preostali [[feudalizam|feudalni sistem]] u [[Evropa|Evropi]]; * 9. 4. - Na sjednici [[Skupština Kosova|Kosovske Skupštine]] ratifikovan je novi [[Ustav Kosova]], stupa na snagu 15. juna. * 9 - 13. 4. - Svjetsko plivačko prvenstvo u malim bazenima u [[Manchester]]u (→ [[:en:2008 FINA World Swimming Championships (25 m)|en]]) ** [[Duje Draganja]] oborio je svjetski rekord u disciplini 50 metara [[Plivanje#Stilovi plivanja|slobodnim stilom]]. [[Sanja Jovanović]] osvojila je zlatnu medalju na 50 m [[Plivanje#Stilovi plivanja|leđno]] s novim svjetski rekordom, a [[Duje Draganja]] u disciplini 100 m slobodno osvojio je brončanu medalju, čime je Hrvatska na Svjetskom plivačkom prvenstvu u malim bazenima osvojila ukupno četiri medalje, dvije zlatne, dvije bronce, te dva svjetska rekorda. * [[11. 4.]] - Predstavnički dom [[Bosna i Hercegovina|BiH]] prihvata zakone o reformi policije (potrebno za [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]) * [[14. 4.|14. april]] - Na opštim izborima u Italiji pobedila je [[desnica|desna]] koalicija Narod slobode na čelu sa [[Silvio Berlusconi|Silviom Berluskonijem]], koji i treći put postaje premijer (do 2011). * [[16. 4.]] - [[Jasna Šekarić]] osvojila zlatnu medalju na Svetskom kupu u Pekingu ([[sportski pištolj]]) za 0,2 kruga razlike. * [[20. 4.|20. travnja]] - Paraolimpijac [[Mihovil Španja]], najbolji hrvatski plivač s invaliditetom, isplivao je na 3. međunarodnom plivačkom mitingu "Zlatni Orlando" u [[Dubrovnik]]u novi svjetski rekord na 50 metara [[Plivanje#Stilovi plivanja|prsno]]. * 20. 4. - Izbori u [[Paragvaj]]u: [[Partija Colorado]] silazi s vlasti posle 61 godine, izabran je bivši biskup [[Fernando Lugo]] (smenjen 2012). * [[26. 4.]] - [[Fudbal|Nogometaš]] [[GNK Dinamo Zagreb|Dinama]] [[Luka Modrić]] potpisao je za engleski nogometni klub [[Tottenham Hotspur F.C.]] za 21 milijun [[Euro|eura]], što je rekordni transfer u povijesti hrvatskog nogometa. * 26. 4. - Otkriven je [[Slučaj Fritzl]]: čovek u [[Amstetten (Austrija)|Amstettenu]] je 24 godine držao kćerku u zatočenju, koja je s njim imala sedmoro dece. * [[29. 4.|29. april]] - Potpredsednik Vlade Srbije, [[Božidar Đelić]], potpisao u Luksemburgu [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] Srbije sa Evropskom unijom (predsedavajući [[Dimitrij Rupel]]). Potpisivanje sporazuma dodatno je zaoštrilo odnose između Demokratske stranke i Demokratske stranke Srbije. * 29. 4. - ''[[Grand Theft Auto IV]]'' objavljen za [[PlayStation 3]] i [[Xbox 360]], u decembru za Windows. Pohvaljena igra prodata u preko 25 miliona primeraka. Glavni lik je "[[Niko Bellic]]". * [[30. 4.]] - U Beogradu potpisan memorandum [[Fiat]]–[[Zastava (fabrika)|Zastava]] o razumevanju, strateškoj saradnji i zajedničkom ulaganju; u oktobru nastaje preduzeće Fiat Automobili Srbija. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:2008 Sichuan Earthquake aftershockes through May 28.pdf|right|thumb|225px|Karta lokacija zemljotresa u Sichuanu]] * [[2. 5.|2]] - [[3. 5.|3. maj]] - Ciklon Nargis ubio preko 130.000 ljudi u Burmi/[[Mianmar|Mijanmaru]]. * [[7. 5.|7. maj]] - [[Dmitrij Medvedev]] svečano stupio na dužnost predsednika Rusije, [[Vladimir Putin]] sutradan postavljen za premijera. * [[7. 5.|7]] - [[14. 5.]] - [[Konflikt u Libanu 2008.|Oružani sukob]] između [[Hezbollah]]a i [[libanon|libanske]] vlade. * [[9. 5.|9. maj]] - Pilot bivše [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], [[Emir Šišić]], odlukom vanraspravnog veća Okružnog suda u Novom Sadu, uslovno pušten na slobodu. * [[10. 5.|10. svibnja]] - Pobjedom nad [[HNK Rijeka|Rijekom]] od 6 : 1, '''[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo]]''' je proslavio naslov [[fudbal|nogometnog]] prvaka Hrvatske 2008. * [[11. 5.|11. maj]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|20px|Srbija]] [[Izbori za narodne poslanike u Narodnu skupštinu Republike Srbije 2008.]]: Koalicija "Za evropsku Srbiju" 102 poslanika, SRS 78, DSS-Nova Srbija 30, SPS-PUPS-JS 20, LDP (SDU, DHSS) 13. Istovremeno i pokrajinski i lokalni izbori. * [[12. 5.|12. maj]] - [[Sečuanski zemljotres 2008.|Sečuanski zemljotres]] jačine 7,8 stepeni [[Richterova skala|Rihterove skale]] koji je pogodio [[Narodna Republika Kina|kinesku]] provinciju [[Sichuan|Sečuan]]. Prema službenim podacima, poginulo je 69.197 osoba, dok je dodatnih 18.222 nestalo, što ga je tada činilo 21. najsmrtonosnijim potresom u historiji.<ref name="jacobs2009">{{Cite news| first=Andrew| last=Jacobs| first2==Edward| last2=Wong| first3=Huang| last3=Yuanxi| title=China Reports Student Toll for Quake| url=http://www.nytimes.com/2009/05/08/world/asia/08china.html| work=New York Times| date=May 7, 2009| accessdate=May 14, 2009| archiveurl=https://web.archive.org/web/20090511021937/http://www.nytimes.com/2009/05/08/world/asia/08china.html| archivedate=2009-05-11| deadurl=no}}</ref> * [[20. 5.|20]]-[[24. 5.|24. svibnja]] - [[Eurosong 2008|Pjesma Eurovizije 2008.]] u Beogradu, pobedio [[Dima Bilan]] iz [[Rusija|Rusije]], [[Jelena Tomašević]] iz Srbije 6. ("Oro"), [[Elvir Laković Laka|Laka]] iz BiH 10. ("Pokušaj"), [[Kraljevi ulice]] iz Hrvatske 21. ("Romanca"). * 20. 5. - U [[Zagreb]]u je [[Hrvati|hrvatski]] [[boks]]ač [[Vedran Akrap]] obranio naslov prvaka zemalja izvan Evropske unije u srednjoj kategoriji tehničkim nokautom u petoj rundi protiv [[Rusi|Rusa]] [[Aleksej Čirkov|Alekseja Čirkova]]. * [[21. 5.|21. maja]] - Znanstvenici prof. dr. [[Ivan Đikić]] i prof. [[Koraljka Husak]] s Medicinskog fakulteta Sveučilišta u [[Frankfurt na Majni]]u otkrili su novu [[protein|bjelančevinu]] koja ima važnu ulogu u razvoju [[tumor]]a i bolesti [[nervni sistem|živčanog sustava]]. * [[21. 5.|21. V.]] - [[Manchester United F.C.|Manchester United]] osvojio treći naslov prvaka [[Evropa|Europe]] pobjedivši [[Chelsea F.C.|Chelsea]] 6:5 u jedanaestercima. * [[23. 5.]] - Potpisan konstitutivni ugovor o stvaranju [[UNASUR|Unije južnoameričkih nacija]]. * [[25. 5.]] - ''[[Phoenix (svemirska sonda)|Phoenixov]]'' lender sleteo u polarni region [[Mars]]a. * [[28. 5.|28. maj]] - Parlament [[Nepal]]a je ukinuo [[monarhija|monarhiju]] i proglasio državu [[republika|republikom]] (Federativna Demokratska Republika Nepal). * [[29. 5.|29. V.]] - Proglašen [[Nacionalni park Una]]. * [[30. 5.]] - Visoki predstavnik [[Miroslav Lajčak]] naredio zaplenu putnih isprava 16 osoba povezanih sa Stojanom Župljaninom, beguncem od Haškog tribunala. === Jun/Lipanj === * [[1. 6.]] - U Zagrebu brutalno pretučen maturant [[Luka Ritz]] - umire 12. lipnja. * [[2. 6.]] - Novinar "[[Jutarnji list|Jutarnjeg]]" [[Dušan Miljuš]] pretučen ispred svoje zgrade. [[Datoteka:Ana Ivanovic cropped.jpg|thumb|200px|[[Ana Ivanović]]]] * [[4. 6.|4. jun]] - [[Barack Obama|Barak Obama]] sakupio je dovoljnu podršku partijskih delegata da postane kandidat [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]] na izborima za [[predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|predsednika SAD]] koji se [[izbori za predsjednika SAD 2008|održavaju u novembru]]. * [[6. 6.|6. lipnja]] - [[KK Zadar|Košarkaši Zadra]] osvojili su naslov prvaka Hrvatske pobijedivši [[KK Split]] u petoj utakmici doigravanja. * [[7. 6.]] - [[Ana Ivanović]] osvojila [[Roland Garros]]. * [[7. 6.|7]] - [[29. 6]] - [[Datoteka:Football pictogram.svg|25px]] [[UEFA Euro 2008]] u Austriji i Švicarskoj: Španjolska je prvak. ** 8. 6. [[fudbalska ili nogometna reprezentacija Hrvatske|hrvatska reprezentacija]] u [[Beč]]u pobijedila domaćina [[Austrijska nogometna reprezentacija|Austriju]] sa '''1:0''', golom [[Luka Modrić|Luke Modrića]] iz jedanaesterca. * [[9. 6.]] - [[Ana Ivanović]] prva na [[Ženska teniska asocijacija|WTA]] listi (do [[10. 8.]]). Ona i [[Jelena Janković]] će se smenjivati na prvom mestu do februara 2009. (s izuzetkom četiri nedelje u septembru i oktobru) * [[11. 6.|11. jun]] - U [[Pančevo|Pančevu]] uhapšen jedan od preostala četiri haška optuženika, [[Stojan Župljanin]], optužen za ratne zločine nad Muslimanima i Hrvatima tokom rata u Bosni i Hercegovini; * 11. 6. - Konstituisan novi saziv Skupštine Srbije, a sednicom je predsedavao najstariji poslanik - [[Jovan Krkobabić]] ([[PUPS]]). * 11. 6. - Lansiran ''[[Fermi Gamma-ray Space Telescope]]''. * [[12. 6.|12. jun]] - Građani [[Irska|Irske]] na referendumu odbacili ratifikaciju [[Lisabonski ugovor|Lisabonskog ugovora]]; * 12. 6. - Na [[UEFA Euro 2008|Evropskom nogometnom prvenstvu]], [[fudbalska ili nogometna reprezentacija Hrvatske|hrvatska reprezentacija]] u [[Klagenfurt]]u svladala [[Nemačka|Njemačku]] '''2:1''' zgodicima [[Darijo Srna|Darija Srne]] i [[Ivica Olić|Ivice Olića]]. * [[15. 6.|15. VI.]] - Na snagu je stupio novi [[Kosovski ustav]] nakon što ga je [[Predsednik Kosova|Kosovski predsjednik]] [[Fatmir Sejdiu]] službeno inaugurirao na svečanoj akademiji u [[Priština|Prištini]]. * [[17. 6.|17. lipnja]] - U palači [[Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti|Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti]] održano je svečano proglašenje i predstavljanje novih članova Akademije, koja nakon ovogodišnjih izbora ima ukupno 155 redovitih članova, zatim 139 dopisnih članova i 98 članova suradnika. * [[19. 6.|19. lipnja]] - Poslednje izdanje splitskog [[Feral Tribune]]-a. * [[19. 6.]] - Presuda za [[atentat na Ibarskoj magistrali]]: osmorica osuđena na 258 godina, među kojima su i [[Radomir Marković]] i [[Milorad Ulemek Legija|Milorad Ulemek]]. * [[20. 6.|20. VI.]] - U četvrtfinalu [[UEFA Euro 2008#Četvrtfinale|Evropskog prvenstva u nogometu]], [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hrvatske|Hrvatska nogometna reprezentacija]] je nakon izvođenja jedanaesteraca izgubila od [[Turska nogometna reprezentacija|Turske]], te time ispala iz daljeg natjecanja. * [[22. 6.]] - Srpski vaterpolisti u [[Genova|Đenovi]] osvojili trofej Svetske lige. * [[23. 6.]] - [[Socijalistička partija Srbije|SPS]] se odlučio za formiranje vlade sa koalicijom "Za evropsku Srbiju". * [[25. 6.|25. jun]] - Za predsednika Skupštine Srbije, izabrana [[Slavica Đukić-Dejanović|Slavica Đukić Dejanović]], potpredsednica Socijalističke partije Srbije. * [[26. 6.|26. jun]] - [[Vrhovni sud SAD]] presudio da [[Drugi amandman Ustava SAD]] garantira građanima pravo na držanje [[Oružje|oružja]]. * [[27. 6.|27. lipnja]] - Srpski vaterpolist, [[Danilo Ikodinović]], teško je ozlijeđen u prometnoj nesreći kod [[Novi Sad|Novog Sada]]. * [[28. 6.]] - U severnoj [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] konstituisana Skupština zajednice opština [[Kosovo|Kosova i Metohije]]. === Jul/Srpanj === [[Datoteka:Mirko Cvetković.jpg|thumb|130px|[[Mirko Cvetković]], premijer Srbije 2008-2012]] * [[1. 7.|1. srpnja]] - [[Francuska]] je od [[Slovenija|Slovenije]] preuzela predsjedanje [[Evropska unija|Europskom unijom]]. * [[3. 7.]] - Žalbeno veće [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|ICTY]] oslobodilo [[Naser Orić|Nasera Orića]]. * [[4. 7.]] - Dubl [[Nenad Zimonjić]] - [[Daniel Nestor|Danijel Nestor]] osvojio [[Wimbledonski teniski turnir|Vimbldon]]. * [[6. 7.|6. srpnja]] - Na Alpskom kupu u [[Lyon]]u, [[hrvatska reprezentacija u hokeju na travi]] osvojila je drugo mjesto. * [[7. 7.|7. srpnja]] - Izabrana '''nova Vlada''' Republike Srbije, na čelu sa premijerom [[Mirko Cvetković|Mirkom Cvetkovićem]] ([[Demokratska stranka (Srbija)|DS]]). Njegov zamenik i ministar unutrašnjih poslova postao je [[Ivica Dačić]] ([[Socijalistička partija Srbije|SPS]]), dok su za ministre spoljnih poslova i odbrane ponovo izabrani Vuk Jeremić i Dragan Šutanovac ([[Demokratska stranka (Srbija)|DS]]). * [[10. 7.|10. srpnja]] - Otvorene su 59. [[Dubrovačke ljetne igre]], koje su ove godine posvećene 500. obljetnici rođenja [[Marin Držić|Marina Držića]]. * 10. 7. - Bivši makedonski ministar unutrašnjih poslova [[Ljube Boškoski]] oslobođen pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|ICTY]]. * [[13. 7.|13. jul]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] Završeno [[Evropsko prvenstvo u vaterpolu 2008.]] u [[Malaga|Malagi]]: [[Vaterpolo reprezentacija Crne Gore|Crna Gora]] 1, [[Vaterpolo reprezentacija Srbije|Srbija]] 2, [[Vaterpolo reprezentacija Hrvatske|Hrvatska]] 4. * [[17. 7.]] - Tužilaštvo za ratne zločine u Srbiji podnelo zahtev za sprovođenje istrage protiv [[Fatmir Ljimaj|Fatmira Ljimaja]] i još 27 pripadnika [[Oslobodilačka vojska Kosova|OVK]] (Ljimaj je [[2005]]. oslobođen pred Haškim tribunalom). [[Datoteka:2008 Summer Olympics flame at Beijing National Stadium.jpg|mini|260px|[[Nacionalni stadion u Pekingu]]]] * [[21. 7.|21. srpnja]] - U [[Beograd]]u je uhapšen [[međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|haški]] optuženik [[Radovan Karadžić]] nakon trinaest godina skrivanja. * [[22. 7.|22. srpnja]] - [[Veljko Rogošić]] prvi je plivač u povijesti, koji je preplivao [[Sredozemno more]], između [[Sicilija|Sicilije]] i rta Bon u [[Tunis]]u. Trebalo mu je 50 sati i 25 minuta. * [[23. 7.]] - Evropska komisija suspendovala stotine miliona eura pomoći [[Bugarska|Bugarskoj]], zabrinuta zbog korupcije i organizovanog kriminala. * [[29. 7.|29. jul]] - Tokom mitinga, koji je organizovala Srpska radikalna stranka u znak protesta zbog hapšenja Radovana Karadžića, došlo do sukoba demonstranata i policije. Zbog posledica prebijanja, jedan demonstrant je kasnije podlegao povredama. * [[30. 7.|30. VII.]] - [[Radovan Karadžić]] izručen Haaškom tribunalu u toku noći. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:A_Russian_missile_lies_largely_intact_in_a_home_in_Gori.jpg|right|thumb|Ruska raketa u civilnim metama, [[Gori]]]] [[Datoteka:Tserovani IDP settlement, Georgia.jpg|right|thumb|225px|Gruzijski izbjeglički logor Tserovani]] * [[1. 8.]] - Ubijen sirijski general [[Muhammad Suleiman]], navodno povezan sa nuklearnim programom (→ [[Operacija Orchard]]). * [[3. 8.|3. VIII.]] - U [[Sinj]]u je održana 293. [[Sinjska alka]]. Pobijedio je Andrija Hrgović s dva pogodaka "''u sridu''" i s jednim "''u dva''". * [[4. 8.]] - U napadu [[Islamski pokret Istočnog Turkestana|terorista]] ubijeno 16 kineskih policajaca u [[Kašgar]]u. * [[7. 8.|7. VIII.]] - Započeo je [[rusko-gruzijski rat]] u kojem su [[Rusija]] i [[Gruzija]] lansirale velike ofenzive unutar separatističke regije [[Južna Osetija|Južne Osetije]] nakon nesuglasica o granici s obje strane koje su počele već nekoliko dana ranije. * [[8. 8.|8]]. - [[24. 8.|24. kolovoza]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] U [[Peking]]u su održane [[olimpijada 2008|29. Ljetne olimpijske igre]] - medalje: Hrvatska 2 srebrne i 3 bronzane, Srbija 1 srebrna i 2 bronzane (vidi dole). [[Datoteka:Jelena Jankovic at the 2008 WTA Tour Championships.jpg|thumb|200px|[[Jelena Janković]]]] * [[9. 8.|9. VIII.]] - U [[Maraton lađa|Maratonu lađa]], natjecanju autohtonih plovila u dolini [[Neretva|Neretve]], pobijedila je ekipa Staševica. * 9. 8. - Hrvatska reprezentativka u [[streljaštvo|streljaštvu]] [[Snježana Pejčić]] osvojila je brončano odličje na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u u disciplini zračna puška deset metara. * [[11. 8.]] - Teniserka [[Jelena Janković]] preuzela prvo mesto na WTA listi od Ane Ivanović. * [[12. 8.]] - [[Okupacija Gorija]]: napad [[Kasetna bomba|kasetnim bombama]] na kolonu civila u redu za hranu na središnjem trgu u Goriju. Šestero je poginulo, među njima i [[Nizozemska|nizozemski]] novinar Stan Storimans.<ref>{{cite web|title=Up in Flames - Humanitarian Law Violations and Civilian Victims in the Conflict over South Ossetia|url=http://www.hrw.org/reports/2009/01/22/flames-0| last=[[Human Rights Watch]]| year=23.1. 2009| page=111}}</ref> Nizozemski ministar vanjskih poslova [[Maxime Verhagen]] izjavio je da je Rusija odgovorna za ovaj zločin nad civilima.<ref>{{cite news|author=Ellen Barry|year=22.10. 2008|title=WORLD BRIEFING - EUROPE; The Netherlands: Cluster Bomb Killed Journalist, Official Says| publisher=New York Times| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9905E0D61539F931A15753C1A96E9C8B63}}</ref> ** prvo [[etničko čišćenje]] na rubu moderne [[Europa|Europe]] 21. vijeka: [[progon Gruzijaca iz Južne Osetije]] od strane oružanih snaga Južne Osetije, uz prešutnu podršku ruskih vojnika. [[UNHCR]] navodi brojku od najmanje 15.000 osoba.<ref>{{cite web|title=UNHCR secures safe passage for Georgians fearing further fighting| date=15.8. 2008| url=http://www.unhcr.org/news/NEWS/48a57cd34.html| publisher=UNHCR}}</ref> * [[13. 8.]] - [[Veljko Kadijević]] dobio rusko državljanstvo. * [[15. 8.|15. kolovoza]] - Pushpa Kamal Dahal (također poznat kao [[Prachanda]]) prisegao je kao prvi [[Premijer]] [[Nepal|Federalne Demokratske Republike Nepal]] nakon što je [[Nepalska Monarhija]] ukinuta u [[maj|svibnju]]. * [[16. 8.]] - Olimpijsko srebro i evropski rekord za [[Milorad Čavić|Milorada Čavića]] u trci 100 m delfin - zvanično stoti deo sekunde sporiji od Phelpsa, fotografija kasnije pokazuje da je zapravo bio malo brži. * [[17. 8.|17. kolovoza]] - [[Michael Phelps]] osvojio osmu zlatnu medalju, čime je prevazišao [[Mark Spitz|Marka Spitza]]. * 17. 8. - Hrvatski [[Gimnastika|gimnastičar]] [[Filip Ude]] osvojio je srebrnu medalju u vježbi na konju s hvataljkama na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u. * 17. 8. - Prvo lansiranje iranske rakete ''[[Safir (raketa)|Safir]]'' ("Poslanik"). * [[18. 8.|18. kolovoza]] - Ana Ivanović se vratila na prvo mesto WTA liste (do [[7. 9.|7.9.]]) * [[18. 8.]] - [[Pervez Musharraf]] je odstupio od položaja [[predsjednik]]a [[Pakistan]]a zbog pritiska opozivom od koalicijske [[Vlada|vlade]]. * [[19. 8.]] - [[Dragan Đilas]] novi gradonačelnik [[Beograd]]a (do 2013). [[Datoteka:Shanghai World Financial Center at night 01.JPG|mini|180px|[[Shanghai World Financial Center]]]] * [[21. 8.|21. kolovoza]] - Hrvatska [[tekvondo|taekwondoašica]] [[Martina Zubčić]] osvojila je brončanu medalju na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama]] u kategoriji do 57 kilograma. * [[22. 8.|22. kolovoza]] - Hrvatska taekwondoašica [[Sandra Šarić]] osvojila je brončanu medalju na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama]] nakon repasaža u kategoriji do 67 kilograma. * 22. 8. - [[Rukometna reprezentacija Hrvatske|Hrvatska rukometna reprezentacija]] poražena je od [[Rukometna reprezentacija Francuske|Francuske rukometne reprezentacije]] u polufinalu [[Olimpijada 2008|Olimpijskih igrama]] rezultatom 25:23, te će se tako boriti za brončanu medalju. * 22. 8. - Učenici zagrebačke [[V. gimnazija (Zagreb)|V. gimnazije]]{{newdsm}} na [[IOI|Međunarodnoj informatičkoj olimpijadi]] osvojili su zlatnu, srebrnu i dvije brončane medalje. * 22. 8. - [[Pirat]]i oteli [[nemačka|njemački]], [[iran]]ski i [[japan]]ski teretni brod izvan obale [[Somalija|Somalije]] (od [[20. 6.|20. lipnja]] 2008. bilo je 7 takvih napada). * [[23. 8.|23. kolovoza]] - Hrvatska [[Atletika|atletičarka]] [[Blanka Vlašić]] osvojila je srebrnu medalju na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama]] s preskočenih 205&nbsp;cm. * [[24. 8.|24. kolovoza]] - [[Hrvatska vaterpolska reprezentacija]] izgubila je od [[Španija|Španjolske]] u utakmici za 5. mjesto rezultatom 11:9 i tako Olimpijske igre završila na 6. mjestu. * 24. 8. - [[Rukometna reprezentacija Hrvatske|Hrvatska rukometna reprezentacija]] izgubila je od [[Španija|Španjolske]] u utakmici za brončanu medalju rezultatom 35:29 i tako Olimpijske igre završila na 4. mjestu. * 24. 8. - Završene OI u Pekingu - '''srpski''' sportisti osvajači medalja: [[Milorad Čavić]] (srebrna, [[delfin (plivanje)|delfin]] 100 m), [[Novak Đoković]] (bronzana, [[tenis]] singl) i [[vaterpolo]] reprezentacija (bronzana). * 24. 8. - [[Film]] "[[Buick Riviera (2008)|Buick Riviera]]" hrvatskog redatelja [[Goran Rušinović|Gorana Rušinovića]] pobijedio je na 14. [[Sarajevo film festival|Sarajevskom filmskom festivalu]]. Proglašen je najboljim u natjecateljskom programu u kategoriji [[igrani film|igranog filma]], a [[Leon Lučev]] i [[Slavko Štimac]] podijelili su nagradu za najboljeg glumca. * 24. 8. - U [[Banatski Sokolac|Banatskom Sokocu]] otkriven spomenik [[Bob Marley]]-u. * [[26. 8.|26. kolovoza]] - [[Rusija]] je jednostrano priznala neovisnost pobunjenih gruzijskih pokrajina [[Južna Osetija|Južne Osetije]] i [[Abhazija|Abhazije]]. Ipak, ostala je sama s tom odlukom: izuzev Rusije, jedino su još tri zemlje članice [[UN]]-a priznale te pokrajine: [[Nikaragva]], [[Venecuela]] i [[Nauru]].<ref>{{cite web|title=Pacific island recognises Georgian rebel region|publisher=Reuters|url=http://in.reuters.com/article/2009/12/15/idINIndia-44730620091215|date=15.12. 2009|access-date=2015-11-13|archive-date=2014-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104082624/http://in.reuters.com/article/2009/12/15/idINIndia-44730620091215}}</ref> * [[28. 8.]] - Otvoren ''[[Shanghai World Financial Center]]'', 492 m, 101 sprat/kat. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - U kineskoj provinciji [[Henan]], okrug Lushan, završen [[Buda Izvorskog hrama]], sa 128 metara najviši kip na svetu (do 2018). * [[2. 9.]] - Poslanice [[Srpska radikalna stranka|SRS]] bacaju kletve na predsednika [[Boris Tadić|Tadića]], ali i "radikale koji se sastaju sa Tadićem". * [[5. 9.|5. septembar]] - [[Tomislav Nikolić]] podneo ostavku na dužnost zamenika predsednika [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] i šefa poslaničke grupe SRS u Skupštini Srbije - raskol otkriven debatom o Sporazumu o s. i p.. * [[9. 9.|9. septembar]] - Skupština Srbije ratifikovala [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] Srbije sa Evropskom unijom, prelazni trgovinski sporazum sa [[Evropska unija|EU]] i Energetski sporazum sa Rusijom. * [[10. 9.|10. rujna]] - Na [[Paraolimpijske igre|Paraolimpijskim igrama]] u [[Peking]]u hrvatski [[Atletika|atletičar]] [[Darko Kralj]] osvojio je zlatnu medalju u [[Bacanje kugle|bacanju kugle]], a hrvatski atletičar [[Branimir Budetić]] osvojio je srebrnu medalju u [[Bacanje koplja|bacanju koplja]]. * 10. 9. - Prvo delovanje [[Veliki hadronski sudarač|Velikog hadronskog sudarača]]. [[Datoteka:Lehman Brothers-NYC-20080915.jpg|thumb|250px|Ispred [[Lehman Brothers]], na dan bankrotstva.]] * [[12. 9.|12. septembar]] - Tomislav Nikolić isključen iz Srpske radikalne stranke zajedno sa desetak funkcionera koji su prešli na njegovu stranu. * [[15. 9.|15. rujna]] - Hrvatska [[Atletika|atletičarka]] [[Antonia Balek]] na [[Paraolimpijske igre|Paraolimpijskim igrama]] u [[Peking]]u osvojila je dvije zlatne medalje, jednu u [[Bacanje kugle|bacanju kugle]] i drugu u [[Bacanje koplja|bacanju koplja]]. * 15. septembar - Bankrotstvo banke ''[[Lehman Brothers]]'' znatno pojačava [[Finansijska kriza 2007-08.|Finansijsku krizu 2007-08.]] * 15. 9. - Zbog protivljenja [[Holandija|Holandije]] i [[Belgija|Belgije]], Savet Evrope ne aktivira SSP sa Srbijom. * [[18. 9.]] - Dogovor o saradnji srpske policije i [[Europol]]a. * [[24. 9.|24. septembar]] - U blizini [[batajnica|batajničkog]] aerodroma srušio se avion vazduhoplovstva Vojske Srbije pri čemu je poginuo pilot. * [[25. 9.|25.]] - [[27. 9.|27. rujna]] - U [[Dubrovnik]]u se održavao [[Svijet|svjetski]] festival [[Svjetska baština|baštine]] "''Najbolji u baštini''". * [[27. 9.]] - Prva kineska [[svemirska šetnja]] tokom tročlane misije ''[[Shenzhou 7]]''. * [[29. 9.]] - Vlada Srbije i [[Fiat]] potpisali Ugovor o zajedničkom ulaganju u "Zastavu" vredan 950 mil €. * 29. 9. - Predstavnički dom SAD odbija plan za ''bailout'' banaka vredan 700 milijardi dolara, nakon čega [[Dow Jones Industrial Average|Dow]] pada 778 poena (oko 7%). === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.|1. listopada]] - U Zagrebu se održavala [[HT|T-HT]]-ova konferencija s gostima predavačima [[Džimi Vels|Jimmyjem Walesom]] i [[Benjamin Zander|Benjaminom Zanderom]]. * [[3. 10.]] - U SAD stupio na snagu revidirani Zakon o hitnoj ekonomskoj stabilizaciji kojim je bankama obezbeđeno 700 milijardi dolara. * [[4. 10.|4. listopada]] - U [[Đakovo|Đakovu]] je svečano proslavljena ponovna uspostava drevne [[Srijemska biskupija|Srijemske biskupije]], osnivanje Đakovačko-osječke crkvene pokrajine i uzdignuća [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|Đakovačko-osječke nadbiskupije]] na metropolitansko središte. * [[6. 10.]] - [[Jelena Janković]] po drugi put na prvom mestu WTA liste (do [[1. 2.|1.2.]] [[2009]]). * [[8. 10.|8. oktobar]] - Generalna skupština Ujedinjenih nacija usvojila zahtev Srbije i od Međunarodnog suda pravde zatražila mišljenje o jednostranoj proglašenoj nezavisnosti Kosova i Metohije (mišljenje dato u julu [[2010]]). * [[9. 10.|9. oktobar]] - Finansijska kriza: na [[Island]]u preuzeta kontrola nad tri najveće banke u zemlji. * 9. 10. - [[Crna Gora]] i [[Makedonija]] priznale jednostrano proglašenu nezavisnost južne pokrajine Srbije, Kosova i Metohije. * [[18. 10.]] - [[Demokratska stranka (Srbija)|DS]] i [[Socijalistička partija Srbije|SPS]] potpisali deklaraciju o pomirenju. * [[21. 10.|21. oktobar]] - Osnovana [[Srpska napredna stranka]]. Za lidera SNS izabran Tomislav Nikolić, a bivši generalni sekretar Srpske radikalne stranke, [[Aleksandar Vučić]], izabran za zamenika predsednika. * [[22. 10.]] - Lansiran [[Chandrayaan-1]], indijska lunarna misija. * [[23. 10.]] - U Zagrebu ubijen [[Ivo Pukanić]], urednik "Nacionala". * [[24. 10.|24. listopada]] - Sportska dvorana u [[Bale|Balama]] proglašena je najboljim sportskim objektom na svijetu na Svjetskom festivalu arhitekture u [[Barcelona|Barceloni]]. * '''Tokom meseca''' - U svetu počela najveća ekonomska kriza posle 30-ih godina 20. veka, izazvana nedostatkom poverenja u globalni finansijski sistem, sa SAD i EU kao dominantnim ekonomskim silama. Problem je nastao kada su deoničari izgubili poverenje u banke, koje su davale suviše povoljne stambene i hipotekarne kredite u prethodnom periodu. Mnoge banke su na ivici bankrotstva. U drugoj polovini meseca, Svetska ekonomska kriza poprimila je katastrofalne razmere. Procene njenih posledica variraju od male recesije, koja će nestati do 2010. godine, preko depresije, pa sve do katastrofičnih predviđanja spram (liberalnog) kapitalizma. === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Barack Obama at NH.jpg|thumb|200px|[[Barack Obama]]]] * [[4. 11.|4. studenog]] - Na izborima u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Barack Obama]] je izabran za 44. [[predsjednik]]a Sjedinjenih Američkih Država, čime je ujedno postao i prvi predsjednik te države koji nije bijelac. * 4. 11. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 20.000 članaka. * [[7. 11.|7. studenog]] - [[Hrvatska|Republika Hrvatska]] je svoj ''Ured za veze'' u [[Priština|Prištini]] podigla na razinu [[ambasada|veleposlanstva]]. * [[11. 11.|11. novembar]] - Sa proizvodne trake sišao poslednji [[Jugo]]. * [[14. 11.]] - Beograd i [[Ujedinjeni narodi|UN]] dogovorili plan od šest tačaka za razmeštanje [[Misija vladavine prava Evropske unije na Kosovu|Euleksa]] na Kosovu. * 14. 11. - Eksplodirala bomba ispred kancelarije [[Evropska unija|EU]] (Međunarodni civilni ured - ICO) u [[Priština|Prištini]]. * [[15. 11.|15. studenog]] - Hrvatski karatist [[Danil Domjdoni]] postao je prvak svijeta u [[karate]]u do 60&nbsp;kg na Svjetskom prvenstvu u [[Tokijo|Tokiju]], a [[Ema Aničić]] osvojila je brončanu medalju. * [[19. 11.]] - Trojica agenata nemačkog [[BND]] uhapšena u Prištini, pod optužbom da su bacili bombu 14.11. (pušteni [[28. 11.|28.11.]]). * [[22. 11.|22. studenog]] - U [[Erupcija|erupciji]] [[vulkan]]a [[Nevado del Uila]] u južnoj [[Kolumbija|Kolumbiji]] poginulo je najmanje 10, a evakuirano je oko 12.000. * [[23. 11.|23. studenog]] - U [[Brazil]]u je proglašeno izvanredno stanje zbog [[poplava]] u [[Država|državi]] [[Santa Catarina (federalna brazilska država)|Santa Catarina]] u kojima je poginulo 65, a evakuirano oko 20.000 ljudi. * [[24. 11.|24.]] - [[27. 11.|27. studenog]] - U službenom posjetu [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] boravio je Fra' [[Matthew Festing]], princ i veliki meštar [[Suvereni Vojni Red Malte|Suverenog malteškog viteškog reda]], te je osim [[Zagreb]]a, posjetio [[Slavonija|Slavoniju]] i [[Dalmacija|Dalmaciju]]. * [[25. 11.|25. studenog]] - Stanovnici [[Grenland]]a su na [[referendum]]u podržali predlog za veću [[Autonomija|autonomiju]] od [[Danska|Danske]]. * [[26. 11.|26. novembar]] - [[Radio-televizija Srbije|RTS]] započeo emitovanje [[digitalna televizija|digitalnog]] kanala kulture "RTS Digital". * 26. studenog - U nizu [[Mumbajski napadi 2008.|terorističkih napada]] u [[Mumbai]]ju poginulo je najmanje 195, a ranjeno najmanje 327 osoba. * [[30. 11.|30. studenog]] - Kapetan [[Kristo Laptalo]] napokon stigao u [[Dubrovnik]]. Nevin je proveo 17 mjeseci u zatvoru u [[Grčka|Grčkoj]] samo zato, jer je bio zapovjednik na [[brod]]u na kojem je pronađena [[droga]] u teretu. * [[30. 11.|30. studenog]] - U sukobu kršćana i muslimana u mjestu [[Jos]] u [[Nigerija|Nigeriji]] poginula je 381 osoba, a ranjeno je više od 300 osoba. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.|1. prosinca]] - [[Hrvatska]] preuzela predsjedanje [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Vijećem sigurnosti UN-a]]. * [[2. 12.|2. prosinca]] - Ustavni sud [[Tajland]]a naredio je raspuštanje vladajuće stranke optužene za izbornu krađu, te je zabranio [[premijer]]u [[Somchai Wongsawat|Somchaiju Wongsawatu]] političke aktivnosti na pet godina. * 2. prosinca - U [[Zimbabve]]u je [[kolera]] odnijela najmanje 484 života, a registrirano je više od 11.700 slučajeva zaraženih od izbijanja [[Epidemija|epidemije]] u [[august (mjesec)|kolovozu]] 2008. * [[5. 12.|5. prosinca]] - Održani su mirni prosvjedi protiv [[Vlada Republike Hrvatske|10. sastava Vlade Republike Hrvatske]] na glavnim trgovima [[Zagreb]]a, [[Split]]a, [[Rijeka|Rijeke]], [[Požega|Požege]], [[Vukovar]]a te [[Osijek]]a nakon što se grupa ljudi okupila na [[internet]]skoj društvenoj mreži [[Facebook]] u grupu pod nazivom ''Stegnite vi svoj remen, bando lopovska'' zbog sve veće gospodarske krize i lošeg društvenog stanja u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. * [[6. 12.|6. prosinca]] - [[Grčki neredi 2008.]] počinju nakon što je policija ubila 15-godišnjaka u Atini. * 6. prosinca - Hrvatski film “[[Armin]]” redatelja [[Ognjen Sviličić|Ognjena Sviličića]], pobijedio je na Festivalu mediteranskog filma u [[Bruxelles]]u. * 6. prosinca - U Pragu je otkriven spomenik [[Vladimir Prelog|Vladimiru Prelogu]], hrvatskom kemičaru i nobelovcu, koji je studirao i doktorirao u [[Glavni grad|glavnom]] [[češka Republika|češkom]] [[grad]]u. * [[9. 12.|9. decembar]] - Misija [[Misija vladavine prava Evropske unije na Kosovu|EULEKS]] počela svoj mandat na teritoriji AP Kosovo i Metohija. * [[10. 12.|10. prosinca]] - Održani su prvi izbori u britanskom krunskom posjedu [[Sark]]u nakon ukidanja feudalizma. * [[11. 12.|11]] - 14. prosinca - [[Datoteka:Swimming pictogram.svg|25px]] U [[Rijeka|Rijeci]] se održava [[Europsko prvenstvo u plivanju u kratkim bazenima 2008.]], uspješni su [[Duje Draganja]], [[Sanja Jovanović]] (dva svjetska rekorda) i štafeta ([[Duje Draganja]], [[Aleksej Puninski]], [[Bruno Barbić]] i [[Mario Todorović]]). * 11. 12. - U SAD uhapšen [[Bernard Madoff]], čija je finansijska piramida bila najveća finansijska prevara u istoriji SAD. * [[12. 12.|12. prosinca]] - [[Švajcarska|Švicarska]] je postala 18. [[evropa|europska]] [[država]] koja je pristupila [[Schengenski sporazum|Schengenskom sporazumu]]. * 14. prosinca - Ponovno je uspostavljen [[promet]] na dionici željezničke [[Pruga Vinkovci-Osijek|pruge između Vinkovaca i Osijeka]], nakon više od 17 godina. * 14. decembar - Irački novinar [[Muntazar al Zejdi]] gađao cipelama američkog predsednika Buša. * [[19. 12.|19. prosinca]] - U [[Split]]u je zvanično otvorena nova [[Sveučilišna knjižnica u Splitu|Sveučilišna knjižnica]] vrijedna 250 milijuna [[hrvatska kuna|kuna]], nakon što je prije 3 godine polegnut kamen temeljac, a prostire se na 17 000 m2. Zbog svega toga prozvana je ''Ponos Hrvatske'', te je svojim otvorenjem postala drugim najvažnijim objektom u hrvatskoj [[nauka|znanosti]] i [[Kultura|kulturi]] nakon one [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]]. * 19. 12. - U [[Zagreb]]u je održan veliki humanitarni koncert za maestra [[Vjekoslav Šutej|Vjekoslava Šuteja]] i [[Zaklada Ana Rukavina|Zakladu Ana Rukavina]], na kojem je nastupio [[José Carreras]] i dr. * 19. 12. - [[NASA]]-ina orbiter Izvidnica je na [[Mars]]u otkrila [[Minerali|minerale]] koji mogu nastati jedino uz prisutnost [[Voda|vode]] prije 3 milijarde godina, što bi značilo da je u tome [[period]]u bilo mogućih uvjeta za nastanak [[život]]a na tome [[planeta|planetu]]. * 19. 12. - U Srbiji se saznalo za nesuglasice između ministra odbrane [[Dragan Šutanovac|Dragana Šutanovca]] i načelnika Generalštaba gen. [[Zdravko Ponoš|Zdravka Ponoša]]. * [[21. 12.|21.]] - [[22. 12.|22. prosinca]] - Hrvatski skijaš [[Ivica Kostelić]] bio je 2. u [[veleslalom]]u u [[Italija|talijanskoj]] [[Alta Badia|Alta Badiji]], što mu je najbolji rezultat u veleslalomu u karijeri, a dan kasnije pobijedio je u istome mjestu u [[slalom]]u. * [[22. 12.|22. prosinca]] - Otvorena je dionica autoceste [[Autocesta A1|A1]], [[Šestanovac]] - [[Zagvozd]] - [[Ravča]], duga 40&nbsp;km. * 22. 12. - Na RTS 1 je prikazana prva epizoda serije "[[Ranjeni orao (TV serija)|Ranjeni orao]]". * [[23. 12.|23. prosinca]] - U [[Gvineja|Gvineji]] su raspuštene vlada i njezine institucije, suspendiran je ustav, te su suspendirane sve političke i sindikalne aktivnosti nakon što je umro predsjednik te [[Država|države]] [[Lansana Conté]]. * [[24. 12.|24. prosinca]] - U [[Gvineja|Gvineji]] je [[vojna hunta]] imenovala [[kapetan (vojska)|satnika]] [[Moussa Dadis Camara|Moussu Dadisa Camaru]] novim gvinejskim [[predsjednik]]om. * 24. 12. - U Moskvi potpisan sporazum po kojem je 51% NIS-a definitivno postalo vlasništvo ruske naftne kompanije [[Gazprom|Gasprom]]. * [[27. 12.|27. prosinca]] - Počinje [[Rat u Gazi 2008.-2009.]] (izraelska operacija "Liveno olovo") na šta [[Hamas]] pojačava raketne i minobacačke napade na južni Izrael. * 27. 12. - Prijateljskom utakmicom između rukometnih [[rukometna reprezentacija Hrvatske|reprezentacija Hrvatske]] i [[Ruska rukometna reprezentacija|Rusije]] pred 15.200 gledatelja službeno je otvorena [[Arena Zagreb]], najveća sportska dvorana u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. * 27. 12. - U [[Split]]u je svečanim koncertom otvorena višenamjenska sportska dvorana [[Spaladium Arena]], s 12 tisuća sjedećih mjesta. * [[28. 12.|28. prosinca]] - U [[Osijek]]u svečano otvorena višenamjenska [[sport]]ska [[dvorana Gradski vrt]] koja će između ostalog služit i za [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2009.|svjetsko prvenstvo u rukomentu 2009.]] koje će se održati u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. * prosinac - Lideri [[Evropska unija|EU]] dogovorili stimulus od 200 milijardi eura za poticaj uniji poslije globalne krize. <gallery> Split University Library.JPG|[[Sveučilišna knjižnica u Splitu]] Arena Zagreb 2009.jpg|[[Arena Zagreb]] Spaladium Arena photo by 3LHD.jpg|[[Spaladium Arena]], Split Dvorana Gradski vrt 5.JPG|[[Dvorana Gradski vrt]], Osijek </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija: Rođeni 2008.}} == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija: Umrli 2008.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Božidar Sandić]] Sovra, srpski fudbaler (* [[1922]]) * [[5. 1.]] - [[Vojislav Đonović]], srpski [[jazz|džez]] gitarista (*[[1921]]); * 5. 1. - [[Galiano Pahor]], [[Hrvati|hrvatski]] glumac (*[[1955]].) * [[7. 1.]] - [[Zvone Mornar]], hrvatski sportski novinar (*[[1920]].) * [[11. 1.]] - [[Edmund Hilari|Edmund Hillary]], novozelandski alpinist i osvajač Mount Everesta (*[[1919]]) * [[15. 1.]] - [[Slobodan V. Ribnikar]], profesor fizičke hemije, akademik (*[[1929]]) * [[16. 1.]] - [[Nikola Kljusev]], makedonski političar (* [[1927]]) * [[17. 1.]] - [[Bobby Fischer]], šahovski velemajstor (*[[1943]]) * [[18. 1.]] - [[Milica Manojlović]], osnivač i dirigent hora "Kolibri" (* [[1933]]) * [[19. 1.]] - [[Tomislav Bekić (germanista)|Tomislav Bekić]], srpski germanista (* [[1934]]) * [[20. 1.]] - Hadži Dušan Mišić, akademski slikar, pedagog, art-terapeut (* [[1935]]) * [[22. 1.]] - [[Heath Ledger]], australski glumac (* [[1979]]) * 22. 1. - [[Milenko Zablaćanski]], srpski glumac (*[[1955]]) * [[23. 1.]] - [[Ognjenka Milićević]]-Lukač, reditelj, teatrolog, pedagog (* [[1927]]) * 23. 1. - [[Zoran Predić]], novinar i TV kritičar, urednik TV revije, direktor više televizija (* 1945 ili '46) * [[26. 1.]]? - [[Ana Bešlić]], akademski vajar (* [[1912]]) * [[27. 1.]] - [[Suharto]], indonežanski političar (* [[1921]]) * [[31. 1.]] - [[Aleksandar Nikašinović]] Saša, novinar, urednik Danasa i lista Indeks (* [[1941]]) === Februar/Veljača === * [[5. 2.]] - [[Mahareši Maheš Jogi]], tvorac [[transcendentalna meditacija|Transcedentalne meditacije]] (* [[1917]]) * 5. 2. - [[Zoran Antonijević]] Žota, srpski fudbaler i trener (*[[1945]]) * [[6. 2.]] - [[Ferante Colnago]], nekadašnji [[HNK Hajduk Split|Hajdukov]] igrač i dugogodišnji član uprave kluba * 6. 2. - [[Dragutin Dražić]], inž. tehnologije, fizikohemičar, član Predsedništva SANU (* [[1930]]) * [[7. 2.]] - Časlav Veljić Čajka, pred. Kajakaškog saveza Jugoslavije (* [[1930]]) * [[8. 2.]] - [[Desimir Tošić]], jedan od osnivača Demokratske stranke u Srbiji (*[[1920]]) * [[9. 2.]] - [[Tomislav Čolović]], pevač ("Mali mrav") (* [[1949]]) * [[10. 2.]] - [[Roy Scheider]], američki glumac (* [[1932]]) * [[11. 2.]] - [[Tom Lantos]], američki političar (* [[1928]]) * [[13. 2.]] - [[Vuk Obradović]], najmlađi general [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], bivši potpredsednik srpske vlade (*[[1947]]) * 13. 2. - [[Henri Salvador]], francuski šansonjer (* [[1917]]) * 13. 2. - [[Dragan Jurišić]] Gaga, pevač "Vojvođanskog bluz benda" (* [[1953]]) * [[15. 2.]] - [[Marijan Oblak]], zadarski nadbiskup u miru (*[[1919]].) * [[17. 2.]] - [[Tihomir Janić]], sudija Vrhovnog suda Srbije i Jugoslavije (* [[1914]]) * [[18. 2.]] - [[Vladimir - Minja Vujović]], istoričar i sportski radnik (* [[1933]]) * [[20. 2.]] - [[Franc Perko]], beogradski nadbiskup slovenskog porijekla (* [[1929]].) * [[22. 2.]] - [[Vojin Šulović]], ginekolog, srpski akademik (* [[1923]]) * [[23. 2.]] - [[Janez Drnovšek]], slovenski političar i državnik (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Milorad Dimitrijević (arhitekta)|Milorad Dimitrijević]], arhitekta, konzervator, dekan Arhitektonskog fak. u Bg. * [[27. 2.]] - [[Mira Alečković]], srpska pesnikinja (* [[1924]]) === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Borivoje Stojanović]], glumac (* [[1929]]) * [[4. 3.]] - [[Semka Sokolović-Bertok]], glumica (*[[1935]].) * 4. 3. - [[Vladimir Bošnjaković]], specijalista nuklearne medicine, srpski akademik (* [[1930]]) * [[9. 3.]] - [[Vojislav Todorić]], akademski slikar, konzervator-restaurator, prof. FLU i prorektor Univ. umetnosti u Bg. (* [[1933]]) * [[10. 3.]] - [[Đorđe Predin]]-Badža, vaterpolista i sportski radnik, preds. opšt. Bečej (* [[1947]]) * [[13. 3.]] - [[Živko Šoklovački]], pravnik, političar (JUL), pred. Upravnog odbora NIS (* [[1946]]) * [[18. 3.]] - [[Anthony Minghella]], britanski filmski reditelj (*[[1954]]); * 18. 3. - [[Živojin Milenković]], srpski glumac (*[[1928]]) * [[19. 3.]] - [[Arthur C. Clarke]], britanski SF pisac i vizionar (*[[1917]].) * [[24. 3.]] - [[Boris Dvornik]], glumac (* [[1939]]) * 24. 3. - [[Richard Widmark]], glumac (* [[1914]]) * [[25. 3.]] - [[Ranko Beljinac]], slikar, grafičar, ikonopisac (* [[1947]]) * [[29. 3.]] - [[Rajko Mitić]], jugoslavenski fudbaler (*[[1922]]) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Svetolik Mitić]] (Skale), urednik TV Beograd (* [[1923]]) * [[3. 4.]] - [[Hrvoje Ćustić]], hrvatski nogometaš (* [[1983]]); * 3. 4. - [[Ivan Korade]], umirovljeni hrvatski general (*[[1964]]) * [[4. 4.]] - [[Jadranko Crnić]], hrvatski pravnik (*[[1928]]) * [[5. 4.]] - [[Charlton Heston]], američki glumac i aktivist (*[[1923]]) * 5. 4. - [[Boris Nikolić]], modni dizajner, stilista TV B92 (* [[1974]]) * [[7. 4.]] - [[Staniša Stošić]], srpski pevač (*[[1945]]) * [[8. 4.]] - Jovan-Bata Zarić, arhitekta (* [[1926]]) * [[10. 4.]] - [[Vojislav Kuculović]], operski pevač-tenor, prvak Opere SNP u Novom Sadu (* [[1932]]) * [[12. 4.]] - [[Aleksandar Gec]], košarkaš (*[[1928]]) * [[20. 4.]] - [[Ksente Bogoev]], ekonomist * [[21. 4.]] - Mihailo Mijušković - Cupa, spiker Radio Beograda (* [[1947]]) * [[25. 4.]] - [[Milan Kangrga]], filosof (*[[1923]].) * [[29. 4.]] - [[Albert Hofmann]], švicarski kemičar (*[[1906]].) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - Dragoljub Živojinović Japanac, srpski prevodilac (* [[1933]]) * [[6. 5.]] - Nebojša Glišić, novinar RTS, slikar, likovni kritičar (* [[1941]]) * [[9. 5.]] - [[Dražen Vrdoljak]], hrvatski novinar i glazbeni kritičar, utemeljitelj Porina (* [[1951]]) * [[12. 5.]] - [[Robert Rauschenberg]], slikar (* [[1925]]) * [[14. 5.]] - Milovan Stojanović Mis, keramičar (* [[1927]]) * [[15. 5.]] - [[Tatjana Škurina]], doajen jugoslovenske i srpske ginekologije (* [[1914]]) * 15. 5. - [[Momčilo Stefanović]], novinar, publicista, dopisnik Politike i P. Ekspres (* [[1931]]) * [[20. 5.]] - [[Nikola Šećeroski]], predsednički kandidat 1990. u Srbiji (*[[1934]]) * 20. 5. - [[Aleksandar Pražić]], muzičar, producent RTV Vojvodina (* [[1950]]) * [[26. 5.]] - [[Sydney Pollack]], američki režiser i glumac (*[[1934]]) === Jun/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Yves Saint Laurent]], francuski modni kreator i kosimograf (* [[1936]]) * 1. 6. - [[Smiljka Vasić]], psiholingvista * [[2. 6.]] - [[Bo Diddley]], R&B muzičar (* [[1928]]) * 2. 6. - [[Mel Ferrer]], glumac (* [[1917]]) * [[6. 6.]] - [[Vera Lubarda]], slikarka * [[8. 6.]] - [[Šaban Bajramović]], romski glazbenik (* [[1936]]) * 8. 6. - [[Moma Dimić]], srpski književnik (* [[1944]]) * [[14. 6.]] - [[Dimitrije Manolov]], likovni umetnik - fotograf (* [[1936]]) * [[16. 6.]] - [[Zlatko Tomičić]], hrvatski književnik (* [[1930]].) * [[17. 6.]] - [[Cyd Charisse]], glumica i pevačica (* [[1922]]) * [[23. 6.]] - [[Olga Moskovljević]], prevodilac i novinar (* [[1921]]) * [[28. 6.]] - [[Ruslana Koršunova]], kazahstanski model (* [[1987]]) * [[29. 6.]] - [[Don S. Davis]], američki glumac (* [[1942]].) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Dejan Medaković]], istoričar i akademik (* [[1922]]) * [[3. 7.]] - [[Tvrtko Švob]], biolog (* [[1917]]) * 3. 7. - [[Milorad Stevanović]] Mida, srpski glumac (* [[1939]]) * [[4. 7.]] - [[Jesse Helms]], američki političar (* [[1921]]) * [[6. 7.]] - [[Olga Bruči]], prvakinja opere SNP u Novom Sadu (* [[1923]]) * [[11. 7.]] - [[Michael E. DeBakey]], hirurg (* [[1908]]) * [[13. 7.]] - [[Bronisław Geremek]], poljski istoričar i političar (* [[1932]]) * [[14. 7.]] - [[Svetislav Pavlović]], filmski reditelj (* [[1926]]) * [[20. 7.]] - [[Dinko Šakić]], ratni zločinac (* [[1921]]) * [[21. 7.]] - [[Adil Zulfikarpašić]], bosanskohercegovački političar (* [[1921]]) * [[23. 7.]] - [[Ahmet Hadžipašić]], bivši Premijer Federacije BiH (* [[1952]]) * [[29. 7.]] - [[Mate Parlov]], najveći hrvatski športaš 20. stoljeća (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Zlata Bartl]], bosanskohercegovačko-hrvatska znanstvenica, otkrila [[Vegeta|Vegetu]] (*[[1920]].) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Dren Mandić]], alpinista (* [[1976]]) * [[3. 8.]] - [[Aleksandar Solženjicin]], ruski pisac i sovjetski disident * [[4. 8.]] - [[Mića Uzelac]], slikar (* [[1950]]) * [[6. 8.]] - [[Fransin Petrović Njegoš]], crnogorska princeza, supruga princa Nikole Petrovića (* [[1950]]) * [[7. 8.]] - [[Novica Petković]], teoretičar književnosti i kritičar, profesor na FF BU (* [[1941]]) * 7. 8. - [[Predrag Knežević]] Kneža, sportski novinar (* [[1922]]) * [[9. 8.]] - [[Mahmoud Darwish]], palestinski pesnik (* [[1941]]) * [[10. 8.]] - [[Isaac Hayes]], muzičar (* [[1942]]) * [[11. 8.]] - [[Vlastimir Gavrik]], srpski scenograf (* [[1928]]) * 11. 8. - [[Fred Sinowatz]], austrijski političar (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Tomislav Pinter]], filmski stvaratelj, predsjednik Hrvatske udruge filmskih snimatelja (* ?) * [[16. 8.]] - [[Gmitar Obradović]], akademski slikar (* [[1935]]) * [[17. 8.]] - [[Jovan Đogo]], pukovnik Vojske Republike Srpske (* [[1956]]) * [[18. 8.]] - [[Miodrag Draganić]], izdavač, direktor kuće "Draganić" (* [[1949]]) * 18. 8. - [[Božidar Ćetković]], crnogorski šahista, majstor FIDE (* * [[20. 8.]] - [[Hua Guofeng]], kineski političar (* [[1921]]) * [[21. 8.]] - [[Mario Bertok]], hrvatski šahista (* [[1929]]) * [[24. 8.]] - [[Branislav Dragojević]], književnik (* [[1933]]) * [[26. 8.]] - [[Edib Šećović]], bokser, svetski prvak (EBU) (* [[1958]]) * [[30. 8.]] - [[Vasa Pantelić]], glumac (* [[1922]]) === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Tomaš J. Bata]], češki i kanadski industrijalac (* [[1914]]) * [[4. 9.]] - [[Dafina Milanović]], srpska bankarka (*[[1948]]) * [[5. 9.]] - [[Dušan Simić]], rektor Univ. u Kragujevcu (* [[1928]]) * 5. 9. - [[Zaida Krimšamhalov]], glumica SNP u Novom Sadu (* [[1936]]) * [[7. 9.]] - [[Dino Dvornik]], hrvatski pop-pjevač (*[[1964]]) * 7. 9. - [[Dragoslav Rančić]], spoljnopolitički novinar i urednik (* [[1935]]) * [[12. 9.]] - [[Tomislav Ladan]], hrvatski pisac, leksikograf i prevoditelj (*[[1932]].) * 12. 9. - [[Vukašin Maraš]], crnogorski političar (* [[1938]]) * [[15. 9.]] - [[Juraj Njavro]], bivši ministar hrvatskih branitelja i saborski zastupnik, te poznati vukovarski kirurg (* ?) * 15. 9. - [[Slavko Gavrilović]], istoričar, akademik (* [[1924]]) * 15. 9. - [[Aleksandar Radovanović]], šef Arhiva i Biblioteke Narodnog pozorišta u Bg. (* [[1931]]) * [[16. 9.]] - [[Momčilo Popović]], novinar i urednik lista "Pobjeda" (* [[1943]]) * 16. 9. - [[Miloš Grbić]], nekadašnji odbojkaš (* [[1943]]) * [[18. 9.]] - [[Zvonko Milenković]], srpski muzičar i član grupe „[[Rokeri s Moravu]]“. * [[19. 9.]] - [[Petar Stajić]], kompozitor i pijanista (* [[1915]]) * [[22. 9.]] - [[Dušan Gligorijević]] - Saša, društveno-politički i privredni radnik (* [[1920]]) * [[23. 9.]] - [[Sonja Savić]], srpska glumica (* [[1961]]) * 23. 9. - [[Rada Selaković]], slikarka (* [[1952]]) * [[24. 9.]] - [[Vice Vukov]], hrvatski pjevač i političar (*[[1936]]) * [[26. 9.]] - [[Paul Newman]], američki glumac (*[[1925]]) * [[28. 9.]] - [[Ljubiša Buba Opačić]], gitarista "Bajage i Instruktora" (* [[1968]]) === Oktobar/Listopad === * [[3. 10.]] - [[Golub Dobrašinović]], istoričar književnosti, kustos Vukovog i Dositejevog muzeja (* [[1925]]) * [[5. 10.]] - [[Mijuško Tomić]], novinar i urednik Prvog programa Radio Bg. (* [[1938]]) * [[7. 10.]] - [[Toma Rakijaš]], srpski muzičar i novinar (*[[1955]]) * [[11. 10.]] - [[Jörg Haider]], austrijski političar (* [[1950]]) * [[23. 10.]] - [[Ivo Pukanić]] (ubijen), hrvatski novinar (*[[1961]]) * 23. 10. - [[Bojan Dimitrijević (novinar)|Bojan Dimitrijević]], novinar i urednik RTB (* [[1923]]) * [[27. 10.]] - [[Jasmina Puljo]], balerina, učitelj [[joga|joge]], prva jogina u Yu. (* [[1915]]) * [[28. 10.]] - [[Radivoje Đurović]], akademski slikar (* [[1950]]) * [[30. 10.]] - [[Ivo Perišin]], hrvatski akademik, (*[[1925]].); * 30. 10. - [[Ico Voljevica]], karikaturista ("Grga") * 30. 10. - [[Zlatko Krasni]], književnik i prevodilac (* [[1951]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Jacques Piccard]], okeanograf (* [[1922]]) * [[2. 11.]] - [[Borivoje Ivković]], predsednik Biciklističkog saveza Srbije (* [[1928]]) * [[4. 11.]] - [[Ratko Ćajić]] Rale, kompozitor i pevač (* [[1944]]) * 4. 11. - [[Michael Crichton]], autor, scenarista itd. (* [[1942]]) * [[10. 11.]] - [[Nikola Kavaja]], "lovac na Tita" (* [[1932]]) * [[11. 11.]] - [[Nikica Marinović]], prva mis SFRJ, 1966. godine (*[[1947]]) * [[12. 11.]] - [[Željko Hell]], hrvatski književnik (*[[1923]].) * [[15. 11.]] - [[Petar Damjanov]], novinar i publicista, urednik vojnih časopisa (* [[1943]]) * 15. 11. - [[Jadranka Nikolić]], modni kreator (* [[1948]]) * [[16. 11.]] - [[Vladimir Sekulić]], crnogorski lingvista i književnik (* [[1923]]) * [[18. 11.]] - [[Đoko Vještica]], srpski novinar (*[[1939]]) * 18. 11. - [[Miroslav Zarić]]-Zare, novinar "Večernjih novosti" (* [[1938]]) * [[24. 11.]] - [[Srećko Jovanović]], slavista, osnivač "Dečjih novina" (* [[1930]]) * 24. 11. - [[Ruben Han]], prof. Medicinskog fak. u Bg., specijalista nukl. medicine (* [[1946]]) * [[27. 11.]] - [[Dragoslav S. Petrović]], pravnik i novinar (* [[1934]]) * 27. 11. - [[Miroljub Simić]], profesor i dekan Pravnog fakulteta u Nišu (* [[1947]]) * 27. 11. - [[Milijan Popović]], profesor i dekan Pravnog fakulteta u Novom Sadu (* [[1938]]) * [[29. 11.]] - [[Jørn Utzon]], arhitekta (* [[1918]]) * [[30. 11.]] - [[Desanka Tomić Đurović]], akademski slikar, grafičar, dizajner tekstila (* [[1925]]) * 30. 11. - [[Milivoje Petrović]], solista i prvak Opere N.P. u Beogradu (* [[1938]]) * 30. 11. - [[Branislav Lazarević]], doajen srpske informatike (* [[1940]]) * 30. 11. - [[Dragan Ve Ignjatović]] Mec, multimedijalni umetnik, osnivač Balkanske asocijacije umetnosti (* [[1968]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Radenko Broćić]], srpski političar (* [[1922]]) * 1. 12. - [[Ibrahim Latifić]], gen. dir. Saveznog zavoda za statistiku, osn. Društva za istinu o NOB (* [[1917]]) * [[2. 12.]] - [[Dušan Stanković]], publicista i novinar (* [[1941]]) * 2. 12. - [[Svetlana Stipčević]], profesorka Filološkog fak. u Bg. i jednog u Bariju (* [[1940]]) * [[4. 12.]] - [[Pero Budak]], hrvatski književnik (* [[1917]].) * [[5. 12.]] - [[Patrijarh Aleksije II.]], patrijarh [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] (* [[1929]]) * [[9. 12.]] - [[Dražan Jerković]], hrvatski nogometaš, reprezentativac, trener, sportski direktor i izbornik (* [[1936]]) * 9. 12. - [[Bela Buranj]], etnograf i publicista, prof. na Medicinskom fak. u Novom Sadu (* [[1931]]) * [[11. 12.]] - [[Bettie Page]], pin-up model (* [[1923]]) * 11. 12. - [[Bogdan Đuričić]], profesor i dekan Medicinskog fak. u Bg., akademik (* [[1950]]) * 11. 12. - [[Dušan Maksimović Dumaks]], kompozitor, dirigent, muzički pedagog (* [[1932]]) * [[16. 12.]] - [[Simo Mraović]], književnik (* [[1966]]); * 16. 12. - [[Nikola Karaklajić]], srpski šahista i radio voditelj (*[[1926]]) * 16. 12. - [[Vojislav Mićović]], publicista i novinar, gl.od.ur. "Komunista", vd. dir. Rad. Bg. (* [[1930]]) * [[18. 12.]] - [[Ivan Rabuzin]], hrvatski slikar naivac (* [[1921]].); * 18. 12. - [[W. Mark Felt|William Mark Felt]], visokopozicionirani agent [[FBI]]-ja koji je u [[historija|povijest]] ušao kao ''[[Duboko grlo]]'' u [[Afera|aferi]] [[Watergate]]. * 18. 12. - [[Majel Barrett]], glumica (* [[1932]]) * [[20. 12.]] - [[Gordan Čačić]], hrvatski general i političar (* [[1961]]) * [[22. 12.]] - [[Lansana Conté]], predsjednik [[Gvineja|Gvineje]] (* [[1934]]) * [[24. 12.]] - [[Harold Pinter]], engleski dramatičar nobelovac (* [[1930]]) * 24. 12. - [[Samuel P. Huntington]], politički naučnik (* [[1927]]) * [[25. 12.]] - [[Eartha Kitt]], glumica, pjevačica te zvijezda kabareta (* [[1927]]) * 25. 12. - [[Ann Savage]], američka glumica (* [[1921]]) * [[29. 12.]] - [[Vladislav Lalicki]], scenograf, kostimograf, slikar (* [[1935]]) * [[30. 12.]] - [[Ante Čičin-Šain]], prvi guverner [[Hrvatska narodna banka|HNB]] u samostalnoj Hrvatskoj (* ?) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Yoichiro Nambu]] (otkriće mehanizma [[spontani slom simetrije|spontano slomljene simetrije]] u [[Fizika elementarnih čestica|subatomskoj fizici]]), [[Makoto Kobayashi]] i [[Toshihide Maskawa]] (otkriće porekla slomljene simetrije, što predviđa postojanje još najmanje tri porodice [[kvark]]ova) * [[nobelova nagrada za hemiju|'''Kemija''']]: [[Osamu Shimomura]], [[Martin Chalfie]] i [[Roger Y. Tsien]] (otkriće i razvoj [[Zeleni fluorescentni protein|zelenog fluorescentnog proteina]]) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Harald zur Hausen]] (otkriće da [[humani papiloma virus]] izaziva [[rak vrata maternice]]), [[Françoise Barré-Sinoussi]] i [[Luc Montagnier]] (otkriće virusa [[HIV]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] (autor novih početaka, poetske avanture i senzualne ekstaze, istraživač čovečanstva iza i ispod vladajuće civilizacije) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Martti Ahtisaari]] (značajni napori na nekoliko kontinenata tokom više od tri decenije za razrešavanje međunarodnih konflikata) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Paul Krugman]] (analiza trgovinskih obrazaca i lokacije ekonomske aktivnosti) == Vidi takođe: == [[Popis godina|Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} == Literatura == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2008.html Hronologija događaja 2008] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{Commonscat|2008}} [[Kategorija:2008.]] myfzckzlfxd1fp7o5zd0orcj23sdchd 0 28491 42600587 42546271 2026-05-20T22:36:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600587 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} {{Drevna Mezopotamija}} '''Elam''' ([[Perzijski jezik|perzijski]]: تمدن ایلام, [[arapski jezik|arapski]]: حضارة عيلام) je jedan od najstarijih poznatih [[civilizacija]]. Elam je bio smješten na krajnjem zapadu i jugozapadu [[Iran]]a ([[Ilamska pokrajina]] i nizine [[Huzestan]]a) te dijelovima južnog [[Irak]]a. Trajala je od oko [[2700. pne.]] do [[530-e pne.|539. pne.]]. Prethodio mu je ono što se danas naziva [[Proto-elamski period|Proto-elamski]] period, koji je započeo [[32. vijek pne.|3200. pne.]] kada je [[Susa]] (kasniji glavni grad Elama) počeo biti pod utjecajem kultura [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] na istoku. Drevni Elam je ležao istočno od [[Sumer]]a i [[Akad|Akkada]] (suvremeni [[Irak]]). U staroelamskom periodu, sastojao se od kraljevstava na [[Iranska visoravan|Iranskoj visoravni]], smještenih oko [[Anšan (Perzija)|Anšana]], a od sredine [[2. milenijum pne.|2. milenijuma pne.]] bio je smješten u [[Susa|Susi]] u ravnicama Huzestana. Kultura mu je igrala važnu ulogu u [[Ahemenidska Monarhija|Perzijskoj Monarhiji]], pogotovo tokom vladavine Ahemenida koji ga naslijedio, a [[elamski jezik]] zadržao u službenoj upotrebi. Elamski period se smatra početkom [[historija Irana|historije Irana]], iako su postojale starije civilizacije na [[Iranska visoravan|Iranskoj visoravni]] kao što su [[Zajanderudska kultura]] i moguće nedavno otkrivena [[Džiroftska kultura]] na istoku. Elamski jezik nije bio srodan nijednom od [[Iranski jezici|iranskih jezika]], ali je mogao biti dio veće grupe koja se naziva [[Elamo-dravidski jezici|elamo-dravidska]]. Elam je dao ime jednoj od pokrajina današnjeg [[Iran]]a (koja se obično naziva [[Ilamska pokrajina]]). == Historija == [[Datoteka:Choghazanbil2.jpg|mini|lijevo|250px|Elamski zigurat [[Čoga Zanbil]]]] [[Datoteka:Elam Map.jpg|mini|lijevo|250px|Karta koja pokazuje područje Elama (crveno) i susjednih regija]] Moderna znanost elamsku historiju poznaje pretežno na temelju fragmentarnih podataka, rekonstruiranih na temelju [[Mezopotamija|mezopotamskih]] izvori. Grad [[Susa]], osnovan oko 4000. pne., tokom svoje rane historije je flukturiao između mezopotamske i elamske vlasti. Nakon nedavnih iskopavanja u Džiroftu i [[Zabol]]u, arheolozi pretpostavljaju da su postojale bliske veze između džiroftske i elamske civilizacije, a to se temelji na sličnostima u umjetnosti i kulturi, kao i elamskim napisima pronađenim u Džiroftu — neki znanstvenici pretpostavljaju da su Elamiti na tom području bili čak i oko 7000. pne. [[Datoteka:Untash Napirisha stele Louvre Sb12.jpg|thumb|right|Reljef koji pokazuje ženu s ribljim repom koja drži zmije]] Najraniji slojevi (22-17 u iskopavanjima Le Bruna iz 1978.) pokazuju grnčariju koja nije imala svog ekvivalenta u Mezopotamiji, ali sljedeći periodi pokazuju materijal koji se mogao povezati sa [[Sumer]]om iz [[Uručki period|Uručkog perioda]]. [[Proto-elamski period|Proto-elamski]] utjecaj s [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] u Susi postaje vidljiv oko godine 3200. pne., a tekstovi još uvijek nedešifriranog [[Proto-elamski period|proto-elamskog]] pisma su postojali do [[2700. pne.]]. Proto-elamski period je završio sa osnivanjem [[Avanska dinastija|Avanske dinastije]]. Najstarija historijska ličnost povezana s Elamom je kralj [[Enmebaragesi]] iz [[Kiš (Sumer)|Kiša]] (cca. 2650. pne.?), koji ga je pokorio prema [[Sumerski popis kraljeva|sumerskom popisu kraljeva]]. Rana elamska historija se, pak, može jasno rekonstruirati tek na zapisima koji datiraju s počecima [[Akadsko Carstvo|Akadskog Carstva]] oko 2300. pne. Elamska civilizacija se razvijala istočno od rijeka Tigris i Eufrat, u porječju rijeke [[Karun]]. U modernom značenju je Elam sadržavao više od [[Huzestan]]a; bio je svojervsna kombinacija ravnice te visoravni na sjeveru i istoku. Neka se elamska nalazišta, pak, mogu naći daleko van tog područja, odnosno u [[Iranska visoravan|Iranskoj visoravni]]; primjeri udaljenih elamskih ostataka su [[Tape-Sialk]] u [[Isfahanska pokrajina|Isfahanskoj pokrajini]] i [[Džiroftska kultura|Džiroft]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.chn.ir/english/eshownews.asp?no=4696 |access-date=2008-06-18 |archive-date=2005-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050320084135/http://www.chn.ir/english/eshownews.asp?no=4696 |dead-url=yes }}</ref> u [[Kermanska pokrajina|Kermanskoj pokrajini]]. Pretpostavlja se kako je elamska snaga bila temeljena na mogućnosti da različite oblasti drže pod zajedničkom vlašću te tako omogućavaju maksimalnu razmjenu prirodnih resursa karakterističnih za svaku oblast. Pretpostavlja je kako je to omogućila federalno državno uređenje. Historija Elama se tradicionalno dijeli u tri perioda koji porkivaju više od dva milenija. Period prije prvog elamskog perioda je poznat kao proto-elamski period: * Proto-elamski: cca. 3200. pne.- – 2700. pne. (Proto-elamsko pismo u Susi) * Staroelamski period: cca. 2700. pne. – 1600. pne. (najstariji dokumenti do dinastije Eparti) * srednjoelamski period: cca. 1500. pne. – 1100. pne. (Anzanitska dinastija do babilonske invazije Suse) * Neo-elamski period: cca. 1100. pne. – 539. pne. (karakterizira ga iranski i sirijski utjecaj. Godina 539. pne. označava početak ahemenidskog perioda) == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Quintana Cifuentes, E., Historia de Elam el vecino mesopotámico, Murcia, 1997. Estudios Orientales. IPOA-Murcia. * QUINTANA CIFUENTES, E., Textos y Fuentes para el estudio del Elam, Murcia, 2000.Estudios Orientales. IPOA-Murcia. * Khačikjan, Margaret: ''The Elamite Language'', Documenta Asiana IV, Consiglio Nazionale delle Ricerche Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-Anatolici, 1998 {{ISBN|88-87345-01-5}} * ''Persians: Masters of Empire'', Time-Life Books, Alexandria, VA (1995) {{ISBN|0-8094-9104-4}} * Potts, Daniel T.: ''The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State,'' Cambridge University Press (1999) {{ISBN|0-521-56496-4}} and {{ISBN|0-521-56358-5}} * McAlpin, David W., ''Proto Elamo Dravidian: The Evidence and Its Implications'', American Philosophy Society (1981) {{ISBN|0-87169-713-0}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Elam}} * [http://www.um.es/ipoa/cuneiforme/elamita/ Lengua e historia elamita], por Enrique Quintana * [http://www.iranica.com/articles/v8f3/v8f340.html Elam article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929004442/http://www.iranica.com/articles/v8f3/v8f340.html |date=2008-09-29 }} of the [http://www.iranica.com/ Encyclopædia Iranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416193911/http://www.iranica.com/ |date=2019-04-16 }} * [http://www.iranchamber.com/history/elamite/elamite.php History of the Elamite Empire] * [http://www.iranchamber.com/art/articles/art_of_elamites.php Elamite Art] * [http://www.allempires.com/empires/elamite/elamite1.htm All Empires - The Elamite Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721205339/http://www.allempires.com/empires/elamite/elamite1.htm |date=2011-07-21 }} * [http://ancientneareast.tripod.com/Elam_Susiana.html Elam in Ancient Southwest Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514101107/http://ancientneareast.tripod.com/Elam_Susiana.html |date=2011-05-14 }} * [http://persepolistablets.blogspot.com/ Persepolis Fortification Archive Project] * [http://telugutanam.blogspot.com/2006/02/scholars-see-telugu-mesopotamia-link.html Scholars see Telugu, Mesopotamia link] * [http://www.cappuccinomag.com/iranologyenglish/001141.shtml Iran Before Iranians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308174927/http://www.cappuccinomag.com/iranologyenglish/001141.shtml |date=2005-03-08 }} * [http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f3/v8f340.html Encyclopedia Iranica: Elam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102175755/http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f3/v8f340.html |date=2009-01-02 }} * [http://www.answersingenesis.org/creation/v20/i4/noah.asp The sixteen grandsons of Noah] * [http://www.systemdynamics.org/conf2002/extras/SVERD1_S.PDF Modelling population dispersal and language origins during the last 120,000 years] {{Iranska historija}} {{Ahemenidske satrapije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Elam| ]] [[Kategorija:Prediranske civilizacije u Iranu]] [[Kategorija:Stare civilizacije]] [[Kategorija:Stari Istok]] [[Kategorija:Perzijske satrapije]] 5tq09902wlqojswytcas3dgchq10nvz 0 37342 42600552 42491639 2026-05-20T17:37:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600552 wikitext text/x-wiki {{Oružani sukob |naziv=Druga Intifada |dio=[[Izraelsko-palestinski sukob]] |slika=[[Datoteka:Jerusalem terrorist attack on 2 July 2008 4.jpg|300px]] |opis slike=Napad buldožerom u [[Jeruzalem]]u [[2. 7.|2. srpnja]] [[2008]]. |datum=[[29. 9.|29. rujna]] [[2000]]. - [[2008]]. |mjesto=[[Izrael]], [[Zapadna obala]], [[Pojas Gaze]] |povod=[[Palestina|Palestinci]] tražili neovisnost od Izraela |teritorij= |ishod=Nekolicina: *Izgrađena [[Izraelska sigurnosna ograda]] *Izraelsko povlačenje iz Gaze [[2005]]. *Hamas preuzima nadzor nad Pojasom Gaze *Blokada Pojasa Gaze *[[Rat u Gazi 2008.-2009.]] |sukobljeni1=[[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Izrael]] |sukobljeni2=[[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22px]] [[Hamas]]<br />[[Fatah]]<br />[[Islamski džihad]]<br />[[Popularna fronta za oslobođenje Palestine|PFOP]] |sukobljeni3= |zapovjednik1=[[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Ariel Sharon]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Avi Dichter]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Ehud Barak]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Shaul Mofaz]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Moshe Ya'alon]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Dan Halutz]] <br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Gabi Ashkenazi]] <br /> |zapovjednik2='''Fatah'''<br /> [[Yasser Arafat]]<br /> [[Mahmoud Abbas]]<br /> [[Marwan Barghouti]]<br /> [[Ahmed Jasin]]<br /> '''Hamas'''<br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]]<br /> [[Abdel Aziz al-Rantissi|Abdel Rantissi]] <br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]] [[Khaled Mashaal]] <br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]] [[Ismail Haniyeh]]<br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]] [[Mohammed Deif]]<br /> '''Islamski džihad'''<br /> [[Abd Al Aziz Awda]]<br /> [[Ramadan Abdullah]]<br /> '''PFOP'''<br />[[Abu Ali Mustafa]] <br /> [[Ahmad Sa'adat]]<br /> [[Jamal Abu Samhadana|Abu Samhadana]] |zapovjednik3= |jačina1= |jačina2= |jačina3= |posljedice1='''29.09.2000.-26.12.2008.'''<br />'''Poginulih civila'''<br />727<ref name="B'Tselem"/><br />'''Poginulih vojnika''':<br />335<ref name="B'Tselem"/><br />'''Ukupno:'''<br />1,062<ref name="B'Tselem">[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties.asp ''B'Tselem – Statistics – Fatalities''], [[B'Tselem]].</ref> |posljedice2='''29.09.2000.-26.12.2008.'''<br />'''Poginulih ukupno'''<br />5,500<ref name="B'Tselem"/> |posljedice3= |bilješke=64 ubijenih stranih državljana<ref name="B'Tselem"/> }} '''Druga Intifada''', također znana i kao '''Al-Aksa Intifada''' ([[arapski jezik|arapski]] انتفاضة الأقصى, ''Intifāḍat El Aqṣa''; [[jevrejski jezici|hebrejski]] אינתיפאדת אל-אקצה, ''Intifādat El-Aqtzah'') je bio drugi palestinski ustanak protiv [[izrael]]ske [[ratna okupacija|okupacije]] [[Zapadna obala|Zapadne obale]] i [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]], od 2000. do [[2008]]., kad se situacija smirila i zadržala na razini razmjerno mirnog [[status quo|statusa quo]].<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/oct/01/israel-palestine-intifada-10-years-on|title=The second intifada, 10 years on|publisher=The Guardian|author=Seth Freedman|date=2010-10-01|accessdate=2010-11-06}}</ref> Prva [[Intifada]] bila je od [[1987]]. do [[1993]]. To razdoblje je označilo intenzivne sukobe i povećanje nasilja između Izraela i Palestine, a općenito se smatra da je povod bio dan kada je [[Ariel Sharon]] posjetio [[Brdo hrama]] u [[Jeruzalem]]u. Arapska riječ "Intifada" se doslovno može prevesti kao "uzdrmavanje". Smrtnost Druge Intifade mnogo je veća od prve: broj poginulih u 8 godina pobune je preko 6,000, od toga 5,500 Palestinaca, 1,062 Izraelaca te 64 strana državljana.<ref name="B'Tselem"/> == Početak Intifade == Točan datum početka ustanka je sporan. Neki izvori navode [[27. 9.|27. rujna]] [[2000]]. kao početak, kada je "palestinski službenik za sigurnost ubio izraelskog [[Izraelske obrambene snage|IDF]] vojnika kada su zajedno išli na patrolu".<ref name=Sept27>* "We describe the epidemiologic features of injuries sustained by Israeli soldiers in the first 19 weeks of the events that occurred in the West Bank, the Gaza Strip, and northern Israel and started September 27, 2000. This conflict, referred to by the Palestinians as the "Al-Aqsa Intifada," combined riots of the civilian population with low-intensity military conflict between the Israel Defense Forces (IDF) and the Palestinian Armed Forces." Lakstein, Dror, Blumenfeld, Amir. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3912/is_/ai_n13640237 "Israeli Army Casualties in the Second Palestinian Uprising"], ''Military medicine'', May 2005. * "The Tisha B'Av service – one of a number organized nationally by the American Zionist Movement in conjunction with Schindler's Ark – focused on the 470 victims of Palestinian terrorism who have died in Israel since September 27, 2000, the resurgence of the intifada." Caplane, Ronnie.[http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/18613/edition_id/374/format/html/displaystory.html "Christians, Jews 'stand for Israel' at Tisha B'Av service"], ''[[j.]]'', July 26, 2002. * "IDF soldier David Biri, was murdered on September 27, when a convoy of settlers on the way to Netzarim in the Gaza Strip, accompanied by a IDF escort vehicle, was attacked." [http://www.jafi.org.il/agenda/english/index40.asp "Israeli Victims of El Aksa Intifada "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013091111/http://www.jafi.org.il/agenda/english/index40.asp |date=2008-10-13 }}, ''Global Jewish Agenda'', Vol. 1, No. 40, November 9, 2000. * "Some reasons for inconsistency of the official numbers are eg the date which is counted as the start of the intifada (September 27 or 28th 2000), the regional restrictions of counting areas [...] and differing definitions." Hans-Jörg Albrecht. ''Conflicts and Conflict Resolution in Middle Eastern Societies-between Tradition and Modernity'', Duncker & Humblot, 2006, p. 81. * "The eruption of the second Palestinian ''intifada'' on September 27, 200, was influenced by the Lebanese example." Najib Ghadbian, "Political Islam: Inclusion or Violence?", in Kent Worcester, Sally A. Bermanzohn, Mark Ungar. ''Violence and Politics: Globalization's Paradox'', Routledge, 2002, p. 103. * "The eruption of the second uprising known as ''al-Aqsa intifada'', on September 27, 2000, attests to this view." Najib Ghadbian, "Political Islam: Inclusion or Violence?", in Kent Worcester, Sally A. Bermanzohn, Mark Ungar. ''Violence and Politics: Globalization's Paradox'', Routledge, 2002, p. 105. * "Since the beginning of the war, the Tanzim employed two main tactics in its attacks against Israel—shootings and car/roadside bombings. From September 27, 2000, to January 1, 2004, the ICT counted 54 separate shooting incidents in which Tanzim militants attempted to injure or kill Israeli soldiers or settlers." Anthony H. Cordesman. ''Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars'', Greenwood Publishing Group, 2006, p. 316. * "This figure is based on a total of 800 Israeli fatalities from September 27, 2000 (the beginning of the second intifada) through August 12, 2003, Middleastern Conflict Statistics Project, Statistical Report Summary (2003), and an Israeli population of about 6.1 million." Neal Feigenson, Daniel Bailis, and William Klein. {{PDFlink|[http://www.law.missouri.edu/lawreview/docs/69-4/Feigenson.pdf "Perceptions of Terrorism and Disease Risks: A Cross-national Comparison"]|248&nbsp;KB}} ,''Missouri Law Review'', Vol. 69, Issue 4, Fall 2004, p. 1000. * "That war began on September 27, 2000 when a Palestinian security officer on a joint patrol with Israeli forces turned his firearm on his Israeli counterpart and murdered him." Caroline B. Glick. [{{PDFlink|[http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121180934/http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |date=2008-11-21 }} "Addressing the Root Caust of the Arab-Israeli Conflict"]|1.42&nbsp;MB}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121180934/http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |date=2008-11-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121180934/http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |date=2008-11-21 }}, ''Oxford Journal on Good Governance'', Volume 2 ~ Number 2, August 2005, p. 32.</ref> Međutim, mnogo češće se [[28. 9.|28. rujna]] uzima kao glavni datum, kada su Palestinci uzvratili nemirima kada je [[Ariel Sharon]], u pratnji naoružanih policajaca, posjetio [[Brdo hrama]] u [[Jeruzalem]]u, sveto mjesto i za [[Jevreji|Židove]] i za [[Muslimani|Muslimane]]. Palestinci su njegovu posjetu smatrali činom provokacije i omalovažavanja te su burno reagirali.<ref name=bbctimeline>BBC News: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm "Al-Aqsa Intifada timeline"].</ref><ref>Dark Times, Dire Decisions: Jews and Communism, Dan Diner, Jonathan Frankel, Oxford University Press, p.311</ref> Neki pak smatraju da je ustanak započeo tek sljedeći dan, u petak [[29. 9.|29. rujna]], na dam molitve, kada je povećana prisutnost izraelske policije i vojske koja je uzrokovala teške nemire i sukobe sa Palestincima.<ref name=Mitchell>"Mr. Sharon made the visit on September 28 accompanied by over 1,000 Israeli police officers. Although Israelis viewed the visit in an internal political context, Palestinians saw it as highly provocative to them. On the following day, in the same place, a large number of unarmed Palestinian demonstrators and a large Israeli police contingent confronted each other." [https://web.archive.org/web/20020809145118/http://www.state.gov/p/nea/rls/rpt/3060.htm "Sharm El-Sheikh Fact-Finding Committee Report"] (Mitchell Report), April 30, 2001.</ref><ref name=Cypel>"The following day, the 29th, a Friday and hence the Muslim day of prayer, the young Palestinians flared up." Cypel, Sylvain. ''Walled: Israeli Society at an Impasse'', Other Press, 2006, p. 6. {{ISBN|1-59051-210-3}}</ref><ref name=Mittleman>"Then in late September Ariel Sharon [...] visited the Temple Mount [...] The next day, massive violence erupted in Jerusalem and Palestinian-controlled areas in the West Bank and Gaza Strip." Alan Mittleman, Robert A. Licht, Jonathan D. Sarna, ''Jewish Polity and American Civil Society: Communal Agencies and Religious Movements in the American Public Sphere'', Rowman & Littlefield, 2002, p. 161. {{ISBN|0-7425-2122-2}}</ref><ref>[http://www.dawn.com/weekly/books/archive/030406/books1.htm What America wants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007041319/http://www.dawn.com/weekly/books/archive/030406/books1.htm |date=2008-10-07 }} – [[Noam Chomsky]]</ref> Sharon je najavio svoju posjetu te mu je palestinski šef sigurnosti [[Jibril Rajoub]] dao odobrenje za istu, dokle god ne stupi u džamiju. Na dan posjete isprva su bile zabilježene mirne demonstracije, s obzirom na Sharonovu vojnu prošlost, poglavito u krvavom [[Libanonski rat 1982.|Libanonskom ratu 1982.]], da bi na kraju prerasli u otvorene nemire i sukobe Palestinaca sa izraelskim sigurnosnim službama. Razlog takvih burnih reakcija ima nekoliko: tih dana Palestinci su obilježavali 18. godišnjicu [[Masakr u Sabri i Šatili|masakra u Sabri i Šatili]], koji se dogodio kada je Sharon bio ministar obrane, tako da su mnogi Palestinci smatrali njegovu posjetu tom svetom mjestu svetogrđem. Također, iako je Sharonova namjera bila pokazati da svaki Izraelac ima pravo posjetiti Brdo hrama,<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E4DB1F3DF936A35753C1A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| title= Unapologetic, Sharon Rejects Blame for Igniting Violence| publisher=[[The New York Times|New York Times]]|date=October 5, 2000}}</ref><ref>{{cite news|title=Israeli’s Tour of Holy Site Ignites Riot; Palestinians Angered By Test of Sovereignty in Jerusalem’s Old City|publisher=Washington Post|author=Lee Hockstader|date=2000-09-29|page=A22}}</ref> glasnogovornik [[Likud]]a Ofir Akounis je izjavio da je namjera bila pokazati da će pod „Likudom brdo hrama ostati pod izraelskom kontrolom."<ref>{{cite news| title=Palestinians say opposition tour of holy site could cause bloodshed| url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/27/israel.palestinians.ap/index.html| publisher=CNN| date=September 27, 2000| access-date=2012-11-14| archive-date=2004-12-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20041210211004/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/27/israel.palestinians.ap/index.html| dead-url=yes}}</ref> Pojedini Izraelci smatraju daje Druga Intifada započela još ranije, kada je [[Yasser Arafat]] u [[jul|srpnju]] 2000. napustio sumit u kampu David. Izraelske žrtve zabilježene su već 27. rujna, navodi Dr. [[Jeremy Pressman]].<ref>[http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/Fall03/pressman.pdf The Second Intifada: Backgrounds and Causes of the Israeli-Palestinian Conflict] by [[Jeremy Pressman]]</ref><ref><blockquote>"The wave of terrorism that began in September 2000 is the direct result of a strategic Palestinian decision to use violence – rather than negotiation – as the primary means to advance their agenda...."</blockquote><blockquote>"Indeed, the current wave of terrorism began shortly after intense high-level negotiations were conducted to find a permanent resolution of the Israeli-Palestinian conflict. In July 2000, a Middle East peace summit was held at Camp David, hosted by U.S. President Bill Clinton and attended by Palestinian Authority Chairman Yasser Arafat and Israel's Prime Minister Ehud Barak. During the summit, Israel expressed its willingness to make far-reaching and unprecedented compromises in order to arrive at a workable, enduring agreement. However, Yasser Arafat chose to break off the negotiations without even offering any proposals of his own. Consequently, the summit adjourned with President Clinton placing the blame for its failure squarely at Arafat's feet."</blockquote><blockquote>"It is clear that the current wave of Palestinian terrorism, which began in the wake of the Camp David summit failure, has nothing to do with a spontaneous Palestinian action to "resist the occupation." The Palestinian leadership had taken a strategic decision to abandon the path to peace and to use violence as their primary tactic for advancing their agenda. This decision undermined the bedrock foundation of the peace process – the understanding that a solution can only be reached through compromise rather than inflexibility, and through negotiation rather than violence. The Palestinian claim that Israel's presence in the territories caused the terrorism began as a desperate attempt to deflect criticism after Arafat rejected Israel's peace proposals. It quickly evolved into an excuse for the inexcusable – the indiscriminate murder of innocent civilians.Terrorist attacks can never be justified, and they are particularly tragic when the disputed issues could have been settled through negotiations. The Palestinian Authority had been given a real opportunity to end the conflict through negotiations. However, Israel's olive branch was met with a hail of gunfire and a barrage of suicide bombers. The greatest obstacle to peace is not the lack of a Palestinian state, rather it is the existence of Palestinian terrorism."</blockquote>[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/11/Israel-+the+Conflict+and+Peace-+Answers+to+Frequen+-+2003.htm#cause What caused the current wave of Palestinian terrorism?] by the [[Israeli Ministry of Foreign Affairs]]</ref><ref><blockquote>"The events of last few days represent the latest and most severe developments in a wave of violence that has been building in recent weeks. Though some are inclined to assign exclusive responsibility to Israel for these acts of provocation, the present Palestinian escalation dates back to well before the Temple Mount disturbances, when, on September 13, stones and [[Molotov cocktail]]s were thrown at Israeli positions in the vicinity of the Netzarim junction in the Gaza Strip. This was followed by a number of increasingly violent incidents, including the killing of an Israeli soldier by a roadside bomb near Netzarim on September 27"</blockquote>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+since+2000/Palestinian+violence+and+terrorism+since+September.htm Palestinian terrorism since Sept 2000] by the [[Israeli Ministry of Foreign Affairs]]</ref><ref name=biri-IMFA>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2000/Sgt+David+Biri.htm Sgt. David Biri]. September 27, 2000. [[Israel Ministry of Foreign Affairs]].</ref><ref name=jpost2000sep29>[http://info.jpost.com/C002/Supplements/CasualtiesOfWar/2000_09_27.html "Fallen soldier's father: I never thought this would happen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030219211334/http://info.jpost.com/C002/Supplements/CasualtiesOfWar/2000_09_27.html |date=2003-02-19 }}. September 29, 2000. ''[[Jerusalem Post]].''</ref> Većina analitičara i povjesničara smatra da je Sharonov posjet toj lokaciji pokrenuo nemire koji su prerasli u Drugu Intifadu.<ref name=nytimes2008sept30>{{cite news|title=Battle at Jerusalem Holy Site Leaves 4 Dead and 200 Hurt|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D05E2DB143DF933A0575AC0A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all|publisher=[[The New York Times|New York Times]]|date=September 30, 2000}}. "This morning, both sides started out tense, after clashes on Thursday [Sept 28, 2000] provoked by Mr. Sharon's visit."</ref><ref name=cnn2008sept28>{{cite news|title=Israeli troops, Palestinians clash after Sharon visits Jerusalem sacred site|url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/28/jerusalem.violence.02/|publisher=CNN|date=September 28, 2000|access-date=2012-11-14|archive-date=2006-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615033158/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/28/jerusalem.violence.02/|dead-url=yes}}. "A visit by Likud Party leader Ariel Sharon to the site known as the Temple Mount by Jews sparked a clash on Thursday [Sept 28, 2000] between stone-throwing Palestinians and Israeli troops, who fired tear gas and rubber bullets into the crowd. ... Also Thursday [Sept 28, 2000], an Israeli soldier critically injured in a bomb attack on an army convoy in the Gaza Strip died of his wounds."</ref><ref name=telegraph>{{cite news|title=Riot police clash with protesters at holy shrine |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1357329/Riot-police-clash-with-protesters-at-holy-shrine.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=June 29, 2001}}</ref> U prvih pet dana nemira, izraelska policija ubila je 47 Palestinaca a ranila 1,885, dok su Palestinci ubili 5 Izraelaca.<ref name=btselem-idf-OT>[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties_Data.asp?Category=7&region=TER B'Tselem – Statistics – Fatalities]. Israeli security force personnel killed by Palestinians in the Occupied Territories. Detailed [[B'Tselem]] list.</ref><ref name=btselem-civ-OT>[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties_Data.asp?Category=5&region=TER B'Tselem – Statistics – Fatalities]. Israeli civilians killed by Palestinians in the Occupied Territories. Detailed [[B'Tselem]] list.</ref> == Kronologija == [[Datoteka:Tove Johansson from Stockholm with broken cheekbone, fractured skull, damaged eye muscles. Nov 18, 2006 in Hebron.jpg|lijevo|mini|150px|Nasilje protiv židovskih doseljenika u [[Hebron]]u]] Uslijedili su brojni okršaji između militantnih Palestinaca i izraelskih snaga sigurnosti, popraćeni kratkim razdobljima mira. Radikalne frakcije [[Hamas]] i Islamski džihad okrenuli su se metodi [[samoubilački terorizam|samoubilačkih napada]] i oružanim okršajima sa tehnološki i oružano superiornijom izraelskom vojskom. Palestinci su ustanak smatrali legitimnim pravom na samo-obranu i borbu za oslobođenje od okupacije koja traje od 1967., dok su Izraelci te akcije nazvali činom [[teror]]izma te ih često uspoređivali sa zloglasnim [[napadi 11. septembra 2001.|napadima 11. rujna]]. Kao odgovor na sukobe, Izrael je uveo [[policijski sat]] na pojedinim područjima, pojačao nadzor nad kontrolnim točkama diljem Zapadne obale i uveo strože mjere za putovanje što se tiče Palestinaca. Također je [[2002]]. ponovno otvoren [[zatvor Ofer]] radi zadržavanja palestinskih zarobljenika, koji je bio zatvoren [[1995]].<ref name="ynet1">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3641468,00.html|title=10 Lightly Wounded as Palestinian Inmates Clash with Guards|publisher=[[Ynetnews]]|author=Ben-Zur, Raanan|date=December 20, 2008|accessdate=2008-12-20}}</ref> Od 2000. do 2004., razoreno je preko 5,000 palestinskih kuća.<ref>[http://www.icahd.org/eng/faq.asp?menu=9&submenu=1 Israeli Committee Against House Demolitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323141818/http://icahd.org/eng/faq.asp?menu=9&submenu=1 |date=2010-03-23 }} - FAQ</ref> Naime, do veljače [[2005]]., Izrael je koristio politiku demoliranja obiteljskih kuća bombaša samoubojica, što je, zbog velikih šteta i broja palestinskih civila koji žive u jednom domu, bio kontroverzan čin. [[Human Rights Watch]] dokumentirao je kako su izraelski buldožeri demolirali oko 2,500 kuća samo u Pojasu Gaze, od toga 2/3 u [[Rafa]]hu kako bi se stvorila "tampon zona" uz granicu sa Izraelom. Na taj način oko 16,000 Palestinaca je ostalo bez krova nad glavom, a mnogi od njih su evakuirani po drugi ili čak treći put.<ref>[[Human Rights Watch]]; [http://www.hrw.org/en/node/11963/section/3 Razing Rafah]; 17-10-2005. Preuzeto 31-03-2010.</ref> Zbog blokade Pojasa Gaze otkad je Hamas preuzeo vlast u toj enklavi, stanovnici su počeli graditi podzemne tunele do Egipta kako bi nabavili potrebne namirnice: od krava i drugih domaćih životinja, preko osobnih računala i ostalih kućanskih aparata, pa do betona i inoga građevnog materijala, te raznog oružja i vojne opreme koje uglavnom nabavlja Hamas, za održavanje svoje vlasti u tome području i za napade na Izrael.<ref>[http://www.jutarnji.hr/hamasovim-tunelima-u-gazu-stize-sve--kompjutori--oruzje--beton--cak-i-koze-/410206/ Hamasovim tunelima u Gazu stiže sve: kompjutori, oružje, beton, čak i koze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219144344/http://www.jutarnji.hr/hamasovim-tunelima-u-gazu-stize-sve--kompjutori--oruzje--beton--cak-i-koze-/410206/ |date=2009-12-19 }}; [[Jutarnji list]]. 16-12-2009.</ref> Također su izraelske snage sigurnosti često koristile "[[atentat|ciljana ubojstva]]" protiv palestinskih militanata uz pomoć [[raketa]] ispaljenih iz borbenih helikoptera ili zrakoplova. Slijedi sažetak značajnijih događaja: === 2000. === * [[30. 9.|30. rujna]] 2000. TV ekipa [[francuska|francuskog]] kanala [[France 2]] objavila je snimku na kojoj se navodno vidi kako su IDF vojnici pucali i ubili 12-godišnjeg dječaka Muhameda al-Durraha, koji se zajedno sa ocem skrivao iza betonskog cilindra nakon što su se našli usred pucnjave palestinskih snaga sigurnosti i IDF-a, u [[Netzarim]]u u Pojasu Gaze. Događaj je snimio kamerman Talal Abu Rahma. Iako je al-Durrah proglašen mučenikom, postoje velike sumnje oko toga da li je cijeli incident bio fingiran, a neki su analitičari čak optužili Palestince da su sami upucali al-Durraha<ref>''Haaretz'' (May 16, 2007). [http://www.haaretz.com/hasen/spages/924440.html Haaretz, May 16, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917123052/http://www.haaretz.com/hasen/spages/924440.html |date=2008-09-17 }}; also see [http://www.seconddraft.org/index.php?option=com_content&view=article&id=454:france-2-raw&catid=61:aldurah-footage-selections&Itemid=192 France&nbsp;2 raw footage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170821170047/http://www.haaretz.com/news/french-court-examines-footage-of-mohammad-al-dura-s-death-1.233240 |date=2017-08-21 }}, ''Secondraft.com'', the al-Durrah material begins around 02:10 mins; and [http://www.youtube.com/watch?v=IUhM2NZavcc ''You Tube''], the al-Durrahs are first seen at 7:18&nbsp;minutes.</ref><ref name=Moutet>[http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/015/284xawsb.asp?pg=1 Moutet 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150916153950/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/015/284xawsb.asp?pg=1 |date=2015-09-16 }}. Enderlin's report said: "Here, Jamal and his son Mohamed are the target of fire from the Israeli positions ... Another burst of fire. Mohamed is dead and his father seriously wounded." See [http://www.theaugeanstables.com/al-durah-affair-the-dossier/courts-decision-in-the-karsenty-case/ Enderlin, France&nbsp;2 v. Karsenty, 2006]. The original French: "Ici, Jamal et son fils Mohammed sont la cible de tirs venus des positions israéliennes ... Mais une nouvelle rafale. Mohammed est mort et son père grièvement blessé."</ref><ref>Sources for martyrdom: [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/palestinianauthority/1368574/Death-of-boy-caught-in-gun-battle-provokes-wave-of-revenge-attacks.html Philps 2000]; [http://www.nytimes.com/2000/10/02/world/a-young-symbol-of-mideast-violence.html?sec=&spon=&pagewanted=print Orme 2000(a)]; [http://books.google.ca/books?id=dX0KUGLxg8AC&dq=%22palestinian+martyr%22+durra&source=gbs_navlinks_s Cook 2007], p.&nbsp;156: "... Muhammed al-Durra is the paradigmatic Palestinian martyr, and discussion on the circumstances of his martyrdom does not take place in Arab countries". Sources for postage stamps, parks, and streets: [http://www.nytimes.com/2005/02/07/business/worldbusiness/07iht-video07_ed3_.html Carvajal 2005]; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/952600.stm BBC News, October 2, 2000].</ref><ref name=Fallows>[http://www.theatlantic.com/doc/200306/fallows Fallows 2003].</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2000/11/28/world/28MIDE.html The New York Times, November 27, 2000]. Later accounts of this stress that the IDF could not have shot the boy. See [http://www.aafs.org/pdf/NewOrleansabstracts05.pdf Maurice and Shahaf 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801122544/http://www.aafs.org/pdf/NewOrleansabstracts05.pdf |date=2007-08-01 }}, p.&nbsp;46; and [http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1211288137213&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Rettig Gur 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230414201102/http://fr.jpost.com/Tags/satellite |date=2023-04-14 }}: Citing the report in 2008, Col. Shlomi Am-Shalom of the IDF said: "The general [Samia] has made clear that from an analysis of all the data from the scene, including the location of the IDF position, the trajectory of the bullets, the location of the father and son behind an obstacle, the cadence of the bullet fire, the angle at which the bullets penetrated the wall behind the father and his son, and the hours of the events, we can rule out with the greatest certainty the possibility that the gunfire that apparently harmed the boy and his father was fired by IDF soldiers, who were at the time located only inside their fixed position"; also see [http://www.seconddraft.org/index.php?option=com_content&view=article&id=283:stupidity-marches-on&catid=43:the-a-dura-case Haaretz 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001131445/http://www.seconddraft.org/index.php?option=com_content&view=article&id=283:stupidity-marches-on&catid=43:the-a-dura-case |date=2020-10-01 }} and [https://web.archive.org/web/20061119084403/http://www.proche-orient.info/images/mbd/Segev_haaretz.htm Segev 2002].</ref> * Deset dana kasnije, bijesna palestinska rulja napala je dvojicu izraelskih vojnika koji su zabunom skrenuli u [[Ramallah]] te zadržani u palestinskoj policijskoj postaji, te ih ubili pred kamerama sumnjajući da su tajni agenti. Incident je šokirao izraelsku javnost i oslabio ljevicu. Kao odgovor, Izrael je pokrenuo niz zračnih napada protiv Palestinske samouprave u Zapadnoj obali i Pojasu Gaze. Policijska postaja gdje se dogodio linč je sravnjena sa zemljom.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1310307/Lynch-mob-suspects-held-by-Israelis.html "The Telegraph: Lynch mob suspects held by Israelis"]</ref><ref name=BBClynch>{{cite news | first = Martin| last = Asser| title = Lynch mob's brutal attack| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/969778.stm | publisher = BBC News|date = October 13, 2000| accessdate = 2006-09-03}}</ref><ref>{{cite news|url=http://home.mindspring.com/~fontenelles/Levy2.htm|title=Interview with Ramallah's chief of police|publisher=[[Haaretz]]|date=2000-10-20|access-date=2012-11-14|archive-date=2001-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20010804004210/http://home.mindspring.com/~fontenelles/Levy2.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>Feldman, Shai. [http://www.tau.ac.il/jcss/sa/v3n3p7.html The October Violence: An Interim Assessment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010629075844/http://www.tau.ac.il/jcss/sa/v3n3p7.html |date=2001-06-29 }}, Jaffes Center for Strategic Studies, ''Strategic Assessment'', Vol. 3 No. 3, November 2000.</ref><ref name="revenge">{{cite web |title=A day of rage, revenge and bloodshed |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1370229/A-day-of-rage%2C-revenge-and-bloodshed.html |date=2000-10-13 |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher= |accessdate=02-07-09 |archivedate=2017-10-14 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171014065726/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1370229/A-day-of-rage-revenge-and-bloodshed.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Israeli copters retaliate for soldiers' deaths |url=http://www.usatoday.com/news/world/mideast.htm#readmore |date= |work=[[USA Today]] |publisher= |accessdate=03-07-09}}</ref> === 2001. === * [[6. 2.|6. veljače]] [[2001]]., u izvanrednim izborima, desničar [[Ariel Sharon]] je izabran za izraelskog premijera, koji je naglasio da odbija naći se osobno sa Arafatom. * [[7. 5.|7. svibnja]] 2001. IDF spriječava brod koji je krijumčario oružje da uplovi u Gazu. * Palestinski samoubilački napad u redu za čekanje ispred diskoteke Dolphinarium u [[Tel Aviv]]u, u subotu [[1. 6.|1. lipnja]] [[2001]]. u 23 sata, [[Pokolj kod Dolphinariuma|odnio je živote 21 osobe, a 132 su dodatno ranjene]].<ref>{{Cite web |title=The Palestinian Authority-Hamas Collusion - From Operational Cooperation to Propaganda Hoax |url=http://www.ict.org.il/Articles/tabid/66/Articlsid/65/currentpage/22/Default.aspx |access-date=2012-11-14 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203021154/http://www.ict.org.il/Articles/tabid/66/Articlsid/65/currentpage/22/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-48416289.html|title=No. 1 Hamas terrorist killed. Followers threaten revenge in Tel Aviv.|last=O'Sullvian|first=Arieh|date=2001-11-25|publisher=Jerusalem Post|accessdate=2009-01-30|archivedate=2012-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023030542/http://www.highbeam.com/doc/1P1-48416289.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/01/29/international/middleeast/29israel.html|title=In Hamas's Overt Hatred, Many Israelis See Hope|last=Fisher|first=Ian|date=2006-01-29|publisher=New York Times|accessdate=2009-01-30}}</ref><ref>[http://www.ynet.co.il/home/0,7340,L-1258,00.html Ynet - פיגוע בדולפינריום - חדשות]</ref> * [[9. 8.|9. kolovoza]] u 14:00 sati bombaš samoubojica detonirao je bombu u krcatom restoranu Sbarro te odnio živote 15 osoba a ranio preko 130. Hamas i [[Islamski džihad]] preuzeli su odgovornost.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/jerusalem-bombing-a-war-increasing-in-cruelty-fuelled-by-lust-for-revenge-665183.html Jerusalem bombing: A war increasing in cruelty, fuelled by lust for revenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204105728/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/jerusalem-bombing-a-war-increasing-in-cruelty-fuelled-by-lust-for-revenge-665183.html |date=2012-02-04 }}, [[The Independent]], August 10, 2001.</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2001/aug/10/israel1 'The street was covered with blood and bodies: the dead and the dying'], [[The Guardian]], August 10, 2001.</ref> === 2002. === * [[27. 3.|27. ožujka]] [[2002]]. palestinski bombaš samoubojica je za vrijeme blagdana [[Pasha|Pashe]] ušao u hotel Park u Netanyi, ušao u gostionicu i aktivirao eksploziv, ubivši 30 ljudi i ranivši 140. sharon je na to pokrenuo vojnu akciju „[[Operacija Obrambeni štit]]“ u kojoj su uhićeni brojni militanti.<ref>Sources describing the incident as the "Passover massacre": * [http://www.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/26/israel.hamas/ "Alleged Passover massacre plotter arrested"], [[CNN]], March 26, 2008. * Ohad Gozani, [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2002/03/29/wmid229.xml "Hotel blast survivors relive the Passover massacre"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713173749/https://www.telegraph.co.uk/news/?xml=%2Fnews%2F2002%2F03%2F29%2Fwmid229.xml |date=2020-07-13 }}, ''[[The Daily Telegraph]]'', 29/03/2002. * "This reached a peak following the Passover massacre in the seaside resort of Netanya..." David Newman, "The consequence or the cause? Impact on the Israel-Palestine Peace Process", in Mary E. A. Buckley, Mary Buckley, Rick Fawn. ''Global Responses to Terrorism: 9/11, the War in Afghanistan, and Beyond'', Rouledge, 2003, {{ISBN|0-415-31429-1}}, p. 158. * "They faced stiff resistance from Palestinian gunmen who began preparing the camp's defenses as early as the Passover massacre in Netanya..." Todd C. Helmus, Russell W. Glenn. ''Steeling the Mind: Combat Stress Reactions and Their Implications for Urban Warfare'' Rand Corporation, 2005, {{ISBN|0-8330-3702-1}}, p. 58. * "It can therefore be asked whether the 'human bomb' offensive starting with the Passover massacre on 27 March 2002..." Brigitte L. Nacos, "The Terrorist Calculus Behind 9-11: A Model for Future Terrorism?" in Gus Martin. ''The New Era of Terrorism: Selected Readings'', Sage Publications Inc, 2004, {{ISBN|0-7619-8873-4}}, p. 176.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2951975.stm Israel seals off territories for Passover], ''[[BBC News]]'', April 16, 2003.</ref> * Izraelske postrojbe i osobna garda palestinskog predsjednika Arafata sukobile su se oko Arafatova ureda, nakon što su [[29. 3.|29. ožujka]] 2002. izraelski tenkovi ponovno okupirali [[Ramallah]] i s tri strane okružili Arafatov ured, a izraelski [[buldožer]]i počeli rušiti ogradu koja okružuje kompleks. Arafatov najviši pomoćnik Nabil Abu Rdainah rekao je da su se vodile borbe između izraelskih snaga i Arafatovih tjeločuvara unutar kompleksa te da je u borbama nekoliko ljudi ranjeno. Prema palestinskim izvorima, u borbama je ranjeno najmanje pet palestinskih policajaca, dok je izraelska vojska probila rupu u Arafatovim uredima, pa je njegov pomoćnik izrazio bojazan da će izraelske snage upasti u stožer palestinskog predsjednika. Ministar [[Abed Rabbo]] izjavio je [[Reuters]]u telefonom iz opkoljenog stožera da je jasno da je cilj ove operacije sam Arafat i cijelo palestinsko vodstvo. Izraelski premijer Sharon na izraelskoj je televiziji Arafata nazvao neprijateljem i rekao da će ga Izrael "izolirati". Osim toga, istaknuo je da će Izrael poduzeti akciju širokih razmjera kako bi izolirao Palestinsku samoupravu te da su izraelske postrojbe ušle u Arafatov stožer u gradu Ramallahu na Zapadnoj obali. Sharon je rekao da će Izrael progoniti palestinsku vlast na čitavom području koje je pod upravom Palestinaca, dok je ministar obrane Binyamin Ben-Eliezer izjavio da je Ramallah "prijestolnica terora".<ref>[http://www.hrt.hr/arhiv/2002/03/29/HRT0008.html ESKALACIJE SUKOBA NA BLISKOM ISTOKU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919023530/http://www.hrt.hr/arhiv/2002/03/29/HRT0008.html |date=2015-09-19 }}; [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]</ref> Međunarodna zajednica je izrazila zabrinutost oko opsade Arafatovog jedišta, a čak su i američki dužnosnici kritizirali taj čin.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2274943.stm US criticises Arafat siege]; [[BBC]]</ref> Nakon mjesec dana natezanja, opsada je završena kada je predano šestero palestinskih militanata. * Između 2. i [[11. 4.|11. travnja]] 2002. IDF je započeo bitku za [[Jenin]] u kojoj su poginula 52 Palestinaca i 23 Izraelaca.<ref name="Time">{{Cite news | last = Rees | first = Matt | title = Inside the Battle of Jenin | work = Time Magazine | accessdate = September 19, 2008 | url = http://www.time.com/time/2002/jenin/story.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20020604071958/http://www.time.com/time/2002/jenin/story.html | archivedate = 2002-06-04 | deadurl = yes }}</ref> [[Datoteka:2003 Rachel Corrie 16 March.jpg|desno|mini|250px|Aktivistkinja [[Rachel Corrie]] zaustavlja buldožer IDF-a od demoliranja palestinske kuće u Rafahu, [[16. 3.|16. ožujka]] [[2003]].]] [[Datoteka:Jerusalem terrorist attack on 2 July 2008 2.jpg|desno|mini|250px|Druga Intifada obilježila je mnoge samoubilačke napade Palestinaca]] [[Datoteka:DemolishedPalestinianHome.jpg|desno|mini|250px|Uništena palestinska kuća 2006.]] * Od [[2. 4.|2. travnja]] do [[10. 5.|10. svibnja]] 2002. IDF je držao [[Bazilika Rođenja Isusova|Baziliku Rođenja Isusova]] u [[Betlehem]]u pod opsadom, pošto su se u njoj nalazili palestinski militanti. Opsada je završila kada je postignut dogovor da će se palestinski militanti odvući u Europu. * [[31. 7.|31. srpnja]] 2002. aktivirana je bomba skrivena na stolu kantine na Herbrejskom sveučilištu u [[Jeruzalem]]u te ubila 9 a ranila preko 100 osoba, uglavnom studenata. [[Hamas]] je preuzeo odgovornost za napad.<ref>[http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/08/21/mideast/ Israel arrests suspects in university bombing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706192144/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/08/21/mideast/ |date=2008-07-06 }}, [[CNN]] 21-08-2002</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3111001.stm Remembering Israel's campus blast], [[BBC]] 30-07-2003</ref> === 2003. === * S obzirom da se izraelska strana odbijala sastati sa Arafatom, [[Mahmud Abbas]] imenovan je [[2003]]. novim palestinskim premijerom kako bi se nastavili mirovni pregovori. * [[5. 3.|5. ožujka]] bombaš samoubojica iz [[Hebron]]a raznio se u autobusu u [[Haifa|Haifi]]. U napadu je 17 osoba izgubilo živote.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2003/mar/07/israel1 Mother tells of last call as families mourn bus bomb children], [[The Guardian]], March 7, 2003.</ref> * [[16. 3.|16. ožujka]] dogodio se ozbiljan incident u Pojasu Gaze kada je izraelski buldožer pregazio 23-godišnju američku aktivistkinju [[Rachel Corrie]], članicu Međunarodnog pokreta solidarnosti, dok je pokušavala spriječiti IDF od rušenja palestinske kuće. IDF je objavio da buldožer nije rušio kuće nego je samo čistio otpad a da je vozač nije vidio na vrijeme te da je sve bio nesretni slučaj, no očevici su izjavili da je vozač imao jasan pogled na cijelo područje.<ref name="TIME Who">{{cite news|last=Webley|first=Kayla|journal=Time|title=Who Is Rachel Corrie?|date=June 4, 2010|url=http://newsfeed.time.com/2010/06/04/who-is-rachel-corrie/|accessdate=June 6, 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605134124/http://newsfeed.time.com/2010/06/04/who-is-rachel-corrie/|url-status=dead}}</ref><ref name="NYT">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D71631F934A25750C0A9659C8B63&scp=12&sq=rachel+corrie+crushed&st=nyt Israeli Army Bulldozer Kills American Protesting in Gaza] New York Times, March 17, 2003</ref> Joe Carr, također član pokreta solidarnosti, tvrdi da je Corrie vidljivo stajala najmanje 15 metara ispred buldožera, vikala i mahala rukama, no vozač je samo nastavio voziti dalje: "''Svi smo pojurili prema njoj...Jedan aktivist je vikao na megafon, no buldožer je samo nastavio voziti dalje dok ju nije pregazio.''"<ref name="PCHR affs">{{cite web|url=http://www.pchrgaza.org/files/PressR/English/2003/78-2003.htm|title=Impunity for US Peace Activist's Death|last=Sourani|first=Raji|date=30 June 2003|publisher=Palestinian Centre for Human Rights (PCHR)|accessdate=2008-12-31|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612210015/http://www.pchrgaza.org/files/PressR/English/2003/78-2003.htm|dead-url=yes}}</ref> Izrael je izvršio istragu u kojoj odbacuje odgovornost za incident te je obećao da će ubuduće staviti kamere na svoje buldožere. Corrijini roditelji su nastavili "promovirati mir i podizati svijest o palestinskoj situaciji" a [[2010]]. u Ramallahu je jedna cesta dobila naziv "Rachel Corrie". * Izraelska mornarica presrela je [[20. 5.|20. svibnja]] 2003. još jedan brod koji je krijumčario oružje i municiju, "Abu Hassan", na putu prema Pojasu Gaze. * [[19. 8.|19. kolovoza]] palestinski bombaš samoubojica detonirao je eksploziv u punom [[autobus]]u u Shmuelu HaNaviju, u Jeruzalemu, te odnio živote 23 ljudi a ranio još 130.<ref>[http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/08/19/jerusalem.bomb.scene.ap/index.html Israel shocked at child toll of Jerusalem bus bombing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224060750/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/08/19/jerusalem.bomb.scene.ap/index.html |date=2007-02-24 }} [[CNN]], 20 August 2003</ref> IDF je potom pokrenuo raciju u [[Nablus]]u koja je trajala preko 100 dana. * Potkraj ljeta 2003., Izrael započinje građenje sigurnosne ograde uz granicu sa Zapadnom obalom, kako bi se povećala sigurnost izraelskih građana odvajanjem od Palestinaca. Međutim, barijera ne slijedi "zelenu liniju", nego pripaja neke palestinske dijelove hebrejskoj državi. * [[4. 10.|4. listopada]] palestinski bombaš samoubojica ubija 21 Izraelca u restoranu Maxim u gradu [[Haifa]]. Izrael je optužio [[Sirija|Siriju]] i [[Iran]] da financiraju teroriste te je idući dan pokrenuo zračni napad na navodni palestinski logor za obuku militanata 25&nbsp;km sjevero-zapadno od [[Damask]]a. Bio je to prvi izraelski napad na sirijski teritorij od [[Jomkipurski rat|Jomkipurskog rata]] [[1973]]. Nije bilo prijavljenih žrtava. Sirija je na to pozvala [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Vijeće sigurnosti UN-a]] da osudi taj čin.<ref>[http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/10/05/mideast/index.html Security Council meets on Israeli attack in Syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818085408/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/10/05/mideast/index.html |date=2011-08-18 }}; [[CNN]]</ref> === 2004. === * [[29. 1.|29. siječnja]] [[2004]]., u 9:00 ujutro bombaš samoubojica aktivirao je bombu u autobusu br. 19 u Jeruzalemu te odnio živote 10 osoba a ranio preko 50. Detonacija je razorila gotovo cijeli autobus.<ref name=Guardian29012004>[http://www.guardian.co.uk/world/2004/jan/29/israel2 Ten killed in Jerusalem suicide bombing], [[The Guardian]], January 29, 2004.</ref> [[Brigade mučenika Al-Akse]] i Hamas preuzeli su odgovornost. * [[22. 3.|22. ožujka]] [[2004]]., izraelski ratni helikopter raketom je ubio šejka [[Ahmed Jasin|Ahmeda Jasina]], osnivača i duhovnog vođu Hamasa, dok je izlazio nakon molitve iz džamije u Gazi. U napadu je također ubijeno 9 ljudi. Međunarodna zajednica podvojeno je reagirala na događaj: neki su ga pravdali, drugi su ga osudili. 200,000 ljudi u Gazi prisustvovalo je Jasinovom sprovodu."<ref name="Times">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E1DB1430F937A15750C0A9629C8B63&sec=&spon=&pagewanted=1 After Sheik Is Slain, Hamas Picks Fiery Figure as Its Leader in Gaza]; [[The New York Times|New York Times]]</ref><ref name=bbcn>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3557451.stm Israel defiant over Yassin killing]. ''BBC News''. Monday, 22 March 2004</ref> [[Jack Straw]] je naveo da "takvi postupci neće pomoći postići mir u regiji".<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3556753.stm BBC News: Blair condemns Hamas chief death]</ref> * [[17. 4.|17. travnja]] [[Abdel Aziz al-Rantissi]], Jasinov nasljednik i novi Hamasov vođa, također je samovoljno ubijen izraelskim ratnim helikopterom u automobilu. * [[18. 5.|18. svibnja]] IDF je bombardirao podzemne tunele u Gazi za koje se sumnja da krijumčare oružje. * [[7. 10.|7. listopada]] dogodio se napad na Izraelce u [[Egipat|Egiptu]]: kamion pun eksploziva zaletio se u Taba Hilton hotel na istoku [[Sinaj]]a te eksplodirao, odnijevši živote 34 ljudi (od toga 12 Izraelaca), a ranivši preko 150. Deset katova u hotelu se urušilo zbog detonacije.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3728436.stm Death toll rises in Egypt blasts] [[BBC]] News</ref> Mnogi turisti napustili su Tabu i vratili se u Izrael a Egipat je u žestokoj raciji uhapsio 2.400 osumnjičenih. Troje je osuđeno na smrt zbog uloge u napadu.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/30/AR2006113000792.html Egyptian Court Condemns 3 Militants] Washington Post</ref> * [[11. 11.|11. studenog]] [[2004]]. umro je Yasser Arafat. * [[10. 12.|10. prosinca]] 2004. Hamas je izbacio rakete na židovsko naselje Neveh Dekalim u Pojasu Gaze, na što je IDF otvorio vatru na izbjeglički logor [[Khan Younis]]. === 2005. === * [[15. 8.|15. kolovoza]] [[2005]]. Izrael se povukao iz Pojasa Gaze, demontirao sva židovska naselja te evakuirao oko 7,000 židovskih doseljenika natrag u hebrejsku državu. Židovski doseljenici koji su odbijali napustiti to područje, su prisilno evakuirani od izraelske policije.<ref>[http://www.hrt.hr/arhiv/2005/07/10/HRT0027.html IZRAEL I PALESTINCI KOORDINIRAT ĆE POVLAČENJE IZ GAZE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922140459/http://www.hrt.hr/arhiv/2005/07/10/HRT0027.html |date=2015-09-22 }}; [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]</ref><ref>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/abas-zeli-olaksati-izraelsko-povlacenje-iz-gaze/262582.aspx Abas želi olakšati izraelsko povlačenje iz Gaze], Index, 28-04-2005. Preuzeto 31-03-2010.</ref> Neočekivano, radikalni Hamas je preuzeo vlast u Gazi. === 2006. === * U ljeto [[2006]]. IDF je započeo sporadični 4-mjesečni sukob sa Pojasom Gaze kao odgovor na kontinuirano lansiranje kasam raketa na [[Negev]] te kako bi Hamas oslobodio otetog vojnika, Gilada Shalita.<ref>{{cite news|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?apage=2&cid=1150885884391&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|title=IAF gunships hit Ismail Haniyeh's office in Gaza City|publisher=[[Jerusalem Post]]|date=2006-06-30|access-date=2012-11-14|archive-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414201212/http://fr.jpost.com/Tags/satellite}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/733349.html|title=Two Hamas operatives killed in further air strikes|publisher=[[Haaretz]]|date=2006-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060703205429/http://www.haaretz.com/hasen/spages/733349.html|archivedate=2006-07-03|access-date=2012-11-14|deadurl=no}}</ref> Na prvi dan borbe, Izrael je bombardirao jedinu elektranu u Gazi.<ref>[http://www.btselem.org/english/publications/summaries/200609_act_of_vengeance.asp "Act of Vengeance: Israel's Bombing of the Gaza Power Plant and its Effects"], ''[[B'tselem]]''</ref> Vijeće sigurnosti glasovalo je o osudi nerproporcionalne upotrebe sile sa strane Izraela, no SAD je stavio veto na rezoluciju. Do [[26. 11.|26. studenog]], kada je potpisano primirje, ubijeno je 5 vojnika na izraelskoj strani te 277 militanata i 117 civila na palestinskoj strani. === 2007. === * [[29. 1.|29. siječnja]] [[2007]]. bombaš samoubojica odnio je živote troje Izraelaca u pekari u [[Eilat]]u.<ref>[http://www.nytimes.com/2007/01/29/world/middleeast/29cnd-mideast.html?hp&ex=1170133200&en=672e889f68796e72&ei=5094&partner=homepage ''Suicide Bomb Kills 3 in Bakery in Israel''] - The New York Times, Jan 29, 2007</ref> * [[15. 5.|15. svibnja]] 2007., nakon što su palestinski militanti mjesecima lansirali stotine raketa na južni Izrael, IDF je pokrenuo novi sukob sa Gazom te uhapsio razne Hamasove političare u Zapadnoj obali. Od jeseni 2007., Izrael je počeo ograničavati dostavu goriva tom teritoriju te proglasio Gazu "neprijateljskim entitetom", što je Hamas interpretirao kao "objavu rata".<ref>{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL1972328720070919 | title = Hamas says Gaza sanctions "declaration of war" | work = Reuters | date = 2007-09-19 }}</ref> === 2008. === * Do siječnja [[2008]]., blokada Pojasa Gaze dosegla je kritičnu točku, prema istraživanju [[Ujedinjeni narodi|UN]]-a.<ref>{{cite news | url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/947133.html | title = UN: Despite Israel's promises, West Bank barriers have increased | first = Akiva | last = Eldar | work = Haaretz | date = 2008-01-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080124082306/http://www.haaretz.com/hasen/spages/947133.html | archivedate = 2008-01-24 | access-date = 2012-11-14 | deadurl = no }}</ref> [[17. 1.|17. siječnja]], nakon porasta raketnih napada, Izrael je potpuno zatvorio granicu. [[23. 1.|23. siječnja]] u eksploziji je napravljena rupa u zidu u blizini graničnog prijelaza Rafah. UN procjenjuje da je potom između 200,000 i 700,000 ljudi, oko polovice stanovništva Pojasa Gaze, prešlo granicu i otišlo u [[Egipat]] u potrazi za hranom i namirnicama.<ref>{{cite news | url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/947624.html | title = At Gaza border with Egypt, masses make reverse exodus into Sinai | work = Haaretz | date = 2008-01-25 }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.radionetherlands.nl/news/international/5615026/UN-fails-to-agree-on-Gaza-statement | title = UN fails to agree on Gaza statement | work = Radio Netherlands Worldwide | date = 2008-01-25 | access-date = 2012-11-14 | archivedate = 2008-01-28 | archiveurl = https://archive.today/20080128011916/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5615026/UN-fails-to-agree-on-Gaza-statement | deadurl = yes }}</ref> IDF je ušao u stanje visoke pripravnosti zbog straha da bi militanti mogli ujedno nabaviti i oružje. Nakon 11 dana, granica je ponovno zatvorena, izuzev za putnike koji su se vraćali kući.<ref name=Kershner>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2008/02/04/world/middleeast/04mideast.html?em&ex=1202187600&en=e3ebdcac739a1d7a&ei=5087%0A |title=Egyptian Troops Seal Gaza Border |first=Isabel |last=Kershner |publisher=New York Times |date=2008-02-04}}</ref> U vojnoj ofenzivi od [[29. 2.|29. veljače]] do [[4. 3.|4. ožujka]], IDF je pokrenuo zračne napade na skladišta oružja, tvornice raketa te lokacije za lansiranje raketa, na što je Hamas odgovorio lansiranjem raketa na Sderot. U pet dana poginulo je 110 Palestinaca te troje Izraelaca.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7277460.stm Abbas calls for Middle East truce]. [[BBC News]]. Tuesday, 4 March 2008</ref> Nakon vojne akcije, Mahmud Abbas je neko vrijeme prekinuo sve veze sa Izraelom dok je [[Evropska unija|EU]] osudila "nesrazmjernu upotrebu sile".<ref>[http://www.usatoday.com/news/world/2008-03-02-eu-israel_N.htm EU condemns "disproportionate" use of force by Israel]</ref> * [[6. 3.|6. ožujka]] dogodio se [[pokolj u Mercaz HaRavu]].<ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7282269.stm Eight killed at Jerusalem school]", BBC News Online, March 6, 2008. Preuzeto 2010-11-06.</ref> * [[2. 7.|2. srpnja]] [[2008]]. arapski stanovnik istočnog [[Jeruzalem]]a je u buldožeru jurio po cesti i ubio troje ljudi u autu, prije nego je upucan. To je bio jedan od zadnjih incidenata Intifade.<ref name="nytimes">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/07/03/world/middleeast/03mideast.html |publisher=''[[The New York Times]]'' |title=Construction Vehicle Kills 3 in Israel Attack |last=Kershner |first=Isabel |last2=Cowell |first2=Alan}}</ref> * [[22. 9.|22. rujna]] 2008. Arap Qassem Mughrabi sa autom se zabio u izraelske vojnike. 19 ljudi je ozljeđeno dok je napadač ubijen. == Žrtve == Nevladina udruga B'Tselem dokumentirala je svaku žrtvu Druge Intifade: broj poginulih u 8 godina pobune, od rujna 2000. do prosinca [[2008]]. je 6,626. Od toga broja, 5,500 žrtava su Palestinci (83 %), 1,062 Izraelci (16 %) te 64 strana državljana (1 %).<ref name="B'Tselem"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al-Aqsa Intifada}} * [http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/044-452005/dossier.asp Hrvatski vojnik – Prva i Druga Intifada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091111073231/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/044-452005/dossier.asp |date=2009-11-11 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm Kronologija događaja Druge Intifade] {{Bliskoistočni sukob}} [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Izraelsko-arapski ratovi]] byqercksxm6xw1lag08p6d761ar0w44 0 42457 42600622 42580073 2026-05-21T05:09:33Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Ronald_Reagan_as_a_WHO_Radio_announcer_in_Des_Moines,_Iowa.jpg datotekom [[:File:Ronald_Reagan_As_a_Who_Radio_Announcer_in_Des_Moines_Iowa,_1934-37_-_DPLA_-_733f515327aff031cbbb64f92722ac58.jpg|Ronald_Reagan_As_a_Who_Radio_Announcer_i 42600622 wikitext text/x-wiki '''Radijska reklama''' je vrsta [[marketing]]a putem kojeg se promovišu proizvodi, usluge, organizacije, firme, kompanije, ideje, itd. preko radijskih talasa. Mnoge radijske reklame su proizvodi marketing agencije, koje obično ne pripadaju radijskoj stanici. Vreme u kojem će se reklama putem radio talasa objaviti slušaocima se kupuje od radio stanice. Neretko se dešava da marketing agencija koja svoju reklamu reklamira putem određene radio stanice, umesto kupovine vremenskog termina, promoviše tu istu radio stanicu besplatno. == Vremenski termini == [[Datoteka:Ronald Reagan As a Who Radio Announcer in Des Moines Iowa, 1934-37 - DPLA - 733f515327aff031cbbb64f92722ac58.jpg|200px|thumb|[[Ronald Regan]] u ulozi čitača vesti i reklama na američkoj radio stanici VHO, u periodu od 1934. do 1937. godine]] Kupovina vremena za radijsku reklamu je obično u trajanju od trideset ili šezdeset [[sekund]]i. Pri kupovini vremenskih termina, uvek se ima u vidu da su najbolji oni termini kada je velik broj slušaoca na poslu ili kući. Najbolji vremenski termini bi bili rano ujutru, pre podneva, kada su ljudi uveliko na poslu i tokom kasnih popodneva, nakon ručka, a pre večernjih vesti. Velike radio stanice su tehnički sposobne da same produciraju reklame, pa se u tim slučajevima potpuno zaobiđe [[marketing agencija]] kao posrednik. Ovo je obično slučaj sa radio stanicama koje promovišu lokalnu radnju ili firmu, a zauzvrat radnja ili firma kupe određeno vreme tokom redovnog programa. Kada je reč o promovisanju putem radijskih talasa, tri stvari treba uzeti u obzir: # Treba oprezno birati radijsku stanicu, tj. izabrati onu stanicu koja je najslušanija kod publike kojoj se proizvod želi prodati. # Reklama mora biti dovoljno kreativna kako bi zapala slušaocu za uho. # Reklama mora biti ponovljena dovoljni broj puta, kako bi je slušaoc registrovao. U radijskim krugovima, ovo ponavljanje reklame se naziva Frekfencija. U [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]], prva radijska reklama je puštena u etar putem radijskih talasa stanice VEAF (današnje VFAN) u [[NJu Jork]]u 28. avgusta [[1922]]. godine. Reklama je promovisala Kvinsboro [[korporacija|korporaciju]] za [[nekretnine]]. Desetominutnu reklamu je čitao H.M. Blekvel, tadašnji predstavnik i radnik Kvinsboro korporacije. == Radijske reklame u SFRJ == Na prostorima bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], radijske reklame su imale poseban značaj. Posleratna SFRJ je videla veoma spor ekonomski razvoj otežan uništenom infrastrukturom, te su mnoga sela i omanja naselja imala samo po jedan radio. Kako je ekonomija bivala stabilnija, tako se i prodaja radio aparata znatno povećala. Kako je radio bio znatno jeftiniji od televizijskih uređaja, i time pristupačniji građanstvu, radijska reklama je imala izuzetno važnu ulogu. Radio stanice su objavljivale vesti, raznorazna politička dešavanja, obaveštenja i informacije, i radio reklame. Neke radio reklame, iako već decenijama stare, su i dan danas ostale upamćene u svim [[republike i pokrajine Jugoslavije|republikama]] bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Reklame koje su se mogle čuti sedamdesetih, osamdesetih i ranih devedesetih godina 20. veka na prostoru bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] (kasnije su napravljene i [[Reklama|TV reklame]]): ;Ja sam ono testo ;što se troši često, ;I slano i slatko, ;a zovem se kratko - Iglo PKB! Iglo! ''(reklama početkom i sredinom osamdesetih, Iglo PKB)'' ;Pit'o gavran na drvetu čvorka ;što to znači velika četvorka ;Slatko slatko ;kao optimizam ;Zvezda, Hajduk, Dinamo, Partizan, ;Hajduk, Zvezda, Partizan, Dinamo ;proizvodi Pionir ;iz Subotice samo! ''(~ 1985. godine. Preduzeće za proizvodnju čokolade, bombona i peciva, Pionir, Subotica)'' ;Cedevita, zdravija od zlatnog žita, ;osvežava, cedevita, vitamina čaša sita. ;Ako te neko za zdravlje pita, reci samo - Cedevita! ''(reklamiralo se osamdesetih i ranih devedesetih godina. Preduzeće za instant napitke iz Zagreba)'' ;Jugodrvo, ugodrvo, godrvo, odrvo, drvo, rvo, vo, o! ''(reklama sredinom osamdesetih i ranih devedesetih godina. Preduzeće za namštaj i drvenu preradu, Jugodrvo, Beograd)'' ;Mala soba tri sa tri, ;a šta u nju staviti? ;Lako je za razmeštaj ;kada imaš nameštaj! ''(reklama ranih osamdesetih. Preduzeće za nameštaj i preradu drveta Standard, BiH)'' ;ASODENT - pasta prava, ;ASODENT - mirno spava, ;ASODENT - zdravi su zubi, ;ASODENT - ma najlepše se ljubi! (na [[Makedonski jezik|Makedonskom jeziku]]) ;АСОДЕНТ - забите ги мие, ;АСОДЕНТ - мирно се спие, ;АСОДЕНТ - забите се здрави, ;АСОДЕНТ - за бакнези прави! ''(reklama sa sredine osamdesetih. Asodent - pasta za zube. Preduzeće Alkaloid, Skoplje, Makedonija)'' ;Kraš Ekspres poznat svima, ;Čarobni se crtež skriva. ;Ujutru za dobar dan, dobar dan, ;Uveče za dobar san, dobar san. ;Kraš Ekspres je bez dileme, ;za kolače, torte, kreme. ;Kraš Ekspres nam godi svima, ;bilo ljeto ili zima. ''(reklama sredinom osamdesetih. Preduzeće Kraš, Zagreb)'' == Vanjske veze == * [http://www.leksikon-yu-mitologije.net/kategorija.php?id=7 Leksikon JU mitologije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070225144049/http://www.leksikon-yu-mitologije.net/kategorija.php?id=7 |date=2007-02-25 }} [[Kategorija:Radio]] 7oduc51na9rcz4kgbsrkwv3svos76gt 0 44275 42600561 42249607 2026-05-20T18:39:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600561 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film |naslov = Dulha Mil Gaya |slika = |opis = '''Kino poster''' |imdb_id = tt1182884 |scenario = [[Vivek Vaswani]]<br />[[Muddassar Aziz]] |uloge = [[Fardeen Khan]]<br />[[Ishita Sharma]]<br />[[Sushmita Sen]]<br />[[Shahrukh Khan|Shahrukh khan]] |režija = Mudassar Aziz |producent= [[Vivek Vaswani]] |montaža = Sanjay Ingle |fotografija= Sunil Patel |zemlja = {{flagcountry|IND}} |distributer = Insight Productions<br />Morpheus Media Ventures |premijera = {{Film date|2010|01|8|df=y}} |trajanje = 152 min. |jezik = [[Hindi]] / [[Urdu]] |muzika = [[Lalit Pandit]] |budžet = {{INR}} 25 Crores<ref>{{cite web|title=SRKs Dulha Mil Gaya sold for Rs. 25 crore|url=http://blog.taragana.com/e/2009/07/23/srks-dulha-mil-gaya-sold-for-rs-25-crore-18837/|access-date=2011-11-12|archivedate=2010-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100919152339/http://blog.taragana.com/e/2009/07/23/srks-dulha-mil-gaya-sold-for-rs-25-crore-18837/|deadurl=yes}}</ref> |bruto = {{INR}} 3.90 crore<ref>{{cite web|title=Dulha Mil Gaya|url=http://ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Dulha+Mil+Gaya|publisher=Ibosnetwork|accessdate=14. jul 2010|archivedate=2012-07-10|archiveurl=https://archive.today/20120710172333/http://ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Dulha+Mil+Gaya|deadurl=yes}}</ref> }} '''''Dulha Mil Gaya'' - Našla sam mladoženju''' ([[Devanagari]]: दुल्हा मिल गया, [[Nastaliq]]: دلہا مل گیا [[English language|Engleski]]: ''I Found A Groom''}}) je indijski film koji je režisirao Mudassar Aziz. Film je realizovan 8 januara 2010 godine. Glavne uloge su pripale :Sushmiti Sen, Fardeen Khanu, Shahrukh Khanu i Ishiti Sharma. == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac/Glumica !! Uloga |- |[[Fardeen Khan]] || Tej Dhanraj/Donsai |- |[[Sushmita Sen]] || Shimmer |- |[[Ishita Sharma]] ||Samarpreet Kapoor a.k.a Samara Capore |- |[[Shahrukh Khan]] || Pawan Raj Gandhi, PRG |- |[[Johnny Lever]] || Hussain Bhai |- |[[Tara Sharma]] || Tanvi |- |[[Mohit Chadda]] || Jigar |- |[[Anushka Manchanda]] || Punjabi Girl |- |Suchitra Pillai || |- |Vivek Vaswani || |- |Howard Rosemeyer || |- |Beena Kak || |- |Craig Nunn || |- |Tomasz Roszkowski|| |} == Zaplet == Shimmer je poznati foto model, koja živi okružena svojim radnicima - pomoćnicima i koja je navikla da sve bude po njenom. Druži se sa Tejh Dhanraj, poznatijim kao Donsai, koji živi na visokoj nozi i koji je navikao da svaku djevojku koju poželi ima za sebe. Međutim, otac mu umire i on saznaje da će svo bogatstvo koje mu je otac ostavio (oko 5 milijardi crora) naslijediti jedino ako se oženi sa kćerkom njegovog prijatelja koja živi u Punjabu. Kako je on zakleti neženja isprva mu se ta ideja čini uluda, ali zbog velike količine novca, on pristaje da ode u Punjabi i oženi Samarpreet, da bi je ostavio odmah poslije vjenčanja i vratio se kući, a njoj slao mjesečno novac. Samarpreet se zaljubljuje u njega i vjenčava se, i tako prolaze tri mjeseca, čekajući njega da dođe po nju. Zatim ona kaže svojim roditeljima da hoće da ide u Majami i nađe svog muža. Dolazi ispred njegove kuće, ali joj čuvari ne daju da uđe, ipak se ona prikrada i vidi svog muža kako se ljubi sa drugom. Sva utučena hoda ulicom i udare je kola, koja je vozio Shimmerin vozač. Ubacaju je u auto i Shimer je vodi sa sobom kući. Tu Shimmer saznaje ko je Samarpreetin muž i odlučuje da joj pomogne, a njega da nauči lekciji. Od neugledne Samarpreet, ona pravi jako poželjnu djevojku i Donsai je upoznaje za svoj rođendan. Ona ga jako privlači i on se kladi sa Shimmer u jahtu da će biti njegova. Međutim što ga Samara više odbija to on više ludi za njom. Za vrijeme indijskog praznika Karva Čota, Samara nagovara Shimmer da obuče sari i da posti za svog dragog. Isprva Shimmer odbija, ali na kraju ipak popusti njenoj želji i na kraju dana pojavljuje se njen momak Pawan (Shahrukh Khan). On ostaje kod njih par dana i vodi ih na krstarenje. Tamo se pojavljuje i Donsai. On uporno pokušava da zavede Samaru, i na kraj samog putovanja ona mu obećava da će se vidjeti sa njim. Međutim dolazeći kući, on shvata šta je uradio i da ima obaveze prema njegovoj ženi. Pawan ide na aerodrom i zove Shimmer da priča sa njom, međutim javlja se Samara a Shimmer joj govori da će ga zvati posle. Samara se onda suprotstavlja Shimmer, govoreći joj kako je ljubav jako bitna, i da će njena karijera doći do kraja, a ona neće imati sa kim da podjeli život osim sa psom. Shimmer shvata šta ona želi da kaže i odlazi do aerodroma kako bi zaustavila Pawana i zaprosila ga. Samara se sreće sa Donsaijem i on joj govori o njegovoj ženi i kako ne može da ima ništa sa Samarom. Samara počinje da mu govori iste stvari koje je pričala i u Punjabu i on shvata da je ona njegova žena ustvari. == Produkcija == === Kastinzi === Shahrukh Khan se pojavljuje u drugoj polovini filma, i on se pojavljuje oko 60 minuta u filmu. Snimio je oko 17 scena i 3 pjesme, a na poslednjoj pjesmi on je glavni "izvođač". Iako se pojavljuje u drugom dijelu filma, uloga mu je značajna, a film nije označen kao film Shahrukh Khana.<ref>http://www.india-server.com/news/shahrukh-khan-to-do-a-cameo-in-dulha-11190.html#</ref> Sushmita igra ulogu uspješnog fotomodela Shimmer.<ref>{{cite web|title=Dulha Mil Gaya is my project out and out: Sushmita Sen|url=http://www.gomolo.in/features/article.aspx?ArticleID=251}}</ref> === Snimanje === Oko pola filma je snimljeno u [[Amritsar]] ui [[Mumbai]]ju. Druga polovina je snimljena u [[Trinidad i Tobago|Trinidadu i Tobagou]] 2007. godine, čineći Dulha mil gaya prvim bolivudskim filmom koji je sniman na ostrvima.<ref>{{cite web |url= http://www.screenindia.com/news/Cross-checking-Love/555327/ |title= Cross-checking Love |author= Geety Sahgal |date= 18. XII 2008 |work= Screen |accessdate= 12. I 2010 |archive-date= 2010-01-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100112131934/http://www.screenindia.com/news/Cross-checking-Love/555327 }}</ref> Snimanje filma je bilo zaustavljanje oko godinu i po, zbog nemogućnosti Shahrukh Khana da nađe vremena za snimanje njegovih scena. Posle toga snimanje je bilo ponovo otkazano zbog Khanove povrede.<ref>{{cite web |url= http://www.mid-day.com/entertainment/2009/jan/280109-Shah-Rukh-Khan-Dulha-Mil-Gaya-Mehboob-Studios-Los-Angeles-My-Name-Is-Khan-Karan-Johar.htm |title= SRK to undergo a shoulder surgery |author= Upala KBR |date= 28. I 2008 |work= Mid-Day |accessdate= 12. I 2010 |archive-date= 2010-01-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100116092747/http://www.mid-day.com/entertainment/2009/jan/280109-Shah-Rukh-Khan-Dulha-Mil-Gaya-Mehboob-Studios-Los-Angeles-My-Name-Is-Khan-Karan-Johar.htm |url-status= dead }}</ref> == Pjesme == {{Infobox Album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Name = Dulha Mil Gaya | Type = [[Soundtrack]] | Artist = [[Various Artists]] | Cover = | Released = December 14, 2009 | Recorded = | Genre = [[Film soundtrack|Feature film soundtrack]] | Length = 55:23 | Label = [[Eros Entertainment]] | Producer = [[Lalit Pandit]], Mudassar Aziz, Richard Mithra, Kashinath Kashyap, Abani Tanti }} Pjesme je komponovao [[Lalit Pandit]] a objavljene su na albumu 14. decembra 2009. godine. Tekstove za pjesme je napisao Mudassar Ayiy, a aranžirao ih je Richard Mithra i Kashinath Kashyap, a pjesme je miksovao Abani Tanti. Prema Panditu, on je morao da sluša hip hop muziku, da bi komponovao album, jer nikad nije slušao žanr te muzike, i nije imao iskustva sa pisanjem hip hop traka.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/iplayer/console/b00pwm6b |title= Strictly Five Factor |author= BBC Asian Network |date= 10 January 2010 |work=Love Bollywood |publisher=BBC |accessdate=12. I 2010}}</ref> === Lista pjesama === {| class="wikitable" ! # !! Song !! Artist(s) !! Length |- | 01 | "''Dulha Mil Gaya''" | [[Daler Mehndi]] | 5:02 |- | 02 | "''Akela Dil''" | [[Adnan Sami]] and [[Anushka Manchanda]] | 4:41 |- | 03 | "''Aaja Aaja Mere Ranjhna''" | Swananda and [[Anushka Manchanda]] | 5:37 |- | 04 | "''Magar Meri Jaan''" | [[Anushka Manchanda]], Mahua and [[Lalit Pandit]] | 4:38 |- | 05 | "''Tu Jo Jaan Le''" | [[Sonu Nigam]] | 5:13 |- | 06 | "''Rang Diya Dil''" | [[Shreya Ghoshal]] | 5:25 |- | 07 | "''Dilrubaon Ke Jalwe''" | [[Amit Kumar]] and [[Monali Thakur]] | 6:03 |- | 08 | "''Rang Diya Dil'' (Sad Version)" | [[Shreya Ghoshal]] | 0:50 |- | 09 | "''Shiri Farhad'' (Bonus Track)" | [[Neeraj Shridhar]] and [[Tulsi Kumar]] | 4:46 |- | 10 | "''Akela Dil'' (Remix)" | [[Adnan Sami]] and [[Anushka Manchanda]], remixed by DJ A-Myth | 4:03 |- | 11 | "''Dulha Mil Gaya'' (Remix)" | [[Daler Mehndi]], remixed by DJ A-Myth | 4:34 |- | 12 | "''Dilrubaon Ke Jalwe'' (Remix)" | [[Amit Kumar]] and [[Monali Thakur]], remixed by DJ A-Myth | 4:31 |} == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|tt1182884}} {{Bolivud}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Filmovi na hindiju]] 1p38oin4ytcas2wkdut88e7jjszudcb 0 45153 42600607 41272856 2026-05-21T02:13:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600607 wikitext text/x-wiki {{Koordinate|30_48_57_N_45_59_45_E_type:city|30° 48' 57" SG Š, 45° 59' 45" IGD}} {{Drevna Mezopotamija}} [[Datoteka:Ancient cities of Sumer, Akad and Elam.jpg|thumb|350px|]] '''Eridu''' je bio grad deset kilometara jugozapadno od [[Ur]]a. Bio je najjužniji od konglomeracije gradova, koji su se razvijali oko hramova, gotovo jedan za drugim u [[Sumer]]u u južnoj Mesopotamiji. Prema sumerskoj listi kraljeva Eridu je bio prvi grad na svetu. Verovatno je najstariji grad u Sumeru osnovan oko 4.000 p.n.e -5.000. pne. Po sumerskoj mitologiji jedan je od pet gradova, koji su izgrađeni pre [[potop]]a. Izgleda fa je bio najranije sumersko naselje i da je najverovatnije osnovan oko 4.000. pne. blizu ušća reke [[Eufrat]] u [[Perzijski zaljev|Persijski zaliv]]. Sa akumulacijom mulja obala se pomakla tokom mnogo milenijuma, tako da je grad sada podosta udaljen od mora. Prema Gvendolinu Lejku Eridu je osnovan na spoju tri različita ekosistema sa tri različita životna stila.Najstarije poljoprivredno naselje bilo je bazirano na intenzivnoj poljoprivredi sa navodnjavanjem. Karakteristična je bila gradnja kanala i kuća od blatnih cigli. Druga kultura su bili ribari, koji su živeli u kućercima od trske. Trećoj kulturi pripadalo je nomadsko stanovništvo sa ovcama i kozama, a živeli su u šatorima. Kejt Filden kaže da je najranije naselje iz 5.000. pne. i da je izraslo u značajan grad do 2900. pne. i da je pokrivao oko 8 do 10 hektara. Kejt dalje navodi da je grad do 2050. pne. izgubio svoj značaj. Ima veoma malo dokaza da je grad bio nastanjen posle toga. Osamnaest hramova od blatnih cigli jedan na drugom se nalazi na mestu nezavršenog [[zigurat]]a od Amar-Sina ( oko 2047. pne.-2039. pne.). Iskopavanja Eridua su vršili Iračani iz iračkog antičkog departmana između [[1946]] i [[1949]]. == Izvori == * Margaret Whitney Green, ''Eridu in Sumerian Literature'', PhD dissertation, University of Chicago, 1975. * A. Leo Oppenheim, ''Ancient Mesopotamia: Portrait of a dead civilization.'' * Gwendolyn Leick, ''Mesopotamia: The invention of the city.'' == Vanjske veze == {{Commonscat|Eridu}} * [http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/section2/tr211.htm The Sumerian king list: translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716162233/http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/section2/tr211.htm |date=2011-07-16 }} * [http://ancientneareast.tripod.com/Eridu_Period.html The History of the Ancient Near East]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.atlastours.net/iraq/eridu.html Eridu, Iraq] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Iraku]] [[Kategorija:Drevni gradovi]] [[Kategorija:Sumer]] [[Kategorija:Svjetska baština u Iraku]] p5ek73u372ahs5jj71u1o8hxdzhunxl 0 45245 42600553 42586308 2026-05-20T17:44:40Z -Lemmy- 74464 /* Trenutni sastav */ 42600553 wikitext text/x-wiki {{Nogometni klub | bg = | tekst = | ime kluba = Eintracht Frankfurt | puno ime = Eintracht Frankfurt eingetragener Verein | slika = | boje = {{color box|#000000}} {{color box|#FF0000}} | mjesto = [[Frankfurt na Majni]] | savez = [[Fudbalski savez Njemačke|DFB]] | liga = [[Njemačka nogometna Bundesliga|Bundesliga]] | godina osnivanja = {{Birth date and age|1899|03|8|df=y}} | godina raspuštanja = | nadimak = „SGE” ili „Adler” | igralište = [[Deutsche Bank Park]]<br />(prije: ''Waldstadion'') | kapacitet stadiona = 59.500 | direktor = {{flagicon|Nemačka}} [[Mathias Beck]] | trener = {{flagicon|ESP}} [[Albert Riera]] | nastupi = | golovi = | kapetan = {{flagicon|Nemačka}} [[Robin Koch]] | sezona = 2024/25. | plasman = 3. | trenutačna sezona = 2025./26. | liga1 = | liga1N = | liga2 = | liga2N = | liga3 = | liga3N = | nacionalni kup1 = | nacionalni kup1N = | nacionalni kup2 = | nacionalni kup2N = | nacionalni kup3 = | nacionalni kup3N = | nacionalni kup4 = | nacionalni kup4N = | nacionalni kup5 = | nacionalni kup5N = | LP = | EL = | IT = | KPK = | SK = | IK = | ALP = | AK = | CALP = | KK = | ASK = | CLP = | CL = | CS = | RCS = | OCL = | SKP = | pattern_la1 = _frankfurt2526h | pattern_b1 = _frankfurt2526h | pattern_ra1 = _frankfurt2526h | pattern_sh1 = _frankfurt2526h | pattern_so1 = _frankfurt2526hl | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _frankfurt2526a | pattern_b2 = _frankfurt2526a | pattern_ra2 = _frankfurt2526a | pattern_sh2 = _frankfurt2526a | pattern_so2 = _adidasblack2l | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = _frankfurt2526t | pattern_b3 = _frankfurt2526t | pattern_ra3 = _frankfurt2526t | pattern_sh3 = _frankfurt2526t | pattern_so3 = _adidaswhitel | leftarm3 = 7c85a4 | body3 = 7c85a4 | rightarm3 = 7c85a4 | shorts3 = 7c85a4 | socks3 = 7c85a4 }} '''Eintracht Frankfurt''' je profesionalni [[fudbal]]ski klub iz [[Frankfurt na Majni]] u [[Hessen]]u u [[Nemačka]]. Jedan su od najstarijih klubova u Njemačkoj. Riječ „Eintracht”<ref>[https://www.duden.de/rechtschreibung/Eintracht Eintracht], dudenonline, prist. 23. 7. 2024.]</ref> na [[njemački|njemačkom]] znači sloga. == Historija == [[Datoteka:Spielszene Karlsruher FV gegen Eintracht Frankfurt in der Oberliga Sued.jpg|left|thumb|300px|Utakmica između [[Karlsruher FV]]a i Eintracht Frankfurta iz [[1946]].]] U razdoblju od [[1899.]] do [[1927.]] godine u [[Frankfurt na Majni|Frankfurtu]] je nastalo nekoliko klubova, koji su spajani i razdvajani. Za prvog među njima smatra se ''Frankfurter Fußball-Club Viktoria von 1899'', osnovan [[8. 3.|8. marta]] [[1899]]. U [[maj]]u [[1911.]] klubu je pridružen ''Frankfurter Fußball-Club Kickers von 1899'' te je promjenjeno ime u ''Frankfurter FV (Kickers-Viktoria)''. Svoje današnje ime ''Eintracht'' je dobio [[1920]], kada je spojen s ''Frankfurter Turngemeinde von 1861'', stvorivši tako ''TuS Eintracht Frankfurt von 1861''. U konačnom obliku fudbalski klub Eintrach Frankfurt je bio formiran tek [[1967.]] godine. Daleko najjači u [[Hesen]]u, Eintracht nikada nije imao previše uspeha na državnoj razini, ne ostvarivši nikakav značajniji uspeh prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. U poslijeratnoj Njemačkoj „Orlovi” su osvojili dva prvenstva južne zone - [[1953.]] i [[1959.]] godine. Poslije drugog od njih odigrali su dobro i u play-off grupi, pa su za titulu igrali sa lokalnim rivalom [[Kickers Offenbach|Kickersom]] iz [[Offenbach]]a. Uzbudljivi finalni okršaj [[28. jun]]a u [[Berlin]]u završen je pobedom Eintrachta poslije produžetka od 5{{nbsp}}:{{nbsp}}3 i jedinom titulom u povijesti kluba. U povijesti europskog fudbala, Eintracht je se upisao sljedeće godine, kao učesnik najatraktivnijeg finala u historiji [[UEFA Liga prvaka|Ligi prvaka]]. [[Alfredo di Stefano]] i [[Ferenc Puškaš]] dali su njemačkom prvaku sve golove u pobedi 7{{nbsp}}:{{nbsp}}3 na [[Hampden Park]]u. [[Datoteka:Europacup III FC Utrecht tegen Eintracht Frankfurt 2-1, Bestanddeelnr 931-1009.jpg|thumb|left|285px|Utrecht protiv Eintrachta 2:1, 1980.]] Kada je [[1963.]] osnovana [[Njemačka nogometna Bundesliga|Bundesliga]], Eintracht je bio jedan od šesnaest njenih članova i to će ostati neprekidno u prva 33 šampionata. Za to vrijeme klub je osvojio niz trofeja u [[DFB-Pokal|Kupu Nemačke]] - [[1974]], [[1975]], [[1981]], [[1988]], i [[2018.]] godine. Najveći uspeh je ostvaren [[1980.]] godine, kada je Eintracht osvojio [[UEFA Europska liga|Kup UEFA]]. Te sezone u polufinalu su igrale četiri njemačke ekipe, a Eintracht je pobedio [[FC Bayern München|Bayern]] i [[Borussia Mönchengladbach|Borussiju iz Mönchengladbacha]]. Najbliže novoj tituli Eintracht je bio [[1992.]] godine, kada je za [[VfB Stuttgart|Stuttgartom]] zaostao dva boda na kraju sezone, ali nikada u Bundesligi nije završio na prve dvije pozicije. Od tada je Eintracht konstantni putnik iz prve u drugu ligu i nazad. Fudbalski klub je postao akcionarsko društvo [[1. jul]]a [[2000]]. godine. Vode ga tri člana poslovodnog odbora, na čelu sa predsjednikom Heribertom Bruchhagenom, bivšim igračem [[FC Gütersloh|Gütersloha]] (1969—1982). Poslovodni odbor nadzire osmočlani nadzorni odbor na čelu sa Herbertom Beckerom, predstavnikom glavnog Eintrachtovog sponzora ''Fraporta'' ([[aerodrom Frankfurt]]). == Klupski uspjesi == === Domaći uspjesi === [[Njemačka nogometna prvenstva|Prvenstvo Zapadne Njemačke]]: * Prvak (1): 1959. [[Njemačka nogometna prvenstva|Prvenstvo Njemačke]]: * Drugi (1): 1932. [[2. njemačka nogometna Bundesliga|2. Bundesliga]]: * Prvak (1): 1998. * Drugi (1): 2012. [[DFB-Pokal|Njemački kup (DFB-Pokal)]]: * Prvak (5): 1974., 1975., 1981., 1988., 2018. * Finalist (4): 1964., 2006., 2017., 2023. === Regionalna natjecanja === {{Div col|colwidth=24em}} * [[Oberliga Süd]] ** prvak: 1953., 1959. ** drugoplasirani: 1954., 1961., 1962. * [[Prvenstvo Južne Njemačke]] ** prvak: 1930., 1932. ** doprvak: 1913., 1914., 1931. * [[Nordkreis Liga]] ** prvak: 1912., 1913., 1914. * [[Kreisliga Nordmain]] ** prvak: 1920., 1921. ** doprvak: 1922. * [[Bezirksliga Main-Hessen]] ** prvak: 1928., 1929., 1930., 1931., 1932. ** doprvak: 1933. * [[Gauliga Südwest/Mainhessen]] ** prvak: 1938. ** doprvak: 1937. * [[Kup Hessena]] ** pobjednik: 1946., 1969. {{Div col end}} === Europski uspjesi === [[UEFA Liga prvaka|Kup prvaka]] * Finalist (1): [[Kup prvaka 1959/60.|1959/60.]] ([[Finale Kupa prvaka 1960.|finale]]) [[Kup UEFA]]/[[UEFA Europska liga]]: * Prvak (2): [[Kup UEFA 1979/80.|1979/80.]], [[UEFA Europska liga 2021./22.|2021./22.]] [[UEFA Intertoto kup|Intertoto kup]]: * Prvak (1): [[Intertoto kup 1966/67.|1966/67.]] [[Kup Alpa]]: * Prvak (1): [[Kup Alpa 1967.|1967.]] == Trenutni sastav == Ažurirano: 29. travanj/april 2026.<ref>{{cite web |url=https://profis.eintracht.de/2025-2026/kader/ |title=Eintracht Frankfurt |website=eintracht.de |publisher=Eintracht Frankfurt |accessdate=29. 04. 2025. }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=2|nat=GER|pos=DF|name=[[Elias Baum]]}} {{Fs player|no=3|nat=BEL|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]}} {{Fs player|no=4|nat=GER|pos=DF|name=[[Robin Koch]]}} {{Fs player|no=5|nat=SUI|pos=MF|name=[[Aurèle Amenda]]}} {{Fs player|no=6|nat=DEN|pos=MF|name=[[Oscar Højlund]]}} {{Fs player|no=7|nat=GER|pos=MF|name=[[Ansgar Knauff]]}} {{Fs player|no=8|nat=ALG|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]}} {{Fs player|no=9|nat=GER|pos=FW|name=[[Jonathan Burkardt]]}} {{Fs player|no=11|nat=GER|pos=FW|name=[[Younes Ebnoutalib]]}} {{Fs player|no=13|nat=DEN|pos=DF|name=[[Rasmus Kristensen]]}} {{Fs player|no=15|nat=TUN|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]}} {{Fs player|no=16|nat=SWE|pos=MF|name=[[Hugo Larsson]]}} {{Fs player|no=18|nat=GER|pos=MF|name=[[Mahmoud Dahoud]]}} {{Fs player|no=19|nat=FRA|pos=MF|name=[[Jean-Mattéo Bahoya]]}} {{Fs player|no=20|nat=JPN|pos=MF|name=[[Ritsu Doan]]}} {{Fs player|no=21|nat=GER|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown]]}} {{Fs player|no=22|nat=USA|pos=DF|name=[[Timothy Chandler]]}} {{Fs player|no=23|nat=GER|pos=GK|name=[[Michael Zetterer]]}} {{Fs player|no=25|nat=FRA|pos=FW|name=[[Arnaud Kalimuendo]]}} {{Fs player|no=26|nat=JPN|pos=MF|name=[[Keita Kosugi]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=27|nat=GER|pos=MF|name=[[Mario Götze]]}} {{Fs player|no=29|nat=MAR|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]}} {{Fs player|no=30|nat=BEL|pos=MF|name=[[Michy Batshuayi]]}} {{Fs player|no=31|nat=SWE|pos=MF|name=[[Love Arrhov]]}} {{Fs player|no=33|nat=GER|pos=GK|name=[[Jens Grahl]]}} {{Fs player|no=34|nat=GER|pos=DF|name=[[Nnamdi Collins]]}} {{Fs player|no=37|nat=GER|pos=MF|name=Jeremiaha Maluze}} {{Fs player|no=38|nat=GER|pos=MF|name=[[Ebu Bekir Is]]}} {{Fs player|no=39|nat=GER|pos=GK|name=[[Amil Šiljević]]}} {{Fs player|no=40|nat=Brazil|pos=GK|name=[[Kauã Santos]]}} {{Fs player|no=41|nat=MLI|pos=DF|name=Fousseny Doumbia}} {{Fs player|no=42|nat=TUR|pos=MF|name=[[Can Uzun]]}} {{Fs player|no=44|nat=ECU|pos=DF|name=Davis Bautista}} {{Fs player|no=45|nat=USA|pos=MF|name=Marvin Dills}} {{Fs player|no=48|nat=ESP|pos=FW|name=Junior Awusi}} {{Fs player|no=49|nat=ESP|pos=DF|name=Derek Boakye Osei}} {{Fs player|no=50|nat=GER|pos=FW|name=Alessandro Gaul Souza}} {{Fs player|no=53|nat=GER|pos=FW|name=[[Alexander Staff]]}} <!-- {{Fs player|no=|nat=FRA|pos=MF|name=[[Éric Junior Dina Ebimbe]]}} {{Fs player|no=|nat=HUN|pos=MF|name=[[Noah Fenyő]]}} {{Fs player|no=|nat=GER|pos=MF|name=[[Noel Futkeu]]}} {{Fs player|no=|nat=HUN|pos=MF|name=[[Krisztián Lisztes]]}} {{Fs player|no=|nat=GER|pos=FW|name=[[Jessic Ngankam]]}} {{Fs player|no=|nat=FRA|pos=DF|name=[[Niels Nkounkou]]}} {{Fs player|no=|nat=CRO|pos=DF|name=[[Hrvoje Smolčić]]}} {{Fs player|no=|nat=ALB|pos=GK|name=[[Simon Simoni]]}} {{Fs player|no=|nat=FRA|pos=MF|name=[[Elye Wahi]]}} On loan until July 2026 --> {{Fs end}} == Treneri == {{Div col|colwidth=24em}} * 1963/64 – [[Paul Oßwald|Oßwald]], [[Ivica Horvat|Horvat]] * 1964/65 – [[Ivica Horvat|Horvat]] * 1965/66 – [[Elek Schwartz|Schwartz]] * 1966/67 – [[Elek Schwartz|Schwartz]] * 1967/68 – [[Elek Schwartz|Schwartz]] * 1968/69 – [[Erich Ribbeck|Ribbeck]] * 1969/70 – [[Erich Ribbeck|Ribbeck]] * 1970/71 – [[Erich Ribbeck|Ribbeck]] * 1971/72 – [[Erich Ribbeck|Ribbeck]] * 1972/73 – [[Erich Ribbeck|Ribbeck]] * 1973/74 – [[Dietrich Weise|Weise]] * 1974/75 – [[Dietrich Weise|Weise]] * 1975/76 – [[Dietrich Weise|Weise]] * 1976/77 – [[Hans-Dieter Roos|Roos]], [[Gyula Lóránt|Lóránt]] * 1977/78 – [[Gyula Lóránt|Lóránt]], [[Dettmar Cramer|Cramer]] * 1978/79 – [[Otto Knefler|Knefler]], [[Friedel Rausch|Rausch]] * 1979/80 – [[Friedel Rausch|Rausch]] * 1980/81 – [[Lothar Buchmann|Buchmann]] * 1981/82 – [[Lothar Buchmann|Buchmann]] * 1982/83 – [[Helmut Senekowitsch|Senekowitsch]], [[Branko Zebec|Zebec]] * 1983/84 – [[Branko Zebec|Zebec]], [[Dietrich Weise|Weise]] * 1984/85 – [[Dietrich Weise|Weise]] * 1985/86 – [[Dietrich Weise|Weise]] * 1986/87 – [[Dietrich Weise|Weise]], [[Timo Zahnleiter|Zahnleiter]] * 1987/88 – [[Karl-Heinz Feldkamp|Feldkamp]] * 1988/89 – [[Karl-Heinz Feldkamp|Feldkamp]], [[Pál Csernai|Csernai]], [[Jörg Berger|Berger]] * 1989/90 – [[Jörg Berger|Berger]] * 1990/91 – [[Jörg Berger|Berger]], [[Dragoslav Stepanović|Stepanović]] * 1991/92 – [[Dragoslav Stepanović|Stepanović]] * 1992/93 – [[Dragoslav Stepanović|Stepanović]], [[Horst Heese|Heese]] * 1993/94 – [[Klaus Toppmöller|Toppmöller]], [[Karl-Heinz Körbel|Körbel]] * 1994/95 – [[Jupp Heynckes|Heynckes]], [[Karl-Heinz Körbel|Körbel]] * 1995/96 – [[Karl-Heinz Körbel|Körbel]], [[Dragoslav Stepanović|Stepanović]] * 1996/97 – [[Dragoslav Stepanović|Stepanović]], [[Horst Ehrmantraut|Ehrmantraut]] * 1997/98 – [[Horst Ehrmantraut|Ehrmantraut]] * 1998/99 – [[Horst Ehrmantraut|Ehrmantraut]], [[Bernhard Lippert|Lippert]], [[Reinhold Fanz|Fanz]], [[Jörg Berger|Berger]] * 1999/00 – [[Jörg Berger|Berger]], [[Felix Magath|Magath]] * 2000/01 – [[Felix Magath|Magath]], [[Rolf Dohmen|Dohmen]], [[Friedel Rausch|Rausch]] * 2001/02 – [[Martin Andermatt|Andermatt]], [[Armin Kraaz|Kraaz]] * 2002/03 – [[Willi Reimann|Reimann]] * 2003/04 – [[Willi Reimann|Reimann]] * 2004/05 – [[Friedhelm Funkel|Funkel]] * 2005/06 – [[Friedhelm Funkel|Funkel]] * 2006/07 – [[Friedhelm Funkel|Funkel]] * 2007/08 – [[Friedhelm Funkel|Funkel]] * 2008/09 – [[Friedhelm Funkel|Funkel]] * 2009/10 – [[Michael Skibbe|Skibbe]] * 2010/11 – [[Michael Skibbe|Skibbe]], [[Christoph Daum|Daum]] * 2011/12 – [[Armin Veh|Veh]] * 2012/13 – [[Armin Veh|Veh]] * 2013/14 – [[Armin Veh|Veh]] * 2014/15 – [[Thomas Schaaf|Schaaf]] * 2015/16 – [[Armin Veh|Veh]], [[Niko Kovač|Kovač]] * 2016/17 – [[Niko Kovač|Kovač]] * 2017/18 – [[Niko Kovač|Kovač]] * 2018/19 – [[Adi Hütter|Hütter]] * 2019/20 – [[Adi Hütter|Hütter]] * 2020/21 – [[Adi Hütter|Hütter]] * 2021/22 – [[Oliver Glasner|Glasner]] * 2022/23 – [[Oliver Glasner|Glasner]] * 2023/24 – [[Dino Toppmöller|Toppmöller]] * 2024/25 – [[Dino Toppmöller|Toppmöller]] * 2025/26 – [[Dino Toppmöller|Toppmöller]], [[Dennis Schmitt|Schmitt]] & [[Alexander Meier|Meier]], [[Albert Riera|Riera]] {{Div col end}} == Najpoznatiji igrači == {{Div col|colwidth=24em}} * {{flagicon|Turska}} [[Halil Altıntop]] * {{flagicon|Norveška}} [[Jørn Andersen‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Michael Aničić]] * {{flagicon|Brazil}} [[Anderson Bamba]] * {{flagicon|Njemačka}} {{flagicon|Gana}} [[Kevin-Prince Boateng]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Ronny Borchers]] * {{flagicon|Brazil}} [[Caio (fudbaler, 1986)|Kaio]] * {{flagicon|KOR}} [[Cha Bum-kun]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Hans-Walter Eigenbrodt]] * {{flagicon|Francuska}} [[Hugo Ekitike]] * {{flagicon|Švicarska}} [[Gelson Fernandes]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Michael Fink (fudbaler)|Michael Fink]] * {{flagicon|Norveška}} [[Jan Åge Fjørtoft]] * {{flagicon|Srbija}} [[Mijat Gaćinović‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Maurizio Gaudino‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Jürgen Grabowski]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Mario Götze‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Hermann Höfer]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Bernd Hölzenbein]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Harald Karger]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Andreas Köpke‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Charly Körbel]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Richard Kress]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Dieter Lindner (fudbaler)|Dieter Lindner]] * {{flagicon|Grčka}} [[Nikos Liberopoulos]] * {{flagicon|Danska}} [[Jesper Lindstrøm]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Werner Lorant]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Joachim Löw‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Egon Loy]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Friedel Lutz]] * {{flagicon|Iran}} [[Mehdi Mahdavikia‎]] * {{flagicon|Egipat}} [[Omar Marmoush]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Erich Meier]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Andreas Möller]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Norbert Nachtweih]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Willi Neuberger]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Bernd Nickel]] * {{flagicon|Nigerija}} [[Jay-Jay Okocha‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Jürgen Pahl]] * {{flagicon|Austrija}} [[Bruno Pezzey]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Alfred Pfaff]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Uwe Rahn]] * {{flagicon|Hrvatska}} [[Ante Rebić‎]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Erwin Stein (fudbaler)|Erwin Stein]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Dieter Stinka]] * {{flagicon|Japan}} [[Naohiro Takahara‎]] * {{flagicon|Izrael}} [[Taleb Tawatha]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Dino Toppmöller]]‎ * {{flagicon|Njemačka}} [[Wolfgang Trapp]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Hans Weilbächer]] {{Div col end}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Eintracht Frankfurt}} * [https://www.eintracht.de/ Zvanična stranica kluba] * [http://www.sge4ever.de/ Fanklub sge4ever.de] * [http://www.eintracht-stats.de/ eintracht-stats.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615015515/http://www.eintracht-stats.de/ |date=2008-06-15 }} * [http://www.eintracht-archiv.de/ eintracht-archiv.de] {{Fußball-Bundesliga}} {{Pobjednici UEFA Europske lige}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Njemačkoj]] [[Kategorija:Sport u Njemačkoj]] lq0840py4ktxndxvyyhndeylitkstye 0 48364 42600624 41818764 2026-05-21T05:44:52Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Florence_Griffith_Joyner.jpg datotekom [[:File:President_Ronald_Reagan_Greeting_Florence_Griffith_Joyner_of_The_United_States_Olympic_Team_in_The_Oval_Office_-_DPLA_-_80c2b6323f406616bcad1ab77b7a176e.jpg|President_Ronald_Reagan_Greeti 42600624 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:President Ronald Reagan Greeting Florence Griffith Joyner of The United States Olympic Team in The Oval Office - DPLA - 80c2b6323f406616bcad1ab77b7a176e.jpg|250px|right|thumb|Florens Grifit DŽojner na prijemu kod predsednika SAD [[Ronald Regan|Ronalda Regana]]]] '''Florens Grifit Džojner''', poznata i kao '''Flo-Džo''' ([[21. 12.|21. decembar]], [[1959]], [[Los Angeles|Los Anđeles]] - [[21. 9.|21. septembar]], [[1998]]. [[Mišon Vjeho]] [[Kalifornija]]) je bila [[Atletika|atletičarka]] iz [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a. Pravo ime joj je Dolores Florens Grifit. Osvojila je tri zlatne i dve srebrene [[Olimpijske igre|olimpijske medalje]], a još uvek ( [[2007]]. godina) nisu oboreni njeni svetski rekordi na 100 i 200 metara. Atletičar [[Al Džojner]] bio je njen trener i suprug, a njegova sestra bila je atletičarka [[Jackie Joyner-Kersee|Džeki Džojner-Kersi]]. == Sportska karijera == Florens Grifit Džojner imala je relativno kratku, ali munjevitu karijeru u kojoj je pomerila granice ženskog sprinta. Posebno značajan bio je rezultat na 100 m '''10,49 ''', ostvaren u četvrtfinalu kvalifikacija izborne trke za sastav olimpijske ekipe SAD za [[Seoul|Seul]] [[1988]]. godine. Postoje sumnje da je pri postizanju tog rezultata vetar bio jači od dozvoljenog, ali i dokazi da je uređaj baš za vreme te trke izmerio dozvoljenu vrednost. I sam Al Džojner je smatrao da je vetar bio jači od dozvoljenog, ali je svetski rekord ipak priznat. Grifit Džojnerova nikad ni pre ni kasnije nije trčala tako brzo, a bez pomoći vetra nikad brže od 10,61. Na [[Olimpijske igre|Olimpijskim igrama u Seulu 1988.]] pobeđuje sa velikom prednošću u trkama na 100 m (tri desetinke prednosti pred drugoplasiranom), a na 200 m sa svetskim rekordom (četiri desetinke ispred drugoplasirane). Osvojila je i dve medalje u trkama štafeta. == Olimpijske medalje == * [[Olimpijada 1984|Los Anđeles 1984.]]: ** srebro na 200 m * [[Olimpijada 1988|Seul 1988.]]: ** zlato 100 m ** zlato 200 m ** zlato 4x100 m ** srebro 4x400 m == Rana smrt i kontraverze == Florens Grifit Džojner umrla je u 39. godini života. Službena verzija smrti bila je: gušenje u snu usled moždanog udara. Odmah su se pojavile sumnje u službenu verziju smrti. Tvrdnje da je pravi uzrok smrti bio višegodišnje korišćenje nedozvoljenih i štetnih preparata bile su zasnovane na izgledu Grifit DŽojnerove tokom takmičarskog perioda (izražena mišićavost i gotovo muška građa) i po činjenici da je ostvarila neverovatne pomake u rezultatima u vrlo kratkom vremenu i to kao već starija takmičarka. Uprkos indicijama, optužbe o dopingu nikad nisu bile dokazane. {{Commonscat|Florence Griffith Joyner}} {{Lifetime|1959|1998|Joyner, Florence Griffith}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki atletičari]] [[Kategorija:Osvajači olimpijskih medalja u atletici]] pv7wbyywq0biyrb3e82i1k0zov4uvll 0 52858 42600541 42246797 2026-05-20T16:08:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600541 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |bgcolour = silver |ime = Douglas Fairbanks, Jr. |slika = Dinner at Winfield House During Trip to London for The Royal Wedding Nancy Reagan with Princess Grace and Douglas Fairbanks Jr - DPLA - 5b38e28309563b56721f5e02bea37432.jpg |opis = Douglas Fairbanks, Jr. (drugi slijeva) s američkom Prvom damom [[Nancy Reagan]] i glumicom [[Grace Kelly]] godine 1981 |slikasize = 225px |ime_po_rođenju = Douglas Elton Ulman Fairbanks |datum_rođenja = {{birth date|1909|12|9|df=y}} |mjesto_rođenja = [[New York]] |datum_smrti = {{death date and age|2000|5|7|1909|12|9|df=y}} |mjesto_smrti = [[New York]] |supružnik = [[Joan Crawford]] (1929-1933) <br /> Mary Lee Eppling (1939-1988) <br /> Vera Shelton (1991-2000) }} '''Douglas Elton Fairbanks, Jr.''', [[Order of the British Empire|KBE]], [[Distinguished Service Cross (United Kingdom)|DSC]] (9. decembar 1909 &ndash; 7. maj 2000) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[glumci|glumac]] i [[ratna mornarica Sjedinjenih Država|mornarički]] oficir s brojnim odlikovanjima iz vremena [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. == Biografija == Douglas Fairbanks Junior se rodio kao sin slavnog glumca [[Douglas Fairbanks|Douglasa Fairbanksa]] i njegove prve supruge Anne Beth Sully. Roditelji su mu se rastali kada je imao deset godina te je dječaštvo proveo s majkom u [[New York]]u, [[Pariz]]u i [[London]]u. Naslijedivši od oca markantni fizički izgled, pažnju producenata [[Paramount Pictures]]a je privukao još sa 14 godina te tako dobio prve filmske uloge, ali je tek nakon uspješnog debija na pozornici impresionirao oca koji ga je sa svojim vezama "progurao" u prestižne projekte. Mladi Fairbanks je krajem 1920-ih počeo dobijati glavne uloge, a 1930-ih je nastupao u nizu prestižnih projekata žanrovski istovjetne pustolovnim spektaklima koji su u doba nijemog filma proslavili njegovog oca. Godine [[1929]]. Fairbanks je na snimanju filma ''[[Our Modern Maidens]]'' upoznao Joan Crawford, s kojom se oženio, iako je bio maloljetan. Brak se raspao četiri godine kasnije, ali su Crawford i Fairbanks ostali prijatelji. Godine 1939. Fairbanks se oženio za Mary Lee Hartford, a taj je brak potrajao gotovo pola vijeka, te je s njom imao petoro djece. Godine [[1941]]. Fairbanksovu holivudsku karijeru je prekinuo ulazak SAD u drugi svjetski rat. Fairbanks se priključio ratnoj mornarici, a predsjednik [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]] ga je poslao u Britaniju da kao oficir za vezu proučava operacije [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskih]] komandosa. Na temelju njih je Fairbanks osmislio [[Beach Jumpers]]e (Skakače na plažu), mornaričke [[specijalne jedinice]] čiji je zadatak bio da izvode desante u svrhu zavaravanja neprijatelja o pravim ciljevima [[savezničke sile|savezničke]] invazije na Evropu. Za svoje djelovanje je Fairbanks dobio brojna odlikovanja, ali se za projekt saznalo tek decenijama iza rata. Nakon rata je Fairbanks uglavnom nastupao na televiziji kao voditelj. Kao jedan od vodećih [[anglofil]]a u Hollywoodu je proglašen je britanskim plemićem. Tri godine nakon smrti druge supruge se 1991. godine oženio po treći put, za Veru Shelton. Godine 2000. je umro od srčanog udara, te je pokopan u istu grobnicu s ocem. == Izabrana filmografija == {{col-begin}} {{col-break}} * ''American Aristocracy'' (1916) * ''[[The Three Musketeers (1921 film)|The Three Musketeers]]'' (1921) * ''Stephen Steps Out'' (1923) * ''The Air Mail'' (1925) * ''Wild Horse Mesa'' (1925) * ''[[Stella Dallas (1925 film)|Stella Dallas]]'' (1925) * ''The American Venus'' (1926) * ''Padlocked'' (1926) * ''Broken Hearts of Hollywood'' (1926) * ''Man Bait'' (1927) * ''Women Love Diamonds'' (1927) * ''Is Zat So?'' (1927) * ''A Texas Steer'' (1927) * ''Dead Man's Curve'' (1928) * ''Modern Mothers'' (1928) * ''The Toilers'' (1928) * ''[[The Power of the Press]]'' (1928) * ''[[The Barker]]'' (1928) * ''A Woman of Affairs'' (1928) * ''Hollywood Snapshots #11'' (1929) (short subject) {{col-break}} * ''[[The Forward Pass]]'' (1929) * ''The Jazz Age'' (1929) * ''[[Our Modern Maidens]]'' (1929) * ''[[Little Caesar (film)|Little Caesar]]'' (1931) * ''[[I Like Your Nerve]]'' (1931) * ''[[Union Depot (film)|Union Depot]]'' (1932) * ''[[Catherine the Great (1934 film)|Catherine the Great]]'' (1934) * ''[[Man of the Moment (1935 film)|Man of the Moment]]'' (1935) * ''The Amateur Gentleman'' (1936) * ''[[The Prisoner of Zenda (1937 film)|The Prisoner of Zenda]]'' (1937) * ''[[Joy of Living]]'' (1938) * ''[[The Rage of Paris]]'' (1938) * ''[[Having Wonderful Time]]'' (1938) * ''[[The Young in Heart]]'' (1938) * ''[[Gunga Din (film)|Gunga Din]]'' (1939) * ''[[Green Hell]]'' (1940) * ''[[Angels Over Broadway]]'' (1940) * ''[[The Corsican Brothers (1941 film)|The Corsican Brothers]]'' (1941) * ''[[Sinbad the Sailor (film)|Sinbad the Sailor]]'' (1947) * ''[[The Exile (1947 film)|The Exile]]'' (1947) * ''[[Ghost Story (film)|Ghost Story]]'' (1981) {{col-end}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Douglas Fairbanks, Jr.}} * {{imdb ime|id=0001195|ime=Douglas Fairbanks, Jr.}} * [http://www.amiannoying.com/view.aspx?ID=13132 AmIannoying.com entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004212803/http://www.amiannoying.com/(S(hirtfy45lqfayf55rleyua55))/view.aspx?ID=13132 |date=2007-10-04 }} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1369 Photographs of Douglas Fairbanks jr.] * [http://www.history.navy.mil/bios/fairbanks_douge.htm Navy Department History entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007200523/http://www.history.navy.mil/bios/fairbanks_douge.htm |date=2008-10-07 }} {{Lifetime|1909|2000|Fairbanks, Douglas, Jr.}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki vojnici u Drugom svjetskom ratu]] 9qehwzabq6244gr4v3lr8csxrc114wv 0 54325 42600575 42445448 2026-05-20T20:59:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600575 wikitext text/x-wiki {{about||planinaru|Edward Felix Norton|liku iz TV-serije Honeymooners|Ed Norton (Honeymooners)}} {{Infobox actor | image =Ed_Norton_Shankbone_Metropolitan_Opera_2009.jpg | caption = na [[Gen Art Film Festival|Gen Art Film festivalu]] pred premijeru filma ''The Illusionist'' | birthname = Edward Harrison Norton | birthdate = {{birth date and age|1969|8|18|df=y}} | birthplace = [[Boston]] | occupation = glumac, producent, scenarist, režiser | yearsactive = 1994— | goldenglobeawards = '''[[Zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|Najbolji sporedni glumac u filmu]]'''<br />1997 ''[[Primal Fear]]'' | awards = '''[[Nagrada Los Angeles Film Critics Association za najboljeg sporednogg glumca|Nagrada LAFCA za najboljeg sporednog glumca]]'''<br />1996 ''[[Everyone Says I Love You]]''; ''[[Primal Fear]]''; ''[[The People vs. Larry Flynt]]'' <br /> '''[[Nagrada National Board of Review za najboljeg sporednog glumca|Nagrada NBR za najboljeg sporednog glumca]]'''<br />1996 ''[[Everyone Says I Love You]]'' }} '''Edward Harrison Norton''' ([[Boston]], [[18. 8.|18. kolovoza]] [[1969]].) [[sjedinjene Američke Države|američki]] je filmski [[glumci|glumac]] i [[reditelj|redatelj]], dobitnik [[Zlatni globus|Zlatnoga globusa]] te dviju nominacija za prestižnu nagradu [[Oscar]]. Najpoznatije uloge ostvario je u filmovima ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'', ''[[American History X|Generacija X]]'' i ''[[Klub boraca (film)|Klub boraca]]''. == Rana mladost == Edward Norton je rođen u [[Boston]]u ([[Massachusetts]]), a odrastao u [[Columbia (Maryland)|Columbiji]] ([[Maryland]]). Njegova majka Robin, učiteljica [[engleski jezik|engleskoga]] jezika, umrla je [[1997]]. od tumora na mozgu, a otac Edward James bio je državni tužitelj za vrijeme predsjednika [[Jimmy Carter|Cartera]]. Majčin otac, James W. Rouse, kao građevinski inženjer sudjelovao je u dizajniranju samoga grada Columbije te nekoliko građevina u [[Boston]]u, [[Baltimore (Maryland)|Baltimoreu]] i [[Norfolk]]u. Američki glumac ima mlađu braću: sestru Molly i brata Jamesa. Zajedno s Jamesom je od [[1981]]. do [[1985]]. godine pohađao glumački kamp ''Pasquaney'' u Hebron New Hampshireu. Godine [[1984]]. osvojio je glumački kup, a kasnije se vratio u kamp kao kazališni redatelj. Pohađao je [[univerzitet|sveučilište]] [[Yale]], gdje je stekao, osim glumačkog, i iskustvo u kazališnoj produkciji. Diplomirao je povijest [[1991]]. godine, a zatim se zaposlio u djedovoj građevinskoj tvrtki ''Enterprise Foundation'' u [[japan]]skoj [[Osaka|Osaki]]. == Karijera == Preselivši se u [[New York]], Norton započinje glumačku karijeru u Off-Broadway [[teatar|kazalištu]]. Tamo zapažen dobiva svoje prve [[film]]ske uloge, uglavnom mračnih i grotesknih likova. Veliki proboj ostvaruje [[1996]]. ulogom Aarona Stamplera u filmu ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]''. U glavnoj se ulozi našao [[Richard Gere]], a Norton je, nakon što je [[Leonardo DiCaprio]] odbio ulogu, prošao na audiciji između 2000 prijavljenih kandidata. Tada 27-godišnji Norton za prikaz poremećenoga mladića optuženog da je počinio teško ubojstvo osvaja [[Zlatni globus]] te nominaciju za [[Oscar]]a u kategoriji najboljega sporednog glumca. Ubrzo su filmske ponude počele pljuštati sa svih strana. Iste je godine zaigrao u filmovima ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' [[Woody Allen|Woodyja Allena]] te ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]''. Za ulogu [[neonacizam|neonacista]] u [[american History X|''Generaciji X'']] iz [[1998]]. godine morao je pravilnom vježbom i prehranom dobiti čak 15 kilograma u mišićima, no nije ih zadržao nakon završetka snimanja. Ta mu je uloga priskrbila nominaciju za [[Oscar]]a za najboljega glumca. Iste godine snimio je i film o pokeraškom maheru pod nazivom ''[[Kockari]]'', u kojemu glumi s [[Matt Damon|Mattom Damonom]], a u maloj se ulozi pojavljuje i naš [[Goran Višnjić]]. Osim uloge [[skinheads|skinheada]] u ''Generaciji X'', Nortonova najpoznatija uloga svakako je ona u [[Klub boraca (film)|''Klubu boraca'']] iz [[1999]]. Film je [[adaptacija]] vrlo cijenjenoga istoimena romana [[Chuck Palahniuk|Chucka Palahniuka]], a majstorski ga je režirao [[David Fincher]] ( ''[[Alien 3]]'', ''[[The Game (film)|Igra]]'', ''[[Seven (film)|Sedam]]'', ''[[Zodijak (2007)|Zodijak]]''). U njemu Nortonu glumačko društvo prave [[Brad Pitt]] i [[Helena Bonham Carter]]. Nedugo nakon terorističkoga napada na [[Svjetski trgovački centar]] u New Yorku Edward Norton snima ''[[dvadesetpeti sat|25. sat]]'' redatelja [[Spike Lee|Spikea Leeja]]. U njemu pratimo posljednji dan na slobodi osuđenoga dilera drogom. Cijeli je film u ozračju ''[[napadi 11. septembra 2001.|11. rujna]]'', a jedan od glavnih likova živi u skupocjenome njujorškom stanu s pogledom na zgarište (američki naziv: ''Ground Zero''). Filmska kritika ga je dobro prihvatila. U [[kingdom of Heaven|''Kraljevstvu nebeskom'']], također visoko ocijenjenom po mišljenju struke, tumači gubavoga kralja u [[Jeruzalem]]u, a [[2006]]. godine nastupa u ulozi mađioničara u nezavisnome filmu ''[[Iluzionist]]'', koji je premijeru doživio na Filmskome festivalu Sundance. Redateljski debi ostvaruje [[2000]]. godine filmom ''[[Vjeruj u ljubav]]'', u kojemu je i [[producent]] i jedan od glavnih glumaca. Radio je kao producent i na filmovima ''[[dvadesetpeti sat|25. sat]]'', ''Down in the valley'', ''[[Oslikani veo]]'', ''Pride and glory'' te ''Motherless Brooklyn'' (u kojemu je i redatelj i scenarist). Godine [[2008]]. pojavljuje se u ulozi Brucea Bannera, odnosno u nastavku o zelenome superjunaku ''[[Nevjerojatni Hulk (2008)|Hulku]]'', u čijoj se ekranizaciji našao i u ulozi scenarista. == Privatni život == Edward Norton ima dozvolu privatnoga [[pilot]]a, o čemu je razgovarao s [[David Letterman|Davidom Lettermanom]] u njegovoj emisiji ''The Late Show with David Letterman''. Poznat je i po društvenom aktivizmu: sudjeluje na projektima zaštite okoliša putem obnovljivih izvora energije te ulaže novac u poboljšanje životnoga standarda zajednica s malim prihodima. Što se ljubavnoga života tiče, od [[1996]]. do [[1999]]. je hodao s kontroverznom pjevačicom [[Courtney Love]], suprugom pokojnoga [[Kurt Cobain|Kurta Cobaina]], a zatim do [[2003]]. godine s [[Meksiko|Meksikankom]] [[Salma Hayek|Salmom Hayek]]. S obje se zaručio, ali i prekinuo zaruke. Trenutačno je u vezi s producenticom Shaunom Robertson. == Filmografija == === Glumac === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Bilješke |- |rowspan="3"| [[1996]]. || ''[[Primarni strah]]'' || Aaron Stampler || |- | ''[[The People vs. Larry Flynt|Narod protiv Larryja Flynta]]'' || Alan Isaacman || |- | ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' || Holden Spence || |- |rowspan="2"| [[1998]]. || ''[[Rounders (film)|Kockari]]'' || Lester 'Worm' Murphy || |- | ''[[American History X|Generacija X]]'' || Derek Vinyard || |- | [[1999]]. || ''[[Klub boraca (film)|Klub boraca]]'' || Pripovjedač || |- | [[2000]]. || ''[[Keeping the Faith|Vjeruj u ljubav]]'' || Otac Brian Finn || Redatelj i producent |- | [[2001]]. || ''[[Pljačka (2001)|Pljačka]]'' || Jack Teller || |- |rowspan="4"| [[2002]]. || ''[[Smrt Smoochyju]]'' || Sheldon Mopes/Smoochy the Rhino || |- | ''[[Frida]]'' || Nelson Rockefeller || nepotpisan |- | ''[[Crveni zmaj]]'' || Will Graham || |- | ''[[dvadesetpeti sat|25. sat]]'' || Monty Brogan || Producent |- | [[2003]]. || ''[[The Italian Job (2003 film)|Dobar posao u Italiji]]'' || Steve Frazelli || |- | [[2004]]. || ''National Geographic's Strange Days on Planet Earth'' || Domaćin || |- |rowspan="2"| [[2005]]. || ''[[U dolini]]'' || Harlan || Producent |- | ''[[Kingdom of Heaven|Kraljevstvo nebesko]]'' || Baldwin IV. || nepotpisan |- |rowspan="2"| [[2006]]. || ''[[The Illusionist (film)|Iluzionist]]'' || Eisenheim || |- |''[[Oslikani veo]]'' || Walter Fane || Producent |- | [[2008]]. || ''[[Nevjerojatni Hulk (2008)|Nevjerojatni Hulk]]'' || Bruce Banner || Scenarist |} === Redatelj === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Godina !! Naslov |- | [[2000]]. || ''[[Keeping the Faith|Vjeruj u ljubav]]'' |} === Producent === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Godina !! Naslov |- | [[2000]]. || ''[[Keeping the Faith|Vjeruj u ljubav]]'' |- | rowspan="2" | [[2006]]. || ''[[U dolini]]'' |- | ''[[Oslikani veo]]'' |} == Priznanja == === Osvojene nagrade === * '''[[Zlatni globus]]i''' ** [[1997]]. - osvojio Zlatni globus za najboljega sporednog glumca u ''[[Primal Fear|Iskonskome strahu]]'' * '''Nagrade Društva filmskih kritičara Bostona''' ** [[1996]]. - osvojio nagradu za najboljega sporednog glumca u filmovima ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]'', ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'' i ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' * '''Nagrade Udruženja filmskih kritičara Chicaga''' ** [[1997]]. - osvojio nagradu u kategoriji najveće glumačke nade za filmove ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'', ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]'' i ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' * '''Nagrade Floridskog kruga filmskih kritičara''' ** [[1997]]. - osvojio nagradu za najboljega sporednog glumca u filmovima ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'', ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]'' i ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' * '''Nagrade Kruga filmskih kritičara Kansas Cityja''' ** [[1997]]. - osvojio nagradu za najboljega sporednog glumca u ''[[Primal Fear|Iskonskome strahu]]'' * '''Nagrade Udruženja filmskih kritičara Los Angelesa''' ** [[1996]]. - osvojio nagradu za najbolju sporednu ulogu u filmovima ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'', ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]'' i ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'' * '''National Board of Review''' ** [[1996]]. - osvojio nagradu za najbolju sporednu ulogu u ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' * '''Nagrade Društva filmskih kritičara San Diega''' ** [[2006]]. - osvojio Posebnu nagradu za filmove ''[[Iluzionist]]'', ''[[Oslikani veo]]'' i ''[[Down in the Valley]]'' * '''Nagrade Sant Jordi''' ** [[2004]]. - osvojio nagradu za najboljega stranog glumca (Mejor Actor Extranjero) za ''[[dvadesetpeti sat|25. sat]]'' * '''Nagrade Satellite''' ** [[1999]]. - osvojio nagradu Golden Satellite za najboljega glumca u drami u ''[[American History X|Generaciji X]]'' * '''Nagrade Društva filmskih kritičara Teksasa''' ** [[1996]]. - osvojio nagradu za najboljega sporednog glumca u filmovima ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]'' i ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'' * '''Nagrade Udruženja jugoistočnih filmskih kritičara''' ** [[1999]]. - osvojio nagradu za najboljega glumca u ''[[American History X|Generaciji X]]'' i ''[[Kockari]]ma'' ** [[1997]]. - osvojio nagradu za najboljega sporednog glumca u filmovima ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'', ''[[Narod protiv Larryja Flinta]]'' i ''[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]'' * '''Milanski ulični filmski festival''' ** [[2000]]. - osvojio nagradu Street za najbolji film ''[[Keeping the Faith|Vjeruj u ljubav]]'' === Nominacije === * '''Akademijine nagrade''' ** [[1999]]. - nominiran za nagradu [[Oscar]] u kategoriji najboljega glumca u filmu ''[[American History X|Generacija X]]'' ** [[1997]]. - nominiran za [[Oscar]]a u kategoriji najboljega sporednog glumca u filmu ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'' * '''[[Nagrada Saturn|Nagrade Akademije za znanstvenu fantastiku, fantastiku i horor filmove]]''' ** [[1999]]. - nominiran za nagradu Saturn u kategoriji najboljega glumca u ''[[American History X|Generaciji X]]'' ** [[1997]]. - nominiran za nagradu Saturn u kategoriji najboljega sporednog glumca u filmu ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'' * '''Nagrade [[BAFTA]]''' ** [[1997]]. - nominiran za nagradu BAFTA u kategoriji najboljega sporednog glumca u filmu ''[[Primal Fear|Iskonski strah]]'' * '''Nagrade Blockbuster Entertainment''' ** [[2000]]. - nominiran u kategoriji najboljeg akcijskog para za film ''[[Klub boraca (film)|Klub boraca]]'' (zajedno s Bradom Pittom) * '''Nagrade Udruženja filmskih kritičara Chicaga''' ** [[1999]]. - nominiran za najboljega glumca u ''[[American History X|Generaciji X]]'' * '''Nagrade Chlotrudis''' ** [[1999]]. - nominiran u kategoriji najboljega glumca u ''[[American History X|Generaciji X]]'' * '''Nagrade Independent Spirit''' ** [[2007]]. - nominiran za najbolju vodeću mušku ulogu u filmu ''[[Oslikani veo]]'' * '''Filmske nagrade [[MTV]]-ja''' ** [[2000]]. - nominiran za najbolju tučnjavu u ''[[Klub boraca (film)|Klubu boraca]]'' (u sceni gdje sam sebe tuče) ** [[1997]]. - nominiran u kategoriji najboljega negativca u ''[[Primal Fear|Iskonskome strahu]]'' * '''Nagrade Društva internetskih filmskih kritičara''' ** [[2000]]. - nominiran za najboljega glumca u ''[[Klub boraca (film)|Klubu boraca]]'' ** [[1999]]. - nominiran za najboljega glumca u ''[[American History X|Generaciji X]]'' * '''Nagrade Satellite''' ** [[2005]]. - nominiran za najboljega sporednog glumca u drami za ''[[Kingdom of Heaven|Kraljevstvo nebesko]]'' (nagrada Satellite) ** [[2003]]. - nominiran za najboljega glumca u drami za ''[[dvadesetpeti sat|25. sat]]'' (nagrada Golden Satellite) ** [[2001]]. - nominiran za najboljega glumca u komediji ili mjuziklu za ''[[Keeping the Faith|Vjeruj u ljubav]]'' (Golden Satellite) == Vanjske veze == {{Commonscat|Edward Norton}} * [http://www.imdb.com/name/nm0001570/ Edward Norton] na [[Internet Movie Database]] * [http://www.rottentomatoes.com/celebrity/edward_norton/ Edward Norton] na [[Rotten Tomatoes]] * [http://www.edward-norton.org/ Edward Norton Information Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104081110/http://www.edward-norton.org/ |date=2007-01-04 }} {{Zlatni globus za sporednog glumca}} {{Satellite za najboljeg glumca}} {{Lifetime|1969| |Norton, Edward}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] [[Kategorija:Američki filmski režiseri]] [[Kategorija:Američki filmski scenaristi]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najboljeg sporednog glumca]] fmw9hmfa221l1yjd3thmrngzrbxu60e 0 55903 42600594 42495023 2026-05-20T23:20:37Z ~2026-30376-41 355024 42600594 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=VELjKO VLAHOVIĆ | slika = Bundesarchiv Bild 183-B0119-0010-056, Berlin, VI. SED-Parteitag, 5.Tag.jpg | opis_slike=Veljko Vlahović govori u Berlinu 1963. | datum_rođenja =[[2. septembar]] [[1914]]. | mesto_rođenja =[[Trmanje]], kod [[Kolašin]]a | država_rođenja ={{zastava|Kraljevina Crna Gora}} | datum_smrti =[[7. mart]] [[1975]]. ('''60''' god.) | mesto_smrti =[[Ženeva]] | država_smrti ={{zastava|Švajcarska}} |profesija= društveno-politički radnik |KPJ=[[1935]]. |rat= [[Španski građanski rat]]<br /> [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba= [[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1945]]. |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden jugoslovenske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}- {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Velimir Veljko Vlahović''' ([[Trmanje]], kod [[Kolašin]]a, [[2. septembar]] [[1914]] – [[Ženeva]], [[7. mart]] [[1975]]) je bio učesnik [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|Španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], visoki funkcioner [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[2. 9.|2. septembra]] [[1914]]. godine u selu Trmanje, kod [[Podgorica|Podgorice]]. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a gimnaziju u [[Podgorica|Podgorici]] i [[Beograd]]u. Studirao je mašinstvo na Tehničkom fakultetu u Beogradu, [[Prag]]u, na [[Sorbonne|Sorboni]] (u [[Pariz]]u) i diplomirao na Univerzitetu u [[Moskva|Moskvi]]. Veoma se rano, još kao srednjoškolac, uključio u [[radnički pokret]]. U Beogradu je [[1932]]. godine izabran za sekretara udruženja srednjoškolaca beogradskih gimnazija, koje je tada bilo jezgro revolucionarnog, srednjoškolskog pokreta. === Revolucionarni studentski pokret === {{main|Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} Stupajući na studije mašinstva na Tehničkom fakultetu u Beogradu, po prirodi sistematičan, radan i uporan, ubrzo je postao jedan od istaknutijih boraca i rukovodilaca naprednog studentskog pokreta u Beogradu. U [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]] je primljen [[1933]], a u [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] [[1935]]. godine, kao već istaknuti studentski aktivist. [[Datoteka:Rukovodioci studentskog pokreta 1936.jpg|minijatura|Vođe [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnog studentskog pokreta]] (Beograd, 1936): [[Radivoje Radović]], NN, [[Vjekoslav Crvlje]], [[Milinko Kušić]], NN, [[Dragoslav Dodić]], [[Jelena Popović]], [[Mahmut Bušatlija]] (pozadi), [[Muhamed Musić]], Veljko Vlahović, NN, [[Ivo Lola Ribar]], [[Rifat Burdžović]].]] Sredinom [[1930-e|tridesetih godina]], studenti [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]] bili su pokretači i organizatori brojnih političkih akcija u gradu i na Univerzitetu. Vlahović je već tada bio jedan od istaknutih organizatora i rukovodilaca borbe beogradskih studenata za autonomiju Univerziteta, slobodu nauke i kulture, protiv nacionalističkih udruženja i policijske strahovlade, za demokratske slobode i društveni napredak zemlje. Bio je član od osnivanja, a od [[1935]] do jula [[1936]]. godine, i predsednik Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja na Beogradskom univerzitetu, i jedan od najistaknutijih organizatora i rukovodilaca velikih studentskih štrajkova (februara [[1935]]. i [[4. 4.|4. aprila]] [[1936]]) u Beogradu. Zbog toga je hapšen i interniran u koncentracioni logor u [[Višegrad]]u ([[14. 2.|14. februara]] do [[20. 3.|20. marta]] [[1935]]) i isključen s Univerziteta za [[1935]]/[[1936|36]]. godinu. Pre i u toku štrajkova putovao je u [[Zagreb]] i [[Ljubljana|Ljubljanu]] zbog koordinacije zajedničke akcije studenata ova tri velika univerziteta protiv tadašnjeg režima. Zajedno s [[Ivo Lola Ribar|Lolom Ribarom]] učestvovao je u formiranju akcionih komiteta i u pripremama jugoslovenske studentske delegacije za Svetski omladinski kongres u [[Ženeva|Ženevi]], održan u jesen [[1936]]. godine. Polovinom [[1936]]. godine, po odluci partijskog rukovodstva na Univerzitetu, da bi izbegao hapšenje, otputovao je u [[Prag]], gde se odmah uključio u rad partijske organizacije jugoslovenskih studenata u ovom gradu, i ubrzo izabran za zamenika sekretara partijske organizacije. === Španski građanski rat === {{main|Španski građanski rat}} [[File:Branko Krsmanović i Velimir Vlahović u Španiji.jpg|thumb|[[Branko Krsmanović]] i Velimir Vlahović u Španiji]] Učestvovao je u [[Španski građanski rat|španskom građanskom ratu]], kao borac Internacionalnih brigada. Krajem januara [[1937]]. godine, s grupom od 26 jugoslovenskih studenata, iz [[Prag]]a se ilegalno, preko [[Pariz]]a, prebacio u [[Španija|Španiju]]. Iz prvih dana njegova boravka u Španiji potiče i njegovo poznato pismo studentima [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u kome ih poziva na akciju davanja svestrane pomoći španskom narodu u borbi za njegovu slobodu. U Španiji se borio u Balkanskom internacionalnom bataljonu "[[Georgi Dimitrov|Dimitrov]]" i počeo "da polaže ispite iz velike lekcije istorije", kako je nazivao borbu za špansku republiku. Ubrzo posle dolaska u Španiju, u bici na Marami, [[14. februara]] [[1937]]. teško je ranjen u nogu. U Španiji je bio borac s puškom u ruci i vršio niz odgovornih dužnosti u Internacionalnim brigadama. Najprije je radio u kadrovskoj sekciji Baze internacionalnih brigada u [[Albaceta|Albaceti]], a zatim je bio pomoćnik načelnika za kadrove Balkanske internacionalne brigade. Posle toga je radio u Komesarijatu internacionalnih brigada u [[Madrid]]u i [[Barcelona|Barseloni]], a zatim u Centru za evakuaciju boraca internacionalnih brigada u S'Agara. U drugoj polovini [[1937]]. godine, posle smrti [[Blagoje Parović|Blagoja Parovića]], izvjesno vrijeme je bio i urednik lista "Dimitrovac". Posljednja funkcija u španskoj republikanskoj vojsci bila mu je [[politički komesar]] bataljona. Posle prelaska u [[Pariz]], od [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] dobio je zadatak da organizira tehniku i dokumenta za ilegalni i legalni povratak u zemlju jugoslovenskih dobrovoljaca iz španskog građanskog rata. U [[Francuska|Francuskoj]] je delovao i kao član Partijskog biroa nekoliko partijskih ćelija u Parizu. U Parizu se prvi put susreo s drugom [[Josip Broz Tito|Titom]], i od tada je jedan od njegovih najbližih suradnika i doslednih sledbenika. Dok je boravio i radio u Parizu, izabran je [[1939]]. godine za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a. Oktobra [[1939]]. upućen je u [[Moskva|Moskvu]], kao predstavnik [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, u Komunističku omladinsku internacionalu (KIM). U Moskvi je nastavio studije na moskovskom Tehničkom fakultetu i radio u organima KIM, kao predstavnik SKOJ-a, a [[1942]]. i [[1943]]. godine, do rasformiranja, kao sekretar KIM. Pored rada u KIM, bio i predstavnik [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] u [[Kominterna|Kominterni]] do njenog raspuštanja, [[1943]]. godine. === Narodnooslobodilačka borba === [[Aprilski rat]] i okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[1941]]. godine zatekli su ga u [[Moskva|Moskvi]]. Vlahović je tada pojačao rad na vezama jugoslovenskih komunista i građana s domovinom i radio na popularizaciji [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]]. Po zadatku [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]], u Moskvi je, [[11. 11.|11. novembra]] [[1941]]. godine, organizirao s [[Đuro Salaj|Đurom Salajem]] [[Radiostanica Slobodna Jugoslavija|radiostanicu "Slobodna Jugoslavija"]], preko koje je u svet prodirala istina o borbi naroda Jugoslavije protiv okupatora i domaćih izdajnika. Održavao je vezu s Vrhovnim štabom i dobivao izveštaje iz zemlje, pripremao emisije za radio-stanicu, pisao u sovjetskoj štampi i držao predavanja studentima, radnicima i sovjetskim građanima o oslobodilačkoj borbi jugoslovenskih naroda. Starao se da radio-vesti "Slobodna Jugoslavija" i dobijeni izveštaji iz zemlje budu emitovani na više stranih jezika i jezicima jugoslovenskih naroda. U [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviju]] se vratio krajem [[1944]]. godine, i preuzeo dužnost načelnika Uprave za agitaciju i propagandu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta]] [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije.]] Čitava Veljkova porodica je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB]]-u. Braća Branko i Dušan su poginuli kao visoki vojni rukovodioci [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], a sestre Dunja i Zagorka te brat Mišo su bili nosioci [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] I Veljkova majka Mijojka je takođe bila aktivni učesnik NOB-a. === Posleratna karijera === Posle oslobođenja zemlje, obavljao je najodgovornije partijske i državne dužnosti: * potpredsednik Veća naroda u Narodnoj skupštini [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]], * predsednik Odbora za prosvetu [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog veća]], * predsednik Spoljnopolitičkog odbora Narodne skupštine FNRJ, * zamenik ministra inostranih poslova FNRJ ([[1951]]-[[1952]]) i * direktor "[[Borba (novine)|Borbe]]" ([[1953]]). Bio je član Izvršnog odbora i član Predsedništva SSRN Jugoslavije (do juna [[1966]]), predsednik Komisije za međunarodne veze SSRNJ, član Centralnog odbora [[SUBNOR]] Jugoslavije, predsednik Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida Jugoslavije (do oktobra [[1965]]) i član uprave Udruženja španskih boraca Jugoslavije. Za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] (SKJ) biran je od V do X kongresa. Od VII kongresa SKJ član je Izvršnog komiteta, a od VIII kongresa do IV plenuma Centralnog komiteta bio je jedan od sekretara [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. Na IX i X kongresu biran je za člana Predsedništva CK SKJ. Bio je i predsednik Gradske konferencije [[Savez komunista Srbije|SK Srbije]] Beograda (mart [[1968]] - mart [[1970]]). Bio je član Saveta federacije i rezervni [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Bio je član ([[1950]]) i šef jugoslovenske delegacije na zasedanju Generalne skupštine [[Ujedinjeni narodi|Organizacije ujedinjenih naroda]] i Član jugoslovenske delegacije na I konferenciji šefova država ili vlada [[Pokret nesvrstanih|nesvrstanih zemalja]] u [[Beograd]]u, septembra [[1961]]. godine. [[File:Veljko sa studentima - protesti 1968.jpg|thumb|Veljko sa studentima - protesti 1968.]] U vreme svog bogatog političkog rada, Vlahović se bavio opštepolitičkim i ideološko-teorijskim pitanjima [[Marksizam|marksizma]]-[[vladimir Iljič Lenjin|lenjinizma]]. Objavio je više tekstova i studija o razvoju i ulozi [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] u socijalističkom samoupravnom društvu i drugim pitanjima. Za njegovu stvaralačku misao vezani su mnogi dokumenti komunističke partije u čijoj je izradi učestvovao, kao što je Program Saveza komunista Jugoslavije i platforma za X kongres SKJ. Bio je veoma cenjen kao saborac i drug, kao izuzetno skroman, principijalan i dosledan borac za [[socijalizam]]. Kao istaknuti teoretičar, prekaljeni revolucionar, sledbenik i saborac druga Tita, imao je veliki autoritet u Jugoslaviji i u revolucionarnom pokretu u svetu. Za vreme [[Studentske demonstracije 1968. u Jugoslaviji|studenskih demonstracija]] juna [[1968]]. godine, u Beogradu, stao je na stranu studenata i dobio batine od policije. Umro je [[7. 3.|7. marta]] [[1975]]. godine u [[Ženeva|Ženevi]]. Sahranjen je u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji velikana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]]. == Priznanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i velikog broja [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih]] i stranih visokih odlikovanja. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. 11.|27. novembra]] [[1953]]. godine. [[1976]]. godine guslar Radojica Vukićević je objavio gramofonsku ploču Veljko Vlahović (život, borba i rad), sa rimama koje predstavljaju spoj marksizma i crnogorske narodne epike.<ref>https://www.discogs.com/release/5640447-Radojica-Vuki%C4%87evi%C4%87-Veljko-Vlahovi%C4%87-%C5%BDivot-Borba-I-Rad</ref> == Literatura == {{commonscat|Veljko Vlahović}} * '''Narodni heroji Jugoslavije''', "Mladost", Beograd 1975. godina {{Narodni heroji-Kolašin}} {{Lifetime|1914|1975|Vlahović, Veljko}} [[Kategorija:Historija Crne Gore]] [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Junaci socijalističkog rada]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] goeiv9c0ihh4f2ocqmor6vu0brgk5bd 42600595 42600594 2026-05-20T23:21:46Z ~2026-30376-41 355024 42600595 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=VELjKO VLAHOVIĆ | slika = Bundesarchiv Bild 183-B0119-0010-056, Berlin, VI. SED-Parteitag, 5.Tag.jpg | opis_slike=Veljko Vlahović govori u Berlinu 1963. | datum_rođenja =[[2. septembar]] [[1914]]. | mesto_rođenja =[[Trmanje]], kod [[Kolašin]]a | država_rođenja ={{zastava|Kraljevina Crna Gora}} | datum_smrti =[[7. mart]] [[1975]]. ('''60''' god.) | mesto_smrti =[[Ženeva]] | država_smrti ={{zastava|Švajcarska}} |profesija= društveno-politički radnik |KPJ=[[1935]]. |rat= [[Španski građanski rat]]<br /> [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba= [[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1945]]. |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden jugoslovenske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}- {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Velimir Veljko Vlahović''' ([[Trmanje]], kod [[Kolašin]]a, [[2. septembar]] [[1914]] – [[Ženeva]], [[7. mart]] [[1975]]) je bio učesnik [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|Španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], visoki funkcioner [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[2. 9.|2. septembra]] [[1914]]. godine u selu Trmanje, kod [[Kolašin|Kolašina]]. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a gimnaziju u [[Podgorica|Podgorici]] i [[Beograd]]u. Studirao je mašinstvo na Tehničkom fakultetu u Beogradu, [[Prag]]u, na [[Sorbonne|Sorboni]] (u [[Pariz]]u) i diplomirao na Univerzitetu u [[Moskva|Moskvi]]. Veoma se rano, još kao srednjoškolac, uključio u [[radnički pokret]]. U Beogradu je [[1932]]. godine izabran za sekretara udruženja srednjoškolaca beogradskih gimnazija, koje je tada bilo jezgro revolucionarnog, srednjoškolskog pokreta. === Revolucionarni studentski pokret === {{main|Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} Stupajući na studije mašinstva na Tehničkom fakultetu u Beogradu, po prirodi sistematičan, radan i uporan, ubrzo je postao jedan od istaknutijih boraca i rukovodilaca naprednog studentskog pokreta u Beogradu. U [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]] je primljen [[1933]], a u [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] [[1935]]. godine, kao već istaknuti studentski aktivist. [[Datoteka:Rukovodioci studentskog pokreta 1936.jpg|minijatura|Vođe [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnog studentskog pokreta]] (Beograd, 1936): [[Radivoje Radović]], NN, [[Vjekoslav Crvlje]], [[Milinko Kušić]], NN, [[Dragoslav Dodić]], [[Jelena Popović]], [[Mahmut Bušatlija]] (pozadi), [[Muhamed Musić]], Veljko Vlahović, NN, [[Ivo Lola Ribar]], [[Rifat Burdžović]].]] Sredinom [[1930-e|tridesetih godina]], studenti [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]] bili su pokretači i organizatori brojnih političkih akcija u gradu i na Univerzitetu. Vlahović je već tada bio jedan od istaknutih organizatora i rukovodilaca borbe beogradskih studenata za autonomiju Univerziteta, slobodu nauke i kulture, protiv nacionalističkih udruženja i policijske strahovlade, za demokratske slobode i društveni napredak zemlje. Bio je član od osnivanja, a od [[1935]] do jula [[1936]]. godine, i predsednik Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja na Beogradskom univerzitetu, i jedan od najistaknutijih organizatora i rukovodilaca velikih studentskih štrajkova (februara [[1935]]. i [[4. 4.|4. aprila]] [[1936]]) u Beogradu. Zbog toga je hapšen i interniran u koncentracioni logor u [[Višegrad]]u ([[14. 2.|14. februara]] do [[20. 3.|20. marta]] [[1935]]) i isključen s Univerziteta za [[1935]]/[[1936|36]]. godinu. Pre i u toku štrajkova putovao je u [[Zagreb]] i [[Ljubljana|Ljubljanu]] zbog koordinacije zajedničke akcije studenata ova tri velika univerziteta protiv tadašnjeg režima. Zajedno s [[Ivo Lola Ribar|Lolom Ribarom]] učestvovao je u formiranju akcionih komiteta i u pripremama jugoslovenske studentske delegacije za Svetski omladinski kongres u [[Ženeva|Ženevi]], održan u jesen [[1936]]. godine. Polovinom [[1936]]. godine, po odluci partijskog rukovodstva na Univerzitetu, da bi izbegao hapšenje, otputovao je u [[Prag]], gde se odmah uključio u rad partijske organizacije jugoslovenskih studenata u ovom gradu, i ubrzo izabran za zamenika sekretara partijske organizacije. === Španski građanski rat === {{main|Španski građanski rat}} [[File:Branko Krsmanović i Velimir Vlahović u Španiji.jpg|thumb|[[Branko Krsmanović]] i Velimir Vlahović u Španiji]] Učestvovao je u [[Španski građanski rat|španskom građanskom ratu]], kao borac Internacionalnih brigada. Krajem januara [[1937]]. godine, s grupom od 26 jugoslovenskih studenata, iz [[Prag]]a se ilegalno, preko [[Pariz]]a, prebacio u [[Španija|Španiju]]. Iz prvih dana njegova boravka u Španiji potiče i njegovo poznato pismo studentima [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u kome ih poziva na akciju davanja svestrane pomoći španskom narodu u borbi za njegovu slobodu. U Španiji se borio u Balkanskom internacionalnom bataljonu "[[Georgi Dimitrov|Dimitrov]]" i počeo "da polaže ispite iz velike lekcije istorije", kako je nazivao borbu za špansku republiku. Ubrzo posle dolaska u Španiju, u bici na Marami, [[14. februara]] [[1937]]. teško je ranjen u nogu. U Španiji je bio borac s puškom u ruci i vršio niz odgovornih dužnosti u Internacionalnim brigadama. Najprije je radio u kadrovskoj sekciji Baze internacionalnih brigada u [[Albaceta|Albaceti]], a zatim je bio pomoćnik načelnika za kadrove Balkanske internacionalne brigade. Posle toga je radio u Komesarijatu internacionalnih brigada u [[Madrid]]u i [[Barcelona|Barseloni]], a zatim u Centru za evakuaciju boraca internacionalnih brigada u S'Agara. U drugoj polovini [[1937]]. godine, posle smrti [[Blagoje Parović|Blagoja Parovića]], izvjesno vrijeme je bio i urednik lista "Dimitrovac". Posljednja funkcija u španskoj republikanskoj vojsci bila mu je [[politički komesar]] bataljona. Posle prelaska u [[Pariz]], od [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] dobio je zadatak da organizira tehniku i dokumenta za ilegalni i legalni povratak u zemlju jugoslovenskih dobrovoljaca iz španskog građanskog rata. U [[Francuska|Francuskoj]] je delovao i kao član Partijskog biroa nekoliko partijskih ćelija u Parizu. U Parizu se prvi put susreo s drugom [[Josip Broz Tito|Titom]], i od tada je jedan od njegovih najbližih suradnika i doslednih sledbenika. Dok je boravio i radio u Parizu, izabran je [[1939]]. godine za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a. Oktobra [[1939]]. upućen je u [[Moskva|Moskvu]], kao predstavnik [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, u Komunističku omladinsku internacionalu (KIM). U Moskvi je nastavio studije na moskovskom Tehničkom fakultetu i radio u organima KIM, kao predstavnik SKOJ-a, a [[1942]]. i [[1943]]. godine, do rasformiranja, kao sekretar KIM. Pored rada u KIM, bio i predstavnik [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] u [[Kominterna|Kominterni]] do njenog raspuštanja, [[1943]]. godine. === Narodnooslobodilačka borba === [[Aprilski rat]] i okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[1941]]. godine zatekli su ga u [[Moskva|Moskvi]]. Vlahović je tada pojačao rad na vezama jugoslovenskih komunista i građana s domovinom i radio na popularizaciji [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]]. Po zadatku [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]], u Moskvi je, [[11. 11.|11. novembra]] [[1941]]. godine, organizirao s [[Đuro Salaj|Đurom Salajem]] [[Radiostanica Slobodna Jugoslavija|radiostanicu "Slobodna Jugoslavija"]], preko koje je u svet prodirala istina o borbi naroda Jugoslavije protiv okupatora i domaćih izdajnika. Održavao je vezu s Vrhovnim štabom i dobivao izveštaje iz zemlje, pripremao emisije za radio-stanicu, pisao u sovjetskoj štampi i držao predavanja studentima, radnicima i sovjetskim građanima o oslobodilačkoj borbi jugoslovenskih naroda. Starao se da radio-vesti "Slobodna Jugoslavija" i dobijeni izveštaji iz zemlje budu emitovani na više stranih jezika i jezicima jugoslovenskih naroda. U [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviju]] se vratio krajem [[1944]]. godine, i preuzeo dužnost načelnika Uprave za agitaciju i propagandu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta]] [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije.]] Čitava Veljkova porodica je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB]]-u. Braća Branko i Dušan su poginuli kao visoki vojni rukovodioci [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], a sestre Dunja i Zagorka te brat Mišo su bili nosioci [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] I Veljkova majka Mijojka je takođe bila aktivni učesnik NOB-a. === Posleratna karijera === Posle oslobođenja zemlje, obavljao je najodgovornije partijske i državne dužnosti: * potpredsednik Veća naroda u Narodnoj skupštini [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]], * predsednik Odbora za prosvetu [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog veća]], * predsednik Spoljnopolitičkog odbora Narodne skupštine FNRJ, * zamenik ministra inostranih poslova FNRJ ([[1951]]-[[1952]]) i * direktor "[[Borba (novine)|Borbe]]" ([[1953]]). Bio je član Izvršnog odbora i član Predsedništva SSRN Jugoslavije (do juna [[1966]]), predsednik Komisije za međunarodne veze SSRNJ, član Centralnog odbora [[SUBNOR]] Jugoslavije, predsednik Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida Jugoslavije (do oktobra [[1965]]) i član uprave Udruženja španskih boraca Jugoslavije. Za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] (SKJ) biran je od V do X kongresa. Od VII kongresa SKJ član je Izvršnog komiteta, a od VIII kongresa do IV plenuma Centralnog komiteta bio je jedan od sekretara [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. Na IX i X kongresu biran je za člana Predsedništva CK SKJ. Bio je i predsednik Gradske konferencije [[Savez komunista Srbije|SK Srbije]] Beograda (mart [[1968]] - mart [[1970]]). Bio je član Saveta federacije i rezervni [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Bio je član ([[1950]]) i šef jugoslovenske delegacije na zasedanju Generalne skupštine [[Ujedinjeni narodi|Organizacije ujedinjenih naroda]] i Član jugoslovenske delegacije na I konferenciji šefova država ili vlada [[Pokret nesvrstanih|nesvrstanih zemalja]] u [[Beograd]]u, septembra [[1961]]. godine. [[File:Veljko sa studentima - protesti 1968.jpg|thumb|Veljko sa studentima - protesti 1968.]] U vreme svog bogatog političkog rada, Vlahović se bavio opštepolitičkim i ideološko-teorijskim pitanjima [[Marksizam|marksizma]]-[[vladimir Iljič Lenjin|lenjinizma]]. Objavio je više tekstova i studija o razvoju i ulozi [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] u socijalističkom samoupravnom društvu i drugim pitanjima. Za njegovu stvaralačku misao vezani su mnogi dokumenti komunističke partije u čijoj je izradi učestvovao, kao što je Program Saveza komunista Jugoslavije i platforma za X kongres SKJ. Bio je veoma cenjen kao saborac i drug, kao izuzetno skroman, principijalan i dosledan borac za [[socijalizam]]. Kao istaknuti teoretičar, prekaljeni revolucionar, sledbenik i saborac druga Tita, imao je veliki autoritet u Jugoslaviji i u revolucionarnom pokretu u svetu. Za vreme [[Studentske demonstracije 1968. u Jugoslaviji|studenskih demonstracija]] juna [[1968]]. godine, u Beogradu, stao je na stranu studenata i dobio batine od policije. Umro je [[7. 3.|7. marta]] [[1975]]. godine u [[Ženeva|Ženevi]]. Sahranjen je u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji velikana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]]. == Priznanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i velikog broja [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih]] i stranih visokih odlikovanja. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. 11.|27. novembra]] [[1953]]. godine. [[1976]]. godine guslar Radojica Vukićević je objavio gramofonsku ploču Veljko Vlahović (život, borba i rad), sa rimama koje predstavljaju spoj marksizma i crnogorske narodne epike.<ref>https://www.discogs.com/release/5640447-Radojica-Vuki%C4%87evi%C4%87-Veljko-Vlahovi%C4%87-%C5%BDivot-Borba-I-Rad</ref> == Literatura == {{commonscat|Veljko Vlahović}} * '''Narodni heroji Jugoslavije''', "Mladost", Beograd 1975. godina {{Narodni heroji-Kolašin}} {{Lifetime|1914|1975|Vlahović, Veljko}} [[Kategorija:Historija Crne Gore]] [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Junaci socijalističkog rada]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] ntdlkvbuswnzglb36fkht6yo55v9pda 0 64773 42600625 42396809 2026-05-21T06:06:52Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku President_Ronald_Reagan_meets_with_Prime_Minister_Eugenia_Charles.jpg datotekom [[:File:President_Ronald_Reagan_Meets_with_Prime_Minister_Eugenia_Charles_of_Dominica_on_Events_in_Grenada_George_Shultz_and_Robert_Mcfarlane_Also_Visible 42600625 wikitext text/x-wiki {{Infobox Prime Minister | name =Dame Eugenia Charles | image = | order =3. [[popis premijera Dominike|premijer Dominike]] | term_start =[[21. 7.|21. jul]] [[1980]]. | term_end =[[14. 6.|14. jun]] [[1995]]. | deputy = | predecessor =[[Oliver Seraphin]] | successor =[[Edison James]] | birth_date ={{birth date|1919|5|15|df=y}} | birth_place =[[Pointe Michel]], [[Parohija Saint Luke (Dominika)]] | death_date = {{death date and age|2005|9|6|1919|5|15|df=y}} | death_place =[[Fort-de-France]], [[Martinik]] | spouse = | constituency = | party =[[Dominička stranka slobode]] | languagesspoken =[[Engleski jezik|engleski]] }} '''Dame Eugenia Charles''', [[Order of the British Empire|DBE]] (15. maj 1919 – 6. septembar 2005) bila je [[Dominika|dominička]] pravnica i političarka, najpoznatija po tome što je bila [[popis premijera Dominike|premijer]] [[Dominika|Dominike]] od 21. jula 1980. do 14. juna 1995. Bila je dosada prva, i dosad jedina, žena-premijer u historiji Dominike. Također je bila prva žena-premijer u historiji [[Karibi|Kariba]], te prva žena koja je postala [[šef vlade]] u [[Amerike|Amerikama]]. U mladosti se počela zanimati za pravo, a nakon školovanja u Kanadi i Velikoj Britaniji položila pravosudni ispit i postala prva žena-advokat u historiji Dominike, specijalizirana za imovinske odnose. 1960. se počela baviti politikom, vodeći kampanju za veću slobodu štampe. Tada je bila i među osnivačima [[Dominička stranka slobode|Dominičke stranke slobode]] na čije će čelo doći početkom 1970-ih. Godine 1980. je njena stranka pobijedila na izborima te preuzela vlast od ljevičarske Demokratske laburističke partije. Početak mandata Eugenije Charles su obilježili burni događaji. Godine 1981. su protiv nje organizirana dva pokušaja državnog udara. Prvi je to učinio komandant vojske [[Frederick Newton]] napadom na sjedište vladi vjerne policije u Rouseau. Drugi je pokušaj organizirao bivši premijer [[Patrick John]] angažiravši američke i kanadske najamnike u [[Operacija Red Dog|operaciji Red Dog]]. Oba su pokušaja propala, a pučisti su kažnjeni - Newton vješanjem, a John zatvorskom kaznom. [[Datoteka:President Ronald Reagan Meets with Prime Minister Eugenia Charles of Dominica on Events in Grenada George Shultz and Robert Mcfarlane Also Visible - DPLA - b2115fa33fa49a111b0a71dd2acfb384.jpg|200px|left|thumb|Eugenia Charles (desno) s [[Ronald Reagan|Ronaldom Reaganom]] u Bijeloj kući za vrijeme [[operacija Urgent Fury|operacije Urgent Fury]].]] Kada je godine 1983. na [[Grenada|Grenadi]] izvršen državni udar u kome je ubijen [[Maurice Bishop]], Charles je kao predsjedateljica Organizacije istočnokaripskih država (OECS) zatražila međunarodnu vojnu akciju protiv pučista. Na taj je poziv odgovorio [[sjedinjene Američke Države|američki]] predsjednik [[Ronald Reagan]], organiziravši [[operacija Urgent Fury|operaciju Urgent Fury]] odnosno vojnu invaziju Grenade. Charles je potom s Reaganom branila kontroverznu invaziju. Zbog dugogodišnje vladavine i karaktera Charles je dobila nadimak "karipska Željezna lady", odnosno česte usporedbe s [[Margaret Thatcher]]. Iz politike se povukla 1995. godine, osjetivši kako gubi popularnost. Umrla je na [[Martinik]]u od komplikacija izazvanih operacijom zamjene kuka. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/dame_mary.jsp?menu=projects Caricom Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610033648/http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/dame_mary.jsp?menu=projects |date=2007-06-10 }} {{start box}} {{succession box|title=[[Popis premijera Dominike|Premijer Dominike]]|before=[[Oliver Seraphin]]|after=[[Edison James]]| years=1980&ndash;1995}} {{end box}} {{Dominički premijeri}} {{Lifetime|1919|2005|Charles, Eugenia}} [[Kategorija:Dominički političari]] [[Kategorija:Premijeri Dominike]] 453icw3hpeimr37w20juu8ctxp9mkwj 10 69056 42600577 42588031 2026-05-20T21:12:26Z Ekvatarina 270952 42600577 wikitext text/x-wiki <!--DO NOT UPDATE BEFORE OFFICIAL RANKINGS ARE PUBLISHED!--> {{Navbox with columns | name = Top 10 tenisera i teniserki | title = Prvih 10 tenisera i teniserki na svijetu (ažurirano 18. maja 2026.) | titlestyle = background:#f5ebda; color:black; | belowstyle = background:#f2e7d3; color:black; | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | colstyle = text-align:left; | colwidth = 25% | col1header = [[ATP ljestvica|ATP singlovi]] | col1headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col2header = [[ATP ljestvica|ATP parovi]] | col2headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col3header = [[WTA ljestvica|WTA singlovi]] | col3headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col4header = [[WTA ljestvica|WTA parovi]] | col4headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col1 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpsingles|{{{atpsinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]] #{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] #{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] #{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] #{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] #{{flagicon|USA}} [[Ben Shelton]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Danil Medvedev]] #{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] #{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] #{{flagicon|KAZ}} [[Aleksandar Bubljik]] <!-- #{{flagicon|ITA}} [[Lorenzo Musetti]] #{{flagicon|ITA}} [[Flavio Cobolli]] --> </div></div></div> | col2 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpdoubles|{{{atpparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|GBR}} [[Neal Skupski]] <li value="2">{{flagicon|ARG}} [[Horacio Zeballos]] <li value="3"">{{flagicon|ESP}} [[Marcel Granollers]] <li value="4">{{flagicon|FIN}} [[Harri Heliövaara]] <li value="4">{{flagicon|GBR}} [[Henry Patten]] <li value="6">{{flagicon|GBR}} [[Julian Cash]] <li value="6">{{flagicon|GBR}} [[Lloyd Glasspool]] <li value="8">{{flagicon|GBR}} [[Joe Salisbury]] <li value="9">{{flagicon|ITA}} [[Andrea Vavassori]] <li value="10">{{flagicon|ITA}} [[Simone Bolelli]] <!-- <li value="11">{{flagicon|USA}} [[Christian Harrison]] <li value="12">{{flagicon|GER}} [[Kevin Krawietz]] <li value="13">{{flagicon|GER}} [[Tim Pütz]] --> </ol> </div></div></div> | col3 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtasingles|{{{wtasinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Arina Sabaljenka]] #{{flagicon|KAZ}} [[Jelena Ribakina]] #{{flagicon|POL}} [[Iga Świątek]] #{{flagicon|USA}} [[Coco Gauff]] #{{flagicon|USA}} [[Jessica Pegula]] #{{flagicon|USA}} [[Amanda Anisimova]] #{{flagicon|UKR}} [[Elina Svitoljina]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Mira Andrejeva]] #{{flagicon|CAN}} [[Victoria Mboko]] #{{flagicon|CZE}} [[Karolina Muchova]] <!-- #{{flagicon|SUI} [[Belinda Bencic]] #{{flagicon|CZE}} [[Linda Noskova]] #{{flagicon|ITA}} [[Jasmine Paolini]] --> </div></div></div> | col4 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtadoubles|{{{wtaparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|CZE}} [[Kateřina Siniaková]] <li value="2">{{flagicon|USA}} [[Taylor Townsend]] <li value="3">{{flagicon|BEL}} [[Elise Mertens]] <li value="4">{{flagicon|SRB}} [[Aleksandra Krunić]] <li value="4">{{flagicon|KAZ}} [[Ana Danilina]] <li value="6">{{flagicon|CAN}} [[Gabriela Dabrowski]] <li value="7">{{flagicon|ITA}} [[Sara Errani]] <li value="7">{{flagicon|ITA}} [[Jasmine Paolini]] <li value="9">{{flagicon|BRA}} [[Luisa Stefani]] <li value="10">{{flagicon|CHN}} [[Shuai Zhang]] <!-- <li value="11">{{flagicon|TPE}} [[Su-Wei Hsieh]] <li value="12">{{flagicon|NZL}} [[Erin Routliffe]] --> </ol> </div></div></div> | below= }}<noinclude> {{Squad maintenance}} {{documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> tesqzftu9znuit3gkf62mdw5ebb43gj 0 71059 42600629 42581186 2026-05-21T06:46:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600629 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Marcharmenians.jpg|thumb|250px|Etničko čišćenje [[Jermen]]a tokom [[armenski genocid|genocida nad Jermenima]] 1915.]] '''Etničko čišćenje''' (ili samo '''čišćenje''') je [[eufemizam|eufemistički]] izraz kojim se opisuju nasilne akcije koje za cilj imaju uklanjanje određene [[etnička grupa|etničke zajednice]], u pravilu [[manjina|manjinske]], u cilju postizanja etničke homogenosti na određenoj teritoriji, a koje uključuju razne oblike nasilja - od [[ubistvo|ubistva]], [[silovanje|silovanja]], [[tortura|mučenja]] i zastrašivanja do nasilnog proterivanja. Ovaj termin je ušao u globalnu upotrebu tokom [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslovenskih ratova]] 1990-ih. == Nastanak termina == Termin etničko čišćenje ušao je u široku upotrebu u svetskim medijima počev od [[1992]], a u vezi sa nasilnim preseljenjima koja su pratila ratove na teritoriji bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Ovaj termin potiče iz [[srpskohrvatski jezik|srpsko-hrvatskog jezika]]. [[Datoteka:Graffiti on destroyed house in Brod, RS.jpg|thumb|Jedna od mnogobrojnih uništenih kuća tokom ratova u Jugoslaviji.]] [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuk Karadžić]] upotrebljava reč ''očistiti'' da opiše šta se desilo sa [[Turci]]ma (odnosno [[muslimani]]ma) u [[Beograd]]u nakon što su srpski ustanici zauzeli grad [[1806]].<ref>{{cite book |author=Judah, Tim |title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia |url=https://archive.org/details/serbshistorymyth00juda |year=1997 |location=New Haven and London |publisher=Yale University Press|pages=[https://archive.org/details/serbshistorymyth00juda/page/75 75]}}</ref> Ovo je jedna od najranijih upotreba termina ''čišćenje'' u značenju etničkog čišćenja. Čišćenje granica ([[Ruski jezik|rus.]] ''очистка границ'') je izraz koji je korišćen 1930-ih u SSSR-u za uklanjanje i preseljenje [[Poljaci|Poljaka]] iz pograničnih oblasti.<ref name="martin">Martin, Terry (1998). [http://links.jstor.org/sici?sici=0022-2801%28199812%2970%3A4%3C813%3ATOOSEC%3E2.0.CO%3B2-A The Origins of Soviet Ethnic Cleansing]. ''[[The Journal of Modern History]]'' 70 (4), 813-861. pg. 822</ref> [[Nacionalsocijalizam|Nacistička]] administracija u [[treći rajh|hitlerovskoj Nemačkoj]] koristila je sličan termin za opis oblasti lišenih jevrejskog stanovništva [[Nemački jezik|nem.]] ''judenrein'', „čisto od Jevreja“. Početkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], 1941, u zapisima hrvatskog [[Ustaše|ustaškog]] oficira [[Viktor Gutić|Viktora Gutića]], kao i u knjizi „[[Homogena Srbija]]“, ideologa [[Četnici|četničkog]] pokreta [[Stevan Moljević|Stevana Moljevića]], pominje se čišćenje teritorije od neželjenih elemenata - stanovništva. Tokom tog rata, ustaški režim [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] je u praksi sprovodio velike akcije proterivanja i/ili likvidacije neželjenih etničkih grupa ([[Srbi|Srba]], [[Jevreji|Jevreja]], [[Romi|Roma]]), koje su nekad označavane kao čišćenje. Četnici su, s druge strane, sprovodili masovne likvidacije nesrpskog stanovništva na teritorijama pod svojom kontrolom. U memorandumu [[Vaso Čubrilović|Vase Čubrilovića]] "[[Manjinski problem u novoj Jugoslaviji]]" iz [[1944]]. godine se prvi put u srpskohrvatskom jeziku upotrebljava termin “''etnički čist''”.<ref>{{Cite web |title=Vladimir Petrović: Manjinski problem u novoj Jugoslaviji |url=http://www.komunikacija.org.rs/komunikacija/casopisi/Hereticus/V_1/27/show_download?stdlang=ser_lat |access-date=2011-09-07 |archivedate=2011-11-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111117113316/http://www.komunikacija.org.rs/komunikacija/casopisi/Hereticus/V_1/27/show_download?stdlang=ser_lat |deadurl=yes }}</ref> ==19. vijek== [[Datoteka:Expulsion map of the Circassians in 19th century.PNG|right|thumb|225px|Karta lokacija sa kojih su protjerani Čerkezi u Tursku 1864.]] {{glavni|Etničko čišćenje Čerkeza}} 1864., [[Rusko Carstvo|carska Rusija]] je provela masovnu deportaciju [[Čerkezi|Čerkeza]] iz sjevernog [[Kavkaz]]a po završetku [[Kavkaski ratovi|kavkaskih ratova]]. Čerkezi su naime pružali otpor ruskoj invaziji preko jednog stoljeća, te je stoga odlučeno da ih se kazni prisilnim raseljavanjem, pošto je ruski car smatrao da ih se ne može potčiniti. Prema procjenama, deportirano je između 700.000{{sfn|Horvath|2011|loc=str. 9}} do milion Čerkeza, uglavnom putem brodova preko [[Crno more|Crnog mora]] na područje današnje [[Turska|Turske]], a možda je i do 50% umrlo kao posljedica tog postupka.{{sfn|Colarusso|Richmond|loc=str. 2}} Najniže procjene govore o minimumu od 100.000 poginulih tijekom tog egzila.{{sfn|Hoppe|2.10. 2011}} ==20. vijek== === Sovjetski Savez === {{glavni|Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu}} Prema nekim procjenama, tijekom [[Josif Staljin|Staljinove]] vladavine, oko 6 milijuna ljudi je raseljeno u Sovjetskom Savezu od 1920-ih do 1950-ih, kako bi se stanovništvo izmiješalo te tako nijedan narod ne bi bio homogen, što je on smatrao umanjivanjem prijetnje sovjetskoj državi. Nakon njegove smrti, [[Nikita Hruščov]] je 1956. osudio deportacije te je takva praska ukinuta. === Etničko čišćenje u jugoslavenskim ratovima === {{main|Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} Pred početak jugoslovenskih ratova, odnosno neposredno pred početak i za vreme [[antibirokratska revolucija|antibirokratske revolucije]] u drugoj polovini 1980-ih, mediji u Beogradu su sistematski optuživali [[Albanci|Albance]] u [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|SAP Kosovo]], a posredno i tadašnje pokrajinske vlasti, da su odgovorni za tadašnji egzodus Srba i Crnogorca iz Pokrajine, odnosno da postoji dobro organizovani separatistički pokret čiji je cilj ''etnički čisto'' Kosovo. Isti izraz koristi i Nafi, fiktivni lik ekstremnog albanskog separatista u igranom filmu ''[[Opasni trag]]'' iz 1984. godine, kako bi opisao ciljeve svoje terorističke organizacije. === Etničko čišćenje u BiH === {{main|Rat u Bosni i Hercegovini|Bosanski genocid}} [[Datoteka:Srebrenica massacre memorial gravestones 2009 1.jpg|thumb|[[Masakr u Srebrenici|Etničko čišćenje Srebrenice]] je uključivalo i fizičku likvidaciju.]] [[Tadeuš Mazovjecki]], bivši predsednik poljske vlade, koga su [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjene Nacije]] imenovale za opunomoćenog izaslanika za ljudska prava u bivšoj Jugoslaviji, u svom izveštaju iz [[1992]]. izričito je ukazao da etnička čišćenja u Bosni nisu bila posledica nego cilj [[rat]]a.<ref>[http://www.pescanik.info/content/view/2865/66/ Holm Zundhausen, Istorija Srbije od 19. do 21. veka]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> On je napravio razliku između dva načina vođenja rata: * diskriminacije i zločina, koje su činile sve strane i * etničkog čišćenja, koje su pre svega sprovodili Srbi. U izvještaju [[Ujedinjeni narodi|UN]] se kaže da je etničko čišćenje od strane srpskih snaga bilo "sistematsko i očigledno dobro planirano".<ref name="Izvještaj">{{Cite web |title=The policy of ethnic cleansing |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |access-date=2010-01-07 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |dead-url=yes }}</ref> Za najbrutalnije vidove «etničkog čišćenja» na početku rata u BiH odgovorne su paravojne jedinice. Dve jedinice koje su odigrale veliku ulogu u etničkom čišćenju u BiH su "Četnici" [[Vojislav Šešelj|Vojislava Šešelja]] i "[[Srpska dobrovoljačka garda|Tigrovi]]" [[Željko Ražnatović|Željka Ražnjatovića Arkana]].<ref name="Izvještaj"/> Ove paravojne jedinice su pokrenule operacije iz [[Srbija|Republike Srbije]], gde su se nalazili njihovi kampovi za obuku.<ref name="Izvještaj"/> [[Noel Malcolm]] takođe ocjenjuje da etničko čišćenje u BiH nije bilo samo popratna ratna pojava, već zapravo glavni dio političkog plana koji je trebalo ostvariti ratnim sredstvima, naime stvaranje homogenih srpskih područja koja će se na kraju moći pripojiti drugim srpskim područjima, pa i samoj Srbiji, kako bi se stvorila [[Velika Srbija]].<ref name="Malcolm">[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Optuženo je i nekoliko hrvatskih generala i ratnih vođa za učešće u [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženom zločinačkom pothvatu]] sa ciljem da etnički očiste dijelove Bosne i Hercegovine, koju je trebalo priključiti "[[Velika Hrvatska|Velikoj Hrvatskoj]]".<ref name="Praljak">[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4244864,00.html?maca=bos-rss-bos-all-1475-rdf Maratosnko svjedočenje Slobodana Praljka]</ref> === Etničko čišćenje u Hrvatskoj === {{main|Rat u Hrvatskoj|Operacija Oluja}} Prema navodima tužilaštva Suda za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije, tokom rata u Hrvatskoj oko 160,000 [[Hrvati|Hrvata]] je bilo proterano sa teritorija pod kontrolom srpskih snaga.<ref>[http://www.post-gazette.com/pg/04242/368273.stm Atrocities in Yugoslavia unraveled much later]</ref> Za nedjela etničkog čišćenja koje su počinili srpski dobrovoljci i [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] za vrijeme rata u Hrvatskoj bio je osuđen vođa pobunjenih Srba [[Milan Martić]]<ref>[http://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm MKSJ] Presuda <br />''Thus, the threat clearly expressed in Milan Martić's ultimatum in Kijevo was carried out in the territory of the SAO Krajina through the commission of widespread, grave crimes. This created an <u>atmosphere of fear</u> in which the further presence of Croats and other non-Serbs in the SAO Krajina was made impossible. The Trial Chamber has therefore concluded that the <u>displacement</u> of the Croat and other non-Serb population which followed these attacks was '''not merely the consequence of military action''', but in fact its <u>primary objective</u>.</ref>, kao i mnogi drugi politički i vojni lideri. Takođe, haško tužiteljstvo smatra da je udruženi zločinački pothvat hrvatskog vođstva bio na delu za vrijeme akcije "[[Operacija Oluja|Oluja]]".<ref name="vijesti">[http://www.index.hr/vijesti/clanak/haag-dokazuje-udruzeni-zlocinacki-poduhvat-transkriptima-s-brijuna/342892.aspx Haag dokazuje "udruženi zločinački poduhvat" transkriptima s Brijuna]</ref> Vijeće je zaključilo da su hrvatske vojne snage i Specijalna policija počinili veliki broj zločina nad civilnim stanovništvom, u okviru [[udruženi zločinački poduhvat|udruženog zločinačkog pothvata]] koji je imao za cilj trajno uklanjanje srpskog stanovništva s područja Krajine, [[sila|silom]] ili prijetnjom silom, što je predstavljalo i uključivalo [[deportacija|deportaciju]], prisilno premještanje i progon putem uvođenja restriktivnih i diskriminacijskih mjera, protupravnih napada na civile i civilne objekte, deportaciju i prisilno premještanje.<ref>[http://www.icty.org/sid/10633 Međunarodni sud Gotovinu i Markača proglasio krivim a Čermaka oslobodio krivice]</ref> === Etničko čišćenje na Kosovu === {{main|Kosovski rat|Operacija Potkovica}} [[Datoteka:Defense.gov_News_Photo_990521-F-5920L-006.jpg|right|thumb|225px|Izbjeglički logor za Albance sa Kosova u Albaniji]] Prema presudi [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] "kosovskoj šestorki", srpske snage su u proleće [[1999]]. "na organizovan način, uz značajnu upotrebu državnih resursa" sproveli široku kampanju nasilja nad albanskim civilima, s ciljem da ih proteraju sa Kosova i tako održe političku kontrolu [[Beograd]]a nad pokrajinom.<ref name="Zločinački poduhvat">[http://www.kim.sr.gov.yu/cms/item/news/rs.html?view=story&id=10659&sectionId=8 Zločinački poduhvat protiv Albanaca državnim resursima]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (dobavljeno 6.6.2009)</ref> U okviru kampanje nasilja, [[Albanci]] su masovno proterivani iz svojih domova, ubijani, seksualno zlostavljani, dok su njihovi verski objekti uništavani.<ref name="bbc">[http://www.bbc.co.uk/serbian/news/2009/02/090226_hagueverdictssixkosovo.shtml Presude "kosovskoj šestorki"] (dobavljeno 28.12.2009.)</ref> Predsedavajući sudija Ijan Bonomi je izričući presudu rekao da su "''Hotimične akcije tih snaga tokom te kampanje izazvale odlazak najmanje 700.000 Albanaca sa Kosova u kratkom vremenskom periodu od kraja marta do početka juna 1999''".<ref name="Zločinački poduhvat"/> Kada je nakon 78 dana NATO bombardovanja Srbija bila primorana da se povuče sa Kosova, proterani Albanci su se vratili, ali su mnogi kosovski Srbi proterani. ==21. vijek== [[Datoteka:Tserovani IDP settlement, Georgia.jpg|right|thumb|225px|Gruzijski izbjeglički logor Tserovani]] *[[Progon Gruzijaca iz Južne Osetije]] odigrao se 2008. nakon [[rusko-gruzijski rat|rusko-gruzijskog rata]] kada su [[Južna Osetija|Južnu Osetiju]] - [[Separatizam|separatističku]] sjevernu regiju u sastavu [[Gruzija|Gruzije]] - zauzele vojne snage [[Ruska Federacija|Ruske Federacije]] i Južne Osetije. [[Human Rights Watch]] (HRW) procjenjuje da je barem 22.000 [[Gruzijci|Gruzijaca]] protjerano iz te regije,{{sfn|Human Rights Watch|23.1. 2009|loc=str. 3}} dok [[UNHCR]] navodi brojku od 15.000 osoba.<ref>{{cite web|title=UNHCR secures safe passage for Georgians fearing further fighting| date=15.8. 2008| url=http://www.unhcr.org/news/NEWS/48a57cd34.html| publisher=UNHCR}}</ref> Bilo je to prvo etničko čišćenje na tlu moderne [[Evropa|Evrope]] 21. vijeka. Protjerivanje se odvijalo putem pljačke, paleži i uništavanja imovine i kuća Gruzijaca, kao i putem zastrašivanja i silovanja stanovništva. *2012., sirijska pravoslavna crkva je izvjestila kako antivladini [[Džihadizam|džihadisti]] provode progon sirijskih [[Kršćani|kršćana]] tijekom [[Sirijski građanski rat|sirijskog rata]].<ref>{{cite web|last=Putz |first=Ulrike |url=http://www.spiegel.de/international/world/christians-flee-from-radical-rebels-in-syria-a-846180.html |title=Christians Flee from Radical Rebels in Syria - SPIEGEL ONLINE |publisher=Spiegel.de |date=2012-07-25}}</ref><ref>{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/03/church-fears-ethnic-cleansing-of-christians-in-homs-syria.html | title=Church fears 'ethnic cleansing' of Christians in Homs, Syria |work=Los Angeles Times | date= March 23, 2012}}</ref> == Povezano == * [[Genocid]] * [[Holokaust]] * [[Razmena stanovništva]] * [[Humano preseljenje]] * [[Brisanje identiteta]] * [[Logor Jasenovac|Jasenovački logor]] * [[Operacija Potkovica]] * [[Udruženi zločinački poduhvat]] == Izvori == {{reflist|2}} ==Literatura== *{{citation| last1=Colarusso| last2=Richmond| first1=John| first2=Walter| title=The Conquest and Deportation of the Circassians| url=http://johncolarusso.net/pdf/the_deportation.pdf| ref=harv| access-date=2015-04-18| archive-date=2020-11-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20201115224832/http://johncolarusso.net/pdf/the_deportation.pdf}} *{{citation|last=Hoppe| first=Hans-Joachim Von| year=2.10. 2011 |title=Die Tscherkessen – ein unbekanntes Volk erwacht| url=http://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Die-Tscherkessen-ein-unbekanntes-Volk-erwacht/20111009| publisher=Eurasisches Magazin| ref=harv}} *{{citation|last=Horvath|first=Csaba|year=2011|title=Ethno-demographic changes in the Caucasus 1860-1960|url=http://www.southeast-europe.org/pdf/06/DKE_06_A_K_HORVATH_CSABA.pdf|publisher=International Relations Quarterly|ref=harv|access-date=2015-04-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123104/http://www.southeast-europe.org/pdf/06/DKE_06_A_K_HORVATH_CSABA.pdf|dead-url=yes}} *{{cite web|last=Human Rights Watch| title=Up in Flames: Humanitarian Law Violations and Civilian Victims in the Conflict over South Ossetia| url=http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/georgia0109web.pdf |year=23.1. 2009| ref=harv}} *{{cite web|last=Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|year=2008| title=Ethnic Cleansing of Georgians Resulted from Russian Invasion and Occupation since August 8, 2008| url=http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrc/docs/CCPR.C.GEO.CO.3.Add.1.AnnexIII.doc |ref=harv}} == Vanjske veze == * [http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm The policy of ethnic cleansing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |date=2012-05-04 }} (Izvještaj UN o etničkom čišćenju u BiH) * [http://www.camo.ch/mazovjecki.htm Tadeuš Mazovjecki, ETNICKO CISCENJE U BANJA LUCI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090404065909/http://www.camo.ch/mazovjecki.htm |date=2009-04-04 }} {{Genocid}} [[Kategorija:Etničko čišćenje]] [[Kategorija:Rasizam]] 2zwfvix59e7auzn6cin2wiy7vybiry4 0 71175 42600495 42453501 2026-05-20T12:30:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600495 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} '''Direktna akcija''' je naziv za politički motivirano djelovanje pojedinaca, grupa ili, rjeđe, [[vlasti]] koje svoje ciljeve nastoji ostvariti izvan institucionalnih kanala ili metoda. Direktna akcija uključuje razne nasilne i nenasilne aktivnosti koje za metu imaju pojedince, organizacije ili objekte koje smetaju sudionicima direktne akcije. Nenasilne metode direktne akcije uključuju [[štrajk]]ove, [[okupacija radnih mjesta|okupacije radnih mjesta]], [[protestna blokada|protestne blokade]] i ispisivanje [[grafiti|grafita]]. Nasilne metode direktne akcije uključuju [[sabotaža|sabotaže]], [[vandalizam]], [[fizički napad|fizičke napade]] i [[ubistvo]]. S druge strane, stvaranje [[grassroots]] organizacija, sudjelovanje na [[izbori]]ma, [[diplomacija]], [[pregovori]] i [[arbitraža]] ne predstavljaju direktnu akciju. Mnogi od oblika direktne akcija predstavljaju [[građanska neposlušnost|građanski neposluh]], a neke - iako ne sve - predstavljaju [[krivično pravo|krivična djela]]. Koncept direktne akcije je stekao popularnost u 20. vijeku zahvaljujući retorici [[Martin Luther King, Jr.|Martina Luthera Kinga]] i [[Mahatma Gandhi|Mohandasa Gandhija]] koji su [[nenasilje|nenasilnu]] [[revolucija|revolucionarnu]] direktnu akciju smatrali najboljom metodom postizanja pozitivnih društvenih promjena. Sudionici direktne akcije najčešće nastoje: * spriječiti pojedince, organizacije ili vlast da vrše aktivnosti koje im smetaju; * riješe određene društvene probleme koje tradicionalne institucije ([[korporacija|korporacije]], [[hrišćanska crkva|crkve]], [[politička stranka|političke stranke]] ili [[sindikati]]) ne žele ili ne mogu riješiti. Direktnu akciju najčešće provode pojedinci i pokreti koji nastoje provesti radikalnu društvenu promjenu. Zbog toga se smatra jednim od ključnih načela [[autonomizam|autonomističkog]] pokreta, a promoviraju ga brojni [[marksizam|marksistički]] i [[anarhizam|anarhistički]] teoretičari te [[sindikalizam|sindikalistički]], [[anarho-komunizam|anarho-komunistički]], [[insurekcionizam|insurekcionistički]], [[zeleni anarhizam|zeleni anarhistički]], [[marksistički humanizam|marksistički humanistički]], [[anarho-primitivizam|anarho-primitivistički]] i [[pacifizam|pacifistički]] pokreti. == Vanjske veze == {{Commonscat|Direct action|Direktna akcija}} * [http://www.dagallery.co.uk DA! (Direct Action) Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524075909/http://www.dagallery.co.uk/ |date=2019-05-24 }}. Direct Action in Londons Art scene. * [http://omnipresence.mahost.org/inttxt.htm Ecodefense: A Field Guide to Monkeywrenching]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.activistmagazine.com ACTivist Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060814054855/http://www.activistmagazine.com/ |date=2006-08-14 }} * [http://www.actupny.org/documents/CDdocuments/CDindex.html Civil Disobedience Manual from ACT-UP/NY] * [http://www.reclaimingquarterly.org ReclaimingQuarterly.org features photo-coverage of contemporary nonviolent direct actions] * [http://www.directaction.org DirectAction.org offers online organizing resources] * [http://www.greenpeace.org.au/getactive/happen/nvda.html Greenpeace encourages its activists to use Non-Violent Direct Action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041016020445/http://www.greenpeace.org.au/getactive/happen/nvda.html |date=2004-10-16 }} * [http://www.vcn.bc.ca/citizens-handbook The Citizen's Handbook] * [http://ruckus.org Ruckus] * [http://bostondirectactionproject.blogspot.com The Boston Direct Action Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929114227/http://bostondirectactionproject.blogspot.com/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.iww.org/organize IWW Organizing Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327194643/https://iww.org/organize |date=2020-03-27 }} * [http://libcom.org/organise libcom.org/organise] - organising direct action at work, in the community or anywhere else tips and guidelines * [http://wri-irg.org War Resisters' International ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2386/is_2_112/ai_79548469/pg_1 The Scouring of the Shire: Fairies, Trolls and Pixies in Eco-Protest Culture] by Andy Letcher (2001) * [http://www.back-of-beyond.org/downloads/da/english.html Video clips] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928060857/http://www.back-of-beyond.org/downloads/da/english.html |date=2007-09-28 }} of some direct action * [http://directactiongr.blogspot.com A bi-lingual database on all known direct action news in Greece since September 2007] * [http://www.projektwerkstatt.de/da www.direct-action.de.vu] German Direct-Action-Site {{DEFAULTSORT:Direktna akcija}} [[Kategorija:Anarhizam]] [[Kategorija:Aktivizam]] bhsav6yvc7jgb7xod7fp6rmnq0putkw 0 72903 42600630 42582267 2026-05-21T06:46:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600630 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Foča municipality.svg|thumb|desno|250px|Područje Foče u BiH]] '''Etničko čišćenje Foče''' jest kampanja etničkog čišćenja civilnog nesrpskog stanovništva opštine [[Foča]] od [[1992]]. do [[1994]]., u prvom redu [[Bošnjaci]]ma, kao glavnoj meti ove kampanje [[Etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]. [[7. 4.|7. travnja]] 1992. godine počelo je političko i vojno preuzimanje općine Foča, prvim vojnim akcijama u gradu tijekom [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srpske snage]], uz podršku [[artiljerija|artiljerije]] i teškog [[oružje|naoružanja]], počele su zauzimati dio po dio Foče. Zauzimanje Foče završeno je [[16. 4.|16. travnja]] ili [[17. 4.|17. travnja]] [[1992]]. Okolna sela su bila pod [[opsada|opsadom]] do sredine [[jul|srpnja]] [[1992]]. Zabilježeni su i mnogi slučajevi neljudskog ponašanja i [[silovanje|silovanja]].<ref name="ICTY: Stanković and Janković judgement">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/stankovic/cis/en/cis_jankovic_stankovic_en.pdf|title=ICTY: Blagojevic and Jokic judgement}}</ref><ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/kunarac/acjug/en/kun-aj020612e.pdf|title=ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement}}</ref> U raznim presudama, [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] odlučio je da su ta ubojstva predstavljala [[zločin protiv čovečnosti|zločin protiv čovječnosti]]. U sudskoj presudi [[1997]]. protiv [[Novislav Đajić|Novislava Đajića]], [[Bavarska]] komora odlučila je da su ta ubojstva bili čin [[genocid]]a.<ref>[http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2001/8.html Prosecutor v. Radislav Krstic - Trial Chamber I - Judgment - IT-98-33 (2001) ICTY8 (2 August 2001)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525111049/http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2001/8.html |date=2012-05-25 }}, [[MKSJ]], paragraf 589. citing Bavarian Appeals Court, ''Novislav Djajic'' case, 23.5. 1997., 3 St 20/96, section VI, p. 24 of the English translation.</ref><ref>{{Cite web |title=Trial Watch: Novislav Đajić |url=http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/legal-procedures/novislav_djajic_135.html |access-date=2010-02-07 |archivedate=2007-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012141813/http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/legal-procedures/novislav_djajic_135.html |deadurl=yes }}</ref> Procjenjuje se da je 2,704 osoba nestalo ili je smaknuto tijekom tog razdoblja.<ref name="IDC: Podrinje victim statistics">{{cite web|url=http://www.idc.org.ba/onama/izvjestaj_analize_po_centrima.html#podrinje|title=IDC: Podrinje victim statistics|}}</ref> == Etničko čišćenje == Od početka travnja do sredine srpnja 1992. srpske snage su provodile opširan napad usmjeren protiv [[Bošnjaci|bošnjačkih]] [[civil]]a u području općine Foča, [[Gacko]] i [[Kalinovik]]. Prije samog napada, bošnjački civili su izbačeni sa posla, plaće su im uskraćene, a potom im je uskraćena mogućnost slobodnog kretanja. Nakon što su okolna sela i grad Foča dopali u ruke srpskih snaga (vojske, [[policija|policije]], paravojnih formacija, a ponekad i samih [[Srbi|Srba]] seljaka), primjenjivana je uvijek ista formula: [[Kuća|kuće]] Bošnjaka su sistematski pretresane, pljačkane i spaljivane, a građani su hapšeni ili okupljani na jednom mjestu, a ponekad tijekom samog procesa, premlaćivani ili ubijani. [[Muškarac|Muškarci]] i žene su odvajani, a većina ih je zatvorena u KP dom u Foči. [[Žena|Žene]] su odvođene na razne lokacije zatočenja gdje su živjele u nepodnošljivim higijenskim uvjetima, a u tim centrima su zlostavljane na mnoge načine, dok ih je većina sistematski silovana. Srpski vojnici ili policajci su dolazili u zatočeničke logore, odabirali jednu ili više žena, izvodili ih i silovali.<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement" /> Neke od njih su odvođene u privatne stanove i kuće gdje su silovane, a morale su također kuhati, čistiti i služiti rezidente, koji su bili srpski vojnici. Tijekom napada na bošnjačke civile, ogroman broj žena i djevojčica je silovan. Svi tragovi postojanja i [[kultura|kulturno]] naslijeđe [[muslimani|muslimana]] Bošnjaka su izbrisani iz područja zahvaćenih napadom srpskih snaga. Skoro ni jedan Bošnjak nije ostao u Foči. Sve [[džamija|džamije]] su srušene. == Sistematska silovanja == U [[januar|siječnju]] [[1994]]. godine, srpske vlasti su "okrunile" [[etničko čišćenje]] Foče preimenujući Foču u "Srbinje" (grad Srba).<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement" /> Gotovo svi preostali muslimani Bošnjaci, muškarci i žene iz sve tri općine su uhapšeni, sakupljeni na jednom mjestu, potom razdvojeni i zatvoreni u nekoliko sabirnih zatvoreničkih centara - logora: Buk Bijela, Srednja škola u Kalinoviku, "Partizan", [[Srednja škola]] u Foči, KP dom u Foči po ustaljenoj formuli. Neki su odmah ubijeni, silovani ili surovo pretučeni. Jedini razlog za ovakvo postupanje prema njima je bila njihova etnička pripadnost. Kazneno-popravni dom u Foči, jedan od najvećih zatvora u bivšoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Republici Jugoslaviji]], bio je glavni pritvorski objekt za muškarce. Muslimanske žene, djeca i starci zatvarani su po kućama, stanovima i motelima u Foči i okolnim selima ili u centrima za duži ili kraći pritvor kao što su spomenuta Buk Bijela, gimnazija u Foči i sportska dvorana "Partizan". [[Sport]]ska dvorana "Partizan" služila je kao centar za pritvor žena, djece i staraca od [[13. 7.|13. srpnja]] [[1992]]. ili ranije, pa najmanje do [[13. 8.|13. kolovoza]] [[1992]]. U to vrijeme je u "Partizanu" bilo najmanje 72 zatočenika. Svi zatvorenici su bili civili, muslimanske žene, djeca i nekoliko starijih ljudi iz sela u općini Foča. Životni uvjeti u "Partizanu" bili su okrutni. Pritvor je pratilo neljudsko postupanje, nehigijenski smještaj, prenatrpanost, [[glad|izgladnjivanje]], fizičko i psihološko mučenje, uključujući i [[silovanje|seksualno zlostavljanje]]. U "Partizanu" su, obično navečer, ulazili naoružani vojnici, uglavnom u grupama od po tri do pet i izvodili žene. Kada bi se žene bunile ili sakrivale, vojnici su ih tukli ili im prijetili da bi ih primorali na poslušnost. Vojnici su žene iz "Partizana" odvodili u kuće, stanove ili [[hotel]]e, da bi ih tamo seksualno zlostavljali i silovali. Miljevinski bataljon, Brigade za taktičke operacije iz Foče [[Vojska Republike Srpske|VRS]]-a u kolovzu 1992. godine je formirao logor za silovanje žena u Karamanovoj kući.<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement"/><ref name="The Society for Threatened Peoples (GfbV):Documentation about war crimes">{{cite web|url=http://www.gfbv.ba/index.php?id=126|title=The Society for Threatened Peoples (GfbV): Documentation about war crimes - Tilman Zülch|3=|access-date=2010-02-07|archivedate=2008-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309192257/http://www.gfbv.ba/index.php?id=126|deadurl=yes}}</ref> Vojnici su spomenutu zgradu nazvali "javnom kućom". U logoru su bile zatvorene žene i djevojčice od kojih su neke imale 12 godina. Zapovjednik Miljevinskog bataljona je bio [[Pero Elez]], a [[Neđo Samardžić]], [[Zoran Samardžić]], [[Nikola Brčić]], te [[Radovan Stanković]] su su bili zaduženi za ženski logor. Vojnici su prisiljavali zatočenice na oralni, vaginalni i analni seks. Žene su, osim silovanja, također mučene i odvođene na prisilni rad.<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement" /> Od sredine [[maj|svibnja]] [[1992]]. je počelo [[etničko čišćenje]] općine [[Kalinovik]]. Dok je muško nesrpsko stanovništvo zatočeno u vojnom skladištu Barotni, žene i djeca su zatočeni u Osnovnoj školi u Kalinoviku, koja se nalazi u centru Kalinovika, u blizini stanice policije. Krajem [[jun|lipnja]] i početkom srpnja, u Osnovnoj školi su bili zatočeni i stanovnici općine [[Gacko]] uhapšeni dok su prolazili kroz općinu Kalinovik bježeći u [[Srednja Bosna|srednju Bosnu]]. Žene i djevojčice su bile podvrgnute silovanjima za vrijeme njihovog zatočeništva u Osnovnoj školi u Kalinoviku. Pored gore navedenih centara za pritvor, više žena je bilo zatvoreno u kućama i stanovima koji su korišteni kao [[bordel|javne kuće]] kojima su upravljale grupe srpskih vojnika. == Žrtve == U zločinima u Foči je prema podacima prikupljenim do [[2006]]. godine sa strane ''Istraživačko dokumentacijskog centra'' nestalo 2,704 građana nesrpske nacionalnosti, mahom Bošnjaka. Od tog broja je za 1899 ljudi potvrđeno da su ubijeni, a 853 se još uvijek vode kao nestali. == Zločinci == Optuženi sa strane Haaškog suda:<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1184313.stm Bosnian Serbs convicted of rape]: [[BBC]], 2001-02-22</ref> * [[Dragoljub Kunarac]] * [[Radomir Kovač]] * [[Zoran Vuković]] * [[Dragan Zelenović]] * [[Gojko Janković]] * [[Janko Janjić]] * [[Radovan Stanković]] * [[Dragan Gagović]] * [[Milorad Krnojelac]] * [[Mitar Rašević]] * [[Savo Todović]] Osuđeni sa strane Haaškog suda: * [[Dragoljub Kunarac]] (28 godina zatvora) * [[Radomir Kovač]] (20 godina) * [[Zoran Vuković]] (12 godina) * [[Milorad Krnojelac]] (12 godina) * [[Dragan Zelenović]] (priznao krivicu, 15 godina) Optuženi sa strane suda BiH: * [[Radovan Stanković]] * [[Neđo Samardžić]] * [[Gojko Janković]] * [[Radmilo Vuković]] Osuđeni sa strane suda BiH: * [[Radovan Stanković]] (20 godina) * [[Neđo Samardžić]] (24 godine) * [[Gojko Janković]] (34 godine) == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]] == Vanjske veze == * [http://www.amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=12886 Amnesty International: Presuda u Foči] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603061909/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=12886 |date=2011-06-03 }} * [http://www.hrw.org/en/news/2004/10/14/foca-confronts-its-past Human Rights Watch: Foča se suočava sa prošlošću] * [http://www.nytimes.com/2001/02/18/world/bosnian-war-trial-focuses-on-sex-crimes.html?pagewanted=1 New York Times: Suđenje za rat u Bosni] {{Ratovi u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ratni zločini u jugoslavenskim ratovima|Foča]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini|Foča]] [[Kategorija:Etničko čišćenje|Foča]] c749z11e7ywm6lbi4f328acketrtvxw 0 77248 42600509 42175366 2026-05-20T12:59:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600509 wikitext text/x-wiki '''Djed Rastudije''' († [[1230]]?) je bio poglavar [[crkva bosanska|bosanskih hrišćana]], proglašen [[hereza|jeretikom]] kako od [[pravoslavna crkva|pravoslavne]] tako i od [[katolička crkva|katoličke crkve]]. Živeo je krajem 12. i početkom 13. veka. Iz Batalova spiska znamo da je on bio osnivač "reda gospodina Rastudija" u Bosni u koji se je već [[1203]]. upisalo 12 "redovnika" (krstjana), od kojih su Dragić Ljubiša i Dražeta učestvovali u [[bilinopoljski sabor|izjavi odricanja raskola na Boljinom polju]]. Rastudija i njegove pristalice je kao jeretike na prvom sinodu u [[Manastir Žiča|Žiči]] [[1221]]. godine osudila [[Srpska pravoslavna crkva]], koji baca prokletstvo na njih: {{izdvojeni citat|I razglasiti svima: Rastudije bosanski i Radomir i Dražilo i Tolko i Tvrdoš i svi koji se nazivaju hrišćani i hrišćanice a ne klanjaju se svetim ikonama i krstu časnomu, da budu prokleti. |Sinod Srpske pravoslavne crkve<ref>Navedeno prema: Miodrag M. Petrović: Pomen bogumila - babuna u zakonopravilu svetoga Save i "Crkva bosanska", Beograd, 1995. godine</ref>}} Mnogi istraživači poistovećuju Rastudija sa Aristodijem, koji, osuđen od katoličke crkve i proteran iz Dalmacije, nalazi utočište u Bosni [[kulin|bana Kulina]].<ref>Milan Budimir, Sa balkanskih istočnika, Srpska književna zadruga, Beograd, 1969.</ref> Prema katoličkim izvorima, u [[Zadar|Zadru]] je u 12. veku bilo mnogo "jeretika". Tu su, među ostalima, bila i dvojica dalmatinskih patarena, braća Aristodije i Mateja, sinovi Grka Zorovavela, koji se u drugoj polovini [[12. vijek|12. veka]] u Zadar doselio iz Apulije. Oni su od svoje mladosti bili zadarski građani, a zna se da su bili "''vješti latinskoj i slavenskoj knjizi''". Aristodije i Mateja kasnije prelaze u [[Split]], gde se spominju kao predvodnici patarenskog pokreta, koji okupljaja mnoštvo građana. Ali, u grad ubrzo stiže i splitski [[nadbiskup Bernard]], koji započinje progon jeretika. Splitski patareni bivaju proterani iz grada, a sva njihova imovina zaplenjena. Prognani dalmatinski hrišćani pronalaze utočište u Bosni, gde ih ban Kulin srdačno prima. {{izdvojeni citat|Doznali smo da je plemeniti muž bosanski ban Kulin, kad je nedavno naš brat splitski nadbiskup znatan broj jeretika istjerao iz Splita i Trogira, dao njima ne samo sigurno skrovište nego i očitu zaštitu, a njihovoj nevaljalštini dao svoju zemlju i samoga sebe te im ukazao pažnju kao katolicima, čak i više nego katolicima nazivajući ih hrišćanima |[[Inocent III|Papa Inoćentije III]] u pismu ugarskom [[Emerik|kralju Emeriku]] 11. oktobra 1200.}} U vreme djeda Rastudija, na zapadu se govori o postojanju antipape na [[Balkan]]u. U pismu kardinala Konrada, papinog legata za Francusku, kojim saziva francuske biskupe na sinod [[1223]]. godine, poglavar Crkve bosanske smatra se antipapom zapadnoevropskih jeretika, kojem [[katari|albižani]] odlaze po savete i usvajaju njegove nazore. Još se kaže da je on imenovao svog izaslanika Vartolomeja od [[Carcassonne|Karkasona]] kao [[episkopos|episkopa]] [[Ažan (Lot i Garona)|Ažana]].<ref>[http://www.kroraina.com/varia/kaluzh/cdhfins.pdf Christian Dualist Heresies in the Byzantine World C.650-C.1450]</ref> Engleski istoričar Rodžer de Vendover (''Roger de Wendover'') [[1236]]. takođe govori o jeretičkom papi u Bosni.<ref>Josip Vrandečić, Crkva bosanska i crkva dalmatinska: Srednjovjekovna hereza u Dalmaciji</ref> Pretpostavlja se da Aristodije, odnosno Rastudije, nakon prelaska u Bosnu postaje uvaženi poglavar bosanskih hrišćana, poznat kao Djed Rastudije, koji u službi bana Kulina ostaje sve do svoje smrti, koja se približno datira oko 1230. godine po Hristu. == Napomene == <div class="references-small">{{izvori}}</div> == Povezano == * [[Crkva bosanska]] * [[Bilinopoljski sabor|Bilinopoljska izjava]] * [[Spisak djedova crkve bosanske]] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20091019231935/http://geocities.com/Athens/Troy/9892/bhdalma.html Dalmatinski patareni] * [http://prognostic.tripod.com/bogomils/ The Mystery of Bogomils] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223075950/http://prognostic.tripod.com/bogomils/ |date=2010-12-23 }} * [https://web.archive.org/web/20091019231936/http://geocities.com/Athens/Troy/9892/bhdjed.html Popis Djedova Crkve Bosanske] [[Kategorija:Bogumili]] [[Kategorija:Crkva bosanska]] [[Kategorija:Historija Srbije]] ayw48nlbcke4dvw2v3tkn9gsae8sddc 0 77940 42600614 42598592 2026-05-21T03:29:56Z Dwina744 178014 + lit. 42600614 wikitext text/x-wiki '''Jugoslavenstvo''' ili '''jugoslovenstvo''' predstavlja verovanje o etničkom, jezičnom i kulturnom jedinstvu Južnih Slavena, podrška njihovom ujedinjenju i/ili verovanje da Južni Sloveni jesu, ili da treba da budu jedna nacija.<ref name=OsporavanaZemlja>Đilas, Aleksa (1990). [http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf Osporavana zemlja: Jugoslovenstvo i revolucija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711081913/http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf |date=2013-07-11 }} Književne novine str. 37. {{ISBN|86-391-0071-3}}.</ref> Jugoslavenstvo se kasnije razvilo kao politički pokret među Južnim Slavenima.<ref name=Yugoslavism>[[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (2003). [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918-1992.] (na engleskom) Hurst C & Co Publishers Ltd. str. 12. {{ISBN|1-85065-663-0}}.</ref> Jugoslavenstvo se kao ideologija uobličilo u 19. vijeku kao svojevrsni ogranak [[panslavenstvo|panslavenstva]].{{činjenica}} Jugoslavenstvo u svom ekstremnom obliku je poznato kao '''integralno jugoslavenstvo''', odnosno pod time se podrazumijeva negacija postojanja posebnih južnoslavenskih naroda koji se smatraju tek "plemenima" odnosno integralnim dijelovima jedinstvene [[nacija|nacije]] pod nazivom [[Jugoslaveni]]. Ono je bilo karakteristično za [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] za vrijeme [[šestojanuarska diktatura|šestojanuarske diktature]]. Jugoslavenstvo je zadobilo težak udarac kada je početkom 1990-ih došlo do [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]], s obzirom na široko uvriježeno mišljenje kako je tim događajima trajno kompromitiran koncept bilo kakve zajedničke države južnoslavenskih naroda. Kao alternativa jugoslavenstvu se od tog perioda spominje i [[Evropska unija|Evropska Unija]] kao optimalniji državnopravni okvir za zajednički život Južnih Slavena. == Povezano == * [[Jugonostalgija]] * [[Jugosfera]] * [[Jugoslavistika]] * [[Jugoslavenski odbor]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Djokić, Dejan (ur.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea 1918-1992. London 2003. * Куљић, Тодор: Југословенства између реалности и носталгије, у: Годишњак за друштвену историју, год. XXV св. 1 (2018), стр. 45-56. * Markovina, Dragan: Jugoslavenstvo poslije svega. Zemun 2015. * Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982. * Matvejević, Predrag: O jugoslavenstvu danas, u: Socijalizam, god. XXV br. 9 (1982), str. 1440-1446. * Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930. {{Panslavizam}} [[Kategorija:Panslavizam]] [[Kategorija:Jugoslavenstvo| ]] [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Političke ideologije]] 7e4628x2vdwaz8kafd0ebvghv95gu8n 42600615 42600614 2026-05-21T03:32:45Z Dwina744 178014 +link 42600615 wikitext text/x-wiki '''Jugoslavenstvo''' ili '''jugoslovenstvo''' predstavlja verovanje o etničkom, jezičnom i kulturnom jedinstvu Južnih Slavena, podrška njihovom ujedinjenju i/ili verovanje da Južni Sloveni jesu, ili da treba da budu jedna nacija.<ref name=OsporavanaZemlja>Đilas, Aleksa (1990). [http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf Osporavana zemlja: Jugoslovenstvo i revolucija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711081913/http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf |date=2013-07-11 }} Književne novine str. 37. {{ISBN|86-391-0071-3}}.</ref> Jugoslavenstvo se kasnije razvilo kao politički pokret među Južnim Slavenima.<ref name=Yugoslavism>[[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (2003). [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918-1992.] (na engleskom) Hurst C & Co Publishers Ltd. str. 12. {{ISBN|1-85065-663-0}}.</ref> Jugoslavenstvo se kao ideologija uobličilo u 19. vijeku kao svojevrsni ogranak [[panslavenstvo|panslavenstva]].{{činjenica}} Jugoslavenstvo u svom ekstremnom obliku je poznato kao '''integralno jugoslavenstvo''', odnosno pod time se podrazumijeva negacija postojanja posebnih južnoslavenskih naroda koji se smatraju tek "plemenima" odnosno integralnim dijelovima jedinstvene [[nacija|nacije]] pod nazivom [[Jugoslaveni]]. Ono je bilo karakteristično za [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] za vrijeme [[šestojanuarska diktatura|šestojanuarske diktature]]. Jugoslavenstvo je zadobilo težak udarac kada je početkom 1990-ih došlo do [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]], s obzirom na široko uvriježeno mišljenje kako je tim događajima trajno kompromitiran koncept bilo kakve zajedničke države južnoslavenskih naroda. Kao alternativa jugoslavenstvu se od tog perioda spominje i [[Evropska unija|Evropska Unija]] kao optimalniji državnopravni okvir za zajednički život Južnih Slavena. == Povezano == * [[Jugonostalgija]] * [[Jugosfera]] * [[Jugoslavistika]] * [[Jugoslavenski odbor]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Djokić, Dejan (ur.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea 1918-1992. London 2003. * Куљић, Тодор: Југословенства између реалности и носталгије, у: Годишњак за друштвену историју, год. XXV св. 1 (2018), стр. 45-56. * Markovina, Dragan: Jugoslavenstvo poslije svega. Zemun 2015. * Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982. * Matvejević, Predrag: O jugoslavenstvu danas, u: Socijalizam, god. XXV br. 9 (1982), str. 1440-1446. * Novak, Viktor: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/2026/Maj/12.05.2026/antologija%201930..pdf Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930).] Beograd 1930. {{Panslavizam}} [[Kategorija:Panslavizam]] [[Kategorija:Jugoslavenstvo| ]] [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Političke ideologije]] i1f0ebwvx78whfyeamfcpnqxb1yt14b 42600616 42600615 2026-05-21T03:34:47Z Dwina744 178014 isto 42600616 wikitext text/x-wiki '''Jugoslavenstvo''' ili '''jugoslovenstvo''' predstavlja verovanje o etničkom, jezičnom i kulturnom jedinstvu Južnih Slavena, podrška njihovom ujedinjenju i/ili verovanje da Južni Sloveni jesu, ili da treba da budu jedna nacija.<ref name=OsporavanaZemlja>Đilas, Aleksa (1990). [http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf Osporavana zemlja: Jugoslovenstvo i revolucija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711081913/http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf |date=2013-07-11 }} Književne novine str. 37. {{ISBN|86-391-0071-3}}.</ref> Jugoslavenstvo se kasnije razvilo kao politički pokret među Južnim Slavenima.<ref name=Yugoslavism>[[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (2003). [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918-1992.] (na engleskom) Hurst C & Co Publishers Ltd. str. 12. {{ISBN|1-85065-663-0}}.</ref> Jugoslavenstvo se kao ideologija uobličilo u 19. vijeku kao svojevrsni ogranak [[panslavenstvo|panslavenstva]].{{činjenica}} Jugoslavenstvo u svom ekstremnom obliku je poznato kao '''integralno jugoslavenstvo''', odnosno pod time se podrazumijeva negacija postojanja posebnih južnoslavenskih naroda koji se smatraju tek "plemenima" odnosno integralnim dijelovima jedinstvene [[nacija|nacije]] pod nazivom [[Jugoslaveni]]. Ono je bilo karakteristično za [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] za vrijeme [[šestojanuarska diktatura|šestojanuarske diktature]]. Jugoslavenstvo je zadobilo težak udarac kada je početkom 1990-ih došlo do [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]], s obzirom na široko uvriježeno mišljenje kako je tim događajima trajno kompromitiran koncept bilo kakve zajedničke države južnoslavenskih naroda. Kao alternativa jugoslavenstvu se od tog perioda spominje i [[Evropska unija|Evropska Unija]] kao optimalniji državnopravni okvir za zajednički život Južnih Slavena. == Povezano == * [[Jugonostalgija]] * [[Jugosfera]] * [[Jugoslavistika]] * [[Jugoslavenski odbor]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Djokić, Dejan (ur.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea 1918-1992. London 2003. * Куљић, Тодор: [http://udi.rs/wp-content/uploads/2020/01/03.-t_kuljic_2018_1.pdf Југословенства између реалности и носталгије], у: Годишњак за друштвену историју, год. XXV св. 1 (2018), стр. 45-56. * Markovina, Dragan: Jugoslavenstvo poslije svega. Zemun 2015. * Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982. * Matvejević, Predrag: O jugoslavenstvu danas, u: Socijalizam, god. XXV br. 9 (1982), str. 1440-1446. * Novak, Viktor: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/2026/Maj/12.05.2026/antologija%201930..pdf Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930).] Beograd 1930. {{Panslavizam}} [[Kategorija:Panslavizam]] [[Kategorija:Jugoslavenstvo| ]] [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Političke ideologije]] 7kq05neqemf954n6a31zoiow0nx6a2w 0 78443 42600589 42337952 2026-05-20T22:42:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600589 wikitext text/x-wiki {{Tvrtka | ime = Electronic Arts | slika = [[File:Electronic Arts 2020.svg|200px]] | vrsta = [[Trgovačko društvo|Javna tvrtka]] | osnutak = [[1982]]. | prestala_postojati = | osnivači = [[Trip Hawkins]] | sjedište = {{ZD|SAD}} Redwood City, [[Kalifornija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | sjedište_grad = | sjedište_država = | ključneosobe = John Riccitiello<br />Frank Gibeau<br />Peter Moore<br />Kathy Vrabeck<br />Rod Humble<br />Larry Probst<br />[[Trip Hawkins]] | predsjednik = | konkurencija = | pokriveno_područje = | industrija = Proizvodnja i izdavanje [[Videoigra|videoigara]] | proizvodi = [[The Sims]] <br /> [[The Sims 2]] <br /> [[FIFA (serijal)|FIFA]] | usluge = | prihod = $4.2 milijarde [[Američki dolar|USD]] ([[2009]].) <ref name="fin.2009.">[http://www.vg247.com/2009/05/05/ea-loses-over-1-billion-in-fiscal-2008/ Electronic Arts - financije u 2009.] Preuzeto [[10. 6.|10. lipnja]] [[2009]].</ref> | operativni_prihod = | neto_dobit = -$1.08 milijarde [[Američki dolar|USD]] ([[2009]].) <ref name="fin.2009."/> | zaposleni = 7,900 ([[2007]].) | holding = | divizije = | podruž = EA Games<br />[[EA Sports]]<br />[[EA Canada]]<br />[[Maxis]]<br />'''[[Electronic Arts#Sastav tvrtke|Cijeli popis]]''' | vlasnik = | slogan = | web = [http://www.ea.com/ www.ea.com] | dodatak = }} '''Electronic Arts''' ili '''EA''' ({{nasdaq|ERTS}}) je međunarodni proizvođač, izdavač i distributer [[videoigra|videoigara]]. Osnovao ju je [[Trip Hawkins]], godine [[1982]]. Kroz godine, tvrtka je rasla, pa je ranih [[2000–2009|2000-ih]] bila jedna od najvećih proizvođača videoigara na svijetu. U prvom dijelu [[2008]]., Electronic Arts je imao prihod od $4.02 milijardi [[Američki dolar|američkih dolara]]<ref name="Q4 report">[http://media.corporate-ir.net/media_files/IROL/88/88189/Q4Release.pdf EA Reports Fourth Quarter And Fiscal Year 2008 Results] ([[Portable Document Format|PDF]]), Thomson Reuters {{eng icon}}</ref>. Najpoznatiji proizvodi Electronic Artsa su većinom iz [[EA Sports]]a (pod vlasništvom Electronic Artsa). Poznati serijali videoigara EA Sportsa su: ''[[FIFA (serijal)|FIFA]]'', ''[[:Kategorija:Računalne igre o Harryju Potteru|Harry Potter]]'', ''[[Need for Speed]]'', ''[[Medal of Honor (serijal)|Medal of Honor]]'', ''[[:Kategorija:The Sims|The Sims]]'', ''[[Battlefield (serijal)|Battlefield]]'' i kasnije ''[[Burnout (videoigra)|Burnout]]'' i [[Command & Conquer (serijal)|''Command & Conquer'' serijal]]. == Historija == === 1982.–1991. === Početkom [[1982]]. godine, [[Trip Hawkins]] je dogovorio sastanak sa Donom Valentinom iz [[Sequoia Capital]]a<ref name="EA priča">{{cite web|url=http://www.sequoiacap.com/company/electronic-arts/ |title=Electronic Arts entry |publisher=Sequoiacap.com |date= |accessdate=[[24. 3.|24. ožujka]] [[2009]].}}</ref> da bi raspravili o financijama za njegov novi pothvat, ''Amazin' Software''. Valentine je podupirao [[Trip Hawkins|Hawkinsa]] da napusti [[Apple Inc.]], u kojem je Hawkins služio kao direktor marketinga proizvoda, i dopustio mu je svoj ured da bi započeo [[firma|tvrtku]]. [[28. 5.|28.5.]] [[1982]]., [[Trip Hawkins]] je osnovao i uspostavio tvrtku sa osobnim ulogom od približno 200.000 [[Američki dolar|USD]]. Sedam mjeseci kasnije Hawkins je osigurao 2 milijuna [[Američki dolar|USD]] poduzetničkog kapitala iz ''Sequoia Capitala'', ''Kleiner Perkins Caufield & Byersa'', i ''Sevin Rosen Fundsa''. Za više od sedam mjeseci, [[Trip Hawkins|Hawkins]] je poboljšao Electronic Artsov poslovni plan. Uz pomoć svog prvog zaposlenika, Richa Melmona, napisao je the originalni plan, na [[Apple II]] u Sequoia Capitalovom uredu, u augustu/kolovozu [[1982]]. godine. Za to vrijeme, Hawkins je također zaposlio dva bivša zaposlenika Applea, Davea Evansa i Pata Marriotta, kao proizvođače. Poslovni plan je opet poboljšan 30 dana kasnije i ponovno provjeren [[8. 10.|8.10.]] [[1982]]. godine. Tijekom jeseni, broj zaposlenika se povećao na 11, uključujući Tima Motta, Binga Gordona, Davida Maynarda, i Stevea Hayesa. Kako je prostor za ured priskrbila tvrtka Sequoia Capital, EA je se premjestio na novu lokaciju, [[San Mateo (Kalifornija)|San Mateo]] pokraj [[aerodrom]]a [[San Francisco]]. Broj zaposlenika se brzo povećavao tijekom [[1983]]., uključujući Dona Daglowa, Richarda Hillemana, Stewarta Bonna, Davida Gardnera i Nancyja Fonga. [[Trip Hawkins|Hawkins]] je odlučio prodavati proizvode direktno kupcima. Uz činjenicu da je Hawkins bio još pioner u novim brandovima igara, ovo je se činilo još većim izazovom. Manji trgovci su htjeli kupiti poznate brandove od postojećih partnerskih distributora. Usprkos tome, prihod je bio 5 milijuna [[Američki dolar|$]] u prvoj godini i 11 milijuna [[Američki dolar|$]] kasnije.<ref name="EA priča"/> Bivši glavni izvršni direktor (''CEO''), Larry Probst, stigavši kao podprdsjednik (''VP'') za prodaju kasne [[1984]]. i pomogao je tvrtki da dobije porast od 18 milijuna [[Američki dolar|$]] u njegovoj trećoj punoj godini. Udruženje sa postojećom prodavajućom upravom, uključujući Nancy Smith, David Klein i David Gardner, Probst je sagradio najveću prodavaću silu od svih [[Sjedinjene Američke Države|američkih]] proizvođača [[Videoigra|videoigara]].<ref name="EA priča"/> Ova politika djeljenja direktno sa manjim trgovcima je dala Electronic Artsu više margine i bolju tržišnu svijest, ključnu prednost i utjecaj kojim je preskočila svoje protivnike. U dvanaestom mjesecu [[1986]]., David Gardner i Mark Lewis su se premjestili u [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] da bi otvorili [[evropa|europsko]] sjedište. ''Electronic Arts Games'' je mnoge [[Videoigra|videoigre]] u [[Evropa|Europi]] imao pretvorene u verziju za [[Kaseta|kasete]], taj je posao vodio ''[[Ariolasoft]]''. Manja tvrtka u [[Wales]]u je već imala ime ''Electronic Arts'', pa je do [[1999]]. godine Electronic Arts u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] legalno bio poznat kao ''EOA'', ime uzeto iz njihovog kocka/krug/trokut logotipa. [[Wales|Velška]] tvrtka je prestala sa radom [[1997]]. godine, pa je Electronic Arts uzeo prava na ime.<ref name="EA priča"/> [[Trip Hawkins|Hawkins]] je proizveo ideju o postupanju [[softver|softwareu]] kao obliku [[umetnost|umjetnosti]], pa je [[softver|software]] proizvođače zvao "software umjetnici." ''Hence'', zadnja verzija poslovnog plana je predlagao ime "SoftArt". Međutim, [[Trip Hawkins|Hawkins]] i Melmon su poznavali osnivače ''Software Artsa'', tvorce ''VisiCalca'', pa su mislili da će njihovo dopuštenje biti nabavljeno. Ipak, Dan Bricklin nije htio dati prava na ime jer je previše sličilo na ''Software Arts''. Koncept imena su voljeli svi zaposlenici. [[Trip Hawkins|Hawkins]] je također pročitao najprodavaniju knjigu [[film]]skom studiju, ''United Artists'', i volio je reputaciju koju je tvrtka stekla. Raniji savjetnici, Andy Berlin, Jeff Goodby, i Rich Silverstein, također su bili za taj prijedlog pa su raspravu vodili Hawkins i Berlin. [[Trip Hawkins|Hawkins]] je rekao da su svi glasali, ali će ''izgubiti ako zaspnu''.<ref name="EA priča"/> [[Trip Hawkins]] je volio riječ "electronic" ([[Hrvatski jezik|hr]]: "''elektronički''"), pa je velik broj zaposlenika imao na umu fraze "''Electronic Artists''" i "''Electronic Arts''". Ostali su preferirali Gordonov prijedlog "''Blue Light''", izraz iz [[film]]a "''[[Tron (1982)|Tron]]''". Kad je Gordon i ostali počeli navaljivati na prijedlog ''"Electronic Artists''" ("''Elektronički umjetnici''")", u posveti za filmsku tvrtku ''[[United Artists]]''; no za razliku od nijh, Steve Hayes je rekao: "''Mi nismo ujetnici, oni su...''", čime je htio reći da su umjetnici proizvođači čije će [[videoigra|videoigre]] EA proizvoditi. Ova izjava Hayesa je odmah nagnula sudionike da potvrde ime ''Electronic Arts''.<ref name="EA Yahoo!">{{cite web |url=http://videogames.yahoo.com/newsarticle?eid=434699&page=0 |title=Electronic Arts na Yahoo!.com |publisher=Videogames.yahoo.com |date= |accessdate=[[14. 3.|14. ožujka]] [[2009]]. |archivedate=2007-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070820013352/http://videogames.yahoo.com/newsarticle?eid=434699&page=0 |deadurl=yes }}</ref> Electronic Artsov pristup davanja zasluga njihovim dizajnerima je bio jedan od zaštitnih znakova Electronic Artsa u njihovim ranim godinama. Ova karakterizacija je dodatno pojačala proizvodnju sa omotima poput [[muzika|glazbenih]] [[album]]a, jer je [[Trip Hawkins|Hawkins]] mislio da će takva vrsta omota smanjiti troškove dostave.<ref name="gamasutra_pinball" /> EA je i dalje svoje dizajnere i proizvođače nazivao "umjetnicima" i za njihove fotografije su bile na mnogim njihovim igrama, kao i na mnogim [[magazin]]ima. EA je djelio svoje velike prihode sa dizajnerima; pa je zbog sjajna pristupa, privukao najbolje dizajnere i proizvođače.<ref name="gamasutra_pinball" /> Kockasti, "''[[album|glazbeni]]''" omot igara (poput omota za ''[[M.U.L.E.]]'' i ''[[Pinball Construction Set]]'') je bila popularna zamisao Electronic Artsa, koji je htio predstavljati svoje dizajnere kao "[[rock and Roll|rock]] zvijezde".<ref name="gamasutra_pinball">{{cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/feature/3923/the_history_of_the_pinball_.php |title='&#39;Povijest ''Pinball Construction Seta'': Laniranje milijun kreativnih mogućnosti&#39; |publisher=Gamasutra.com |date= |accessdate=[[24. 3.|24. ožujka]] [[2009]].}}</ref> Nakon vrlo uspješne poizvodnje [[osobni kompjuter|osobnih računala (PC)]], Electronic Arts je kasnije proizvodijo i [[igraća konzola|konzole]] i [[Videoigra|videoigre]] također. Kasnije, [[Trip Hawkins]] je napustio EA da bio osnovao [[The 3DO Company|3DO]] tvrtku. === 1991.–2007. === [[Datoteka:Electronicartsheadquarters.jpg|thumb|left|thumb|300px|Glavna uprava Electronic Artsa]] Trenutno sjedište Electronic Artsa je u Redwood Shoresu, susjedstvu [[Redwood City (Kalifornija)|Redwood Cityja]], [[Kalifornija]]. Zbog odlaska [[Trip Hawkins]]a, Larry Probst je preuzeo vodstvo tvrtke, te ju vodi i danas.<ref name="EA Yahoo!"/> Probst je sebe smatrao čovjekom s načelima i odbio je pratiti "M-rangirane" igre, stvorene od tvrtke Take-Two Interactive, čiji je naslini ''[[Grand Theft Auto|Grand Theft Auto (GTA)]]'' serijal postao najdominantniji u industriji videoigara od [[2000]]. through [[2003]]. godine.<ref name="GTA3 Greatest">{{cite web | url = http://www.gamespot.com/features/6171873/index.html | title = GTA III: "Najbolja igra svih vremena | work = uk.gamespot.com | dateformat = mdy | accessdate = [[22. 9.|22. rujna]] [[2007]].}}</ref> Kao rezultat toga, Probst je dosta kritiziran od strane analitičara Wall Streeta, koji su vjerovali da zbog takve politike, EA-ov prihod je manji nego što bi trebao biti.<ref name="EA Yahoo!"/> Krajem [[mart|ožujka]] [[2005]]., Electronic Arts je izdao svoje prvo profit upozorenje, okrivivši oskudicu [[hardver|hardwarea]] i manje plaće.<ref name="EA Yahoo!"/> Tzv. "M-rangirane" igre nisu nove EA-u: [[1999]]. godine, EA je odobrio izdavanje svoje prve takve igre, ''System Shock II'' za [[Osobni kompjuter|PC]]. Probst je kasnije promijenio stav o "M-rangiranim" igrama, ali EA ima još nekoliko takvih naslova. [[2004|2004.godine]], EA je dao multimilijunsku donaciju za proizvodnju igara prema [[univerzitet|sveučilištu]] Južne Kalifornije za interaktivne medije. Zbog doncije, EA-ovo osoblje je počelo aktivno učiti u toj školi.<ref name="EA Yahoo!"/> [[1. 2.|1.2.]] [[2006]]., Electronic Arts je najavio da će otpustiti 5% svog osoblja diljem svijeta.<ref>{{cite web |url=http://videogames.yahoo.com/newsarticle?eid=434699&page=0 |title=Electronic Arts otpušta 5% osoblja |publisher=Videogames.yahoo.com |date= |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]]. |archivedate=2007-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070820013352/http://videogames.yahoo.com/newsarticle?eid=434699&page=0 |deadurl=yes }}</ref> [[20. 6.|20. lipnja]] [[2006]]., EA je otkupio ''[[Mythic Entertainment]]'', koji je uprvao tada završio ''Warhammer Online''.<ref>{{cite web|url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=9786 |title=Electronic Arts otkupio Mythic Entertainment |publisher=Gamasutra.com |date=[[20. 6.|20.6.]] [[2006]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> Nakon što je [[Saga|SEGA-ina]] igra ''ESPN NFL 2K5'' uspješno otela tržište Electronic Artsovom ''Madden NFL-u'' tijekom [[2004]]. godine, EA je odgovorio sa dobivanjem nekoliko velikih sportskih licenci, uključujući i ugovor sa [[NFL|NFL-om]], te u januaru/siječnju [[2005]]., petnaestogodišnji ugovor sa [[ESPN]]-om, slično ugovoru Take-Two Interactivea sa Major League Baseball-om.<ref>{{cite web|last=Surette |first=Tim |url=http://www.gamespot.com/news/2004/12/13/news_6114977.html |title=Big Deal: EA and NFL ink exclusive licensing agreement |publisher=Gamespot.com |date=[[13. 12.|13. prosinca]] [[2004]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> Ugovor sa ESPN-om je EA-u dao sva prva na ESPN-ov udio za [[:Kategorija:Športske računalne i video igre|športske videoigre]]. [[11. 4.|11.4.]] [[2005]]., EA je najavio sličan, šestogodišnji ugovor sa tvrtkom Collegiate Licensing Company (CLC) za sva prava na sveučilišni ([[američki fudbal|američki]]) nogomet.<ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/espn/sportsbusiness/news/story?id=1945691 |title=All Madden, all the time |publisher=Sports.espn.go.com |date=[[14. 12.|14.12.]] [[2004]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> Većina EA-ovog uspijeha, i u prodaji i u zaradi, je nastao zbog njegove strategije o platformsko-[[Agnosticizam|agnostičkoj]] proizvodnji i dizajniranju jakih višegodišnjih serijala. EA je bio prvi izdavač koji je izdao godišnje dopune ([[Engleski jezik|eng]]: ''updates'') svojih sportskih serijala ''Madden'', ''FIFA'', ''NHL'', ''NBA Live'', ''Tiger Woods'', itd., sa dopunjenim popisom igrača i manjim [[kompjuterska grafika|grafičkim]] poboljšanjima.<ref>{{cite web|url=http://archive.gamespy.com/articles/july03/25smartest/index11.shtml |title=EA Puts it "In the Game" |publisher=Archive.gamespy.com |date= |accessdate=[[24. 3.|24. ožujka]] [[2009]].}}</ref> Znajući da bi neki serijal mogao "zamoriti" potrošače, EA je [[2006]]. godine najavio da će se više koncentrirati na što originalnije igre.<ref>{{cite web |url=http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=21443 |title=EA ide dalje s novim IP-ovima |publisher=Gamesindustry.biz |date=[[30. 11.|30.11.]] [[2006]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]]. |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183709/http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=21443 |dead-url=yes }}</ref> === 2007.-danas === ==== 2007. ==== [[Datoteka:EA Building RedwoodShores.JPG|thumb|right|thumb|300px|Ulaz u sjedište Electronic Artsa]] Početkom [[2007]]., Probst je dao otkaz na mjesto CEO-a, ali je ostao u upravi tvrtke. Njegov osobno odabrani nasljednik je postao John Riccitiello, koji je radio u Electronic Artsu nekoliko godina, iako je jedno vrijeme prestao raditi za EA, pa je se vratio.<ref name="EA Yahoo!"/> Riccitiello je prije radio za tvrtke Elevation Partners, Sara Lee i Pepsico. U junu/lipnju [[2007]]., novi CEO, John Riccitiello, najavio je da će se EA reorganizirati u četiri podružnice, svaka sa odgovornošću za svoje proizvode. Svrha reorganizacije je bila da se osnaže EA-ove podružnice i da bi radile autonomnije, dinamičnije, odlučnije, te da bi povećale kreativnost i kvalitetu, i izdavali brže svoje videoigre na tržište.<ref>{{cite web|url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=14374 |title=EA najavljuje novi sastav tvrtke |publisher=Gamasutra.com |date=[[18. 6.|18.6.]] [[2007]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> Ta reorganizacija došla nakon mnogo godina Electronic Artsovog sjedinjenja i otkupljanja manjih tvrtki, pa su neki EA optužili da je zbog toga smanjio kvalitetu svojih videoigara. [[2008]]. godine, na DICE sastanku, Riccitiello je rekao da je raniji pristup "kupovanja i pripajanja" bio pogreška, često su "odnjeli" kreativnost i talent manjim tvrtkama i studijima. Riccitiello je izjavio da odvojenost Electronic Artsa dopušta nezavisnim dizajnerima autonomnost u većoj mjeri; te je izjavio da su [[Maxis]] i [[BioWare]] primjeri uspješnih tvrtki u novom sastavu.<ref name="aquiringdev-wired">{{cite web|last=Kohler |first=Chris |url=http://blog.wired.com/games/2008/02/riccitiello.html |title=EA-ov CEO: Kako sam naučio otkupljivati proizvođače |publisher=Blog.wired.com |date=[[8. 2.|8.2.]] [[2008]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/02/19/arts/television/19game.html?_r=1&oref=slogin Tvrtka traži svoju kreativnu stranu da bi vratil izgubljeno]</ref> Također, [[2007]]. godine, EA je najavio da će neke svoje najveće igre izdati za [[Macintosh]]. EA je izdao ''Battlefield 2142'', ''Command & Conquer: Tiberium Wars'', ''[[Harry Potter i Red feniksa (igra)|Harry Potter i Red feniksa]]'', ''Madden NFL 08'', ''[[Need for Speed: Carbon]]'' i ''[[Spore (video igra)|Spore]]'' za [[Macintosh|Mac]]. Sve novije igre za Macintosh koriste Cider, tehnologiju koju je proizveo ''TransGaming'', a koja dopušta [[Intel]]ovim Macovima da pokreću [[Microsoft Windows|Windowsove]] igre.<ref>{{cite web |url=http://news.yahoo.com/s/macworld/20070818/tc_macworld/eaships20070817;_ylt=Apf7ti22.rDTILX1Gm8aoEIK77EF |title=EA ships four Mac games |publisher=News.yahoo.com |date=[[17. 3.|17.3.]] [[2009]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]]. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U [[oktobar|listopadu]] [[2007]]. godine, EA je izdao "Super Computer International", industriju koja nabavlja igraće poslužitelje za proizvođače koji trenutno proizvode [[softver|programsku podršku]] "PlayLinc". Tjedan dana kasnije, otkupili su VG Holding Corp, partnersku tvrtku BioWarea i Pandemic Studiosa.<ref>[http://www.ea.com/article.jsp?id=bio1011 EA - akcijske, fantastične, sportske i strateške videoigre]</ref> ==== 2008. ==== Početkom [[2008]]. godine, otkriveno je da je Electronic Arts dao ponudu za preuzimanje rivalske tvrtke [[Take-Two Interactive]]. Nakon početne ponude od 25 [[Američki dolar|USD]] po komadu, uprava Take-Two Interactivea ju je odbila. Zatim je EA povećao ponudu na 26 [[Američki dolar|USD]] po komadu, te premiju od 64% i rekao je javnosti za ponudu.<ref>{{cite web |url=http://kotaku.com/360123/ea-makes-offer-to-buy-take-2 |title=Top: EA Makes daje ponudu za otkup Take Two-a |publisher=Kotaku |date=[[24. 2.|24.2.]] [[2008]]. |author=Brian Crecente |accessdate=[[17. 9.|17.9.]] [[2008]]. |archiveurl=https://archive.today/20120726162929/http://kotaku.com/360123/ea-makes-offer-to-buy-take-2 |archivedate=2012-07-26 |dead-url=no }}</ref> Prije ponude, govorkalo je se po [[internet]]u da će Take-Two vjerojatno biti otkupljen od neke veće tvrtke, spominjajući ''Viacom'' kao mogući kupac.<ref>{{cite web |url=http://kotaku.com/336364/analyst-convinced-that-take+two-will-be-swallowed |title=Take-two Interactive: Analitičari "priznali" da će Take-Two biti otkupljen |publisher=Kotaku |author=Michael McWhertor |date=[[20. 12.|20.12.]] [[2007]]. |accessdate=[[17. 9.|17.9.]] [[2008]]. |archivedate=2008-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081223015918/http://kotaku.com/336364/analyst-convinced-that-take%2Btwo-will-be-swallowed |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://kotaku.com/353561/viacom-to-buy-take+two |title=Govorkanja: Viacom kupuje Take-Two? |publisher=Kotaku |author=Luke Plunkett |date=[[6. 2.|6.2.]] [[2008]]. |accessdate=[[17. 9.|17.9.]] [[2008]]. |archiveurl=https://archive.today/20120711003903/http://kotaku.com/353561/viacom-to-buy-take+two |archivedate=2012-07-11 |dead-url=no }}</ref> Polovicom [[2008]]., EA je najavio da će otkupiti iznose od Hands-On Mobilea Korea, [[Južna Koreja|južnokorejske]] tvrtke za proizvodnju i izdavanje [[mobilni telefon|mobilnih]] igara. Tvrtka je nakon otkupljenja postala ''EA Mobile Korea''.<ref name="Hands On Korea acquisition">[http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/apwire/26e40ecc2d9261c03387d24c9c46e41f.htm Electronic Arts otkupljuje korejskog mobilnog proizvođača]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Associated Press'', [[22. 5.|22.5.]] [[2008]].</ref> U rujnu/septembru [[2008]]., EA je odustao od kupnje tvrtke Take-Two Interactive. Nijedan razlog za odustajanje nije dan.<ref>{{cite news|url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20080914/electronicarts_buyout_090814/20080914?hub=SciTech|title=Electronic Arts odustaje od kupnje rivala|publisher=CTV News|accessdate=14.9. 2008|archivedate=2009-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611021100/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20080914/electronicarts_buyout_090814/20080914?hub=SciTech|deadurl=yes}}</ref> [[Datoteka:Rheinauhafen - The Bench - Rheinseite (1828-30).jpg|thumb|thumb|desno||250px|EA-ovo sjedište u [[Njemačka|Njemačkoj]] ([[Köln]])]] [[6. 11.|6.11.]] [[2008]]., potvrđeno je da Electronic Arts zatvara svoj ''Casual Label'' i sastavio ga je sa Hasbrom, partnerom za ''[[The Sims]]'' podružnicu.<ref>{{cite web|last=Crecente |first=Brian |url=http://kotaku.com/5078340/electronic-arts-ditches-casual-label-merges-it-with-the-sims |title=EA: Electronic Arts gasi ''Casual Label'', spaja ga sa ''The Simsom'' |publisher=Kotaku.com |date=[[6. 11.|6.11.]] [[2008]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> EA je također potvrdio odlazak Kathy Vrabeck, prijašnje predsjednice ''EA Casual'' podružnicena proljeće [[2007]]. godine. EA je dao izjavu o spajanju: "Naučili smo puno o ''Casual entertainmentu'' zadnje dvije godine, i otkrili smo da "ležerna" proizvodnja igara čini jedan žanr. Sa odlaskom, EA reorganizira integriranje "ležernih" igara — proizvodnju i izdavanje — u ostale podružnice. Spajamo naš ''Casual Studios'', ''Hasbro'', i ''The Sims'' podružnice u novu Sims i Casual podružnicu, gdje je velika usklađenost u dizajniranju proizvoda i prodaji. [...] Sljedećih dana i tjedana, reći ćemo više najva u izvješćima o ostalim poslovima u ''Casual Studiosu'', kao i u EA Mobileu, Pogo-u, Media Salesu i Online Casual Initiativesu. Ti poslovi i dalje ostaju rastući prioriteti za EA i zaslužuju jaku podršku u kupini koja će objašnjavati njihove ciljeve."<ref>{{cite web|last=Crecente |first=Brian |url=http://kotaku.com/5071439/electronic-arts-lays-off-six-hundred |title=EA: Electronic Arts otpušta šest tisuća zaposlenika |publisher=Kotaku.com |date = 30. 10. 2008. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> Ova izjava je rečena tjedan dana nakon Electronic Artsove najave o otpuštanju 6% od oko 600 njihovih zaposlenika, i imao je neto dobit u minusu od 310 milijuna [[Američki dolar|dolara]] za prvu četvrtinu godine.<ref>{{cite web|last=McWhertor |first=Michael |url=http://kotaku.com/5071454/ea-loses-310-million-sees-weakness-at-retail-in-october |title=Jako je teško: EA gubi 310.000.000 $, vidi "Slabost na maloprodaju" u listopadu |publisher=Kotaku.com |date=[[30. 10.|30.10.]] [[2008]]. |accessdate=[[24. 3.|24.3.]] [[2009]].}}</ref> ==== 2009. ==== [[Datoteka:EA at WonderCon 2009.JPG|thumb|thumb|250px|Electronic Arts na ''WonderConu'' [[2009]].]] Zbog [[Svjetska financijska kriza od 2007. godine|Ekonomske krize]], Electronic Arts je mao slabiju godinu od očekivanog, pa je u februaru/veljači [[2009]]. otpustio oko 1100 zaposlenika, što je oko 11% njihove radne snage. Uz to, zatvorit će i dva objekta, ali još nije poznato koja. Na konferenciji za novinare, Riccitiello je izjavio da nihovo slabo djelovanje krajem godine nije zbog [[Ekonomija|ekonomske]] krize, nego zbog činjenice da nisu izdali nijedan veliki proizvod. Na kraju godine, [[31. 12.|31.12.]] [[2008]]. tvrtka je izgubila 641 milijuna [[Američki dolar|USD]]. Od početka maja/svibnja [[2009]]., studio EA Redwood Shores je poznat kao ''Visceral Games''.<ref>{{cite web | url= http://www.contracostatimes.com/technology/ci_11618727 | title= Electronic Arts je imao slab kraj godine; gasi 1.100 radnih mjesta | accessdate= [[5. 2.|5.2.]] [[2009]]. | author= Troy Wolverton | last= Wolverton | first= Troy | date= [[2. 2.|2.2.]] [[2009]]. | publisher= ''Contra Costa Times'' | dateformat= mdy }}</ref><ref>{{cite news | url= http://www.orlandosentinel.com/business/orl-earnings0409feb04,0,7016950.story | title= EA je loše nakon slabe sezone | accessdate= 5 February 2009 | agency= Associated Press | date= [[2. 4.|2.4.]] [[2009]]. | publisher= The Orlando Sentinel | dateformat= mdy | archiveurl= https://web.archive.org/web/20090210172827/http://www.orlandosentinel.com/business/orl-earnings0409feb04,0,7016950.story | archivedate= 2009-02-10 | deadurl= no }}</ref> [[24. 6.|24.6.]] [[2009]]. godine, EA je najavio da će spojiti dvije podružnice, BioWare i Mythic u RPG i MMO proizvođačku skupinu. Točnije, Mythic je od tada u vlasništvu BioWarea, a Ray Muzyka i Greg Zeschuk će biti upravitelji nove skupine. Uspješnost skupine tek treba vidjeti.<ref>{{cite web | url= http://arstechnica.com/gaming/news/2009/06/ea-combines-bioware-and-mythic-into-new-rpgmmo-group.ars | title= EA spaja BioWare i Mythic u novu RPG/MMO skupinu | accessdate= [[25. 6.|25.6.]] [[2009]]. | author= Andrew Webster | last= Webster | first= Andrew | date= [[24. 6.|24.6.]] [[2009]]. | publisher= Ars Technica | dateformat= mdy }}</ref> == Videoigre == Neke od najpoznatijih videoigara u povjesti videoigra je proizveo Electronic Arts, a neke od nijh su na popisu ispod. * ''[[Pinball Construction Set]]'' ([[1983]].)<ref>[[2008]]. godine, ''Pinball Construction Set'' je nagrađen [[Emmy Award|Emmy]] nagradom za tehnologiju i inžinjerstvo: [https://archive.today/20120525131929/kotaku.com/342028/2008-tech-emmy-winners Emmy pobjednici 2008.: tehnologija]</ref> * ''[[Archon (igra)|Archon]]'' ([[1983]].) * ''[[Archon II]]'' * ''[[M.U.L.E.]]'' ([[1983]].) * ''[[Bard's Tale]]'' ([[1985]].) * ''[[Mail Order Monsters]]'' ([[1985]].) * ''[[Starflight]]'' ([[1986]].) * ''[[Skate or Die!]]'' ([[1987]].) * ''[[Lakers versus Celtics]]'' ([[1989]].) * ''[[Populous]]'' ([[1989]].) * ''[[Desert Strike: Return to the Gulf]]'' * ''[[FIFA (serijal)|FIFA]]'' serijal ([[1993]].-danas) * ''[[Need for Speed]]'' ([[1994]].-danas) * ''[[Ultima Online]]'' ([[1997]].) * ''[[Command & Conquer]]'' serijal ([[1998]].-danas) * ''[[Dungeon Keeper]]'' serijal * ''[[SimCity]]'' series ([[1999]].-danas) * ''[[Medal of Honor]]'' serijal ([[1999]].-[[2008]].) * ''[[SSX (serijal)|''SSX'']] ([[2000]].-[[2008]].) * ''[[Džejms Bond|James Bond]]'' serijal ([[1999]].-[[2005]].) * ''[[The Sims]]'' serijal ([[2000]].-danas) * ''[[Burnout (series)|Burnout]]'' serijal ([[2001]].-danas) * ''[[Battlefield (serijal)|Battlefield]]'' serijal ([[2002]].-danas) * ''[[Madden NFL]] series ([[1989]].-danas) * ''[[NCAA Football (serijal)|NCAA Football]]'' serijal ([[1993]].-danas) * ''[[Crysis]] serijal ([[2007]].-danas) * ''[[Rock Band]]'' series ([[2007]].-danas) * ''[[Mass Effect]]'' ([[2007]].) * ''[[EA Skate]]'' ([[2007]].) * ''[[Spore (video igra)|Spore]]'' ([[2008]].) * ''[[Dead Space]]'' ([[2008]].) * ''[[Mirror's Edge]]'' ([[2008]].) == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Electronic Arts}} * [http://www.mobygames.com/company/electronic-arts-inc Electronic Arts] kod [[MobyGames]]-a * [http://www.mobilegamesdb.com/developer/2/ea-mobile/ MobileGamesDB] '''Poslovni podatci''' * [http://www.google.com/finance?q=ERTS Electronic Arts, Inc.] na [[Google|Google Finance]] * [http://finance.yahoo.com/q?s=ERTS Electronic Arts, Inc.] na [[Yahoo!|Yahoo Finance]] * [http://www.hoovers.com//--ID__14059--/free-co-factsheet.xhtml Electronic Arts, Inc.] na [[Hoover's]]u * [http://www.investor.reuters.wallst.com/stocks/company-profile.asp?ticker=ERTS Electronic Arts, Inc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210112314/http://www.investor.reuters.wallst.com/stocks/company-profile.asp?ticker=ERTS |date=2007-02-10 }} na [[Reuters]]u * [http://google.brand.edgar-online.com/?sym=ERTS Electronic Arts, Inc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630222454/http://google.brand.edgar-online.com/?sym=ERTS |date=2009-06-30 }} SEC filings na [[EDGAR|EDGAR Online]] * [http://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?action=getcompany&CIK=712515 Electronic Arts, Inc.] SEC filings na ''Securities and Exchange Commission'' [[Kategorija:Nastanci 1982.]] [[Kategorija:Američke kompanije]] [[Kategorija:Kompjuterske kompanije]] [[Kategorija:Videoigre]] di8z6ecemqxzb9y7hz6wk58u5g2k2jr 0 86143 42600606 42590410 2026-05-21T01:58:30Z Vipz 151311 /* top */ povezivanje događaja. 42600606 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Njemački Reich |izvorno_ime = {{jez|de|Deutsches Reich}} <br /> {{small|1933. – 1943.}} <hr> '''Veliki Njemački Reich''' <br /> {{jez|de|Großdeutsches Reich}} <br /> {{small|1943. – 1945.}} |zastava = Flag of Germany (1935–1945).svg |zastava_i = Zastava Njemačke |grb_i = Grb Njemačke |grb = Reichsadler.svg |genitiv = Trećeg Reicha |kontinent = Europa |država = Njemačka |godina_start = 1933. |godina_kraj = 1945. |mapa = German Reich 1942 (Extended).svg |mapa_opis = Njemačka u drugoj polovici 1942. godine, na vrhuncu svoje teritorijalne kontrole: <div style="text-align: left; padding-left: 1em;"> {{legenda|#008100|Njemački Reich{{efn|Uključujući [[Protektorat Češka i Moravska]] i [[Generalno gubernatorstvo]].}}}} {{legenda|#47ca44|[[Reichskommissariat|okupirane teritorije pod <br />civilnom administracijom]]}} {{legenda|#a6e0a6|[[Militärverwaltung|okupirane teritorije pod <br />vojnom administracijom]]}} </div> |geslo = <!-- ''"Ein Volk, ein Reich, ein Führer."''<br />{{nowrap|''"Jedan narod, jedno carstvo, jedan vođa"''}} — propagandna parola, ali ne i službeno državno geslo --> |himna = <br /> „{{jez|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}” <br /> („Pjesma Nijemaca”) <br /> [[File:Das Deutschlandlied.ogg]] <br /> „{{jez|de|[[Horst-Wessel-Lied]]}}”{{efn|Rajhskancelar unutrašnjih poslova ({{jez|de|Reichsinnenminister}}) [[Wilhelm Frick]] je 12. jula 1933. naredio da se „{{jez|de|Horst-Wessel-Lied}}” izvodi odmah nakon državne himne „{{jez|de|Das Lied der Deutsche}}”.}} <br /> („Pjesma [[Horst Wessel|Horsta Wessela]]”) <br /> [[File:Песня Хорста Весселя.ogg]] |glavni_grad = [[Berlin]] |latd=52 |latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=24 |longEW=E |jezik = [[nemački jezik|njemački]] |vlada_tip = [[Unitarna država|unitarna]] [[fašistička država]] |titula_vođa = ''[[Führer (pozicija)|Führer]]'' |vođa1 = Adolf Hitler |godina_vođa1 = [[1934]]–[[1945]] |titula_predstavnik = [[Predsednik Njemačke|Predsjednik]] |predstavnik1 = Paul von Hindenburg |godina_predstavnik1 = [[1933]]–[[1934]] |predstavnik2 = Karl Dönitz |godina_predstavnik2 = [[1945.]] |titula_zamjenik = [[Njemački kancelar|Kancelar]] |zamjenik1 = Adolf Hitler |godina_zamjenik1 = [[1933]]–[[1945]] |zamjenik2 = Joseph Goebbels |godina_zamjenik2 = [[1945.]] |zamjenik3 = [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk|Ludwig von Krosigk]] |godina_zamjenik3 = [[1945.]] |era = Međuratni period i [[Drugi svjetski rat]] |događaj_start = [[Hitlerov uspon na vlast|Preuzimanje vlasti]] |datum_start = [[30. januara]] [[1933.]] |događaj1 = [[Zakon o ovlastima|{{nowrap|Zakon o ovlastima}}]] |datum_događaj1 = [[23. marta]] [[1933.]] |događaj2 = [[Nirnberški zakoni]] |datum_događaj2 = {{nowrap|[[15. septembra]] [[1935.]]}} |događaj3 = [[Anschluss]] |datum_događaj3 = [[12. marta|12.]]/[[13. marta]] [[1938.]] |događaj4 = [[Invazija na Poljsku]] |datum_događaj4 = [[1. septembra]] [[1939.]] |događaj5 = [[Bitka za Francusku|Pad Francuske]] |datum_događaj5 = [[22. juna]] [[1940.]] |događaj6 = [[Invazija na Sovjetski Savez|Invazija na<br />Sovjetski Savez]] |datum_događaj6 = [[22. juna]] [[1941.]] |događaj7 = [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovo samoubistvo]] |datum_događaj7 = [[30. aprila]] [[1945.]] |događaj8 = [[Bitka za Berlin|Pad Berlina]] |datum_događaj8 = [[2. maja]] [[1945.]] |događaj9 = [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|Kapitulacija]] |datum_događaj9 = [[8. maja|8.]]/[[9. maja]] [[1945.]] |događaj10 = Hapšenje [[Flensburška vlada|Flensburške vlade]] |datum_događaj10 = [[23. maja]] [[1945.]] |događaj_kraj = [[Berlinska deklaracija]] |datum_kraj = [[5. juna]] [[1945.]] |stat_površina1 = 633786 |stat_pop1 = 69314000 |stat_godina1 = 1939 |ref_površina1 =<ref>''Statistisches Bundesamt'' (Federal Statistical Office), * breaks code* [http://www.destatis.de/download/jahrbuch/stjb2.pdf ''Statistisches Jahrbook 2005 für die Bundesrepublik Deutschland''], str. 8.</ref> |ref_pop1 =<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-4901.html Germany — Country Study]</ref> |valuta = [[Reichsmarka]] |p1 = Weimarska Republika |flag_p1 =Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg |p2 = [[Saar (Liga naroda)|Saar]] |flag_p2 = Flag of Saar 1920-1935.svg |p3 = Prva Austrijska Republika |flag_p3 = Flag of Austria.svg |p4 = Prva Čehoslovačka Republika |flag_p4 = Flag of Czechoslovakia.svg |p5 = Druga Poljska Republika |flag_p5 = Flag_of_Poland.svg |p6 = [[Luksemburg|Veliko Vojvodstvo Luksemburg]] |flag_p6 = Flag_of_Luxembourg.svg |s1 = [[Saveznička okupacija Njemačke|Njemačka]] |flag_s1 = Flag of Germany (1946-1949).svg |s2 = [[Saveznička okupacija Austrije|Austrija]] |flag_s2 = Flag of Austria.svg |s3 = Treća Čehoslovačka Republika |flag_s3 = Flag of Czechoslovakia.svg |s4 = NR Poljska |flag_s4 = Flag_of_Poland.svg |s5 = Luksemburg |flag_s5 = Flag_of_Luxembourg.svg |fusnote = }} '''Nacistička Njemačka''', poznata i kao '''Treći Reich''' ({{jez-de|Drittes Reich}}), službeno '''Njemački Reich''' ({{jez|de|Deutsches Reich}}; 1933–1943) i kasnije '''Veliki Njemački Reich''' ({{jez|de|Großdeutsches Reich}}; 1943–1945), bila je njemačka [[totalitarizam|totalitarna diktatura]] pod vlašću [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] i [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalističke njemačke radničke stranke]] (NSDAP) od 1933. do 1945. [[Nacizam|Nacisti]] su izrazima „Treći Reich” i „Tisućljetni Reich” ({{jez|de|Tausendjähriges Reich}}) Nacističku Njemačku predstavljali kao nasljednicu [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetog Rimskog Carstva]] („Prvi Reich”; 800–1806) i [[Njemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]] („Drugi Reich”; 1871–1918). Nacistički režim u [[Njemačka|Njemačkoj]] trajao je dvanaest godina, od Hitlerovog imenovanja za kancelara 30. januara 1933. do [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovne kapitulacije Njemačke]] pred [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945]], kojom je završen [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Nacistička stranka je nakon [[Parlamentarni izbori u Njemačkoj u julu 1932.|federalnih izbora u julu 1932.]] postala najveća stranka u [[Reichstag|parlamentu]], ali nije ostvarila apsolutnu većinu. Adolf Hitler je odbio učestvovati u koalicijskoj vladi ukoliko ne bi bio na njenom čelu. U takvim okolnostima, [[šef vlade|šefa vlade]] je mogao imenovati [[šef države]]. [[Paul von Hindenburg]], tadašnji [[predsjednik Njemačke]], pod pritiskom je političara, industrijalaca i poslovnih krugova 30. januara 1933. Adolfa Hitlera postavio na položaj [[njemački kancelar|rajhskancelara]]. Temelji za Hitlerovu [[diktatura|diktaturu]] postavljeni su nakon [[Paljenje Reichstaga|paljenja Reichstaga]] u februaru iste godine, za koje su nacisti optužili [[komunizam|komuniste]]. Hitler je nakon paljenja Reichstaga uvjerio Hindenburga da donese [[Dekret o požaru u Reichstagu]], kojim su ograničene [[građanska prava|građanske slobode]] i omogućeno suzbijanje [[politička opozicija|političke opozicije]]. U martu je usvojen [[Zakon o ovlastima]], kojim je Hitler dobio pravo donositi zakone bez parlamentarnog nadzora. Time je učvrstio diktatorsku vlast, započeo represiju nad protivnicima i osnovao [[koncentracioni logor Dachau]], prvi [[koncentracioni logor]]. Nakon Hindenburgove smrti 1934. Hitler je spojio funkcije predsjednika i kancelara u titulu [[Führer|Führera]], a vlast koncentrirao u [[Hitlerov kult ličnosti|svojoj ličnosti]]. Nacisti su nakon konsolidacije vlasti uspostavili gotovo potpunu kontrolu nad političkim, društvenim i kulturnim životom. [[Rasizam]], [[antisemitizam]] i [[nacistička eugenika]] činili su ideološku osnovu nacističkog režima. Na toj su osnovi počivali sistematski [[progon|progoni]] i [[masovni zločini]]. Režim Nacističke Njemačke usmrtio je oko šest miliona [[Jevreji u Evropi|evropskih Jevreja]] tokom [[genocid]]a poznatog kao [[Holokaust]]. Pored Jevreja, nacistički režim sistematski je progonio i [[Romi|Rome]], [[Slaveni|Slavene]], [[homoseksualci|homoseksualce]],{{efn|Glavni članak: [[Progon homoseksualaca u Nacističkoj Njemačkoj]].}} [[ljevica|ljevičare]] i druge [[disident|disidente]], [[Jehovini svjedoci|Jehovine svjedoke]], [[slobodni zidar|slobodne zidare]], osobe s mentalnim ili fizičkim [[invaliditet|invaliditetom]],{{efn|Pogledajte članak: [[Akcija T4]].}} osobe koje je označavao kao „radno nesklone”, i sve druge režimu „nepoželjne” skupine, podvrgavajući ih zatvaranju bez suđenja, zatočivanju u koncentracionim logorima, [[deportacija|deportacijama]], [[Prisilni rad|prisilnom radu]] i ubistvima. Kako bi odgovorili na posljedice [[Velika depresija|Velike depresije]], nacisti su se oslonili na veliku [[vojna potrošnja|vojnu potrošnju]], opsežne javne radove, uključujući izgradnju ''[[Reichsautobahn|Reichsautobahna]]'', te masivan tajni program [[Njemačko ponovno naoružavanje|ponovnog naoružavanja]], kojim je formiran ''[[Wehrmacht]]'', a sve je bilo finansirano [[Deficitarno financiranje|deficitnim trošenjem]]. Povratak ekonomske stabilnosti i brzo smanjenje [[nezaposlenost|nezaposlenosti]] povećali su popularnost režima, dok su Hitlerovi [[diplomacija|diplomatski]] uspjesi i [[Državni teritorij|teritorijalna]] osvajanja tu podršku dodatno učvrstili. [[Nacistička propaganda]] i kult Führera bili su važna obilježja režima, naročito vidljiva na [[Nirnberški skupovi|Nirnberškim skupovima]] i u iskorištavanju [[Ljetne olimpijske igre 1936.|Ljetnih olimpijskih igara 1936.]] u Berlinu radi <!--promicanja slike nove Njemačke kao tolerantne i gostoljubive nacije te--> jačanja međunarodnog ugleda. Vodeći sve agresivniju teritorijalnu politiku, Hitler je 1938. u [[Anschluss|Anschlussu]] pripojio [[Austrija|Austriju]] i zauzeo [[Sudetska oblast|Sudetsku oblast]] [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. Nedjelju dana nakon potpisivanja [[Pakt Ribbentrop–Molotov|pakta o nenapadanju sa Sovjetskim Savezom]], Njemačka je [[Invazija Poljske|1. septembra 1939. napala Poljsku]], čime je započeo [[Drugi svjetski rat]]. U savezu s [[Fašistička Italija|fašističkom Italijom]] i [[Sile Osovine|silama Osovine]], Njemačka je do 1940. ovladala većim dijelom [[Kontinentalna Evropa|kontinentalne Evrope]], nastojeći na osvojenim područjima uspostaviti nacistički [[Novi poredak]]. U [[Bitka za Britaniju|Bitki za Britaniju]] nije uspjela osigurati [[zračna nadmoć|zračnu nadmoć]] potrebnu za [[Operacija Morski lav|invaziju na Britaniju]]. Nakon [[Operacija Barbarossa|invazije na Sovjetski Savez]] 1941, u sklopu svog [[rat istrebljenja|rata istrebljenja]] u istočnoj Evropi, Nacistička Njemačka počela je provoditi ''[[Generalplan Ost]]'' i [[Plan gladi]]. Nakon poraza u [[Bitka za Staljingrad|Bitki za Staljingrad]] i [[Bitka kod Kurska|Bitki kod Kurska]], te ulaska [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u rat, Njemačka je 1943. izgubila stratešku inicijativu. Do kraja 1944. zapadni saveznici stigli su do [[Rajna|Rajne]], a u martu 1945. prešli su je i ušli u Njemačku sa zapada. Tokom ljeta i jeseni 1944. [[Crvena armija]] prodrla je kroz [[Balkan]], a u januaru 1945. ušla je u [[Istočna Pruska|Istočnu Prusku]] i time ušla u Njemačku s istoka. Savezničko strateško bombardiranje Njemačke oslabilo je njenu sposobnost za nastavak rata i razorilo brojne gradove. Nekoliko dana nakon [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovog samoubistva]] 30. aprila 1945, [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovnom kapitulacijom Njemačke]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945.]] okončan je [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Hitlerovo odbijanje da prizna poraz doprinijelo je daljnjem razaranju Njemačke te dodatnim ljudskim gubicima u završnoj fazi rata. U poratnom razdoblju, Saveznici su [[Savezničke okupacijske zone u Njemačkoj|Njemačku podijelili na četiri okupacione zone]] i pokrenuli [[denacifikacija|denacifikaciju]], dok su vodeći preživjeli nacistički dužnosnici u [[Nirnberški proces|Nirnberškom procesu]] izvedeni pred Međunarodni vojni sud u [[Nürnberg|Nirnbergu]] za [[Zločin protiv mira|zločine protiv mira]], [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]]. == Historija == === Pozadina === {{main|Vajmarska republika}} Nemačka privreda je pretrpela ogromnu štetu nakon završetka [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], delimično zbog otplate ratne odštete po odredbama [[Versajski sporazum|Versajskog mira]] iz 1919. Vlada [[Vajmarska republika|Vajmarske Nemačke]] je štampala novac da bi isplatila odštetu i državni ratni dug, zbog čega je izbila [[hiperinflacija]] koja je dovela do naduvanih cena potrošačkih potreba, ekonomskog haosa i nemira zbog hrane.{{sfn|Evans|2003|p=103–108}} Kada nemačka vlada nije isplatila odštetu u januaru 1923, francuska vojska je [[Okupacija Rura|okupirala nemačke industrijske oblasti]] u [[Rurska oblast|Ruru]]. Zbog toga su izbili veliki građanski nemiri.{{sfn|Evans|2003|pp=186–187}} [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija]] (skraćeno Nacistička partija) je bila naslednica [[njemačka radnička partija|Nemačke radničke partije]], osnovane 1919, jedne od političkih partija [[krajnja desnica|krajnje desnice]] aktivne u to vreme u Nemačkoj. Program partije je uključivao uklanjanje Vajmarske republike, odbacivanje odredaba Versajskog mira, radikalni [[antisemitizam]] i anti[[komunizam]].{{sfn|Goldhagen|1996|p=85}} Nacisti su obećavali jaku centralnu vladu, prošireni ''[[lebensraum]]'' (životni prostor) za germanske narode, osnivanje nacionalne zajednice zasnovane na rasi i rasno čišćenje aktivnim progonom [[Jevreji|Jevreja]], kojima će biti oduzeto državljanstvo i građanska prava.{{sfn|Evans|2003|pp=179–180}} Nacisti su predlagali nacionalni i kulturni preporod na osnovu [[Folkiš pokret]]a.{{sfn|Kershaw|2008|p=81}} Kada se u SAD dogodio [[krah berze 1929.|berzanski krah]] 24. oktobra 1929, njegov uticaj na Nemačku je bio težak. Milioni radnika su otpušteni, a nekoliko velikih banaka je propalo. Hitler i nacisti su se pripremili da iskoriste vanredno stanje da bi stekli podršku za svoju partiju. Oni su obećavali da će ojačati privredu i pružiti zaposlenja.{{sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Mnogi glasači su verovali da je Nacistička partija sposobna da uspostavi red, uguši građanske nemire i poboljša međunarodni ugled Nemačke. Nakon [[Parlamentarni izbori u Nemačkoj (novembar 1932)|izbora novembra 1932.]], nacisti su bili najjača stranka u [[Rajhstag]]u, zazuzevši sa 37,4% glasova 230 poslaničkih mesta .{{sfn|Goldhagen|1996|p=87}} === Nacističko osvajanje vlasti === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|mini|levo|Adolf Hitler 1937.]] Iako su nacisti imali najveći udeo glasova na dvema parlamentarnim izborima 1932, oni nisu imali većinu, pa je Hitler bio na čelu kratkotrajne koalicione vlade koju su formirali Nacistička partija i [[Nemačka nacionalna narodna partija]].{{sfn|Evans|2003|pp=293, 302}} Pod pritiskom političara, industrijalaca i poslovne zajednice, predsednik [[Paul fon Hindenburg]] je imenovao Hitlera za [[kancelar (Njemačka)|kancelara Nemačke]] 30. januara 1933. ''[[mahtergrajfung]]'' (stecanje moći).{{sfn|Shirer|1960|pp=183–184}} U narednim mesecima, Nacistička partija je koristeći proces ''[[glajhsšaltung]]a'' (koordinacije) zabranila sve političke partije i doveli sve vidove života pod kontrolu partije.{{sfn|McNab|2009|p=14}} Svim građanskim organizacijama, uključujući udruženja poljoprivrednika, dobrovoljačke organizacije i sportske klubove, je rukovodstvo zamenjeno simpatizerima nacista ili članovima stranke. Do juna 1933. bukvalno jedine organizacije koje nisu bile pod kontrolom Nacističke partije bile su [[Rajhsver|vojska]] i verske organizacije.{{sfn|Evans|2005|p=14}} U noći 27. februara 1933. u zgradi Rajhstaga je [[paljenje Rajhstaga|podmetnut požar]]. [[Marinus van der Lube]], holandski komunista, je proglašen krivim za podmetanje požara. Hitler je tvrdio da je požar označavao početak komunističkog ustanka. [[Šturmabtajlung|SA]] odredi su nasilno ugnjetavali komuniste po celoj državi i oko 4000 članova [[Komunistička partija Nemačke|Komunističke partije Nemačke]] je uhapšeno. [[Dekret o požaru u Rajhstagu]], uveden 28. februara 1933. je ograničio većinu građanskih sloboda u Nemačkoj, uključujući slobodu okupljanja i slobodu štampe. Dekret je takođe dozvolio policiji da vremenski neograničeno pritvara ljude bez optužnice ili sudskog naloga. Političke korake je pratila jaka propaganda koja je uverila građane da daju podršku vladinim merama.{{sfn|Evans|2003|pp=329–334}} U martu 1933. [[Zakon o posebnim ovlašćenjima]], koji je predstavljao amandman na [[Vajmarski ustav]], je usvojen u Rajhstagu sa 444 glasova za prema 94 protiv.{{sfn|Evans|2003|p=354}} Ovaj amandman je omogućio Hitleru i njegovom kabinetu da usvajaju zakone-čak i one zakone koje krše ustav-bez saglasnosti predsednika ili Rajhstaga.{{sfn|Evans|2003|p=351}} Pošto je za usvajanje zakona bila potrebna dvotrećinska većina, nacisti su iskoristili odredbe Dekreta o požaru u Rajstagu da spreče nekoliko poslanika [[Socijaldemokratska partija Nemačke|Socijaldemokratske partije Nemačke]] da prisustvuju sednici, a komunisti su prethodno već bili zabranjeni.{{sfn|Shirer|1960|p=196}}{{sfn|Evans|2003|p=336}} Vlada je 10. maja konfiskovala svu imovinu Socijaldemokratske partije, a stranka je zabranjena u junu.{{sfn|Evans|2003|pp=358–359}} Preostale političke partije su bile raspuštene, a 14. jula 1933. Nemačka je de fakto postala jednopartijska država kada je zabranjeno osnivanje novih političkih parija.{{sfn|Shirer|1960|p=201}} Sledeći izbori novembra 1933., 1936 i 1938 su bili pod potpunom kontrolom nacista, jer su na njima učestvovali samo nacisti i mali broj nezavisnih poslanika.{{sfn|Evans|2005|pp=109, 637}} Regionalni parlamenti i ''[[Rajhsrat (Nemačka)|Rajshrat]]'' (gornji dom saveznog parlamenta) su ukinuti u januaru 1934.{{sfn|Evans|2005|p=109}} Nacistički režim je ukinuo simbole Vajmaske republike, uključujući nacionalnu [[zastava Nemačke|crno-crvenu-zlatnu trobojku]] i usvojio prilagođene simbole nemačkog carstva. Bivša carska crno-bela-crvena trobojka je vraćena kao jedna od dve zvanične zastave Nemačke; druga zastava je bila [[Zastava sa kukastim krstom|zastava Nacističke stranke sa kukastim krstom]], koja je 1935. postala jedina državana zastava. Nacistička himna ''[[Zastavu visoko]]'' je postala druga državna himna.{{sfn|Cuomo|1995|p=231}} U ovom periodu, Nemačka je i dalje bila u teškoj ekonomskoj situaciji. Milioni ljudi su i dalje bili nezaposleni, a stanje deficita je bilo zastrašujuće.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Hitler je znao da je oživljavanje ekonomije je od vitalnog značaja. Godine 1934, koristeći deficitarnu potrošnju, preduzeo je projekte javnih radova. Samo 1934. godine ukupno 1,7 miliona Nemaca je zaposleno na ovim projektima.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Prosečne zarade i po satu i po sedmici su počele da rastu.{{sfn|McNab|2009|p=56}} Predsednik fon Hindenburg je umro 2. avgusta 1934. Prethodnog dana, kabinet je doneo "Zakon o najvišoj državnoj Kancelariji Rajha", koji je značio da po Hindenburggovoj smrti, Kancelarija predsednika će biti ukinuta, a njegove nadležnosti spojene sa nadležnostima kancelara.{{sfn|Overy|2005|p=63}} Hitler je na taj način postao šef države i šef vlade. Zvanično je imenovan za [[Firer|Firera i Rajhskancelara]] (vođu i kancelara). Nemačka je sada bila totalitarna država sa Hitlerom na čelu.{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} Kao šef države. Hitler je postao vrhovni komandant oružanih snaga. Novi zakon je promenio menja tradicionalnu zakletvu lojalnosti vojnika, tako da su se oni zaklinjali na vernost Hitleru lično, a ne Kancelariji vrhovnog komandanta ili države.{{sfn|Kershaw|2008|p=317}} Spajanje predsedništva sa funkcijom kancelara je odobren sa 90% biračkog tela na [[Referendum u Nemačko 1934|plebiscitu]] 19. avgusta 1934.{{sfn|Shirer|1960|p=230}} Najvećem delu nemačkog naroda je laknulo da su sukobi i ulične borbi u vajmarske ere završeni. Stanovništvo je bilo preplavljeno propagandom koju je vodio [[Jozef Gebels]], koji je obećao mir i dosta za sve u ujedinjenoj zemlji bez marksista bez ograničenja Versajskog ugovora.{{sfn|Kershaw|2001|pp=50–59}} Prvi [[nacistički koncentracioni kamp]], prvobitno za političke zatvorenike, je otvoren u [[logor Dahau|Dahauu]] 1933.{{sfn|Evans|2003|p=344}} Na stotine logora različitih veličina i namena je napravljeno do kraja data.{{sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} === Militaristička spoljna politika === [[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|mini|desno|200p|Adolf Hitler i [[Benito Musolini]].]] Već u februaru 1933, Hitler je objavio da se mora preduzeti ponovno naoružanje, iako tajno u početku, kao i da to predstavlja kršenje Versajskog mira. Godinu dana kasnije on je rekao svojim vojnim liderima da je 1942. ciljni datum za početak rata na istoku.{{sfn|Evans|2005|pp=338–339}} On je povukao Nemačku iz [[Društvo naroda|Društva naroda]] 1933, tvrdeći da klauzula o razoružanju nije pravična, jer se primenjuje samo na Nemačku.{{sfn|Evans|2005|p=618}} [[Sar (Liga naroda)|Sarska oblast]], koja je bila stavljena pod nadzor Društva naroda na 15 godina na kraju Prvog svetskog rata, [[Sarski plebiscit|glasala je u januaru 1935.]] da ponovo postane deo Nemačke.{{sfn|Evans|2005|p=623}} Marta 1935. Hitler je izjavio da će Rajhsver biti povećan na 550.000 ljudi i da on stvara [[Luftvafe|vazduhoplovstvo]]{{sfn|Kitchen|2006|p=271}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] se složilo da Nemcima bude dozvoljeno da izgrade pomorsku flotu potpisivanje [[Anglo-nemački pomorski sporazum|Anglo-nemačkog pomorskog sporazuma]] 18. juna 1935.{{sfn|Evans|2005|p=629}} Kada je [[Drugi italijansko-abisinski rat|italijanska invazija Etiopije]] dovelo do blagih protesta britanske i francuske vlade, Hitler je 7. marta 1936. naredio da Rajhsveru da umaršira sa 3000 vojnika u rajnsku demilitarizovanu zonu, što je bilo u suprotnosti sa Versajskim mirom; još 30.000 vojnika su bili na pripravnosti. Kako je ta teritorija bila deo Nemačke, britanska i francuska vlada nisu smatrale da je istrajavanje da se ispoštuje sporazum vredno rizika od rata.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Na jednopartijskim izborima održanim 29. marta, Nacistička partija je dobila 98,9 % podrške.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Hitler je 1936. potpisao [[Antikominternski pakt]] sa [[Japan]]om i sporazum o nenapadanju sa [[Kraljevina Italija|fašističkom Italijom]] [[Benito Musolini|Benita Musolinija]], što će se uskoro nazivati "Osovina Rim-Berlin".{{sfn|Evans|2005|p=641}} Hitler je poslao [[Legija Kondor|vazduhoplovne i oklopne jedinice]] da pomognu generalu [[Fransisko Franko|Francisku Franku]] i njegovim nacionalističkim snagama u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]], koji je izbio u julu 1936. [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] je poslao manju vojsku da pomogne [[Druga španska republika|republikansku vladu]]. Frankovi nacionalisti su bili pobednici 1939. i postali su neformalni saveznici nacističke Nemačke.{{sfn|Steiner|2011|pp=181–251}} === Austrija i Čehoslovačka === {{main|Anšlus|Nemačka okupacija Čehoslovačke}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1970-005-28, Anschluss sudetendeutscher Gebiete.jpg|thumb|Nemci u [[Žatec]]u, Čehoslovačja, pozdravljaju nemačke vojnike sa [[nacistički pozdrav|nacističkim pozdravom]], 1938]] U februaru 1938. Hitler je naglasio austrijskom kancelari [[Kurt fon Šušnig|Kurtu Šušnigu]] potrebu da Nemačka da obezbedi svoje granice. Šušnig je zakazao plebiscit o austrijskoj nezavisnosti za 13. mart, ali je Hitler zahtevao da plebiscit bude otkazan. Dana 11. marta, Hitler je poslao ultimatum Šušnigu sa zahtevom da preda svu vlast austrijskoj Nacističkoj stranci ili će se suočiti sa invazijom. [[Vermaht]] je ušao u Austriju sledećeg dana, pozdravljen sa entuzijazmom od strane stanovništva.{{sfn|Evans|2005|pp=646–652}} Čehoslovačka je bil dom velike nemačke manjine, koja je živela uglavnom u [[Sudeti|Sudetskoj oblasti]]. Pod pritiskom separatističkih grupa u okviru [[Partije sudetskih nemaca|Partije sudetskih Nemaca]], češka vlada je ponudila ekonomske ustupke u regionu.{{sfn|Evans|2005|p=667}} Hitler je odlučio da ne uključi samo Sudetsku oblast u Rajh, već i celu Čehoslovačku.{{sfn|Kershaw|2008|p=417}} Nacisti su preduzeli propagandnu kampanju u pokušaju da steknu podršku za invaziju.{{sfn|Kershaw|2008|p=419}} Najviši vojni lideri nisu bili za ratni plan, jer Nemačka nije bila spremna za rat.{{sfn|Evans|2005|pp=668–669}} Kriza je dovela do ratnih priprema Britanaca, Čeha i Francuza (čehoslovačkih saveznika). U pokušaju da se izbegne rat, britanski premijer [[Nevil Čemberlen]] je ugovorio niz sastanaka, čiji je ishod bio [[Minhenski sporazum]], potpisan 29. septembra 1938. Čehoslovačka vlada je bila primorana da prihvati aneksiju Sudetske oblasti u Nemačku. Čemberlen je dočekan sa oduševljenjem kada je sleteo u Londonu donevši, po njegovim rečima, "mir za naše vreme."{{sfn|Evans|2005|pp=671–674}} Sporazum je potrajap šest meseci pre nego što je Hitler okupirao ostatak teritoriji Češke u martu 1939.{{sfn|Evans|2005|p=683}} U Slovačkoj je stvorena [[Slovačka republika (1939-1945)|marionetska država]].{{sfn|Beevor|2012|p=24}} Austrijske i češke devizne rezerve su ubrzo oduzete konfiskovane od strane nacista, kao i zalihe sirovina kao što su metali i gotovi proizvodi robe, kao što su naoružanje i avioni, koji su isporučeni u Nemačku. Industrijski konglomerat [[Rajhsverk Herman Gering]] preuzeo kontrolu nad proizvodnim pogonima čelika i uglja u obe zemlje.{{sfn|Mazower|2008|pp=264–265}} === Poljska === U martu 1939. Hitler je zatražio povratak [[slobodni grad Dancing|slobodnog grada Dancinga]] i [[Poljski koridor|Poljskog koridora]], pojas kopna kojim je [[Pruska]] bila odvojena od ostatka Nemačke. Britanci su najavili da će doći u pomoć Poljske, ako bude napadnuta. Hitler je, verujući Britanci ne bi zapravo preduzeli akciju, naredio bi da plan invazije trebalo da bude spreman za ciljni datum septembra 1939.{{sfn|Evans|2005|pp=689–690}} Dana 23. maja je opisao svojim generalima svoj opšti plan kojine samo oduzimanje Poljskog koridora, već znatno širenje nemačke teritorije na istok na račun Poljske. Očekivao je da će ovog puta njegov plan biti ispunjen silom.{{sfn|Kershaw|2008|p=486}} Nemci su ponovo potvrdili svoj savez sa Italijom i potpisali sporazume o nenapadanju sa [[Danska|Danskom]], [[Estonija|Estonijom]] i [[Letonija|Letonijom]]. Trgovinske veze su ozvaničene sa [[Rumunija|Rumunijom]], [[Norveška|Norveškom]] i [[Švedska|Švedskom]].{{sfn|Evans|2005|p=691}} Hitlerov ministar spoljnih poslova [[Joakim fon Ribentrop]], organizovao je pregovore sa Sovjetskim Savezom o sporazum o nenapadanju čiji je ishod [[sporazum Molotov-Ribentrop]] potpisan u avgustu 1939.{{sfn|Kershaw|2008|p=496}} Sporazum je sadržao tajni protokol o podeli Poljske i baltičkih država u nemačke i sovjetske sfere uticaja.{{sfn|Snyder|2010|p=116}}{{sfn|Molotov-Ribbentrop Pact, 1939}} === Drugi svetski rat === ==== Spoljna politika ==== Nemačka spoljna politika za vreme rata uključivala je stvaranje savezničkih vlada pod direktnom ili indirektnom kontrolom iz Berlina. Glavni cilj je dobijanje trupa od važnijih saveznika, poput Italije i [[Kraljevina Mađarska (1920—1946)|Mađarske]], i miliona radnika i obilnih zaliha hrane od podređenih saveznika kao što su [[Višijevska Francuska]].{{sfn|Mazower|2008|loc=chapter 9}} Do jeseni 1942, na Istočnom frontu bilo je 24 divizije iz Rumunije, 10 iz Italije i 10 iz Mađarske.{{sfn|Weinberg|2005|p=414}} Kada neka država više nije bila pouzdana, Nemačka bi preuzela punu kontrolu, kao što je učinila sa Francuskom 1942, Italijom 1943, i Mađarskom 1944. Iako je Japan je zvanično moćan saveznik, odnos je bio dalek i bilo je malo koordinacije ili saradnje. Na primer, Nemačka je odbila da deli svoju formulu za dobijanje sintetičke nafte iz uglja skoro sve do kraja rata.{{sfn|Martin|2005|p=279–80}} ==== Početak rata ==== [[Nemačka invazija Poljske|Nemačka je napala Poljsku]] 1. septembra 1939. Ujedinjeno Kraljevstvo i Francuska su objavile rat Nemačkoj dva dana kasnije. Poljska je pala brzo, jer su Sovjeti napali sa istoka 17. septembra.{{sfn|Beevor|2012|p=32}} [[Rajnhard Hajdrih]], tadašnji šef [[Gestapo]]a, naredio je 21. septembra da Jevreji treba da se skupe i skoncentrišu u gradovima sa dobrim železničkim vezama. U početku je namera bila da se deportacije Jevreja usmere dalje na istok, ili eventualno na [[Madagaskar]].{{sfn|Longerich|2010|pp=148–149}} Korišćenjem od radnije pripemljenih spiskova, oko 65.000 poljske inteligencije, plemića, sveštenika i učitelja je ubijeni krajem 1939. u pokušaju da se uništi identitet Poljske kao nacije.{{sfn|Longerich|2010|p=144}}{{sfn|Evans|2008|p=15}}. Sovjeti je nastavili da napadaju, napredujući u Finskoj u [[Zimski rat|Zimskom ratu]], a nemačke snage su uključeni u akciju na moru. Ali nije bilo skoro nikakvih drugih aktivnosti do maja 1940, tako da je taj period postao poznat kao "[[lažni rat]]".{{sfn|Beevor|2012|p=40}} Od početka rata, [[blokada Nemačke (1939-1945)|britanska blokada]] pošiljki u Nemačku je imala uticaj na privreda Rajha. Nemci su bili posebno zavisini od stranih zaliha nafte, uglja i žitarica.{{sfn|Mazower|2008|p=260}} Da bi zaštitio švedske isporuke rude gvožđa u Nemačku, Hitler je naredio [[Norveški pohod|napad na Norvešku]], koja je izveden 9. aprila 1940. Veći deo zemlje su okupirale nemačke trupe do kraja aprila. Takođe, 9. aprila, Nemci su [[Nemačka invazija Danske|napali i okupirali Dansku]].{{sfn|Beevor|2012|pp=73–76}}{{sfn|Evans|2005|p=120}} ==== Osvajanje Evrope ==== Nasuprot stavu mnogih od njegovih visokih vojnih oficira, Hitler je naredio napad na Francusku i zemlje [[Beneluks]]a, koji je počeo u maju 1940.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Nemci su brzo osvojili [[Invazija Luksemburga|Luksemburg]], [[Bitka za Holandiju|Holandiju]] i [[Bitka za Belgiju|Belgiju]], a Francuska se predala se 22. juna.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Uprkos odredbama [[Haške konvencije]], industrijska preduzeća u Holandiji, Francuskoj i Belgiji su stavljene u službu proizvodnje ratnog materijala za okupatorsku nemačku vojsku. Zvaničnici okupiranih zemalja su videli ovu opciju kao bolju nego da njihovi građani budu deportovani u Nemačku na prinudni rad.{{sfn|Mazower|2008|p=265}} Nacisti su zaplenili od francuske hiljada lokomotiva i voznog parka, zalihe oružja i sirovina, kao što su bakar, kalaj, nafta i nikl.{{sfn|Evans|2008|pp=333–334}} Takođe su nametnuti finansijski zahtevi vladama okupiranih zemalja; isplate za troškove okupacije su stizali iz Francuske, Belgije i Norveške.{{sfn|Mazower|2008|p=271}} Trgovinska barijera dovela je do gomilanja zaliha, crnog tržišta i neizvesnosti oko budućnosti{{sfn|Mazower|2008|pp=272, 279}} Zalihe hrane su bile nesigurne; proizvodnja hrane je opala u većini oblasti u Evropi, ali ne kao vreme Prvog svetskog rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Grčka je iskusila glad u prvoj godini okupacije, a Holandija u poslednjoj godini rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Nemački napori da se obezbedi nafta uključivali su pregovare o snabdevanje od njihovog novog saveznika, [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]], koja je pristupila [[Trojni pakt|Trojnom paktu]] u novembru 1940.{{sfn|Evans|2008|p=151}}{{sfn|Kershaw|2008|p=584}} Hitler je ponudio mir novom britanskom lideru [[Vinston Čerčil|Vinstonu Čerčilu]], a nakon njegovog odbijanja, naredio seriju vazdušnih napada na aerodrome i radarske stanice [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo|Kraljevskog vazduhoplovstva]]. Međutim, nemački Luftvafe nije uspeo da pobedi Kraljevsko vazduhoplovstvo u ono što je postalo poznato kao [[bitka za Britaniju]].{{sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Do kraja oktobra, Hitler je shvatio potrebna vazdušna nadmoć neophodna za njegovu planiranu za invaziju na Britaniju nije mogla da se ostvare, pa je naredio [[Blic|noćne vazdušne napade]] na britanske gradove, uključujući [[bombardovanje Londona|London]], [[bombardovanje Plimuta|Plimut]] i [[bombardovanje Koventrija|Koventri]].{{sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} U februaru 1941, [[Nemački afrički korpus]] stigao je u [[Libija|Libiju]] da pomogne Italijanima u [[Severnoafrička kampanja|Severnoafričkoj kampanji]] u pokušaju da se zadrže snage [[Komonvelt]]a stacionirane u [[Egipat|Egiptu]].{{sfn|Evans|2008|p=149}} Dana 6. aprila, Nemačka je pokrenula invaziju na [[Aprilski rat|Jugoslaviju]] i [[operacija Marita|Grčku]].{{sfn|Evans|2008|p=153}} [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_183-L05487%2C_Paris%2C_Avenue_Foch%2C_Siegesparade.jpg|mini|levo|220p|Nemački vojnici marširaju u blizini Trijumfalne kapije u Parizu, 14. jun 1940.]] Dana 22. juna 1941, u suprotnosti sa sporazumom Molotov-Ribentrop, 5,5 miliona osovinskih vojnika je napalo Sovjetski Savez. Pored svrhu sticanja životnog prostora, ova velika ofanziva (pod tajnim imenom [[operacija Barbarosa]]) je imala cilj da uništi Sovjetski Savez i iskoristi njegove prirodne resurse za kasniju agresiju na zapadne sile.{{sfn|Evans|2008|pp=160–161}} Među nemačkim narodom reakcije su bile iznenađenje i strepnja. Mnogi su zabrinuti koliko dugo će se rat produžiti ili si sumnjali da Nemačka ne može da dobije rat na dva fronta.{{sfn|Evans|2008|pp=189–190}} Invazijom je osvojen ogroman prostor, uključujući i baltičke republike, [[Belorusija|Belorusiju]] i zapadnu [[Ukrajina|Ukrajinu]]. Nakon uspešne [[Bitka kod Smolenska (1941)|bitke kod Smolenska]], Hitler je naredio [[armijska grupa Centar|armijskoj grupi Centar]] da zaustavi svoje napredovanje ka [[Moskva|Moskvi]] i privremeno preusmeri svoje oklopne grupe za pomoć u opkoljavanju [[Lenjingrad]]a i [[Kijev]]a.{{sfn|Stolfi|1982}} Ova pauza je dala [[Crvena armija|Crvenoj armiji]] mogućnost da mobiliše nove rezerve. Napad na Moskvu, koji je nastavljen u oktobru 1941, [[bitka za Moskvu|završio se katastrofalno u decembru]].{{sfn|Stolfi|1982}} Dana 7. decembra 1941, Japan je [[napad na Perl Harbor|napao Perl Harbor]] na Havajima. Četiri dana kasnije, Nemačka je objavila rat [[SAD]].{{sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Hrane je nedostajalo u osvojenim oblastima Sovjetskog Saveza i Poljske, sa obrocima neadekvatnim da zadovolji nutritivne potrebe. Vojske u povlačenju vojske su spalile useve, a veći deo preostale hrane je odnesen u Nemačku.{{sfn|Evans|2008|p=43}} U samoj Nemačkoj, obroci su morali da se smanje 1942. U svojoj ulozi opunomoćenog u četvorogodišnjem planu, [[Herman Gering]] je zahtevao povećanje isporuke žita iz Francuske i ribe iz Norveške. Žetva. 1942 je bila dobra, a zalihe hrane ostala adekvatna u zapadnoj Evropi.{{sfn|Mazower|2008|pp=284–287}} [[Grupa Rajhslajter Rozenberg]] je bila organizacija koja je pljačkala umetnička dela i kulturna dobra iz jevrejskih kolekcija, biblioteka i muzeja širom Evrope. Samo iz Francuske je oko 26.000 vagona punih umetničkog blaga, nameštaja i drugih opljačkanih predmeta poslato nazad u Nemačku.{{sfn|Manvell|2011|pp=283–285}} Pored toga, vojnici su pljačkali ili kupovali robu, kao što su i odevni proizvodi-stvari koje je postajalo sve teže dobiti u Nemačkoj- i slali nazad kućama.{{sfn|Evans|2008|p=334}} ==== Prekretnica i poraz ==== Nemačka je bila skoro potpuno zavisna od uvoza nafte iz inostranstva.{{sfn|Mazower|2008|p=290}} U pokušaju da reši stalnu nestašicu uporan, Nemačka je u junu 1942. pokrenula [[operacija Plavo|operaciju Plavo]], ofanzivu na [[Kavkaz|kavkaska]] naftna polja.{{sfn|Glantz|1995|pp=108–110}} Sovjeti su pokrenuli kontraofanzivu 19. novembra i opkolili nemačku vojsku, koja je ostala zarobljena u [[bitka za Staljingrad|Staljingradu]] 23. novembra.{{sfn|Melvin|2010|pp=282, 285}} [[Herman Gering]] je uveravao Hitlera da [[6. nemačka armija|6. armija]] može biti snabdevana iz vazduha, ali se ispostavilo da to nije bilo moguće{{sfn|Evans|2008|pp=413, 416–417}} Hitlerovo odbijanje da se dozvoli povlačenje je dovelo do smrti 200.000 nemačkih i rumunskih vojnika, a od onih koji su se predali 31. januara 1943, samo 6.000 preživelih se vratilo u Nemačku posle rata.{{sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Sovjetske snage su nastavile da potiskuje Nemce na zapad posle neuspele nemačke ofanzive [[bitka kod Kurska|kod Kurska]], a do kraja 1943, Nemci su izgubili većinu svojih teritorijalnih dobitaka na istoku {{sfn|Shirer|1960|p=1007}}. U Egiptu, Afrički korpus feldmaršala [[Ervin Romel|Ervina Romela]] su porazile britanske snage pod feldmaršalom [[Bernard Montgomeri|Bernardom Montgomerijem]] u oktobru 1942.{{sfn|Evans|2008|p=467}} Savezničke snage su se [[operacija Haski|iskrcale na Siciliji]] u julu 1943, a u [[Saveznička invazija Italije|Italiji u septembru]].{{sfn|Evans|2008|p=471}} U međuvremenu, američki i britanski bombarderi, sa bazama u Britaniji, počeli operacije protiv Nemačke. U nastojanju da uništi nemački moral, mnogi misijama je namerno naređivano da bombarduju civilne ciljeve.{{sfn|Evans|2008|pp=438–441}} Uskoro nemačka proizvodnja aviona nije mogla da drži korak sa gubicima, a bez vazduhoplovne odbrane, saveznička bombardovanja su postala još razornija. Gađanjem rafinerija nafte i fabrika, bombardovanja su do kraja 1944. osakatila nemačke ratne napore.{{sfn|Evans|2008|p=461}} [[Datoteka:SFP 186 - Flug ueber Berlin.ogv|mini|thumb|left|time=6|Film [[Američko vadzuhoplovstvo|Američkog vazduhoplovstva]] o razaranja u centru Berlina u julu 1945.]] Dana 6. juna 1944 , američke, britanske i kanadski snage su uspostavile [[Zapadni front (Drugi svetski rat)|Zapadni front]] [[iskrcavanje u Normandiji|iskrcavanjem u Normandiji]].{{sfn|Beevor|2012|pp=576–578}} Dana 20. jula 1944, Hitler je jedva preživeo [[Julska zavera|bombaški napad]].{{sfn|Beevor|2012|pp=604–605}} Zbog toga je naredio surovu odmazdu, što je dovelo do 7.000 hapšenja i pogubljenju preko 4.900 ljudi.{{sfn|Shirer|1960|p=1072}} Neupešna [[Ardenska ofanziva]] (16. decembar 1944 - 25. januar 1945) bila je poslednji veliki nemački poduhvat u ratu. Sovjetske snage su ušle u Nemačku 27. januara.{{sfn|Shirer|1960|pp=1090–1097}} Hitlerovo odbijanje da prizna poraz i njegovo stalno insistiranje da se rat mora voditi do poslednjeg čoveka dovelo do nepotrebne smrti i razaranja u poslednjim mesecima rata.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Preko svog ministra pravde, [[Oto Georg Tirak|Ota Tiraka]], on je naredio da svako ko nije spreman da se bori mora po kratkom postupku na vojni sud. Na hiljade ljudi je ubijeno.{{sfn|Kershaw|2012|pp=224–225}} U mnogim oblastima, ljudi su tražili načine da se predaju nadolazećim Saveznicima, uprkos opomenama lokalnih lidera da nastave borbu. Stepen samoubistava u Nemačkoj se povećavo, kako se rat približavao kraju, posebno u krajevima u koje je stizala Crvena armija. Hitler je takođe naredio [[Spaljena zemlja|namerno uništavanje]] saobraćajnica, mostova, industrije i druge infrastruktura. Ministar za naoružanje [[Albert Šper]] je uspeo u tome da se ovo naređenje ne sprovede u potpunosti.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Tokom [[bitka za Berlin|bitke za Berlin]] (16. april 1945 - 2. maj 1945 ), Hitler i njegovo osoblje su živeli u podzemnom [[Firerbunker]]u, dok se Crvena armija približavala.{{sfn|Shirer|1960|p=1108}} Dana 30. aprila, kada su sovjetske trupe bile daleko jedan ili dva bloka od [[Rajhskancelarija|Rajhskancelarije]], Hitler i [[Eva Braun]] su [[smrt Adolfa Hitlera|izvršili samoubistvo]] u bunkeru.{{sfn|Kershaw|2008|pp=954–955}} Gebels i njegova supruga [[Magda Gebels|Magda]] su počinili samoubistvo sutradan, posle ubistva svoje [[Deca Jozefa Gebelsa|šestoro dece]].{{sfn|Beevor|2002|p=381}} Dana 2. maja general [[Helmut Vajdling]] je bezuslovno predao Berlin sovjetskom generalu [[Vasilij Čujkov|Vasiliju Čujkovu]]. Hitlera je nasledio veliki admiral [[Karl Denic]] kao predsednika Rajha i Gebelsa kao Rajhskancelar.{{sfn|Shirer|1960|p=1126}} U periodu od 4. do 8. maja 1945. većina preostalih nemačkih oružanih snaga se predala bezuslovno. [[Akt o predaji Nemačke]] potpisan je 7. maja, čime je obeležen [[kraj Drugog svetskog rata u Evropi]].{{sfn|Beevor|2002|pp=400–402}} ==== Nemačke žrtve ==== [[Datoteka:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|mini|Američka vojska minirala je kukasti krst na sedištu Nacističke partije u [[Nirnberg]]u]] [[Datoteka:The British Army in North-west Europe 1944-45 B14736.jpg|thumb|levo|Nemačke izbeglice u [[Bedburg]]u, kod [[Kleve]]a, 19. februara 1945.]] Procene o nemačkim ratnim žrtvama idu od 5,5 do 6,9 miliona osoba.{{sfn|Hubert|1998|p=272}} Studija nemačkog istoričara Rigiger OvermansRidigera Overmansa je dala brojku od 5,3 miliona ubijenih i nestalnih pripadnika nemačke vojske, računajući tu i oko 900.000 regrutovanih van nemačkih granica iz 1937, u Austriji i srednjoj i istočnoj Evropi.{{sfn|Overmans|2000|p=Bd. 46}} Civilne žrtve zbog savezničkih strategijskih bombardovanja unutar granica iz 1942. iznosile su oko 437.000. Jpš oko 20.000 je ubijeno u kopnenoj kampanji.{{sfn|''Wirtschaft und Statistik''|1956}}{{sfn|Statistisches Jahrbuch|1960|p=78}} Oko 22.000 civila je umrlo tokom bitke za Berlin.{{sfn|Antill|2005|p=85}} Druge brojke o civilnim žrtvama iznose oko 300.000 Nemaca (računajući i Jevreje) koji su bili žrtve nacističkih političkih, rasnih i verskih progona,{{sfn|''Germany Reports''|1961|p=62}} i 200.000 koji su bili ubijeni u nacističkom prgramu eutanazije.{{sfn|Bundesarchiv}} Politički sudovi zvani ''[[Zondergeriht]]'' osudili su na smrt oko 12.000 članova [[Nemački pokret otpora|nemačkog pokreta otpora]], a civilni sudovi su osudili još 40.000 Nemaca.{{sfn|Hoffmann|1996|p=xiii}} Takođe su se desila [[Silovanja tokom okupacije Nemačke|masovna silovanja Nemica]].{{sfn|Beevor|2002|pp=31–32, 409–412}} Na kraju rata, u Evropi je bilo više od 40 miliona [[izbeglica]],{{sfn|''Time'', 9 July 1979}} njena privreda je propala, a 70% njene industrijske infrastrukture je bilo uništeno.{{sfn|Pilisuk|Rountree|2008|p=136}} Između 12 i 15 miliona Nemaca je [[bekstvo i proterivanje Nemaca (1944–1950)|izbeglo ili proterano]] iz istočne i srednje Evrope u Nemačku.{{sfn|Douglas|2012|p=1}} Tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]], vlada [[Zapadna Nemačka|Zapadne Nemačke]] je procenila da je broj žrtava iznosi 2,2 miliona mrtvih civila zbog bekstva i progona Nemaca i [[prisilni rad Nemaca u Sovjetskom Savezu|prisilnog rada Nemaca u Sovjetskom Savezu]].{{sfn|''Die deutschen Vertreibungsverluste'', 1939/50|pp=38, 46}} Ova brojka je bila neosporena do 1990ih, kada su neki istoričari spustili broj na 500.000–600.000 povrđenih smrtnih slučajeva.{{sfn|Overmans|1994|pp=51–63}}{{sfn|Haar|2009|pp=363–381}}{{sfn|Hahn|Hahnova|2010|pp=659–726}} Nemačka vlada je 2006. ponovila svoj stav o 2-2,5 miliona smrtnih slučajeva. == Hronologija == # [[30. 1.|30. januar]] [[1933]]. Adolf Hitler postaje kancelar Njemačke u manjinskoj vladi (njegova stranka ima 38% glasova u ''Reichstagu'', njemačkom parlamentu) # [[28. 2.|28. februar]] 1933. 86-godišnji [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]] pod Hitlerovim pritiskom potpisao "Zakon o obrani naroda i države", kojim se Ustavom zagarantirana ljudska prava ukidaju # [[5. 3.|5. mart]] 1933. na izborima nacisti dobivaju 44% glasova, zajedno s konzervativnim nacionalistima prvi put imaju većinu u parlamentu # [[23. 3.|23. mart]] 1933. - u Reichstagu izglasan "Zakon o punomoći" kojim se sve ovlasti parlamenta preseljavaju na Vladin kabinet, praktično Hitleru u ruke # [[10. 5.|10. maj]] 1933. - palež liberalnih knjiga u [[Berlin]]u # [[22. 6.|22. jun]] 1933. - nacistička stranka jedina u Njemačkoj (ostale su zabranjene ili raspuštene) # [[26. 1.|26. januar]] [[1934]]. Njemačka i Poljska potpisale 10-godišnji pakt o nenapadanju # [[30. 6.|30. jun]] 1934. - "[[Noć dugih noževa]]" - pokolj (strijeljanje) mnogobrojnih nepoćudnih Hitleru i vodstva [[SA]] (Sturmabteilung), jer su smetali tadašnjem vojnom vrhu, a Hitler im je ispunio želju # [[2. 8.|2. avgust]] 1934. predsjednik Hindenburg umire, Hitler sjedinjuje položaj kancelara i predsjednika u novu funkciju: Führer (vođa) === Vojna hijerarhija === '''[[Wehrmacht]]''' - Vojska :'''[[OKW]]''' - Vrhovno zapovjednštvo pješaštva ::Šef OKW-a - [[feldmaršal]] '''[[Wilhelm Keitel]]''' :::Načelnik operativnog stožera - [[general pukovnik]] '''[[Alfred Jodl]]''' '''[[Heer]]''' - Pješaštvo :'''[[OKH]]''' - Vrhovno zapovjedništvo vojske :Vojni vođe u službi ::[[general pukovnik]] '''[[Werner von Fritsch]]''' (1935. - 1938.) ::[[feldmaršal]] '''[[Walther von Brauchitsch]]''' (1938. - 1941.) ::[[Führer (titula)|Führer]] i [[Njemački kancelar|Reichskanzler]] '''[[Adolf Hitler]]''' (1941. - 1945.) :::[[feldmaršal]] '''[[Ferdinand Schörner]]''' (1945.) '''[[Kriegsmarine]]''' - Mornarica :'''[[OKM]]''' - Vrhovno zapovjedništvo mornarice :Mornarički vođe u službi ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Erich Raeder]]''' (1923. - 1943.) ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Karl Dönitz]]''' (1943.-1945.) ::[[General admiral]] '''[[Hans-Georg von Friedeburg]] ''' (1945.) '''[[Luftwaffe]]''' - ratno zrakoplovstvo :'''[[OKL]]''' - Vrhovno zapovjedništvo ratnog zrakoplovstva ::''[[Reichsluftschutzbund]]'' :Zrakoplovno vođe u službi ::''[[Reichsmarschall]]'' '''[[Hermann Göring]]''' (do 1945.) ::[[feldmaršal]] '''[[Robert Ritter von Greim]]''' (1945.) '''[[Abwehr]]''' - Obavještajna služba :[[kontraadmiral]] '''[[Konrad Patzig]]''' (1932. - 1935.) :[[vice admiral]] '''[[Wilhelm Canaris]]''' (1935. - 1944.) '''[[Waffen SS]]''' :[[Reichsführer-SS]] '''[[Heinrich Himmler]]''' == Popis važnijih zvaničnika Trećeg Reicha == (ovdje je navedeno samo njih 15, za cjelovit popis vidi [[Istaknuti nacisti]]) '''[[Adolf Hitler]]''' - Führer (vođa)- premijer, predsjednik države i vrhovni zapovjednik [[Wehrmacht]]a<br /> '''[[Hermann Göring]]''' - ''Reichsmarshall'' i premijer. Ministar zrakoplovstva.<br /> '''[[Rudolf Hess]]''' - ''Führer''-ov zamjenik<br /> '''[[Joseph Goebbels]]''' - ministar propagande<br /> '''[[Albert Speer]]''' - Hitlerov arhitekt i budući ministar naoružanja<br /> '''[[Heinrich Himmler]]''' - zapovjednik [[SS]]-a i upravitelj njemačke policije<br /> '''[[Martin Bormann]]''' - voditelj NSDAP-a (nacističke stranke)<br /> '''[[Joachim von Ribbentrop]]''' - ministar vanjskih poslova<br /> '''[[Alfred Rosenberg]]''' - ''Reichsleiter''<br /> '''[[Walther Funk]]''' - ministar industrije<br /> '''[[Wilhelm Frick]]''' - ministar unutarnjih poslova<br /> '''[[Ernst Kaltenbrunner]]''' - Vođa [[RSHA]]<br /> '''[[Hjalmar Schacht]]''' - ministar bez lisnice, predsjednik ''Reichsbank''<br /> '''[[Konstantin von Neurath]]''' - voditelj tajnog Kabineta.<br /> '''[[Arthur Seyss-Inquart]]''' - ''Reichsstatthalter'' (namjesnik) u Austriji == Napomene == {{napomene}} == Reference == {{izvori|4}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Nazi Germany}} * {{en icon}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=31 Axis History Factbook — Third Reich] * {{en icon}} [http://www.thirdreichruins.com/index.htm Third Reich in Ruins] - Photos taken during the Nazi regime compared to present-day locations * {{en icon}} [http://hitlernews.cloudworth.com/ Hitler's Third Reich in the News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074115/http://hitlernews.cloudworth.com/ |date=2010-07-22 }} - Daily edited review of Third Reich-related news and articles. * {{en icon}} [http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf The High Cost of Vengeance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108102925/http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf |date=2006-11-08 }}, by [[Freda Utley]] (1949; PDF, size - 20 MB) * {{de}} [http://www.ns-archiv.de/index.php NS-Archiv] - Large collection of original scanned Nazi documents * {{de}} [http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm The German Resistance and the USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230145417/http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm |date=2006-12-30 }} * {{de}} [http://www.vl-zeitgeschichte.de WWW-Virtual Library Contemporary History - Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120903002314/http://www.vl-zeitgeschichte.de/ |date=2012-09-03 }} - Catalog with online resources * {{de}} [http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich The Third Reich and National Socialism in Color - a video documentary by Spiegel TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123013533/http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich |date=2007-11-23 }} * {{ru}} [http://www.weaponplace.ru/reih.php Weapons of the Third Reich] [[Kategorija:Treći Reich| ]] [[Kategorija:Njemačka između dva svjetska rata]] [[Kategorija:Njemačka u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Države i teritorije pod kontrolom Sila osovine]] ka8w17ow729baoci5b73rx6wnj6ehs1 42600609 42600606 2026-05-21T02:23:28Z Vipz 151311 /* top */ 42600609 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Njemački Reich |izvorno_ime = {{jez|de|Deutsches Reich}} <br /> {{small|1933. – 1943.}} <hr> '''Veliki Njemački Reich''' <br /> {{jez|de|Großdeutsches Reich}} <br /> {{small|1943. – 1945.}} |zastava = Flag of Germany (1935–1945).svg |zastava_i = Zastava Njemačke |grb_i = Grb Njemačke |grb = Reichsadler.svg |genitiv = Trećeg Reicha |kontinent = Europa |država = Njemačka |godina_start = 1933. |godina_kraj = 1945. |mapa = German Reich 1942 (Extended).svg |mapa_opis = Njemačka u drugoj polovici 1942. godine, na vrhuncu svoje teritorijalne kontrole: <div style="text-align: left; padding-left: 1em;"> {{legenda|#008100|Njemački Reich{{efn|Uključujući [[Protektorat Češka i Moravska]] i [[Generalno gubernatorstvo]].}}}} {{legenda|#47ca44|[[Reichskommissariat|okupirane teritorije pod <br />civilnom administracijom]]}} {{legenda|#a6e0a6|[[Militärverwaltung|okupirane teritorije pod <br />vojnom administracijom]]}} </div> |geslo = <!-- ''"Ein Volk, ein Reich, ein Führer."''<br />{{nowrap|''"Jedan narod, jedno carstvo, jedan vođa"''}} — propagandna parola, ali ne i službeno državno geslo --> |himna = <br /> „{{jez|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}” <br /> („Pjesma Nijemaca”) <br /> [[File:Das Deutschlandlied.ogg]] <br /> „{{jez|de|[[Horst-Wessel-Lied]]}}”{{efn|Rajhskancelar unutrašnjih poslova ({{jez|de|Reichsinnenminister}}) [[Wilhelm Frick]] je 12. jula 1933. naredio da se „{{jez|de|Horst-Wessel-Lied}}” izvodi odmah nakon državne himne „{{jez|de|Das Lied der Deutsche}}”.}} <br /> („Pjesma [[Horst Wessel|Horsta Wessela]]”) <br /> [[File:Песня Хорста Весселя.ogg]] |glavni_grad = [[Berlin]] |latd=52 |latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=24 |longEW=E |jezik = [[nemački jezik|njemački]] |vlada_tip = [[Unitarna država|unitarna]] [[fašistička država]] |titula_vođa = ''[[Führer (pozicija)|Führer]]'' |vođa1 = Adolf Hitler |godina_vođa1 = [[1934]]–[[1945]] |titula_predstavnik = [[Predsednik Njemačke|Predsjednik]] |predstavnik1 = Paul von Hindenburg |godina_predstavnik1 = [[1933]]–[[1934]] |predstavnik2 = Karl Dönitz |godina_predstavnik2 = [[1945.]] |titula_zamjenik = [[Njemački kancelar|Kancelar]] |zamjenik1 = Adolf Hitler |godina_zamjenik1 = [[1933]]–[[1945]] |zamjenik2 = Joseph Goebbels |godina_zamjenik2 = [[1945.]] |zamjenik3 = [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk|Ludwig von Krosigk]] |godina_zamjenik3 = [[1945.]] |era = Međuratni period i [[Drugi svjetski rat]] |događaj_start = [[Hitlerov uspon na vlast|Preuzimanje vlasti]] |datum_start = [[30. januara]] [[1933.]] |događaj1 = [[Zakon o ovlastima|{{nowrap|Zakon o ovlastima}}]] |datum_događaj1 = [[23. marta]] [[1933.]] |događaj2 = [[Nirnberški zakoni]] |datum_događaj2 = {{nowrap|[[15. septembra]] [[1935.]]}} |događaj3 = [[Anschluss]] |datum_događaj3 = [[12. marta|12.]]/[[13. marta]] [[1938.]] |događaj4 = [[Invazija na Poljsku]] |datum_događaj4 = [[1. septembra]] [[1939.]] |događaj5 = [[Bitka za Francusku|Pad Francuske]] |datum_događaj5 = [[22. juna]] [[1940.]] |događaj6 = [[Invazija na Sovjetski Savez|Invazija na<br />Sovjetski Savez]] |datum_događaj6 = [[22. juna]] [[1941.]] |događaj7 = [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovo samoubistvo]] |datum_događaj7 = [[30. aprila]] [[1945.]] |događaj8 = [[Bitka za Berlin|Pad Berlina]] |datum_događaj8 = [[2. maja]] [[1945.]] |događaj9 = [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|Kapitulacija]] |datum_događaj9 = [[8. maja|8.]]/[[9. maja]] [[1945.]] |događaj10 = Hapšenje [[Flensburška vlada|Flensburške vlade]] |datum_događaj10 = [[23. maja]] [[1945.]] |događaj_kraj = [[Berlinska deklaracija]] |datum_kraj = [[5. juna]] [[1945.]] |stat_površina1 = 633786 |stat_pop1 = 69314000 |stat_godina1 = 1939 |ref_površina1 =<ref>''Statistisches Bundesamt'' (Federal Statistical Office), * breaks code* [http://www.destatis.de/download/jahrbuch/stjb2.pdf ''Statistisches Jahrbook 2005 für die Bundesrepublik Deutschland''], str. 8.</ref> |ref_pop1 =<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-4901.html Germany — Country Study]</ref> |valuta = [[Reichsmarka]] |p1 = Weimarska Republika |flag_p1 =Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg |p2 = [[Saar (Liga naroda)|Saar]] |flag_p2 = Flag of Saar 1920-1935.svg |p3 = Prva Austrijska Republika |flag_p3 = Flag of Austria.svg |p4 = Prva Čehoslovačka Republika |flag_p4 = Flag of Czechoslovakia.svg |p5 = Druga Poljska Republika |flag_p5 = Flag_of_Poland.svg |p6 = [[Luksemburg|Veliko Vojvodstvo Luksemburg]] |flag_p6 = Flag_of_Luxembourg.svg |s1 = [[Saveznička okupacija Njemačke|Njemačka]] |flag_s1 = Flag of Germany (1946-1949).svg |s2 = [[Saveznička okupacija Austrije|Austrija]] |flag_s2 = Flag of Austria.svg |s3 = Treća Čehoslovačka Republika |flag_s3 = Flag of Czechoslovakia.svg |s4 = NR Poljska |flag_s4 = Flag_of_Poland.svg |s5 = Luksemburg |flag_s5 = Flag_of_Luxembourg.svg |fusnote = }} '''Nacistička Njemačka''', poznata i kao '''Treći Reich''' ({{jez-de|Drittes Reich}}), službeno '''Njemački Reich''' ({{jez|de|Deutsches Reich}}; 1933–1943) i kasnije '''Veliki Njemački Reich''' ({{jez|de|Großdeutsches Reich}}; 1943–1945), bila je njemačka [[totalitarizam|totalitarna diktatura]] pod vlašću [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] i [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalističke njemačke radničke stranke]] (NSDAP) od 1933. do 1945. [[Nacizam|Nacisti]] su izrazima „Treći Reich” i „Tisućljetni Reich” ({{jez|de|Tausendjähriges Reich}}) Nacističku Njemačku predstavljali kao nasljednicu [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetog Rimskog Carstva]] („Prvi Reich”; 800–1806) i [[Njemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]] („Drugi Reich”; 1871–1918). Nacistički režim u [[Njemačka|Njemačkoj]] trajao je dvanaest godina, od Hitlerovog imenovanja za kancelara 30. januara 1933. do [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovne kapitulacije Njemačke]] pred [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945]], kojom je završen [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Nacistička stranka je nakon [[Parlamentarni izbori u Njemačkoj u julu 1932.|federalnih izbora u julu 1932.]] postala najveća stranka u [[Reichstag|parlamentu]], ali nije ostvarila apsolutnu većinu. Adolf Hitler je odbio učestvovati u koalicijskoj vladi ukoliko ne bi bio na njenom čelu. U takvim okolnostima, [[šef vlade|šefa vlade]] je mogao imenovati [[šef države]]. [[Paul von Hindenburg]], tadašnji [[predsjednik Njemačke]], pod pritiskom je političara, industrijalaca i poslovnih krugova 30. januara 1933. Adolfa Hitlera postavio na položaj [[njemački kancelar|rajhskancelara]]. Temelji za Hitlerovu [[diktatura|diktaturu]] postavljeni su nakon [[Paljenje Reichstaga|paljenja Reichstaga]] u februaru iste godine, za koje su nacisti optužili [[komunizam|komuniste]]. Hitler je nakon paljenja Reichstaga uvjerio Hindenburga da donese [[Dekret o požaru u Reichstagu]], kojim su ograničene [[građanska prava|građanske slobode]] i omogućeno suzbijanje [[politička opozicija|političke opozicije]]. U martu je usvojen [[Zakon o ovlastima]], kojim je Hitler dobio pravo donositi zakone bez parlamentarnog nadzora. Time je učvrstio diktatorsku vlast, započeo represiju nad protivnicima i osnovao [[koncentracioni logor Dachau]], prvi [[koncentracioni logor]]. Nakon Hindenburgove smrti 1934. Hitler je spojio funkcije predsjednika i kancelara u titulu [[Führer|Führera]], a vlast koncentrirao u [[Hitlerov kult ličnosti|svojoj ličnosti]]. Nacisti su nakon konsolidacije vlasti uspostavili gotovo potpunu kontrolu nad političkim, društvenim i kulturnim životom. [[Rasizam]], [[antisemitizam]] i [[nacistička eugenika]] činili su ideološku osnovu nacističkog režima. Na toj su osnovi počivali sistematski [[progon|progoni]] i [[masovni zločini]]. Režim Nacističke Njemačke usmrtio je oko šest miliona [[Jevreji u Evropi|evropskih Jevreja]] tokom [[genocid]]a poznatog kao [[Holokaust]]. Pored Jevreja, nacistički režim sistematski je progonio i [[Romi|Rome]], [[Slaveni|Slavene]], [[homoseksualci|homoseksualce]],{{efn|Glavni članak: [[Progon homoseksualaca u Nacističkoj Njemačkoj]].}} [[ljevica|ljevičare]] i druge [[disident|disidente]], [[Jehovini svjedoci|Jehovine svjedoke]], [[slobodni zidar|slobodne zidare]], osobe s mentalnim ili fizičkim [[invaliditet|invaliditetom]],{{efn|Pogledajte članak: [[Akcija T4]].}} osobe koje je označavao kao „radno nesklone”, i sve druge režimu „nepoželjne” skupine, podvrgavajući ih zatvaranju bez suđenja, zatočivanju u koncentracionim logorima, [[deportacija|deportacijama]], [[Prisilni rad|prisilnom radu]] i ubistvima. Kako bi odgovorili na posljedice [[Velika depresija|Velike depresije]], nacisti su se oslonili na veliku [[vojna potrošnja|vojnu potrošnju]], opsežne javne radove, uključujući izgradnju ''[[Reichsautobahn|Reichsautobahna]]'', te masivan tajni program [[Njemačko ponovno naoružavanje|ponovnog naoružavanja]], kojim je formiran ''[[Wehrmacht]]'', a sve je bilo finansirano [[Deficitarno financiranje|deficitnim trošenjem]]. Povratak ekonomske stabilnosti, brzo smanjenje [[nezaposlenost|nezaposlenosti]] te Hitlerovi [[diplomacija|diplomatski]] uspjesi i [[Državni teritorij|teritorijalna]] osvajanja doprinijeli su učvršćivanju podrške koju je režim uživao među stanovništvom. [[Nacistička propaganda]] i kult Führera bili su važna obilježja režima, naročito vidljiva na [[Nirnberški skupovi|Nirnberškim skupovima]] i u iskorištavanju [[Ljetne olimpijske igre 1936.|Ljetnih olimpijskih igara 1936.]] u Berlinu radi <!--promicanja slike nove Njemačke kao tolerantne i gostoljubive nacije te--> jačanja međunarodnog ugleda. Vodeći sve agresivniju teritorijalnu politiku, Hitler je 1938. u [[Anschluss|Anschlussu]] pripojio [[Austrija|Austriju]] i zauzeo [[Sudetska oblast|Sudetsku oblast]] [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. Nedjelju dana nakon potpisivanja [[Pakt Ribbentrop–Molotov|pakta o nenapadanju sa Sovjetskim Savezom]], Njemačka je [[Invazija Poljske|1. septembra 1939. napala Poljsku]], čime je započeo [[Drugi svjetski rat]]. U savezu s [[Fašistička Italija|fašističkom Italijom]] i [[Sile Osovine|silama Osovine]], Njemačka je do 1940. ovladala većim dijelom [[Kontinentalna Evropa|kontinentalne Evrope]], nastojeći na osvojenim područjima uspostaviti nacistički [[Novi poredak]]. U [[Bitka za Britaniju|Bitki za Britaniju]] nije uspjela osigurati [[zračna nadmoć|zračnu nadmoć]] potrebnu za [[Operacija Morski lav|invaziju na Britaniju]]. Nakon [[Operacija Barbarossa|invazije na Sovjetski Savez]] 1941, u sklopu svog [[rat istrebljenja|rata istrebljenja]] u istočnoj Evropi, Nacistička Njemačka počela je provoditi ''[[Generalplan Ost]]'' i [[Plan gladi]]. Nakon poraza u [[Bitka za Staljingrad|Bitki za Staljingrad]] i [[Bitka kod Kurska|Bitki kod Kurska]], te ulaska [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u rat, Njemačka je 1943. izgubila stratešku inicijativu. Do kraja 1944. zapadni saveznici stigli su do [[Rajna|Rajne]], a u martu 1945. prešli su je i ušli u Njemačku sa zapada. Tokom ljeta i jeseni 1944. [[Crvena armija]] prodrla je kroz [[Balkan]], a u januaru 1945. ušla je u [[Istočna Pruska|Istočnu Prusku]] i time ušla u Njemačku s istoka. Savezničko strateško bombardiranje Njemačke oslabilo je njenu sposobnost za nastavak rata i razorilo brojne gradove. Nekoliko dana nakon [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovog samoubistva]] 30. aprila 1945, [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovnom kapitulacijom Njemačke]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945.]] okončan je [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Hitlerovo odbijanje da prizna poraz doprinijelo je daljnjem razaranju Njemačke te dodatnim ljudskim gubicima u završnoj fazi rata. U poratnom razdoblju, Saveznici su [[Savezničke okupacijske zone u Njemačkoj|Njemačku podijelili na četiri okupacione zone]] i pokrenuli [[denacifikacija|denacifikaciju]], dok su vodeći preživjeli nacistički dužnosnici u [[Nirnberški proces|Nirnberškom procesu]] izvedeni pred Međunarodni vojni sud u [[Nürnberg|Nirnbergu]] za [[Zločin protiv mira|zločine protiv mira]], [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]]. == Historija == === Pozadina === {{main|Vajmarska republika}} Nemačka privreda je pretrpela ogromnu štetu nakon završetka [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], delimično zbog otplate ratne odštete po odredbama [[Versajski sporazum|Versajskog mira]] iz 1919. Vlada [[Vajmarska republika|Vajmarske Nemačke]] je štampala novac da bi isplatila odštetu i državni ratni dug, zbog čega je izbila [[hiperinflacija]] koja je dovela do naduvanih cena potrošačkih potreba, ekonomskog haosa i nemira zbog hrane.{{sfn|Evans|2003|p=103–108}} Kada nemačka vlada nije isplatila odštetu u januaru 1923, francuska vojska je [[Okupacija Rura|okupirala nemačke industrijske oblasti]] u [[Rurska oblast|Ruru]]. Zbog toga su izbili veliki građanski nemiri.{{sfn|Evans|2003|pp=186–187}} [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija]] (skraćeno Nacistička partija) je bila naslednica [[njemačka radnička partija|Nemačke radničke partije]], osnovane 1919, jedne od političkih partija [[krajnja desnica|krajnje desnice]] aktivne u to vreme u Nemačkoj. Program partije je uključivao uklanjanje Vajmarske republike, odbacivanje odredaba Versajskog mira, radikalni [[antisemitizam]] i anti[[komunizam]].{{sfn|Goldhagen|1996|p=85}} Nacisti su obećavali jaku centralnu vladu, prošireni ''[[lebensraum]]'' (životni prostor) za germanske narode, osnivanje nacionalne zajednice zasnovane na rasi i rasno čišćenje aktivnim progonom [[Jevreji|Jevreja]], kojima će biti oduzeto državljanstvo i građanska prava.{{sfn|Evans|2003|pp=179–180}} Nacisti su predlagali nacionalni i kulturni preporod na osnovu [[Folkiš pokret]]a.{{sfn|Kershaw|2008|p=81}} Kada se u SAD dogodio [[krah berze 1929.|berzanski krah]] 24. oktobra 1929, njegov uticaj na Nemačku je bio težak. Milioni radnika su otpušteni, a nekoliko velikih banaka je propalo. Hitler i nacisti su se pripremili da iskoriste vanredno stanje da bi stekli podršku za svoju partiju. Oni su obećavali da će ojačati privredu i pružiti zaposlenja.{{sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Mnogi glasači su verovali da je Nacistička partija sposobna da uspostavi red, uguši građanske nemire i poboljša međunarodni ugled Nemačke. Nakon [[Parlamentarni izbori u Nemačkoj (novembar 1932)|izbora novembra 1932.]], nacisti su bili najjača stranka u [[Rajhstag]]u, zazuzevši sa 37,4% glasova 230 poslaničkih mesta .{{sfn|Goldhagen|1996|p=87}} === Nacističko osvajanje vlasti === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|mini|levo|Adolf Hitler 1937.]] Iako su nacisti imali najveći udeo glasova na dvema parlamentarnim izborima 1932, oni nisu imali većinu, pa je Hitler bio na čelu kratkotrajne koalicione vlade koju su formirali Nacistička partija i [[Nemačka nacionalna narodna partija]].{{sfn|Evans|2003|pp=293, 302}} Pod pritiskom političara, industrijalaca i poslovne zajednice, predsednik [[Paul fon Hindenburg]] je imenovao Hitlera za [[kancelar (Njemačka)|kancelara Nemačke]] 30. januara 1933. ''[[mahtergrajfung]]'' (stecanje moći).{{sfn|Shirer|1960|pp=183–184}} U narednim mesecima, Nacistička partija je koristeći proces ''[[glajhsšaltung]]a'' (koordinacije) zabranila sve političke partije i doveli sve vidove života pod kontrolu partije.{{sfn|McNab|2009|p=14}} Svim građanskim organizacijama, uključujući udruženja poljoprivrednika, dobrovoljačke organizacije i sportske klubove, je rukovodstvo zamenjeno simpatizerima nacista ili članovima stranke. Do juna 1933. bukvalno jedine organizacije koje nisu bile pod kontrolom Nacističke partije bile su [[Rajhsver|vojska]] i verske organizacije.{{sfn|Evans|2005|p=14}} U noći 27. februara 1933. u zgradi Rajhstaga je [[paljenje Rajhstaga|podmetnut požar]]. [[Marinus van der Lube]], holandski komunista, je proglašen krivim za podmetanje požara. Hitler je tvrdio da je požar označavao početak komunističkog ustanka. [[Šturmabtajlung|SA]] odredi su nasilno ugnjetavali komuniste po celoj državi i oko 4000 članova [[Komunistička partija Nemačke|Komunističke partije Nemačke]] je uhapšeno. [[Dekret o požaru u Rajhstagu]], uveden 28. februara 1933. je ograničio većinu građanskih sloboda u Nemačkoj, uključujući slobodu okupljanja i slobodu štampe. Dekret je takođe dozvolio policiji da vremenski neograničeno pritvara ljude bez optužnice ili sudskog naloga. Političke korake je pratila jaka propaganda koja je uverila građane da daju podršku vladinim merama.{{sfn|Evans|2003|pp=329–334}} U martu 1933. [[Zakon o posebnim ovlašćenjima]], koji je predstavljao amandman na [[Vajmarski ustav]], je usvojen u Rajhstagu sa 444 glasova za prema 94 protiv.{{sfn|Evans|2003|p=354}} Ovaj amandman je omogućio Hitleru i njegovom kabinetu da usvajaju zakone-čak i one zakone koje krše ustav-bez saglasnosti predsednika ili Rajhstaga.{{sfn|Evans|2003|p=351}} Pošto je za usvajanje zakona bila potrebna dvotrećinska većina, nacisti su iskoristili odredbe Dekreta o požaru u Rajstagu da spreče nekoliko poslanika [[Socijaldemokratska partija Nemačke|Socijaldemokratske partije Nemačke]] da prisustvuju sednici, a komunisti su prethodno već bili zabranjeni.{{sfn|Shirer|1960|p=196}}{{sfn|Evans|2003|p=336}} Vlada je 10. maja konfiskovala svu imovinu Socijaldemokratske partije, a stranka je zabranjena u junu.{{sfn|Evans|2003|pp=358–359}} Preostale političke partije su bile raspuštene, a 14. jula 1933. Nemačka je de fakto postala jednopartijska država kada je zabranjeno osnivanje novih političkih parija.{{sfn|Shirer|1960|p=201}} Sledeći izbori novembra 1933., 1936 i 1938 su bili pod potpunom kontrolom nacista, jer su na njima učestvovali samo nacisti i mali broj nezavisnih poslanika.{{sfn|Evans|2005|pp=109, 637}} Regionalni parlamenti i ''[[Rajhsrat (Nemačka)|Rajshrat]]'' (gornji dom saveznog parlamenta) su ukinuti u januaru 1934.{{sfn|Evans|2005|p=109}} Nacistički režim je ukinuo simbole Vajmaske republike, uključujući nacionalnu [[zastava Nemačke|crno-crvenu-zlatnu trobojku]] i usvojio prilagođene simbole nemačkog carstva. Bivša carska crno-bela-crvena trobojka je vraćena kao jedna od dve zvanične zastave Nemačke; druga zastava je bila [[Zastava sa kukastim krstom|zastava Nacističke stranke sa kukastim krstom]], koja je 1935. postala jedina državana zastava. Nacistička himna ''[[Zastavu visoko]]'' je postala druga državna himna.{{sfn|Cuomo|1995|p=231}} U ovom periodu, Nemačka je i dalje bila u teškoj ekonomskoj situaciji. Milioni ljudi su i dalje bili nezaposleni, a stanje deficita je bilo zastrašujuće.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Hitler je znao da je oživljavanje ekonomije je od vitalnog značaja. Godine 1934, koristeći deficitarnu potrošnju, preduzeo je projekte javnih radova. Samo 1934. godine ukupno 1,7 miliona Nemaca je zaposleno na ovim projektima.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Prosečne zarade i po satu i po sedmici su počele da rastu.{{sfn|McNab|2009|p=56}} Predsednik fon Hindenburg je umro 2. avgusta 1934. Prethodnog dana, kabinet je doneo "Zakon o najvišoj državnoj Kancelariji Rajha", koji je značio da po Hindenburggovoj smrti, Kancelarija predsednika će biti ukinuta, a njegove nadležnosti spojene sa nadležnostima kancelara.{{sfn|Overy|2005|p=63}} Hitler je na taj način postao šef države i šef vlade. Zvanično je imenovan za [[Firer|Firera i Rajhskancelara]] (vođu i kancelara). Nemačka je sada bila totalitarna država sa Hitlerom na čelu.{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} Kao šef države. Hitler je postao vrhovni komandant oružanih snaga. Novi zakon je promenio menja tradicionalnu zakletvu lojalnosti vojnika, tako da su se oni zaklinjali na vernost Hitleru lično, a ne Kancelariji vrhovnog komandanta ili države.{{sfn|Kershaw|2008|p=317}} Spajanje predsedništva sa funkcijom kancelara je odobren sa 90% biračkog tela na [[Referendum u Nemačko 1934|plebiscitu]] 19. avgusta 1934.{{sfn|Shirer|1960|p=230}} Najvećem delu nemačkog naroda je laknulo da su sukobi i ulične borbi u vajmarske ere završeni. Stanovništvo je bilo preplavljeno propagandom koju je vodio [[Jozef Gebels]], koji je obećao mir i dosta za sve u ujedinjenoj zemlji bez marksista bez ograničenja Versajskog ugovora.{{sfn|Kershaw|2001|pp=50–59}} Prvi [[nacistički koncentracioni kamp]], prvobitno za političke zatvorenike, je otvoren u [[logor Dahau|Dahauu]] 1933.{{sfn|Evans|2003|p=344}} Na stotine logora različitih veličina i namena je napravljeno do kraja data.{{sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} === Militaristička spoljna politika === [[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|mini|desno|200p|Adolf Hitler i [[Benito Musolini]].]] Već u februaru 1933, Hitler je objavio da se mora preduzeti ponovno naoružanje, iako tajno u početku, kao i da to predstavlja kršenje Versajskog mira. Godinu dana kasnije on je rekao svojim vojnim liderima da je 1942. ciljni datum za početak rata na istoku.{{sfn|Evans|2005|pp=338–339}} On je povukao Nemačku iz [[Društvo naroda|Društva naroda]] 1933, tvrdeći da klauzula o razoružanju nije pravična, jer se primenjuje samo na Nemačku.{{sfn|Evans|2005|p=618}} [[Sar (Liga naroda)|Sarska oblast]], koja je bila stavljena pod nadzor Društva naroda na 15 godina na kraju Prvog svetskog rata, [[Sarski plebiscit|glasala je u januaru 1935.]] da ponovo postane deo Nemačke.{{sfn|Evans|2005|p=623}} Marta 1935. Hitler je izjavio da će Rajhsver biti povećan na 550.000 ljudi i da on stvara [[Luftvafe|vazduhoplovstvo]]{{sfn|Kitchen|2006|p=271}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] se složilo da Nemcima bude dozvoljeno da izgrade pomorsku flotu potpisivanje [[Anglo-nemački pomorski sporazum|Anglo-nemačkog pomorskog sporazuma]] 18. juna 1935.{{sfn|Evans|2005|p=629}} Kada je [[Drugi italijansko-abisinski rat|italijanska invazija Etiopije]] dovelo do blagih protesta britanske i francuske vlade, Hitler je 7. marta 1936. naredio da Rajhsveru da umaršira sa 3000 vojnika u rajnsku demilitarizovanu zonu, što je bilo u suprotnosti sa Versajskim mirom; još 30.000 vojnika su bili na pripravnosti. Kako je ta teritorija bila deo Nemačke, britanska i francuska vlada nisu smatrale da je istrajavanje da se ispoštuje sporazum vredno rizika od rata.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Na jednopartijskim izborima održanim 29. marta, Nacistička partija je dobila 98,9 % podrške.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Hitler je 1936. potpisao [[Antikominternski pakt]] sa [[Japan]]om i sporazum o nenapadanju sa [[Kraljevina Italija|fašističkom Italijom]] [[Benito Musolini|Benita Musolinija]], što će se uskoro nazivati "Osovina Rim-Berlin".{{sfn|Evans|2005|p=641}} Hitler je poslao [[Legija Kondor|vazduhoplovne i oklopne jedinice]] da pomognu generalu [[Fransisko Franko|Francisku Franku]] i njegovim nacionalističkim snagama u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]], koji je izbio u julu 1936. [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] je poslao manju vojsku da pomogne [[Druga španska republika|republikansku vladu]]. Frankovi nacionalisti su bili pobednici 1939. i postali su neformalni saveznici nacističke Nemačke.{{sfn|Steiner|2011|pp=181–251}} === Austrija i Čehoslovačka === {{main|Anšlus|Nemačka okupacija Čehoslovačke}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1970-005-28, Anschluss sudetendeutscher Gebiete.jpg|thumb|Nemci u [[Žatec]]u, Čehoslovačja, pozdravljaju nemačke vojnike sa [[nacistički pozdrav|nacističkim pozdravom]], 1938]] U februaru 1938. Hitler je naglasio austrijskom kancelari [[Kurt fon Šušnig|Kurtu Šušnigu]] potrebu da Nemačka da obezbedi svoje granice. Šušnig je zakazao plebiscit o austrijskoj nezavisnosti za 13. mart, ali je Hitler zahtevao da plebiscit bude otkazan. Dana 11. marta, Hitler je poslao ultimatum Šušnigu sa zahtevom da preda svu vlast austrijskoj Nacističkoj stranci ili će se suočiti sa invazijom. [[Vermaht]] je ušao u Austriju sledećeg dana, pozdravljen sa entuzijazmom od strane stanovništva.{{sfn|Evans|2005|pp=646–652}} Čehoslovačka je bil dom velike nemačke manjine, koja je živela uglavnom u [[Sudeti|Sudetskoj oblasti]]. Pod pritiskom separatističkih grupa u okviru [[Partije sudetskih nemaca|Partije sudetskih Nemaca]], češka vlada je ponudila ekonomske ustupke u regionu.{{sfn|Evans|2005|p=667}} Hitler je odlučio da ne uključi samo Sudetsku oblast u Rajh, već i celu Čehoslovačku.{{sfn|Kershaw|2008|p=417}} Nacisti su preduzeli propagandnu kampanju u pokušaju da steknu podršku za invaziju.{{sfn|Kershaw|2008|p=419}} Najviši vojni lideri nisu bili za ratni plan, jer Nemačka nije bila spremna za rat.{{sfn|Evans|2005|pp=668–669}} Kriza je dovela do ratnih priprema Britanaca, Čeha i Francuza (čehoslovačkih saveznika). U pokušaju da se izbegne rat, britanski premijer [[Nevil Čemberlen]] je ugovorio niz sastanaka, čiji je ishod bio [[Minhenski sporazum]], potpisan 29. septembra 1938. Čehoslovačka vlada je bila primorana da prihvati aneksiju Sudetske oblasti u Nemačku. Čemberlen je dočekan sa oduševljenjem kada je sleteo u Londonu donevši, po njegovim rečima, "mir za naše vreme."{{sfn|Evans|2005|pp=671–674}} Sporazum je potrajap šest meseci pre nego što je Hitler okupirao ostatak teritoriji Češke u martu 1939.{{sfn|Evans|2005|p=683}} U Slovačkoj je stvorena [[Slovačka republika (1939-1945)|marionetska država]].{{sfn|Beevor|2012|p=24}} Austrijske i češke devizne rezerve su ubrzo oduzete konfiskovane od strane nacista, kao i zalihe sirovina kao što su metali i gotovi proizvodi robe, kao što su naoružanje i avioni, koji su isporučeni u Nemačku. Industrijski konglomerat [[Rajhsverk Herman Gering]] preuzeo kontrolu nad proizvodnim pogonima čelika i uglja u obe zemlje.{{sfn|Mazower|2008|pp=264–265}} === Poljska === U martu 1939. Hitler je zatražio povratak [[slobodni grad Dancing|slobodnog grada Dancinga]] i [[Poljski koridor|Poljskog koridora]], pojas kopna kojim je [[Pruska]] bila odvojena od ostatka Nemačke. Britanci su najavili da će doći u pomoć Poljske, ako bude napadnuta. Hitler je, verujući Britanci ne bi zapravo preduzeli akciju, naredio bi da plan invazije trebalo da bude spreman za ciljni datum septembra 1939.{{sfn|Evans|2005|pp=689–690}} Dana 23. maja je opisao svojim generalima svoj opšti plan kojine samo oduzimanje Poljskog koridora, već znatno širenje nemačke teritorije na istok na račun Poljske. Očekivao je da će ovog puta njegov plan biti ispunjen silom.{{sfn|Kershaw|2008|p=486}} Nemci su ponovo potvrdili svoj savez sa Italijom i potpisali sporazume o nenapadanju sa [[Danska|Danskom]], [[Estonija|Estonijom]] i [[Letonija|Letonijom]]. Trgovinske veze su ozvaničene sa [[Rumunija|Rumunijom]], [[Norveška|Norveškom]] i [[Švedska|Švedskom]].{{sfn|Evans|2005|p=691}} Hitlerov ministar spoljnih poslova [[Joakim fon Ribentrop]], organizovao je pregovore sa Sovjetskim Savezom o sporazum o nenapadanju čiji je ishod [[sporazum Molotov-Ribentrop]] potpisan u avgustu 1939.{{sfn|Kershaw|2008|p=496}} Sporazum je sadržao tajni protokol o podeli Poljske i baltičkih država u nemačke i sovjetske sfere uticaja.{{sfn|Snyder|2010|p=116}}{{sfn|Molotov-Ribbentrop Pact, 1939}} === Drugi svetski rat === ==== Spoljna politika ==== Nemačka spoljna politika za vreme rata uključivala je stvaranje savezničkih vlada pod direktnom ili indirektnom kontrolom iz Berlina. Glavni cilj je dobijanje trupa od važnijih saveznika, poput Italije i [[Kraljevina Mađarska (1920—1946)|Mađarske]], i miliona radnika i obilnih zaliha hrane od podređenih saveznika kao što su [[Višijevska Francuska]].{{sfn|Mazower|2008|loc=chapter 9}} Do jeseni 1942, na Istočnom frontu bilo je 24 divizije iz Rumunije, 10 iz Italije i 10 iz Mađarske.{{sfn|Weinberg|2005|p=414}} Kada neka država više nije bila pouzdana, Nemačka bi preuzela punu kontrolu, kao što je učinila sa Francuskom 1942, Italijom 1943, i Mađarskom 1944. Iako je Japan je zvanično moćan saveznik, odnos je bio dalek i bilo je malo koordinacije ili saradnje. Na primer, Nemačka je odbila da deli svoju formulu za dobijanje sintetičke nafte iz uglja skoro sve do kraja rata.{{sfn|Martin|2005|p=279–80}} ==== Početak rata ==== [[Nemačka invazija Poljske|Nemačka je napala Poljsku]] 1. septembra 1939. Ujedinjeno Kraljevstvo i Francuska su objavile rat Nemačkoj dva dana kasnije. Poljska je pala brzo, jer su Sovjeti napali sa istoka 17. septembra.{{sfn|Beevor|2012|p=32}} [[Rajnhard Hajdrih]], tadašnji šef [[Gestapo]]a, naredio je 21. septembra da Jevreji treba da se skupe i skoncentrišu u gradovima sa dobrim železničkim vezama. U početku je namera bila da se deportacije Jevreja usmere dalje na istok, ili eventualno na [[Madagaskar]].{{sfn|Longerich|2010|pp=148–149}} Korišćenjem od radnije pripemljenih spiskova, oko 65.000 poljske inteligencije, plemića, sveštenika i učitelja je ubijeni krajem 1939. u pokušaju da se uništi identitet Poljske kao nacije.{{sfn|Longerich|2010|p=144}}{{sfn|Evans|2008|p=15}}. Sovjeti je nastavili da napadaju, napredujući u Finskoj u [[Zimski rat|Zimskom ratu]], a nemačke snage su uključeni u akciju na moru. Ali nije bilo skoro nikakvih drugih aktivnosti do maja 1940, tako da je taj period postao poznat kao "[[lažni rat]]".{{sfn|Beevor|2012|p=40}} Od početka rata, [[blokada Nemačke (1939-1945)|britanska blokada]] pošiljki u Nemačku je imala uticaj na privreda Rajha. Nemci su bili posebno zavisini od stranih zaliha nafte, uglja i žitarica.{{sfn|Mazower|2008|p=260}} Da bi zaštitio švedske isporuke rude gvožđa u Nemačku, Hitler je naredio [[Norveški pohod|napad na Norvešku]], koja je izveden 9. aprila 1940. Veći deo zemlje su okupirale nemačke trupe do kraja aprila. Takođe, 9. aprila, Nemci su [[Nemačka invazija Danske|napali i okupirali Dansku]].{{sfn|Beevor|2012|pp=73–76}}{{sfn|Evans|2005|p=120}} ==== Osvajanje Evrope ==== Nasuprot stavu mnogih od njegovih visokih vojnih oficira, Hitler je naredio napad na Francusku i zemlje [[Beneluks]]a, koji je počeo u maju 1940.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Nemci su brzo osvojili [[Invazija Luksemburga|Luksemburg]], [[Bitka za Holandiju|Holandiju]] i [[Bitka za Belgiju|Belgiju]], a Francuska se predala se 22. juna.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Uprkos odredbama [[Haške konvencije]], industrijska preduzeća u Holandiji, Francuskoj i Belgiji su stavljene u službu proizvodnje ratnog materijala za okupatorsku nemačku vojsku. Zvaničnici okupiranih zemalja su videli ovu opciju kao bolju nego da njihovi građani budu deportovani u Nemačku na prinudni rad.{{sfn|Mazower|2008|p=265}} Nacisti su zaplenili od francuske hiljada lokomotiva i voznog parka, zalihe oružja i sirovina, kao što su bakar, kalaj, nafta i nikl.{{sfn|Evans|2008|pp=333–334}} Takođe su nametnuti finansijski zahtevi vladama okupiranih zemalja; isplate za troškove okupacije su stizali iz Francuske, Belgije i Norveške.{{sfn|Mazower|2008|p=271}} Trgovinska barijera dovela je do gomilanja zaliha, crnog tržišta i neizvesnosti oko budućnosti{{sfn|Mazower|2008|pp=272, 279}} Zalihe hrane su bile nesigurne; proizvodnja hrane je opala u većini oblasti u Evropi, ali ne kao vreme Prvog svetskog rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Grčka je iskusila glad u prvoj godini okupacije, a Holandija u poslednjoj godini rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Nemački napori da se obezbedi nafta uključivali su pregovare o snabdevanje od njihovog novog saveznika, [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]], koja je pristupila [[Trojni pakt|Trojnom paktu]] u novembru 1940.{{sfn|Evans|2008|p=151}}{{sfn|Kershaw|2008|p=584}} Hitler je ponudio mir novom britanskom lideru [[Vinston Čerčil|Vinstonu Čerčilu]], a nakon njegovog odbijanja, naredio seriju vazdušnih napada na aerodrome i radarske stanice [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo|Kraljevskog vazduhoplovstva]]. Međutim, nemački Luftvafe nije uspeo da pobedi Kraljevsko vazduhoplovstvo u ono što je postalo poznato kao [[bitka za Britaniju]].{{sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Do kraja oktobra, Hitler je shvatio potrebna vazdušna nadmoć neophodna za njegovu planiranu za invaziju na Britaniju nije mogla da se ostvare, pa je naredio [[Blic|noćne vazdušne napade]] na britanske gradove, uključujući [[bombardovanje Londona|London]], [[bombardovanje Plimuta|Plimut]] i [[bombardovanje Koventrija|Koventri]].{{sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} U februaru 1941, [[Nemački afrički korpus]] stigao je u [[Libija|Libiju]] da pomogne Italijanima u [[Severnoafrička kampanja|Severnoafričkoj kampanji]] u pokušaju da se zadrže snage [[Komonvelt]]a stacionirane u [[Egipat|Egiptu]].{{sfn|Evans|2008|p=149}} Dana 6. aprila, Nemačka je pokrenula invaziju na [[Aprilski rat|Jugoslaviju]] i [[operacija Marita|Grčku]].{{sfn|Evans|2008|p=153}} [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_183-L05487%2C_Paris%2C_Avenue_Foch%2C_Siegesparade.jpg|mini|levo|220p|Nemački vojnici marširaju u blizini Trijumfalne kapije u Parizu, 14. jun 1940.]] Dana 22. juna 1941, u suprotnosti sa sporazumom Molotov-Ribentrop, 5,5 miliona osovinskih vojnika je napalo Sovjetski Savez. Pored svrhu sticanja životnog prostora, ova velika ofanziva (pod tajnim imenom [[operacija Barbarosa]]) je imala cilj da uništi Sovjetski Savez i iskoristi njegove prirodne resurse za kasniju agresiju na zapadne sile.{{sfn|Evans|2008|pp=160–161}} Među nemačkim narodom reakcije su bile iznenađenje i strepnja. Mnogi su zabrinuti koliko dugo će se rat produžiti ili si sumnjali da Nemačka ne može da dobije rat na dva fronta.{{sfn|Evans|2008|pp=189–190}} Invazijom je osvojen ogroman prostor, uključujući i baltičke republike, [[Belorusija|Belorusiju]] i zapadnu [[Ukrajina|Ukrajinu]]. Nakon uspešne [[Bitka kod Smolenska (1941)|bitke kod Smolenska]], Hitler je naredio [[armijska grupa Centar|armijskoj grupi Centar]] da zaustavi svoje napredovanje ka [[Moskva|Moskvi]] i privremeno preusmeri svoje oklopne grupe za pomoć u opkoljavanju [[Lenjingrad]]a i [[Kijev]]a.{{sfn|Stolfi|1982}} Ova pauza je dala [[Crvena armija|Crvenoj armiji]] mogućnost da mobiliše nove rezerve. Napad na Moskvu, koji je nastavljen u oktobru 1941, [[bitka za Moskvu|završio se katastrofalno u decembru]].{{sfn|Stolfi|1982}} Dana 7. decembra 1941, Japan je [[napad na Perl Harbor|napao Perl Harbor]] na Havajima. Četiri dana kasnije, Nemačka je objavila rat [[SAD]].{{sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Hrane je nedostajalo u osvojenim oblastima Sovjetskog Saveza i Poljske, sa obrocima neadekvatnim da zadovolji nutritivne potrebe. Vojske u povlačenju vojske su spalile useve, a veći deo preostale hrane je odnesen u Nemačku.{{sfn|Evans|2008|p=43}} U samoj Nemačkoj, obroci su morali da se smanje 1942. U svojoj ulozi opunomoćenog u četvorogodišnjem planu, [[Herman Gering]] je zahtevao povećanje isporuke žita iz Francuske i ribe iz Norveške. Žetva. 1942 je bila dobra, a zalihe hrane ostala adekvatna u zapadnoj Evropi.{{sfn|Mazower|2008|pp=284–287}} [[Grupa Rajhslajter Rozenberg]] je bila organizacija koja je pljačkala umetnička dela i kulturna dobra iz jevrejskih kolekcija, biblioteka i muzeja širom Evrope. Samo iz Francuske je oko 26.000 vagona punih umetničkog blaga, nameštaja i drugih opljačkanih predmeta poslato nazad u Nemačku.{{sfn|Manvell|2011|pp=283–285}} Pored toga, vojnici su pljačkali ili kupovali robu, kao što su i odevni proizvodi-stvari koje je postajalo sve teže dobiti u Nemačkoj- i slali nazad kućama.{{sfn|Evans|2008|p=334}} ==== Prekretnica i poraz ==== Nemačka je bila skoro potpuno zavisna od uvoza nafte iz inostranstva.{{sfn|Mazower|2008|p=290}} U pokušaju da reši stalnu nestašicu uporan, Nemačka je u junu 1942. pokrenula [[operacija Plavo|operaciju Plavo]], ofanzivu na [[Kavkaz|kavkaska]] naftna polja.{{sfn|Glantz|1995|pp=108–110}} Sovjeti su pokrenuli kontraofanzivu 19. novembra i opkolili nemačku vojsku, koja je ostala zarobljena u [[bitka za Staljingrad|Staljingradu]] 23. novembra.{{sfn|Melvin|2010|pp=282, 285}} [[Herman Gering]] je uveravao Hitlera da [[6. nemačka armija|6. armija]] može biti snabdevana iz vazduha, ali se ispostavilo da to nije bilo moguće{{sfn|Evans|2008|pp=413, 416–417}} Hitlerovo odbijanje da se dozvoli povlačenje je dovelo do smrti 200.000 nemačkih i rumunskih vojnika, a od onih koji su se predali 31. januara 1943, samo 6.000 preživelih se vratilo u Nemačku posle rata.{{sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Sovjetske snage su nastavile da potiskuje Nemce na zapad posle neuspele nemačke ofanzive [[bitka kod Kurska|kod Kurska]], a do kraja 1943, Nemci su izgubili većinu svojih teritorijalnih dobitaka na istoku {{sfn|Shirer|1960|p=1007}}. U Egiptu, Afrički korpus feldmaršala [[Ervin Romel|Ervina Romela]] su porazile britanske snage pod feldmaršalom [[Bernard Montgomeri|Bernardom Montgomerijem]] u oktobru 1942.{{sfn|Evans|2008|p=467}} Savezničke snage su se [[operacija Haski|iskrcale na Siciliji]] u julu 1943, a u [[Saveznička invazija Italije|Italiji u septembru]].{{sfn|Evans|2008|p=471}} U međuvremenu, američki i britanski bombarderi, sa bazama u Britaniji, počeli operacije protiv Nemačke. U nastojanju da uništi nemački moral, mnogi misijama je namerno naređivano da bombarduju civilne ciljeve.{{sfn|Evans|2008|pp=438–441}} Uskoro nemačka proizvodnja aviona nije mogla da drži korak sa gubicima, a bez vazduhoplovne odbrane, saveznička bombardovanja su postala još razornija. Gađanjem rafinerija nafte i fabrika, bombardovanja su do kraja 1944. osakatila nemačke ratne napore.{{sfn|Evans|2008|p=461}} [[Datoteka:SFP 186 - Flug ueber Berlin.ogv|mini|thumb|left|time=6|Film [[Američko vadzuhoplovstvo|Američkog vazduhoplovstva]] o razaranja u centru Berlina u julu 1945.]] Dana 6. juna 1944 , američke, britanske i kanadski snage su uspostavile [[Zapadni front (Drugi svetski rat)|Zapadni front]] [[iskrcavanje u Normandiji|iskrcavanjem u Normandiji]].{{sfn|Beevor|2012|pp=576–578}} Dana 20. jula 1944, Hitler je jedva preživeo [[Julska zavera|bombaški napad]].{{sfn|Beevor|2012|pp=604–605}} Zbog toga je naredio surovu odmazdu, što je dovelo do 7.000 hapšenja i pogubljenju preko 4.900 ljudi.{{sfn|Shirer|1960|p=1072}} Neupešna [[Ardenska ofanziva]] (16. decembar 1944 - 25. januar 1945) bila je poslednji veliki nemački poduhvat u ratu. Sovjetske snage su ušle u Nemačku 27. januara.{{sfn|Shirer|1960|pp=1090–1097}} Hitlerovo odbijanje da prizna poraz i njegovo stalno insistiranje da se rat mora voditi do poslednjeg čoveka dovelo do nepotrebne smrti i razaranja u poslednjim mesecima rata.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Preko svog ministra pravde, [[Oto Georg Tirak|Ota Tiraka]], on je naredio da svako ko nije spreman da se bori mora po kratkom postupku na vojni sud. Na hiljade ljudi je ubijeno.{{sfn|Kershaw|2012|pp=224–225}} U mnogim oblastima, ljudi su tražili načine da se predaju nadolazećim Saveznicima, uprkos opomenama lokalnih lidera da nastave borbu. Stepen samoubistava u Nemačkoj se povećavo, kako se rat približavao kraju, posebno u krajevima u koje je stizala Crvena armija. Hitler je takođe naredio [[Spaljena zemlja|namerno uništavanje]] saobraćajnica, mostova, industrije i druge infrastruktura. Ministar za naoružanje [[Albert Šper]] je uspeo u tome da se ovo naređenje ne sprovede u potpunosti.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Tokom [[bitka za Berlin|bitke za Berlin]] (16. april 1945 - 2. maj 1945 ), Hitler i njegovo osoblje su živeli u podzemnom [[Firerbunker]]u, dok se Crvena armija približavala.{{sfn|Shirer|1960|p=1108}} Dana 30. aprila, kada su sovjetske trupe bile daleko jedan ili dva bloka od [[Rajhskancelarija|Rajhskancelarije]], Hitler i [[Eva Braun]] su [[smrt Adolfa Hitlera|izvršili samoubistvo]] u bunkeru.{{sfn|Kershaw|2008|pp=954–955}} Gebels i njegova supruga [[Magda Gebels|Magda]] su počinili samoubistvo sutradan, posle ubistva svoje [[Deca Jozefa Gebelsa|šestoro dece]].{{sfn|Beevor|2002|p=381}} Dana 2. maja general [[Helmut Vajdling]] je bezuslovno predao Berlin sovjetskom generalu [[Vasilij Čujkov|Vasiliju Čujkovu]]. Hitlera je nasledio veliki admiral [[Karl Denic]] kao predsednika Rajha i Gebelsa kao Rajhskancelar.{{sfn|Shirer|1960|p=1126}} U periodu od 4. do 8. maja 1945. većina preostalih nemačkih oružanih snaga se predala bezuslovno. [[Akt o predaji Nemačke]] potpisan je 7. maja, čime je obeležen [[kraj Drugog svetskog rata u Evropi]].{{sfn|Beevor|2002|pp=400–402}} ==== Nemačke žrtve ==== [[Datoteka:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|mini|Američka vojska minirala je kukasti krst na sedištu Nacističke partije u [[Nirnberg]]u]] [[Datoteka:The British Army in North-west Europe 1944-45 B14736.jpg|thumb|levo|Nemačke izbeglice u [[Bedburg]]u, kod [[Kleve]]a, 19. februara 1945.]] Procene o nemačkim ratnim žrtvama idu od 5,5 do 6,9 miliona osoba.{{sfn|Hubert|1998|p=272}} Studija nemačkog istoričara Rigiger OvermansRidigera Overmansa je dala brojku od 5,3 miliona ubijenih i nestalnih pripadnika nemačke vojske, računajući tu i oko 900.000 regrutovanih van nemačkih granica iz 1937, u Austriji i srednjoj i istočnoj Evropi.{{sfn|Overmans|2000|p=Bd. 46}} Civilne žrtve zbog savezničkih strategijskih bombardovanja unutar granica iz 1942. iznosile su oko 437.000. Jpš oko 20.000 je ubijeno u kopnenoj kampanji.{{sfn|''Wirtschaft und Statistik''|1956}}{{sfn|Statistisches Jahrbuch|1960|p=78}} Oko 22.000 civila je umrlo tokom bitke za Berlin.{{sfn|Antill|2005|p=85}} Druge brojke o civilnim žrtvama iznose oko 300.000 Nemaca (računajući i Jevreje) koji su bili žrtve nacističkih političkih, rasnih i verskih progona,{{sfn|''Germany Reports''|1961|p=62}} i 200.000 koji su bili ubijeni u nacističkom prgramu eutanazije.{{sfn|Bundesarchiv}} Politički sudovi zvani ''[[Zondergeriht]]'' osudili su na smrt oko 12.000 članova [[Nemački pokret otpora|nemačkog pokreta otpora]], a civilni sudovi su osudili još 40.000 Nemaca.{{sfn|Hoffmann|1996|p=xiii}} Takođe su se desila [[Silovanja tokom okupacije Nemačke|masovna silovanja Nemica]].{{sfn|Beevor|2002|pp=31–32, 409–412}} Na kraju rata, u Evropi je bilo više od 40 miliona [[izbeglica]],{{sfn|''Time'', 9 July 1979}} njena privreda je propala, a 70% njene industrijske infrastrukture je bilo uništeno.{{sfn|Pilisuk|Rountree|2008|p=136}} Između 12 i 15 miliona Nemaca je [[bekstvo i proterivanje Nemaca (1944–1950)|izbeglo ili proterano]] iz istočne i srednje Evrope u Nemačku.{{sfn|Douglas|2012|p=1}} Tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]], vlada [[Zapadna Nemačka|Zapadne Nemačke]] je procenila da je broj žrtava iznosi 2,2 miliona mrtvih civila zbog bekstva i progona Nemaca i [[prisilni rad Nemaca u Sovjetskom Savezu|prisilnog rada Nemaca u Sovjetskom Savezu]].{{sfn|''Die deutschen Vertreibungsverluste'', 1939/50|pp=38, 46}} Ova brojka je bila neosporena do 1990ih, kada su neki istoričari spustili broj na 500.000–600.000 povrđenih smrtnih slučajeva.{{sfn|Overmans|1994|pp=51–63}}{{sfn|Haar|2009|pp=363–381}}{{sfn|Hahn|Hahnova|2010|pp=659–726}} Nemačka vlada je 2006. ponovila svoj stav o 2-2,5 miliona smrtnih slučajeva. == Hronologija == # [[30. 1.|30. januar]] [[1933]]. Adolf Hitler postaje kancelar Njemačke u manjinskoj vladi (njegova stranka ima 38% glasova u ''Reichstagu'', njemačkom parlamentu) # [[28. 2.|28. februar]] 1933. 86-godišnji [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]] pod Hitlerovim pritiskom potpisao "Zakon o obrani naroda i države", kojim se Ustavom zagarantirana ljudska prava ukidaju # [[5. 3.|5. mart]] 1933. na izborima nacisti dobivaju 44% glasova, zajedno s konzervativnim nacionalistima prvi put imaju većinu u parlamentu # [[23. 3.|23. mart]] 1933. - u Reichstagu izglasan "Zakon o punomoći" kojim se sve ovlasti parlamenta preseljavaju na Vladin kabinet, praktično Hitleru u ruke # [[10. 5.|10. maj]] 1933. - palež liberalnih knjiga u [[Berlin]]u # [[22. 6.|22. jun]] 1933. - nacistička stranka jedina u Njemačkoj (ostale su zabranjene ili raspuštene) # [[26. 1.|26. januar]] [[1934]]. Njemačka i Poljska potpisale 10-godišnji pakt o nenapadanju # [[30. 6.|30. jun]] 1934. - "[[Noć dugih noževa]]" - pokolj (strijeljanje) mnogobrojnih nepoćudnih Hitleru i vodstva [[SA]] (Sturmabteilung), jer su smetali tadašnjem vojnom vrhu, a Hitler im je ispunio želju # [[2. 8.|2. avgust]] 1934. predsjednik Hindenburg umire, Hitler sjedinjuje položaj kancelara i predsjednika u novu funkciju: Führer (vođa) === Vojna hijerarhija === '''[[Wehrmacht]]''' - Vojska :'''[[OKW]]''' - Vrhovno zapovjednštvo pješaštva ::Šef OKW-a - [[feldmaršal]] '''[[Wilhelm Keitel]]''' :::Načelnik operativnog stožera - [[general pukovnik]] '''[[Alfred Jodl]]''' '''[[Heer]]''' - Pješaštvo :'''[[OKH]]''' - Vrhovno zapovjedništvo vojske :Vojni vođe u službi ::[[general pukovnik]] '''[[Werner von Fritsch]]''' (1935. - 1938.) ::[[feldmaršal]] '''[[Walther von Brauchitsch]]''' (1938. - 1941.) ::[[Führer (titula)|Führer]] i [[Njemački kancelar|Reichskanzler]] '''[[Adolf Hitler]]''' (1941. - 1945.) :::[[feldmaršal]] '''[[Ferdinand Schörner]]''' (1945.) '''[[Kriegsmarine]]''' - Mornarica :'''[[OKM]]''' - Vrhovno zapovjedništvo mornarice :Mornarički vođe u službi ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Erich Raeder]]''' (1923. - 1943.) ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Karl Dönitz]]''' (1943.-1945.) ::[[General admiral]] '''[[Hans-Georg von Friedeburg]] ''' (1945.) '''[[Luftwaffe]]''' - ratno zrakoplovstvo :'''[[OKL]]''' - Vrhovno zapovjedništvo ratnog zrakoplovstva ::''[[Reichsluftschutzbund]]'' :Zrakoplovno vođe u službi ::''[[Reichsmarschall]]'' '''[[Hermann Göring]]''' (do 1945.) ::[[feldmaršal]] '''[[Robert Ritter von Greim]]''' (1945.) '''[[Abwehr]]''' - Obavještajna služba :[[kontraadmiral]] '''[[Konrad Patzig]]''' (1932. - 1935.) :[[vice admiral]] '''[[Wilhelm Canaris]]''' (1935. - 1944.) '''[[Waffen SS]]''' :[[Reichsführer-SS]] '''[[Heinrich Himmler]]''' == Popis važnijih zvaničnika Trećeg Reicha == (ovdje je navedeno samo njih 15, za cjelovit popis vidi [[Istaknuti nacisti]]) '''[[Adolf Hitler]]''' - Führer (vođa)- premijer, predsjednik države i vrhovni zapovjednik [[Wehrmacht]]a<br /> '''[[Hermann Göring]]''' - ''Reichsmarshall'' i premijer. Ministar zrakoplovstva.<br /> '''[[Rudolf Hess]]''' - ''Führer''-ov zamjenik<br /> '''[[Joseph Goebbels]]''' - ministar propagande<br /> '''[[Albert Speer]]''' - Hitlerov arhitekt i budući ministar naoružanja<br /> '''[[Heinrich Himmler]]''' - zapovjednik [[SS]]-a i upravitelj njemačke policije<br /> '''[[Martin Bormann]]''' - voditelj NSDAP-a (nacističke stranke)<br /> '''[[Joachim von Ribbentrop]]''' - ministar vanjskih poslova<br /> '''[[Alfred Rosenberg]]''' - ''Reichsleiter''<br /> '''[[Walther Funk]]''' - ministar industrije<br /> '''[[Wilhelm Frick]]''' - ministar unutarnjih poslova<br /> '''[[Ernst Kaltenbrunner]]''' - Vođa [[RSHA]]<br /> '''[[Hjalmar Schacht]]''' - ministar bez lisnice, predsjednik ''Reichsbank''<br /> '''[[Konstantin von Neurath]]''' - voditelj tajnog Kabineta.<br /> '''[[Arthur Seyss-Inquart]]''' - ''Reichsstatthalter'' (namjesnik) u Austriji == Napomene == {{napomene}} == Reference == {{izvori|4}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Nazi Germany}} * {{en icon}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=31 Axis History Factbook — Third Reich] * {{en icon}} [http://www.thirdreichruins.com/index.htm Third Reich in Ruins] - Photos taken during the Nazi regime compared to present-day locations * {{en icon}} [http://hitlernews.cloudworth.com/ Hitler's Third Reich in the News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074115/http://hitlernews.cloudworth.com/ |date=2010-07-22 }} - Daily edited review of Third Reich-related news and articles. * {{en icon}} [http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf The High Cost of Vengeance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108102925/http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf |date=2006-11-08 }}, by [[Freda Utley]] (1949; PDF, size - 20 MB) * {{de}} [http://www.ns-archiv.de/index.php NS-Archiv] - Large collection of original scanned Nazi documents * {{de}} [http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm The German Resistance and the USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230145417/http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm |date=2006-12-30 }} * {{de}} [http://www.vl-zeitgeschichte.de WWW-Virtual Library Contemporary History - Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120903002314/http://www.vl-zeitgeschichte.de/ |date=2012-09-03 }} - Catalog with online resources * {{de}} [http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich The Third Reich and National Socialism in Color - a video documentary by Spiegel TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123013533/http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich |date=2007-11-23 }} * {{ru}} [http://www.weaponplace.ru/reih.php Weapons of the Third Reich] [[Kategorija:Treći Reich| ]] [[Kategorija:Njemačka između dva svjetska rata]] [[Kategorija:Njemačka u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Države i teritorije pod kontrolom Sila osovine]] jt278ufw5xjdoqn3kbx0a4xocdzec9h 0 86490 42600585 42477759 2026-05-20T21:54:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600585 wikitext text/x-wiki {{Hrišćanstvo}} '''Ekumenizam''' ili '''vaseljenizam''' (od [[Grčki jezik|grč.]] οικουμενη – "naseljeni svet, vaseljena") predstavlja savremeno nastojanje oko pomirenja, saradnje, zbližavanja i jedinstva [[hrišćanstvo|hrišćanskih]] crkava. Dok se međureligijski dijalog odnosi na sve [[religija|religije]], ekumenizam je dijaloški napor unutar hršćanskih crkava. Za razliku od [[unijaćenje|unijaćenja]] (tj. prelaženje iz [[Pravoslavna crkva|Pravoslavne crkve]] u [[Katolička crkva|Katoličku]] i obratno), u ekumenizmu se naglašava ravnopravan dijalog među hršćanskim konfesijama, ono što je pojedinim crkvama zajedničko i ide se za potvrdom duhovnoga i moralnog poslanja Hristove Crkve. Ekumenizam je nastao u [[19. vijek|19. veku]] unutar protestantskih crkava (ekumenski pokret). Unutar Katoličke crkve preteče su ekumenizma u [[19. vijek|19. veku]]: J. H. Njuman, D. Mercier, J. J. Štrosmauer, a u [[20. vijek|20. veku]] [[benediktinci]] iz [[Čevetohen]]a u [[Belgija|Belgiji]], dominikanski centar Istina u [[Pariz]]u, a svojim ekleziološkim radovima dominikanac Kongar. Nakon Drugog [[vatikan]]skog Koncila ([[1962]].-[[1965]].) Katolička Crkva prihvata osnovna načela ekumenizma i odriče se unijaćenja. (Dekret 2. Vat. Sabora: Unitatis redintegratio [[1964]].) == Razvoj ekumenskog pokreta == === Počeci === Archbishop Michael Ramsey and Pope Paul VI Počeci ekumenskog pokreta stavljaju se u [[1805]]. godinu, kada se protestantski, baptisitički misonar [[Viljem Keri]] (William Carey) založio za osnivanje "opšteg udruženja" svih hrišćanskih veroispovesti. Ovaj zahtev je nastao tokom njegovih misonarskih aktivnosti u Africi, kada je na delu uvideo slabost hrišćanstva usled njegovih unutrašnjih podela. Crkve koje su delovale misonarski, počele su sa osnivanjem različitih društava, sve u cilju usklađivanja njihovog misonarskog delovanja. U to vreme osnovana su u [[London]]u udruženja YMCA (''Hrišćansko udruženje za mlade muškarce''). YMCA je [[1894]]. imalo oko deset hiljada odeljenja po celom svetu, sa četiri miliona članova. Uskoro su osnovana i ženska udruženja. Ema Roberts je tako osnovala kružok za molitveno ujedinjenje a gospođa Kinerd je u Londonu organizovala dobrotvorno društvo za pomoć mladim ženama. Ta dva društva su se ujedinila [[1897]]. i dovila naziv YWCA (Hrišćansko udruženje za malede žene). Ove organizacije su delovale na principima humanističkih doktrina. Krajem 19. veka osnovana je i ''Svetska Studentska Hrišćanska Federacija'' (World Sudent Christian Federation). Valja pomenuti da je 1864. godine osnovano udruženje "Jevanđelska alijansa", a [[1914]]. je osnovana ''Svetska alijansa za unapređenje internacionalnog prijateljstva preko Crkava''. Može se smatrati da su ovakva udruženja predsstavljala začetak budućeg ekumenskog pokreta. Godine [[1854]]. osnovan je ekumenski savet. Tokom vremena, rad ovog saveta je doprineo da [[1910]]. dođe do skupa u Edinburgu (Edinburgh) u Škotstkoj, što predstavlja zvanični početak ekumenskog pokreta. Ovde je i pojam ekumenizma prvi put upotrebljen u njegovom sadašnjem značenju. Želja je bila da se izbegne pojam "internacionalni" koji sobom implicira nacionalnu podeljenost dok pojam "ekumenski" (prema istočnom izgovoru grčkog "ikumenski") ukazuje na sveukupnost bez podela. Konferencija u Edinburgu bila je naslovljena "''Međunarodna Misionarska Konferencija''" (International Missionary Conference). Na ovoj konferenciji je ustanovljeno stalno povereništvo koje je trebalo da usklađuje ekumenske aktivnosti u skladu sa predlozima i idejama koje su se na skupu pojavile. Jedno od tih povereništva imalo je nazov ''Život i Rad'' (Life and Work). Za njega se posebno zalagao luteranski episkup iz Upsale Natan Zoderblom (Nathan Soderblom) ([[1866]] - [[1931]]). Ovo povereništvo je imalo za cilj da rešava pitanja odnosa crkava prema društvu. [[Datoteka:Bundesarchiv B 145 Bild-F011696-0021, Bonn, Gottesdienst für geistliche Würdenträger.jpg|thumb|250px|Ekumenski susreti sveštenika različitih hrišćanskih tradicija, [[Bon]], Nemačka, [[1961]].]] Godine [[1925]]. u [[Stockholm|Stokholmu]] je održana konferencija ove organizacije pod nazivom "''Opšta hrišćanska konferencija Života i Rada''" (Universal Christian Conference of Life and Work) na kojoj je bilo reči o međunarodnim odnosima kao i o društvenom i ekonomskom životu viđenom iz hrišćanske perspektive. Veliki doprinos radu pokreta ''Život i Rad'' (Life and Work) dao je luteranski arhiepiskop Sederblum (Soderblom), kansiji dobitnik nobelove nagrade za mir. Donosimo odlomak iz Zvaničnog izveštaja sa ove konferencije u kome se apeluje na poslušnost Bogu koji želi jedinstvo hrišćana: «Ako pravdenost vaša ne bude veća od pravednosti književnika i fariseja nećete ući u carstvo Božje». Crkva veoma mnogo sluša čoveka a veoma malo Boga. ... Da bismo čuli glas Božji neophodno je da se molimo». Anglikanski [[episkopos|episkop]] Čarls Henri Brent (Chales Henry Brent) najviše se zalagao za povereništvo [[Vera i Poredak]] (Faith and Order), koje se bavilo teološkim pitanjima, pre svega onim koje su predstavljale uzrok podela među hrišćanima. U [[Lausanne|Lozani]] je [[1927]]. održana konferencija ''Vere i Poretka'' (Faith and Order), koja je predstavljala početak redovnih sastanaka na kojima su se razmatrala dogmatska pitanja uz učešće različitih hrišćanskih crkava. [[24. 2.|24. februara]] [[1930]]. godine je [[nadbiskup Canterburyja|arhiepiskop kenterberijski]] uputio poziv carigradskom patrijarhu Fotiju da dođe na Lambetsku konferenciju (konferencija celog anglikanskog episkopata koja se održavala svakih 10 godina u Lambetskoj palati), sa molbom da patrijarh pozove i sve [[autokefalna crkva|autokefalne]] pravoslavne crkve da upute po jednog delegata na tu konferenciju. SPC je zastupao episkop bački Irinej. Na čelu pravoslavnih delegata u Londonu bio je patrijarh aleksandrijski Meletije. Sve pravoslavne crkve, sem moskovske patrijaršije koja nije učestvovala, imale su po jednog [[mitropolit]]a ili [[episkopos|episkopa]] kao delegata. Na sastancima pravoslavnih arhijereja i anglikanskih episkopa pretresana su pitanja o euharistiji i rukoploženju episkopa, kao i o ostalim svetim tajnama, crkvenim autoritetima i disciplini, o svetom pismu i svetom predanju, interkomuniji. Dogovoreno je da se obrazuje "Zajednička doktrinarna komisija" od pravoslavaca i anglikanaca, koja će detaljno pretresati sva pitanja i doneti zajedničke predloge i rešenja.<ref name="Žutić">{{Cite web |url=http://govori.tripod.com/nikola_zutic.htm |title=Nikola Žutić: Srpsko pravoslavlje i Anglikanska crkva |access-date=2011-09-20 |archive-date=2015-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522034721/http://govori.tripod.com/nikola_zutic.htm |url-status=dead }}</ref> U [[Edinburgh|Edinburgu]] je [[1937]]. održana još jedna konferencija na kojoj je prisustvovalo pet nezvaničnih posmatrača Katoličke Crkve. Na ovoj konferenciji je izrečena tvrdnja koja i do danas ostaje važeća u ekumenskom pokretu: "doktrina razdeljuje a služenje ujedinjuje". Ova dva tela imala su i različite pristupe. Dok je povereništvo "Život i Rad" bilo inspirisano liberalnom teologijom i Američkim pokretom ''Social Gospel'', i bavilo pre svega društvenim i haritativnim problemima, povereništvo "Vera i Poredak" se bavilo prevashodno teološkim pitanjima, i svoju inspiraciju je nalazilo u dijalektičkoj teologiji. Ono se posebno zalagalo za postizanje napretka na doktrinarnom planu. Ipak, iako su se njihovi metodi i prioriteti razlikovali, njihovi ciljevi su ipak bili isti. Na kraju je postignuta saglasnost da i jedan i drugi metod - socijalna uloga hrišćanstva i doktrinarna pitanja - imaju svoju važnost na putu postizanja jedinstva među hrišćanima. Godine [[1912]]. stvoren je i treći ekumenski pokret koji je nosi naziv "''Internacionalni savet misija''". On je stvoren sa ciljem koordinacije misijskih društava. === Svetski savet crkava === {{Glavni članak|Svetski savet crkava}} [[Datoteka:Taizé prayer.JPG|thumb|250px|Ekumenska [[molitva]] u Francuskoj.]] Tako su se ove dve organizacije spojile i - [[1938]]. godine u Utrehtu - nastao je [[Svetski savet crkava]] (World Council of Churces - WCC). Pored toga, organizacija Vera i Poredak je nastavila da postoji i kako posebno telo. Nakon konferencije koja je održana u mestu Santjago Di Kompostelo u Španiji, 1993. godine, 2004. je održana i konferencija u Kuala Lumpuru u Maleziji. Razmatrano je stanje ekumenskog pokreta i njegov razvoj od prve konferencije organizacije Vera i Poredak do danas. Danas ogrankom Vera i Poredak upravlja komisija od 120 članova. Predstavnici Pravoslavne crkve u današnjem sastavu su Arhiepiskop Albanski Anastasios, profesor Jovan Krisavgis iz Grčke pravoslavne Crkve Amerike, inače profesor na visokoj teološkoj školi Svetog Krsta, zatim episkop Ilarion (Alfejev) iz Ruske pravoslavne crkve, o. Heiki Hutunen (Heikki Huttunen) iz Finske, Mitropolit mar Grigorije Johana Ibrahim iz Antiohijske Patrijaršije, o. dr Viorel Jonita (Viorel Ionita) i dr Mihael Tit iz Rumunske PC, dr Roman Juriga iz Pravoslavne crkve Češke i Slovačke, o. Jan Kulazuk iz Poljske, Makarije Arhiepiskop Kenije i Irinupolisa, o. Mihail Naim iz Antiohijske Patrijaršije, sveštenik dr [[Predrag Puzović]] iz Srpske pravoslavne crkve, Vladimir Šmali iz RPC, Konstac Tarasar iz Pravoslavne crkve Amerike, Nakon osnivanja SSC je trebaklo da održi prvu opštu skupštinu [[1941]]. godine. Međutim, pošto je otpočeo rat, ovaj događaj je odložen za kasnije. Prva skupština je održana tek [[1948]]. "Vera i Poredak" i Život i Delovanje" ušle su u SSC. U SSC je oformljen centralni odbor koji svakih šest do sedam godina organizuje jedan opšti skup. Na tim skupovima se potvrđuje volja članica da nastave svoje delovanje u SSC a određuju se i smernice za budući rad. [[1952]]. godine carigradski patrijarh Atinagora izdao je [[enciklika|encikliku]] u kojoj poziva sve poglavare pomesnih pravoslavnih crkava da se pridruže Svetskom savezu crkava. Već od 1952. pojedine pravoslavne crkve počele su da se uključuju u SSC, a 1955.g. Vaseljenska patrijaršija šalje svoje stalne predstavnike u centralu SSC, u Ženevi. Godine 1959. centralni komitet SSC se sastaje na Rodosu sa predstavnicima svih pravoslavnih crkava. [[1964]]. godine patrijarh Atinagora se susreo rimskim papom u [[Jeruzalem|Jerusalimu]]. Susret pape Pavla VI i patrijarha Atinagore u Jerusalimu bio je prvi susret poglavara Rima i Carigrada u poslednjih 526 godina, tačnije od susreta u Ferari između patrijarha Josifa II i pape Evgenija IV. Pošto su zajednički pročitali molitvu [[Oče naš]], izmenili celiv mira i zajednički blagoslovili narod, na kraju je patrijarh darivao papu arhijerejskom panagijom, sa predstavom Gospoda kao učitelja, simbolom episkopske časti pravoslavnih jerarha. 7.12. [[1965]]. godine Carigrad i Rim ukidaju uzajamne anateme iz [[1054]]. godine. {{izdvojeni citat|Imamo mnoge razlike, kažu. Koje? [[Filioque|Filiokve]]? Pa, on postoji još od 7. veka, a Crkve se nisu razdvojile. Primat i nepogrešivost? Šta se to nas tiče! Neka svaka svaka crkva drži svoje običaje. Ako to želi Katolička crkva neka to drži. Ali vas pitam, gde je ta nepogrešivost danas, kada papa ima stalni petnaestočlani savet koji odlučuje. ... Teološki dijalog neće doneti rezultate. Nismo spremni i trebaće nam vekovi. Samo je jedan dijalog moguć - dijalog ljubavi.|[[Vaseljenski patrijarh Atinagora]]}} Od [[1971]]. SSC ima tri ogranka koje međusobno usklađuje centralni odbor. Prvi ogranak nosi naziv "Vera i svedočanstvo". U njenom okviru dela i organizacija "Vera i Poredak" koja se bavi doktrinarnim pitanjima. Drugi ogranak se naziva "Pravednost i služenje" i bavi se praktičnim problemima u odnosima crkava članica i prema svetu. Treći ogranak je "Odgoj i obnova". On se bavi pitanjem obrazovanja. [[Datoteka:Erdők temploma Ópusztaszer.JPG|thumb|desno|250px|[[Drvena crkva]] u Mađarskoj, izgrađena u duhu ekumenizma.]] Od 24. jula do 10. avugsta [[1983]]. u [[Vancouver|Vankuveru]] je održan veliki skup Svetskog saveza crkava. Služena je protestantska misa kojoj je prisustvovalo oko 3.500 hrišćana iz raznih krajeva sveta. Službu je služio arhiepiskop kenterberijski Robert Ransi sa dve sveštenice, dok su pravoslavni, rimokatolici i monofiziti učestvovali u proiznošenju jektenija. Od 7-20 februara [[1991]]. godine u Kanberi, u Australiji, održan je 7. Generalna konferencija SSC. Na njoj su pored predstavnika brojnih protestantskih crkava, učestvovali i predstavnici svih pomesnih pravoslavnih crkvava (osim jerusalimske Patrijaršije koja je istupila iz SSC) kao i predstavnici Vatikana na čelu sa kardinalom Edvardom Kasidijem. Na ovom skupu je usvojen jedan veoma zanimljiv dokument pod imenom "Jedinstvo crkve kao opštenje: Dar i poziv". SSC upućuje ovaj dokument kao apel svim crkvama kako bi prihvatile sedam osnovnih teza "u cilju punog vidljivog jedinstva": # međusobno priznanje krštenja # prihvatanje Nikejsko-carigradskog Simvola vere kao zajedničkog izraza apostolske vere # evharistijsko opštenje # međusobno priznavanje sveštenstva # zajedničko svedočenje evanđelja # zajedničko delovanje u cilju očuvanja mira i poretka u svetu # omogućavanje parohijama i zajednicama da izraze na odgovarajući način lokalni stepen postojećeg opštenja. == Različiti pristupi hrišćanskom jedinstvu == === Pravoslavna crkva i ekumenizam === Pravoslavna crkva je od samog početka uzela značajno učešće u radu ekumenskog pokreta. Jedan od najznačajnijih dokumenata je enciklika [[Vaseljenska patrijaršija|Vaseljenske Patrijaršije]] iz [[1920]]: U enciklici se, između ostalog, kaže: "Naša crkva smatra zbližavanje među crkvama i njihova prisnost nisu isključeni zbog doktrinarnih razlika koje među njima postoje. Prema našem mišljenju takvo približavanje je veoma poželjno i neophodno. Ono može biti korosno na mnogo načina za stvarne interese svake pojedničane crkve i čitavog hrišćanskog tela, a takođe i za pripremanje i napredovanje prema blagoslovenom jednistvu koje će se ostvariti u budućnosti u skladu sa voljom Božjom." Valja pomenuti da je naročit doprinos učestvovanju Pravoslavnih u ekumenskom pokretu dao i German Tiatirski. Smatra se da je on izradio nacrt navedene enciklike iz [[1920]]. Kao ilustraciju njegovog stava, navodimo deo iz njegovog izlaganja sa konferencije u [[Lausanne|Lozani]] održane [[1927]]: "Iako Pravoslavna crkva smatra jedinstvo u veri primarnim uslovom ponovnog uspostavljanja jedinstva crkva, ona odbacuje teoriju ekskluzivnosti prema kojoj jedna crkva, smatrajući sebe kao jedinu istinitu Crkvu, insistira da oni koji traže jedinstvo sa njom moraju ući u nju". German dalje navodi [[Fotije|Sv. Fotija Carigradskog]] kao uzor mogućeg puta ka jedinstvu i citira deo iz njegovog pisma papi Nikoli prvom: "U slučajevima kada se neslaganje javlja po pitanjima koja nisu stvar vere, i kada ta pitanja ne pokazuju neposlušnost bilo kom opštem ili katoličanskom (= sabornom) autoritetu, čovek sposoban da rasuđuje biće u pravu kada zaključi da ne greše ni oni koji te stvari prihvataju ni oni koji ih ne prihvataju". U nastavku German zaključuje da je slaganje potrebno samo u stvarima koje se tiču vere, tj. u stvarima koje su presudne za veru. On postavlja pitanje, koje su to stvari, i predlaže da se na ovo pitanje ne da odmah odgovor ali napominje da je "to već određeno u starim simvolima i odlukama sedam vaseljenskih sabora. Sladstveno, učenje drevne i nepodeljene Crkve prvih osam vekova, slobodno od svakog pitanja koje nema direktne veze onim u šta verujemo, mora i danas predstavljati osnovu ponovnog ujedinjenja Crkava." '''Godine pristupanja pravoslavnih crkava''': * [[Vaseljenska patrijaršija]] - [[Istanbul|Carigrad]], avgust [[1947]]. * [[Aleksandrijska patrijaršija]] - [[Egipat]] [[1948]]. * [[Patrijarh Antiohije|Antiohijska patrijaršija]] - [[Damask]], decembar [[1946]]. i [[1952]]. * [[Jerusalimska pravoslavna crkva|Jerusalimska patrijaršija]] - decembar [[1946]], i [[1961]]. * [[Ruska patrijaršija]] - [[Nju Delhi]], [[1961]]. * [[Srpska pravoslavna crkva|Srpska patrijaršija]] - [[Beograd]] [[1965]]. * [[Rumunska patrijaršija]] - [[Nju Delhi]] [[1961]]. * [[Kiparska crkva]], [[Nikozija]], novembar [[1946]]. * [[Grčka crkva]] - [[Atena|Atina]] [[1947]]. * [[Poljska pravoslavna crkva]] - [[Nju Delhi]] [[1961]]. * [[Gruzijska pravoslavna crkva]] - [[Pariz]] 1962. * [[Čehosolovačka crkva]] - [[Ženeva]] [[1966]]. * [[Pravoslavna crkva u Americi|Američka pravoslavna crkva]] - [[Evanston]] [[1954]]. * [[Japanska pravoslavna crkva]] - [[Ženeva]] [[1973]]. * [[Pravoslavna antiohijska arhiepiskopija u Americi]] - [[Evanston]] [[1954]]. === Rimokatolička crkva i ekumenizam === [[Katolička crkva|Rimokatolička Crkva]] još uvek zvanično ne učestvuje u radu SSC, ali učestvuje u mnogim ekumenskim inicijativama na zbližavanju crkve. Pre sredine devetnaestog veka, učešće Rimokatoličke crkve u ekumenskom pokretu nije bilo zamislivo. [[Papa]] Pie IX je u svojoj encikliki ''Syllabus of Errors'' ([[1864]]) osudio modernizam. Papa Pie XI je u encilkiki ''Mortalium Animos'' (1928) osudio duh ekumenizma koji je izrastao na protestantskim osnovama, i pozvao sve hrišćane na povratak zajedništvu sa Rimskom Crkvom. Pre toga je, [[1848]]. objavio ekcikliku "In suprema Petri Apostoli Sede", u kojoj je pozivao Pravoslavne da priđu Rimskoj Crkvi. Njen autoritativni stil, i poziv na "povratak" u Rimsku Crkvu izazvali su negodovanje i odbacivanje od strane Pravoslavnih. Slično je prošao i njegov poziv "Arcano Divinae Provindentiae consilio" od [[1868]]. pisan u istom tonu. Iako je zvanični stav bio ovakav, već krajem 19. veka vođeni su nezvanični razgovori između pojedinih Anglikanskih i Rimokatoličkih teologa u kojima su sa Anglikanske strane učestovali laik Čarls L. Vud (Charles L. Wood) i lord Halifaks (Halifax) a sa Katoličke [[kardinal]] Desir Jozef Marcir (Desire Joseph Mercier). Oni su se bavili pitanjem mogućnosti obnavljanja jedinstva među ovim Crkvama. Otac Pol Džejms Votson (Paul James Wattson) i mati Lurana Meri Vajt (Lurana Mary White) osnovali su Anglikanski red Franciskanckih monaha i sestara društva za jedinstvo ([[1898]]), čiji je cilj bio promovisanje jedinstva među hrišćanima. Oni su i u narednim godinama nastavili sa svojim naporima. Već [[1908]], u mnogim protestantskim crkvama bila je prihvaćena "Oktava Molitve" za ujedinjenje hrišćana, promovisana od strane ovog bratstva. Papa Lav XIII je pokazao posebno interesovanje za jedinstvo hrišćana mada ga je on video kao vraćanje odeljenih hrišćana u Katoličku Crkvu. Tako se on u svojoj besedi o Sv. Kirilu i Metodiju, 1880. obratio Slovenima enciklikom "Grande munus christiani nominis propagandi" naglašavajući brigu Pape za Slovene. Papa je ovde posebno istakao svoju žarku želju za postizanjm jedinstva sa Istočnim Crkvama. Godine [[1894]]. Papa [[Lav XIII]] je u apostolskom pismu "Praeclara gratulationis" ponudio Pravoslavnim Crkvama ujedinjenje sa Rimom, koji su one odbile. I ovaj papa je poput svog prethodnika, mogućnost jedinstva video u povratku Pravoslavnih i drugih u Rimokatoličku Crkvu. U tom smilsu je čak naredio da se iskuje medalja koja je sa prednje strane imala njegov lik sa natpisom "Pontifex maximus", a na suprotnij je stajao natpis "Da bude jedno stado i jedan pastir". Početkom dvedesetog veka na patrijarškom tronu u Konstantinopolju nalazio se [[Patrijarh]] [[Jeremija III]]. On je [[1920]]. objavio encikliku u kojoj je pozivao Pravoslavne da ostanu verni svom predanju ali i da budu otvoreni prema hrišćanima koji pripadaju drugim Crkvama. Vaseljenski Patrijarh je [[1920]]. u evojoj encikliki, nazvao hrišćane koji nisu Pravoslavni "rođacima" koji su "deo doma Hristovog". Papa [[Pije XI]] je pokazao veliko interesovanje za [[Pravoslavlje]]. Od [[1922]]. do [[1939]]. on je objavio preko dvadeset dokumenata koji su se ticali Pravoslavnih. Izvršio je i reorganizaciju Pontifikalnog Orijentalnog (Istočnog) Instituta, koji je bio osnovan [[1917]]. godine. Između ostalih, osnovao je i rusku višu školu u Rimu. Od 1925. Benediktinsko udruženje je, molitvama i studijama, činilo značajne napore za prevazilaženjem podela među hrišćanima, naročito u odnosu prema Pravoslavnima. Od [[1939]]. u Čevtognu je postojala kuća u kojoj su živele dve grupe monaha, Latina i Vizantijskog obreda koje su vršile bogosluženja jedna pored druge. Naročit doprinos Katoličkom prihvatanju ekumenskog pokreta dao je [[Iv Kongar]] (Yves Congar), koji je [[1937]]. objavi knjigu "Podeljeno hrišćanstvo". On je postavio temelje koji će svoje rezultate pokazati naročito na Drugom Vatikanskom Saboru. Kongar je u početku bio ućutkivan od strane Vatikana, da bi nakon ovog sabora, njegov stav preovladao. Godine [[1932]]., Pjer Pol-Irinej Kuturijer (Pere Paul - Irenee Couturier) je sastsvaio koncept o trodnevnoj molitvi za jedinstvo hrišćana. Ova inicijativa se poklopila sa nedeljom molitve za hrišćansko jedinstvo (od 18. do 25. januara). On je inicirao i međukonfesionalni dijalog u manastiru Domb (Trappe des Dombes). Tu su se održavali redovni godišnji sastanci, a učesnici su postali poznati kao [[Dombska grupa]]. Oni su imali nezavisni status, ali su mnoge od njihovih ideja kasnije prihvaćene te su postale i zvanični dokumenti različitih. U svakom slučaju Rimokatolička Crkva je bila prilično zatvorena prema ekumenskom pokretu, smatrajući ga protestantskim pokretom. Sebe je, pak, videla kao jedinu istinitu crkvu kojoj se ostali mogu samo priključiti i koja u suštini nema šta da promeni kod sebe ili prihvati od drugih. U tom smislu govori i enciklika Pija XI iz [[1928]]. Mortalium animos koja osuđuje ondašnja ekumenska kretanja i nezvanične ali prilično duboke kontekete Katoličkih zvaničnika sa drugim hrišćanskim konfesijama. Ovaj stav je papa nešto ublažio dvadesetak godina kasnije. Godine [[1949]]. objavljena je Instrukcija Sv. Oficija De motione oecumenica (Ekumesnki pokret), što je predstavljalo izvesno zvanično otvaranje. Sada je dopušten ravnopravan dijalog ovlašćenih sveštenih lica sa nekatolicima. Situacija se naročito promenila kada je za Papu izabran [[Jovan XXIII]]. On je dugo godina službovao u Bugarskoj i [[Istanbul|Carigradu]], gde je bio apostolski delegat. Službovanje među Pravoslavnima je verovatno učinilo da on postane vatreni pobornik jedinstva hrišćana. Već nakon nekoliko meseci od početka svog pontifikata papa je [[1959]]. najavio vaseljenski sabor. Sledeće godine je osnovao Sekreterijat za promovisanje hrišćanskog jedinstva (Secretariatus ad unitatem christianorum promovendam). Ovaj sekreterijat je nakon dve godine ([[1960]]) proglašen za jednu od komisija za pripremu budućeg sabora, te je tako još više dobio na značaju. [[Drugi Vatikanski Sabor]] je doneo dosta promena. Rimokatolička Crkva se u priličnoj meri otvorila za dijalog sa nekatolicima. U tom smislu su interesantna dva dokumenta: Dekret o ekumenizmu i Dekret o Istočnim katoličkim Crkvama. Dekretu o ekumenizmu Sabor se založio za istiniti dijalog jer bi «svako zataškavanje teškoća ili odstupanje od načela i verskih istina značilo ne dijaloški ekumenizam nego lažni irinizam, kompromis i neekumenizam» (I, d). Ovom prilikom rimokatolička crkva je u više navrata definisala svoj stav prema nekatolicima. Kao ilustraciju navodimo deo sa samog početka trećeg poglavlja koji je naslovljen «Odnos između odeljene braće i Katoličke Crkve». Tu se, između ostalog kaže da su tokom vekova nastajale razne nesuglaice te da su u raznim prilikama «znatne zajednice odvojene od punog zajedništva Katoličke crkve, i to katkad ne bez krivice ljudi sa obe strane. A oni koji se sada u takvim zajednicama rađaju i napajaju verom u Hrista ne mogu se optužii za greh odeljenosti, pa ih Katolička Crkva grli bratskim poštovanjem i ljubavlju. Oni naime koji u Hrista veruju i koji su valjano primili krštenje, tvore neko, iako ne savršeno, zajedništvo sa Katoličkom Crkvom». Svakako, i u ovom dokument je Katolička Crkva zadržala stanovište po kome se «samo u Katoličkoj Crkvi Hristovoj, koja je opšte pomagalo spasenja, može dosegnuti sva punoća spasonosnih sredstava» (isto, d). Kao moto svoga ekumenizma Katolička Crkva uzima izraz Sv. Avgustina In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas ('''U bitnom jedinstvo, u nebitnom sloboda u svemu ljubav'''). Nakon Drugog Vatikanskog Sabora, Rimokatolička Crkva je u mnogome promenila svoj dosta tvrdi stav prema nekatolicima. Pomenute odluke ovog sabora otvorile su vrata dijalogu. Svakako, i u pomenutim dokumentima i u pristupu Katoličke crkve dijalogu još se primećuje dosta jaka nota ekskluzivnosti, tako da nisu bez ikakve osnove optužbe čak i nekih katoličkih teologa da je takav ekumenizam ustvari pokušaj uvođenja drugih hrišćana na mala vrata u Katoličku Crkvu, odnosno da je dotadašnji kruti stav samo zamenjen drugačijim rečima koje izražavaju istu veru – da je Rimokatolička Crkva jedina Crkva Hristova. U svakom slučaju, [[Drugi Vatikanski Sabor]] je otvorio vrata dijaloga - „Zato, ove odvojene Crkve i zajednice kao takve, premda verujemo da pate od nedostataka, ni na koji način nisu lišene značaja i važnosti u tajni spasenja" (Unitatis redintegratio, 3). Vredna je pažnje i stvara nadu i činjenica da je novi Papa [[Benedikt XVI]] samtrao za shodno, da u svom govoru prilikom ustoličenja, ukaže na prevashodni značaj rada na jedinstvu hrišćana. == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Ekumena]] ili vaseljena == Vanjske veze == {{Commonscat|Ecumenism}} == Pro-ekumenski članci == * {{sr icon}} [http://www.verujem.org/ekumenski_dijalog/brija_jovan.htm Jovan Brija, Ekumenski pokret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928011934/http://www.verujem.org/ekumenski_dijalog/brija_jovan.htm |date=2007-09-28 }} * {{sr icon}} [http://www.verujem.org/ekumenski_dijalog/index.htm Pravoslavlje i ekumenizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514003209/http://www.verujem.org/ekumenski_dijalog/index.htm |date=2006-05-14 }} (Dokumenti i studije o ekumenizmu) === Protiv-ekumensi članci === * {{sr icon}} [http://www.svetosavlje.org/biblioteka/Izazovi/Ecumen/ecumen.htm Ekumenizam i vreme apostasije] * {{sr icon}} [http://www.svetosavlje.org/biblioteka/Izazovi/epartemije.htm Srpska crkva protiv ekumenizma] * {{sr icon}} [http://www.pravoslavlje.net/index.php?title=%D0%95%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC Jeres ekumenizma] [[Kategorija:Problemi]] [[Kategorija:Ekumenizam|!]] 11m2ma6gym59a0oiwmb1obbq432np4q 0 92998 42600551 42175444 2026-05-20T17:32:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600551 wikitext text/x-wiki '''Drudge Report''' je [[SAD|američki]] [[novinski portal]], odnosno [[website]] za [[agregacija vijesti|agregaciju vijesti]], koji vodi [[Matt Drudge]] uz pomoć [[Andrew Breitbart|Andrewa Breitbarta]]. Iako se sadržaj uglavnom sastoji od linkova za ''on-line'' vijesti američkih i svjetskih medijskih kuća, na njemu se povremeno objavljuju i originalni sadržaji. Najpoznatiji takav slučaj se zbio [[21. januar]]a [[1998]]. kada je upravo ''Drudge Report'' objavio prve detalje o vanbračnoj vezi tadašnjeg predsjednika [[Bill Clinton|Billa Clintona]] s pomoćnicom [[Monica Lewinsky|Monicom Lewinsky]], pokrenuvši skandal poznat kao [[Monicagate]]. Taj je događaj ''Drudgeu'' donio svjetsku slavu, a sam ''Drudge Report'' učinio jednim od najcitiranijih i najuticajnijih medija u SAD i svijetu. ''Drudge Report'' je, poput njegovog autora, [[konzervativizam|konzervativne]], odnosno desne orijentacije, koja se očituje u izboru i opremi članaka. Usprkos jednostavnog i neatraktivnog dizajna koji se malo promijenio od sredine 1990-ih, ''Drudge Report'' je potakao niz imitacija. ''[[Huffington Post]]'' je tako na svom početku zamišljen kao svojevrsna [[ljevica|ljevičarska]] alternativa za ''Drudge Report''. == Povezano == *''[[Breitbart News]]'' == Vanjske veze == * [http://www.drudgereport.com/ Drudge Report] The Official Drudge Report Website * [http://www.drudgereportarchives.com/ Drudge Report Archives] (since Nov. 2001) * [http://www.drudgetracker.com/ Drudge Tracker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819131638/http://www.drudgetracker.com/ |date=2010-08-19 }} - The top Drudge Report headlines of the past 2 weeks * [http://web.archive.org/web/*/http://drudgereport.com Archives of the Drudge Report at The Internet Archive] (less comprehensive than DrudgeReportArchives.com, but dates back to Dec. 1998) * [http://www.drudgeradioarchives.com Drudge Radio Archives & Podcast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211004627/http://www.drudgeradioarchives.com/ |date=2020-12-11 }} - MP3 archive and podcast of Matt Drudge's Sunday evening radio show * [http://www.soundbitten.com/020110.html Early history of the Drudge Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915055032/http://www.soundbitten.com/020110.html |date=2010-09-15 }} * [http://www.drudgereportfeed.com/ Drudge Report RSS Feed] * [http://mediamatters.org/issues_topics/people/mattdrudge Matt Drudge articles at Media Matters for America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724061801/http://mediamatters.org/issues_topics/people/mattdrudge |date=2008-07-24 }} * [http://www.wordsonwords.com/reviews/Drudge903.html Linking news sites, Matt Drudge creates an Internet success], by Richard Pachter, ''The Miami Herald'', September 1, 2003 * [http://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2003/04/01/339822/index.htm The Secrets of Drudge Inc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100917170731/http://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2003/04/01/339822/index.htm |date=2010-09-17 }} By Geoff Keighley * [http://www.epic.org/free_speech/blumenthal_v_drudge.html ''Blumenthal v. Drudge''] Opinion by Judge Paul Friedman [[Kategorija:Novinski sajtovi]] rt6vcr3fcy7izml2jfw11hu0vn6gshz 0 99138 42600556 42432466 2026-05-20T17:56:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600556 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Map of state religions.svg|thumb|desno|250px|Današnje države sa službenim religijama: {{legend|#EBCF16|[[Theravada|Theravada budizam]] ili [[Vajrayana|Vajrayana budizam]]}} {{legend|#158706|[[Islam]]}} {{legend|#2FEB16|[[šijitski islam]]}} {{legend|#0F5D05|[[sunitski islam]]}} {{legend|#0774F1|[[pravoslavlje]]}} {{legend|#062A87|[[protestantizam]] i [[anglikanstvo]]}} {{legend|#04E3F1|[[rimokatolicizam]]}} {{legend|Gray|Bez državne religije}} ]] '''Državna religija''' (također poznata i kao '''službena religija''') je naziv za koncept [[religija|religijskih]] vjerovanja i na njemu temeljenu religijsku organizaciju iza koje stoji sankcija [[država|države]] koja je smatra integralnim dijelom svog [[političko uređenje|ustavnog poretka]]. U pojedinim [[kršćanstvo|kršćanskim]] zemljama se za organizacije službene religije koristi izraz [[državna crkva]]. Uz pojam državne religije se vezuje koncept [[teokracija|teokracije]], iako sve zemlje sa državnom religijom nisu teokratske, s obzirom da je u njima svjetovna vlast nadređena religijskoj (duhovnoj). Također sve zemlje sa državnom religijom ne moraju imati vlastite religijske organizacije, odnosno državna religija svoje sjedište i poglavara može imati izvan njenih granica. Državne religije se mogu manifestirati na razne načine - od zemalja gdje svećenici i poglavari državnih religija imaju tek ceremonijalnu ili simboličnu ulogu, preko zemalja gdje državne religije uživaju poseban status ili državnu financijsku potporu, do zemalja gdje igraju ključnu ulogu u političkom životu, odnosno njihovi predstavnici su nadređeni svim ostalim državnim institucijama. Kao prvi primjer mogu poslužiti [[luteranstvo|luteranske]] državne crkve u [[skandinavija|skandinavskim]] zemljama, a kao drugi suvremeni [[Iran]]. Službene ili državne religije su fenomen koji je tokom najvećeg dijela historije bio prije pravilo nego izuzetak, odnosno tek su se postepeno počele odvajati religijske od političkih funkcija, odnosno religijski od državnih poglavara. U [[zapadni svijet|zapadnom svijetu]] se od 18. vijeka kao jedna od glavnih vrijednosti postepeno počinje promovirati [[sekularizam]], odnosno [[odvajanje crkve i države]] koje se smatra nespojivim sa konceptom državne religije. Takvi su se trendovi proširili po ostatku svijeta - pri čemu izuzetak čine [[islamski svijet|islamske zemlje]] - tako da većina ustava izričito promovira [[sloboda vjeroispovjesti|slobodu vjeroispovjesti]], odnosno jednakopravnost građana s obzirom na njihova religijska uvjerenja. U praksi, međutim, pojedine vjerske zajednice mogu imati tako snažan uticaj na politički život i establišment neke zemlje, da u njima ''de facto'' predstavljaju državnu religiju. Pojedine zemlje mogu imati i više od jedne službene religije, ali se pod time najčešće podrazumijeva vjerske zajednice koje određeni [[autoritarnost|autoritarni]] ili [[totalitarizam|totalitarni]] režimi "priznaju" kao "normalne", odnosno daju im izričitu slobodu djelovanja koja je zapriječena svim ostalima. == Popis zemalja sa službenom religijom == === Rimokatolicizam === * [[Kostarika]]<ref>[http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/constitenglish.html The Constitution of Costa Rica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110626022814/http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/constitenglish.html |date=2011-06-26 }}, [http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/engtit6.html TITLE VI: RELIGION] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616050025/http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/engtit6.html |date=2012-06-16 }}, CostaRicaLaw.com.</ref> * [[Lihtenštajn]]<ref name=LiechtensteinConstitution>[http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-staat-verfassung-sept2003.pdf Constitution of the Principality of Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326162534/http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-staat-verfassung-sept2003.pdf |date=2009-03-26 }}: Article 37(2), [http://www.liechtenstein.li/en digital Liechtenstein].</ref> * [[Malta]]<ref>[http://www.servat.unibe.ch/icl/mt00000_.html Malta – Constitution], [http://www.servat.unibe.ch/iclInternational Constitutional Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729044309/http://www.servat.unibe.ch/icl/ar00000_.html |date=2017-07-29 }}, Section 2 [State Religion].</ref> * [[Monako]]<ref name=MonacoReligion>[http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb CONSTITUTION DE LA PRINCIPAUTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |date=2011-07-22 }} (French): Art. 9., Principaute De Monaco: Ministère d'Etat.</ref> * [[Vatikan]] ([[Teokracija]]) === Pravoslavlje === * [[Grčka]] ([[Grčka pravoslavna crkva]])<ref name=GreeceConstitution>[http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A3 THE CONSTITUTION OF GREECE ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002214338/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A3 |date=2017-10-02 }}: SECTION II RELATIONS OF CHURCH AND STATE, [http://www.hri.org/ Hellenic Resources network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801193832/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html |date=2017-08-01 }}.</ref> === Protestantizam === ==== Luteranstvo ==== * [[Danska]] ([[Crkva Danske]])<ref name=DenmarkConstitution>[http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html Denmark – Constitution]: Section 4 [State Church], [http://www.servat.unibe.ch/iclInternational Constitutional Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729044309/http://www.servat.unibe.ch/icl/ar00000_.html |date=2017-07-29 }}.</ref> * [[Island]] ([[Crkva Islanda]])<ref name=IcelandConstitution>[http://www.government.is/constitution/ Constitution of the Republic of Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122180852/http://www.government.is/constitution |date=2017-11-22 }}: Article 62, [http://www.government.is/ Government of Iceland].</ref> * [[Norveška]] ([[Crkva Norveške]])<ref name=NorwayConstitution>[http://www.servat.unibe.ch/icl/no00000_.html Norway – Constitution]: Article 2 [Religion, State Religion], [http://www.servat.unibe.ch/iclInternational Constitutional Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729044309/http://www.servat.unibe.ch/icl/ar00000_.html |date=2017-07-29 }}.</ref> ==== Reformirane crkve ==== * [[Tuvalu]] ([[Crkva Tuvalua]]) ==== Anglikanstvo ==== * [[Engleska]] ([[Crkva Engleske]]) === Muslimanske zemlje === ==== Sunitski islam ==== * [[Afganistan]] * [[Alžir]] (de facto sekularna) * [[Bahrein]] * [[Brunei]] * [[Egipat]] * provincija [[Acheh]] u [[Indoneziji]] (ostatak zemlje je sekularan) * [[Jordan]] (de facto sekularna) * [[Kuvajt]] * [[Libija]] * [[Malezija]] * [[Mauritanija]] * [[Maroko]] * [[Pakistan]] * [[Katar]] * [[Saudijska Arabija]] * [[Somalija]] * [[Tunis]] * [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] * [[Jemen]] ==== Šijitski islam ==== * [[Iran]] ([[Teokracija]]) * [[Irak]] * [[Jemen]] ==== Ibadi ==== * [[Oman]] === Budizam === * [[Butan]] ([[Drukpa Kagyu]] škola [[Tibetanski budizam|tibetanskog budizma]])<ref>{{Citation |url=http://www.constitution.bt/draft_constitution_3rd_en.pdf |title=Draft of Tsa Thrim Chhenmo |date=1. 08. 2007. |publisher=www.constitution.bt |format=pdf |accessdate=18. 10. 2007. |archive-date=2007-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127125443/http://www.constitution.bt/draft_constitution_3rd_en.pdf |dead-url=yes }}</ref> * [[Tajland]] ([[Teravada budizam]]) == Povezano == * [[Državni ateizam]] * [[Teokracija]] * [[Imperijalni kult]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{Citation | quotes = | last = McConnell | first = Michael W. | authorlink = | coauthors = | year = 2003 | month = April | title = Establishment and Disestablishment at the Founding, Part I: Establishment of Religion | journal = William and Mary Law Review, provided by Questia.com | volume = 44 | issue = 5 | pages = 2105 | doi = | id = | url = http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5002019127&er=deny | format = | accessdate = 23. 11. 2006. | postscript = . | archive-date = 2008-12-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081201101706/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5002019127&er=deny | dead-url = yes }} {{Religijske teme|state=expanded}} [[Kategorija:Religijsko pravo]] [[Kategorija:Država|Religija]] [[Kategorija:Religija i politika]] c3n98z8t3i1hxto1vap8f8qw1pu23eu 0 105077 42600592 42445479 2026-05-20T23:10:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600592 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Elija Eudokija}} {{Infokutija monarh | ime =Aelia Eudoxia | titula =rimska carica | slika =[[Datoteka:Aelia Eudoxia coin.jpg]] | bračni_drug =[[Arkadije]] (395 - 404, njena smrt) | potomstvo =5 djece, uključujući [[Teodosije II|Teodozija II]] i [[Pulherija|Pulheriju]] | otac =[[Flavije Bauton|Bauton]] | datum_smrti ={{death date|404|10|6|df=y}} |}} '''Elija Eudoksija''' (''Aelia Eudoxia'', ? - 6. oktobar 404) bila je [[Bizantsko Carstvo|bizantska]] (istočnorimska) [[car]]ica, odnosno supruga cara [[Arcadius|Arkadija]]. Bila je kćer [[Flavije Bauton|Flavija Bautona]], [[Franci|franačkog]] generala u rimskoj službi, a odrasla je u [[Konstantinopolj|Konstantinopolu]], na dvoru cara [[Teodosije I|Teodozija I]]. Za Arkadija se udala 395. neposredno nakon njegovog dolaska na istočnorimsko prijestolje; s obzirom da je iste godine podjela [[Rimsko Carstvo|Carstva]] postala trajna, za nju se može reći kako predstavlja prvu bizantsku caricu u užem smislu riječi. Iako pobožna [[hrišćanstvo|kršćanka]], sa vremenom je došla u sukob sa [[vaseljenski patrijarh Carigrada|arhiepiskopom Konstantinopola]] [[Jovan Hrizostom|Jovanom Hrizostomom]]. U tom sukobu je na Jovanovoj strani stajao narod, a na na njenoj strani aristokracija, ali i [[Teofil Aleksandrijski|Teofil]], moćni i uticajni [[patrijarh Aleksandrije]]. Godine 403. je [[Hrastov sinod]] doveo do Jovanovog svrgavanja i protjerivanja. Elija je ubrzo nakon toga umrla. {{start box}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[Gala (supruga Teodozija I)|Gala]]<br />''Prva nakon podjele na Istočno i [[Zapadno Rimsko carstvo|Zapadno Rimsko Carstvo]]''}} {{s-ttl|title=[[Popis rimskih i bizantskih carica|Bizantska carica]]|years=395&ndash;404}} {{s-aft|after=[[Elija Eudokija|Aelia Eudocia]]}} {{end box}} == Vanjske veze == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc176857610 Her profile, along with her husband, in "Medieval Lands" by Charles Cawley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610052028/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc176857610 |date=2017-06-10 }} * [http://www.roman-emperors.org/aeleudoxia.htm#N_17_ An article about her by Wendy Mayer] * [http://books.google.gr/books?id=uOHw4idqAeYC&pg=PA147&lpg=PA147&dq=%22Promotus%22+magister&source=web&ots=pNg1efYzrq&sig=QlpJhGLCG4w-iR_UxMWdpFPsH_I&hl=el#PPA159,M1 -Profile of her father Bauto at the Prosopography of the Later Roman Empire] {{DEFAULTSORT:Eudoxia, Aelia}} [[Kategorija:Rođeni u 4. vijeku]] [[Kategorija:Umrli 404.]] [[Kategorija:Istočnorimske carice]] [[Kategorija:Teodozijeva dinastija]] kiyyfbw530056wqnysultd61l8g5169 0 105270 42600591 42199391 2026-05-20T23:10:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600591 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Elija Eudoksija}} [[Datoteka: Aelia Eudocia mosaic.jpg|thumb|desno|250px|Elija Eudokija]] '''Elija Eudokija''' ili '''Elija Evdokija''' (''Aelia Eudocia Augusta'', cca. 401 - 20. oktobar 460), rođena kao '''Atenaida''' ili '''Atinaida''', bila je [[Bizantsko Carstvo|bizantska]] [[rimska carica|carica]], odnosno supruga cara [[Teodosije II|Teodozija II]]. Bila je poznata po pjesničkom talentu, ali i kao gorljiva [[hrišćanstvo|kršćanka]], koja je posljednje godine života provela u [[Sveta Zemlja|Svetoj Zemlji]] podižući crkve i dobrotvorne ustanove. [[Pravoslavna crkva]] je slavi kao sveticu. Rodila se u [[Atena|Ateni]] kao kćer uglednog [[sofisti|sofista]] i filozofa Leontija, koji je bio [[paganizam|pagan]] te joj dao ime po [[atena (mitologija)|boginiji Ateni]]. Svoju je kćer temeljito poučio [[književnost]]i i [[реторика|retorici]]. Nakon očeve smrti su je braća nastojala lišiti nasljedstva zbog čega je otišla u [[Konstantinopolj|Konstantinopol]] kako bi se požalila tadašnjem bizantskom caru. Na dvoru ju je zapazila [[Pulherija]], sestra cara Teodozija II, i impresionirana kako njenom velikom ljepotom tako i govorničkim vještinama, učinila dvorskom damom, ali i kandidatom za suprugu svog brata. Atenaida je potom [[krštenje|krštena]] i uzela ime Eudokija, te se 7. juna 421. udala za Teodozija. Rodila mu je troje djece - sina Arkadija koji je umro u djetinjstvu, kćer Flacila (u. 439) i kćer [[Licinija Eudoksija|Liciniju Eudoksiju]], suprugu careva [[Valentinijan III.|Valentijana III]] i [[Petronije Maksim|Petronija Maksima]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Aelia Eudocia}} * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_20_0460-0460-_Eudokia_Augousta.html Greek Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with analytical indexes] * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc176857610 Her profile along with her husband in "Medieval Lands" by Charles Cawley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610052028/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc176857610 |date=2017-06-10 }} {{S-start}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[Elija Eudoksija|Aelia Eudoxia]]}} {{s-ttl|title=[[Popis rimskih i bizanstkih carica|Bizantska carica]]|years=421&ndash;450}} {{s-aft|after=[[Pulcheria]]}} {{S-end}} {{Lifetime|401|460|Eudocia, Aelia}} [[Kategorija:Istočnorimske carice]] [[Kategorija:Teodozijeva dinastija]] [[Kategorija:Hrišćanski ili kršćanski pisci]] [[Kategorija:Sveci]] et7v7d11hovu9dk75z7yz546oifo9jl 0 105846 42600573 41894554 2026-05-20T20:47:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600573 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Edith González |ime_po_rođenju = Edith González Fuentes |datum_rođenja = {{bda|1964|12|10|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Monterrey]], [[Meksiko]] |znamenite_uloge = Bárbara Guaimarán u Doña Bárbara |zanimanje = glumica, plesačica, model |nagrade = TVyNovelas 2007., 1994. }} Edith Gonzalez ([[Monterrey]], [[10. 12.|10. prosinca]] [[1964.]] – [[Huixquilucan]], [[10. 6.|13. lipnja]] [[2019.]]) je bila meksička [[glumci|glumica]], [[ples]]ačica i [[model]]. == Filmografija == === TV-serije (klasični tip) === * 2009.: [[Mujeres asesinas]]''' Clara [[Clara Fantasiosa]] * 2006.: [[Bailando por la Boda de mis Sueños]] * 2005.: [[Los reyes de la pista]] * 2005.: [[Bailando por un sueño]] * 1991.: [[El descuartizador]] === Filmovi === * 2008.: [[Deseo]] * 2004.: [[Señorita Justice]] * 1996.: [[Salón México]] * 1996.: [[Los cómplices del infierno]] * 1991.: [[El jugador]] * 1990.: [[Atrapados]] * 1990.: [[Sentencia de muerte]] * 1989.: [[Trampa Infernal]] * 1988.: [[Central camionera]] * 1988.: [[Pero sigo siendo el rey]] * 1984.: [[Adiós Lagunilla, adios]] * 1982.: [[Cosa fácil]] * 1980.: [[Fabricantes de pánico]] * 1980.: [[Guyana, el crimen del siglo]] * 1977.: [[Cyclone]] * 1976.: [[El rey de los gorilas]] * 1975.: [[Alucarda, la hija de las tinieblas]] === Kazalište === * [[Buenas noches, mamá]] (2010.) - Jessica * [[Aventurera]] (1997.-1998. i 2005.-2008.) - Elena Tejero * [[Teatro de Atril]] (1998.) * [[Magnolias de Acero]] (1985.) * [[El Diabólico Barbero de la Calle de la Orca]] (1983.) * [[Gigí]] (1982.) * [[Gipsy]] (1976.) * [[Hansel y Gretel]] * [[Ricitos de oro]] === Telenovele === * 2013.: [[Vivir a Destiempo]] ...Paula Duarte * 2012.: [[A Corazón Abierto]] ...Andrea Carranti * 2011.: [[Cielo rojo]] -([[Cielo rojo|Vatreno nebo]]) ...Alma Durán * 2009.: [[Kameleoni]] ...Francisca Campos de Ponce de León * 2008.: [[Doña Bárbara (Telemundo)|Doña Bárbara]] ([[Telemundo]]) (2008.-2009.) ...Bárbara Guaimarán * 2007.: [[Palabra de mujer]]...Vanesa Noriega * 2006.: [[Mundo de fieras]] -([[Ljubav i mržnja]]) ...Joselyn Rivas del Castillo de Cervantes Bravo * 2004.: [[Mujer de madera]] ... Marisa Santibañez Villalpando # 1 * 2001.: [[Salomé (meksička telenovela)]] ...Fernanda "Salome" Quiñonez-Lavalle * 1999.: [[Cuento de Navidad]] (1999.-2000.) ... Josefina * 1999.: [[Nunca te olvidaré]] ...Esperanza Gamboa Martel * 1997.: [[La jaula de oro]] ...Oriana * 1996.: [[La sombra del otro]] ...Lorna Madrigal * 1993.: [[Corazón salvaje]] ([[Divlje srce]])...Countess Monica de Altamira de Alcazar y Valle * 1990.: [[En carne propia]] ...Estefanía Muriel/Natalia de Jesús Ortega * 1988.: [[Flor y canela]] ...Florentina * 1987.: [[Rosa salvaje]] - ([[Rosa salvaje|Divlja ruža]]) ...Leonela Villareal (''negativka'') * 1987.: [[Lista negra]] ...Mary * 1986.: [[Monte Calvario]] ...Ana Rosa * 1985.: [[Bianca Vidal]] ...Bianca * 1984.: [[Sí, mi amor]] ...Susana * 1983.: [[La fiera]] ...Julie * 1981.: [[El hogar que yo robé]] ...Paulina * 1980.: [[Soledad (meksička telenovela)|Soledad]] ...Luisita Sánchez Fuentes * 1980.: [[Ambición]] ...Charito * 1979.: [[Los ricos también lloran]] ...Marisabel * 1975.: [[Lo imperdonable]] ...Gloria * 1973.: [[Mi primer amor]] ...Lucía * 1971.: [[El amor tiene cara de mujer]] * 1971.: [[Lucía Sombra]] ...Erika === Serije === * [[Mujeres asesinas (meksička serija)|Mujeres asesinas]] (2009.) - Clara Soler * [[Mujer, casos de la vida real]] (1989.-1996.) * [[Papá soltero]] (1986) - (1 epizoda) * [[Los miserables]] (1973.) - Cossette * [[Cosa Juzgada]] (1970.) == Vanjske veze == * [http://edithgz.tripod.com/index.html Službene stranice]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alma-latina.net/01actresses/e/edith_gonzalez.shtml Edith González na stranicama Alma latina] (engleski) * [http://www.esmas.com/espectaculos/artistas/306485.html Esmas.com - Edith González] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114135538/http://www.esmas.com/espectaculos/artistas/306485.html |date=2006-11-14 }} {{Lifetime|1964||Gonzalez, Edith}} [[Kategorija:Meksičke filmske glumice]] [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] 6h5jl2uykkc3nl7dcpsvufz0rafn9ss 0 109122 42600599 42559335 2026-05-20T23:58:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600599 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Compact-Fluorescent-Bulb.jpg|mini|250px|desno|Spiralni tip [[štedna žarulja|štednih žarulja]], koji je vrlo popularan u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] od uvođenja 1990-ih.<ref>[http://www.lamptech.co.uk/Spec%20Sheets/Philips%20CFL%20Tornado.htm "Philips Tornado Asian Compact Fluorescent", publisher=Philips, 2007.]</ref>]] [[Datoteka:Energy label en.svg|mini|250px|desno|Primjer energetskog certifikata ([[Europska Unija]]) za [[Perilica rublja|perilicu]]. Energetski najučinkovitija je perilica s oznakom A, jer ona u radu troši najmanje električne struje.]] [[Datoteka:Passive House scheme 1 multilingual.svg|lang=hr|250px|desno|U [[Pasivna kuća|pasivnim kućama]] su obilato koristi [[toplinska izolacija]].]] [[Datoteka:Thermal insulation.jpg||mini|250px|desno|[[Toplinska izolacija]] je vrlo važan dio [[Pasivna sunčeva arhitektura|pasivne sunčeve arhitekture]].]] [[Datoteka:Passivhaus thermogram gedaemmt ungedaemmt.png|mini|250px|desno|[[Termografija|Termografski]] snimak [[Toplinsko zračenje|toplinskog zračenja]] prozora i zidova dviju građevina: pasivne kuće (desno) i ''obične'' kuće (lijevo).]] [[Datoteka:Passivhaus Fenster Beispiele (blank).svg|mini|250px|desno|Primjer modernih drvenih i plastičnih prozora.]] [[Datoteka:Polyurethane insulator.jpg|mini|250px|desno|Postavljanja poliuretanskih ploča na vanjske zidove zgrade.]] [[Datoteka:Rockwool_4lbs_per_ft3_fibrex5.jpg|mini|250px|desno|[[Mineralna vuna]] ima [[Toplinska vodljivost|koeficijent toplinske vodljivosti]] ''k'' između 0,035 i 0,045 W/mK.]] [[Datoteka:rainscreen cladding principle.gif|mini|desno|250px|[[Ventilirana fasada]].]] [[Datoteka:Drywall.jpg|mini|250px|desno|[[Toplinska izolacija|Toplinsku izolaciju]] s donje strane potkrovlja najčešće zatvaramo gipsanim pločama.]] [[Datoteka:Floating Concrete Floor.PNG|mini|250px|desno|Detalj toplinske zaštite poda ili '''plivajući pod'''.]] [[Datoteka:Cork bathroom flooring.jpg|mini|250px|desno|[[Pluto]] se može upotrijebiti kao podna obloga.]] [[Datoteka:Waermebruecke konstruktiv.jpg|mini|250px|desno|[[Toplinski most]] je primjer gubitka topline.]] [[Datoteka:Thermal bridge by Zureks.png|mini|250px|desno|Raspored [[temperatura]] kod [[Toplinski most|toplinskog mosta]].]] [[Datoteka:Window Fan.jpg|mini|250px|desno|Zadaća [[ventilator|ventilacije]] u zgradama je stalna zamjena onečišćenog zraka iz prostorije.]] [[Datoteka:Heat Pump.jpg|mini|250px|desno|Vanjski dio [[toplinske pumpe]] ili dizalice topline.]] [[Datoteka:Принципиальная схема установки солнечного теплоснабжения RKraft.svg|mini|desno|250px|[[Sunčev toplovodni sustav]] s prisilnim kruženjem vode se sastoji uglavnom od [[Sunčev toplovodni kolektor|sunčevih toplovodnih kolektora]], [[sunčev spremnik topline|sunčevog spremnika topline]], pomoćnog grijača, toplovodnih cijevi, te [[crpka|pumpe]] i regulacijskog sklopa koji njome upravlja.]] [[Datoteka:Calefon solar termosifonico compacto.jpg|mini|desno|250px|Sustav s prirodnim kruženjem ili [[termosifon]] na kosom krovu kuće.]] [[Datoteka:Flat-plate solar thermal collector, viewed from roof-level.png|mini|desno|250px|[[Sunčev toplovodni kolektor|Pločasti sunčev kolektor]] postavljen na kosom krovu.]] [[Datoteka:Vakuumroehrenkollektor 01.jpg|mini|desno|250px|[[Sunčev toplovodni kolektor|Vakuumski sunčev kolektor]].]] [[Datoteka:LED bulbs.jpg|mini|desno|250px|Primjeri [[LED]] svjetiljki.]] '''Energetska efikasnost''' ili '''energetska učinkovitost''' je suma isplaniranih i provedenih mjera čiji je cilj korištenje minimalno moguće količine [[energija|energije]] tako da razina udobnosti i stopa [[proizvodnja|proizvodnje]] ostanu sačuvane. Pojednostavljeno, energetska učinkovitost znači uporabiti manju količinu [[energija|energije]] (energenata) za obavljanje istog posla ([[grijanje]] ili [[hlađenje]] prostora, rasvjetu, proizvodnju raznih proizvoda, pogon [[vozila]], i dr.). Pod pojmom energetska učinkovitost podrazumijevamo učinkovitu uporabu energije u svim sektorima krajnje potrošnje energije: [[industrija|industriji]], [[promet]]u, uslužnim djelatnostima, [[poljoprivreda|poljoprivredi]] i u [[Kućanstvo|kućanstvima]]. Važno je istaknuti da se energetska učinkovitost nikako ne smije promatrati kao štednja energija. Naime, štednja uvijek podrazumijeva određena odricanja, dok učinkovita uporaba energije nikada ne narušava uvjete rada i življenja. Nadalje, poboljšanje [[Stupanj iskorištenja|učinkovitosti]] potrošnje energije ne podrazumijeva samo primjenu tehničkih rješenja. Štoviše, svaka [[tehnologija]] i tehnička oprema, bez obzira koliko učinkovita bila, gubi to svoje svojstvo ako ne postoje obrazovani ljudi koji će se njome znati služiti na najučinkovitiji mogući način. Prema tome, može se reći da je energetska učinkovitost prvenstveno stvar svijesti ljudi i njihovoj volji za promjenom ustaljenih navika prema energetski učinkovitijim rješenjima, negoli je to stvar složenih tehničkih rješenja.<ref>[http://static.pvc-stolarija.hr/uploads/dokumenti/prirucniksavjetnici.pdf] "Priručnik za energetske savjetnike", static.pvc-stolarija.hr, 2012.</ref> ==Energetska ili toplinska bilanca zgrade== Potrošnja energije u [[Zgrada|zgradi]] ovisi kako o karakteristikama same zgrade (njezinog oblika i [[konstrukcija|konstrukcijskih]] [[materijal]]a), karakteristikama energetskih sustava u njoj (sustava grijanja, električnih uređaja i rasvjete, i drugo), ali i o [[klima]]tskim uvjetima podneblja na kojem se zgrada nalazi. Osnovni pojmovi za analizu potrošnje energije u zgradama su: toplinski gubici i dobici, [[koeficijent prolaska topline]], stupanj-dan grijanja, [[Stupanj iskorištenja|stupanj korisnog djelovanja]]. Oni su ključni za određivanje energetske ili toplinske bilance zgrade. Osnovna karakteristika postojeće izgradnje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je neracionalno velika potrošnja svih tipova energije, prvenstveno energije za grijanje, ali porastom standarda sve više i za hlađenje zgrada. Energetska potrošnja namijenjena za grijanje, pripremu tople vode i kondicioniranje zraka ([[klimatizacija]]), predstavlja najveći dio energetske potrošnje u zgradama Zgrade su najveći pojedinačni potrošači energije, a time i veliki [[Zagađenje|zagađivač]] [[okoliš]]a. Zbog dugog životnog vijeka zgrada, njihov je utjecaj na okoliš u kojem živimo dug i stalan i ne možemo ga zanemarivati. Građenje se prečesto vodi kao isključivo [[Ekonomija|ekonomski]] proces, a zapravo je u prvom redu [[ekologija|ekološki]], socijalni i kulturni fenomen, koji treba zadovoljiti ljudske potrebe i želje. Ekonomski interesi često imaju puno veću moć od ekoloških interesa. Nagli razvoj [[tržište|tržišta]], ekonomije, prodor i utjecaj [[kapital]]a i [[Mediji|medija]] s jedne strane i nevjerojatno širenje gradnje u Hrvatskoj u zadnje vrijeme, ostavljaju trag na [[Arhitektura|arhitektonskim]] ostvarenjima koje su često upitne kvalitete.<ref>[http://www.eihp.hr/hrvatski/pdf/Prirucnik_HEP_T.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810123534/http://www.eihp.hr/hrvatski/pdf/Prirucnik_HEP_T.pdf |date=2014-08-10 }} "Energetska učinkovitost u zgradarstvu", HEP Toplinarstvo d.o.o., www.eihp.hr, 2011.</ref> Uspješna primjena mjera energetske učinkovitosti u zgradarstvu temelji se na: * povećanju [[toplinska izolacija|toplinske zaštite]] postojećih i novih zgrada; * povećanju učinkovitosti sustava grijanja, hlađenja i ventilacije; * povećanju učinkovitosti sustava rasvjete i energetskih trošila; * uvođenju [[energetski certifikat|energetskog certifikata]] kao sustava označavanja zgrada prema godišnjoj potrošnji energije. ===[[Energetski certifikat]]=== '''[[Energetski certifikat]]''' je [[dokument]] kojim se iskazuju energetska svojstva zgrade, a njegova osnovna svrha je pružiti vlasnicima i korisnicima zgrada informaciju o energetskim svojstvima zgrade. Kako bi se smanjilo nepotrebno rasipanje golemih količina sve skuplje energije u zgradama uvodi se certificiranje. Sektor zgradarstva posebno je značajan kao potrošač energije, jer u ukupnoj potrošnji energije sudjeluje s oko 40%, s prevladavajućim trendom stalnog porasta potrošnje, ali i velikim potencijalom uštede energije u potrošnji za [[grijanje]], pripremi tople vode, [[klimatizacija|klimatizaciji]] i rasvjeti. Slični [[energetski certifikat|certifikati]] već su godinama obvezni na svim kućanskim električnim uređajima u trgovinama, pa su potaknuli mnoge da razmisle kakav uređaj kupiti, te je li po cijeni najjeftiniji uređaj baš i najpovoljniji. Jer mnogi su pravi, skriveni “gutači” [[električna struja|električne struje]], pa kad se prodajnoj cijeni pribroje i troškovi njihova rada, nerijetko postaju i najskuplji. ==Obična, niskoenergetska i pasivna kuća== Gradnja [[Kuća|kuće]] za svakog je pojedinca velik izazov, ali i velika [[investicija]]. Prije samog početka gradnje kuće treba odlučiti o puno stvari: koliko velika će biti kuća, koliko i kakvih će imati prostorija, od kakvih će materijala biti izgrađena, kakvi će biti prozori, kakav krov, kakvo grijanje, hlađenje, izolacija i fasada, a u posljednje vrijeme i kakvog će kuća biti [[Energetika|energetskog]] standarda – ''obična'', niskoenergetska ili pasivna.<ref>[http://www.pasivna-kuca.info/gradnja/37-gradnja-pasivne-kuce/137-obicna-niskoenergetska-ili-pasivna-kuca.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208165322/http://www.pasivna-kuca.info/gradnja/37-gradnja-pasivne-kuce/137-obicna-niskoenergetska-ili-pasivna-kuca.html |date=2015-12-08 }} "Obična, niskoenergetska i pasivna kuća", Marko Grđan, dipl.ing.stroj., Energo Consult, www.energo-consult.hr, 2011.</ref> Nazivi [[niskoenergetska kuća]] i [[pasivna kuća]] ne označavaju direktno način same gradnje kuće, već prvenstveno označavaju potrošnju energije za [[grijanje]]. Ovakve se kuće danas grade kako bi se uštedjelo na energiji za grijanje i hlađenje, te preko toga i smanjilo [[Zagađenje|zagađenje okoliša]] tj. smanjilo ispuštanje [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikovog dioksida]] u [[prirodni okoliš]]. Osim uštede i očuvanja okoliša takvim se načinom gradnje ujedno i povećava ugodnost življenja. Treba naglasiti da se do naziva ''niskoenergetska'' ili ''pasivna'' kuća ne može doći samo ''podebljanjem'' izolacije i zamjenom stolarije. Kod takvih se kuća mora posvetiti puno pažnje prvom koraku - [[projekt]]iranju – koje kod takvih kuća obavezno mora biti multidisciplinarno, što znači sudjelovanje stručnjaka iz više polja, od arhitekta, strojara, električara do građevinara.<ref>[http://www.hrastovic-inzenjering.hr/primjena-energije/energetski-clanci/item/115-energijska-klasifikacija-kuca.html] "Energijska klasifikacija kuća", www.hrastovic-inzenjering.hr, 2013.</ref> ===Niskoenergetska kuća=== [[Niskoenergetska kuća]] je zgrada s godišnjom potrošnjom energije za [[grijanje]], odnosno energetskim brojem od 40 do 60 [[vatsat|kWh]] po [[Četvorni metar|metru kvadratnom]]. To je dobro [[toplinska izolacija|toplinski izolirana]] kuća (po mogućnosti sa zrakonepropusnim fasadnim plaštem i krovištem), te ugrađenom kvalitetnom stolarijom ostakljenom višeslojnim staklom. Za grijanje se u takvoj zgradi u pravilu koristi neki od tradicionalnih sustava grijanja i grijaćih tijela, ali moguće je primjeniti i [[obnovljiva energija|obnovljive toplinske izvore]] kao [[Toplinske pumpe|dizalicu topline]] i [[Sunčev toplovodni kolektor|sunčeve toplovodne kolektore]]. Sustav ventilacije se izvodi bez iskorištavanja topline otpadnog zraka putem [[Izmjenjivač topline|izmjenjivača topline]]. ====Trolitarska kuća==== Trolitarska kuća je napredniji oblik niskoenergetske kuća čija je godišnja potrošnja energije za grijanje smanjena na svega 30 kWh po metru kvadratnom, odnosno ekvivalentnu godišnju potrošnju od 3 litre loživog ulja po metru kvadratnom stambenog prostora. Za razliku od klasične niskoenergetske kuće, ova kuća u načelu podrazumijeva dodatno poboljšanje energetske učinkovitosti ugradnjom sunčevih toplovodnih kolektora za potrošnu toplu vodu, toplinsku pumpu i/ili uređaja za rekuperaciju zraka (izmjenjivača topline između izlaznog otpadnog zraka). Također, ovakva kuća mora imati poboljšanu toplinsku izolaciju u odnosu na klasičnu niskoenergetsku kuću. ===Pasivna kuća=== [[Pasivna kuća]] je energetski najštedljiviji oblik niskoenergetske građevine koja svojim oblikom, debljinom toplinske izolacije, vrstom i veličinom otvora, kao i njihova ostakljenja, te ugradnjom uređaja za iskorištavanje topline zemlje ili podzemnih voda, ali i ugradnjom uređaja za ventilaciju sa iskorištavanjem topline otpadnog zraka – rekuperatora, ostvaruje ugodno stanovanje i zimi i ljeti bez uobičajenih sustava za grijanje i klimatizaciju. Dozvoljena godišnja potrošnja za energije za grijanje za ovaj tip kuće smije iznosit najviše 15 kWh po metru kvadratnom. ====Pasivna sunčeva arhitektura==== [[Pasivna sunčeva arhitektura]] je pojam koji se odnosi se na [[građevine]] koje su građene tako da same djeluju ujedno kao [[Sunčev toplovodni kolektor|sunčev kolektor]] i spremnik [[toplina|topline]]. Ovakav način korištenja [[Sunčeva energija|Sunčeve energije]] je vrlo učinkovit i jeftin, jer nije potrebna nikakva dodatna oprema. Građevina građena prema pasivnim sunčevim pravilima ne mora biti skuplja od klasične, jer bit pasivne sunčeve [[Arhitektura|arhitekture]] leži u dobrom, funkcionalnom [[dizajn]]u, a ne u korištenju neke specijalne [[Tehnologija|tehnologije]]. Rezultat ovakve gradnje može biti smanjenje potrebe za drugim [[gorivo|gorivima]] u svrhu [[Grijanje|grijanja]] čak i do 90%. Pasivna sunčeva energija je daleko učinkovitija i puno jeftinija od aktivnih sunčevih sustava, jer za početak nije potrebno kupiti nikakvu opremu. Osim toga kod aktivnih sustava je potrebno ulagati dodatnu [[energija|energiju]] za distribuciju akumulirane topline, najčešće [[električna energija|električnu energiju]] za pogon [[Sisaljka|pumpe]] koja toplu vodu tjera kroz [[radijator]]e. Loša strana priče je to što jednom već izgrađena građevina, ako nije u samom procesu gradnje građena u skladu s pasivnim sunčevim načelima, nikako ili teško može postati pasivnom solarnom građevinom.<ref>[http://e-gfos.gfos.hr/index.php/arhiva/broj-1/akumulacija-sunceve-energije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120708062756/http://e-gfos.gfos.hr/index.php/arhiva/broj-1/akumulacija-sunceve-energije |date=2012-07-08 }} "Akumulacija Sunčeve energije u obiteljskim pasivnim kućama", Željko Koški, Sveučilište J. J. Strossmayera u Osijeku, Građevinski fakultet Osijek, Gorana Zorić, Sveučilište J. J. Strossmayera u Osijeku, Građevinski fakultet Osijek – studentica Diplomskog studija, 2011.</ref> ===Nulta energetska kuća=== '''Nulta energetska kuća''' jest vrsta objekta koji uz pomoć sustava iskorištenja prije svega [[sunčeva energija|sunčeve energije]], ali i drugih [[obnovljiva energija|obnovljivih izvora energije]] pokriva svu svoju potrošnju tijekom godine. Ona u svojoj suštini nije neovisna o javnim opskrbnim mrežama (prije svega tu se misli na [[Elektroenergetski sustav|električnu mrežu]]), no u povoljnim uvjetima ona višak proizvedene električne energije plasira, dok u nepovoljnim uvjetima preuzima energiju iz javne mreže tako da je konačna bilanca poravnata. U pravilu ovakve zgrade imaju 40 do 60 [[metar|cm]] debeo sloj toplinske izolacije, nemaju tradicionalan sustav grijanja, te koristi spremnik topline kojim premošćuju potrebe za toplinom u oblačnim danima. ===Energetski neovisna kuća=== Za razliku od nulte energetske kuće, '''energetski neovisna kuća''' nije ovisna o javnim opskrbnim sustavima, te svu potrebnu energije za grijanje, hlađenje, potrošnu toplu vodu, trošila u domaćinstvu i rasvjetu dobiva prije svega primjenom pretvorbe i pohrane sunčeve energije. Za toplinsku energije to se ostvaruje primjenom [[Sunčev toplovodni kolektor|sunčevih toplovodnih kolektora]] i [[Sunčev spremnik topline|spremnika topline]], dok se za električnu energiju koriste [[fotonaponski sustavi]] i [[baterija|baterije]]. Kako zgrada nije priključena na javne sustave opskrbe energijom i energentima, višak proizvedene energije iz ljetnih mjeseci se pohranjuje za primjenu zimi. Razina izolacije i veličina i realizacija otvora su kao kod nulte energetske kuće. ===Plus energetska kuća=== '''Plus energetska kuća''' ili '''kuća elektrana''' je napredniji oblik energetski neovisne kuće koja priključak na javnu električnu mrežu koristi isključivo za plasman viška proizvedene električne energije koju prodaju te u svojoj osnovi, zahvaljujući primjeni obnovljivih izvora energije funkcionira kao [[elektrana]]. ==Toplinska izolacija zgrada== [[Toplinska izolacija zgrada]] smanjuje [[Prijenos topline|toplinske gubitke]] [[zima|zimi]], pregrijavanje prostora [[ljeto|ljeti]], te štiti nosivu [[Konstrukcije|konstrukciju]] od vanjskih uvjeta i jakih temperaturnih naprezanja. [[Toplinska izolacija|Toplinski izolirana]] zgrada je ugodnija, produžuje joj se životni vijek i doprinosi [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]]. Dobro poznavanje toplinskih svojstava [[Građevinski materijal|građevinskih materijala]] jedan je od preduvjeta za projektiranje energetski efikasnih zgrada. Toplinski gubici kroz građevni element ovise o sastavu elementa, orijentaciji i [[Toplinska vodljivost|koeficijentu toplinske vodljivosti ''λ'']]. Što je [[koeficijent prolaska topline]] ''U'' manji, to je toplinska zaštita zgrade bolja.<ref>[http://www.energetska-efikasnost.undp.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=272&Itemid=230] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321194439/http://www.energetska-efikasnost.undp.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=272&Itemid=230 |date=2012-03-21 }} "Načela gradnje pasivne kuće", Poticanje energetske efikasnosti u Hrvatskoj, www.energetska-efikasnost.undp.hr, 2011.</ref> Na toplinsku zaštitu utječu debljina sloja toplinske izolacije i [[Toplinska vodljivost|koeficijent toplinske vodljivost]] materijala ''λ'' ([[vat|W]]/[[metar|m]][[Kelvin|K]]). Ponuda toplinsko izolacijskih materijala na [[tržište|tržištu]] je raznolika, a možemo ih podijeliti na anorganske i organske materijale. Od anorganskih materijala najviše se koriste [[mineralna vuna|kamena i staklena vuna]], dok je među organskim materijalima najpopularniji [[polistiren]] ili stiropor. Većina uobičajenih toplinsko izolacijskih materijala ima koeficijent toplinske vodljivost k = 0,030-0,045 W/mK, pa potrebna debljina za koeficijent prolaska topline U = 0,40 W/m²K iznosi 8–11&nbsp;cm. Kod toplinske izolacije ne smijemo zanemariti ulogu materijala od kojih neki već imaju vrlo visoke toplinske karakterisitke kao što su porozirana termo opeka i probeton. Ti materijali zamjenjuju od 8–25&nbsp;cm toplinske izolacije ovisno o debljini zida. Ostali materijali s toplinsko izolacijskim svojstvima su i [[Glina (tlo)|glina]], perlit, vermikulit, [[Kokosova palma|kokos]], [[Pamuk (biljka)|pamuk]], [[lan]], drvena vuna, [[celuloza]], [[pluto]], balirana [[slama]] i drugo. Sve veća potražnja za toplinsko izolacijskim materijalima u sve većim debljinama dovela je do razvoja novih [[tehnologija]], pa se tako danas u svijetu mogu naći i prozirna i vakuumska toplinska izolacija. Prozirna izolacija omogućava prijem [[Sunčeva energija|Sunčeve energije]] i prijenos u zgradu, a istovremeno spriječava kao i obična toplinska izolacija gubitke topline iz zgrade. [[Vakuum]]ska izolacija radi se u modularnim panelima, a zbog izuzetnih izolacijskih svojstava potrebne su znatno manje debljine od konvencionalne toplinske izolacije za ista toplinska svojstva. Ova je izolacija još uvijek vrlo skupa i primjenjuje se najviše kod sanacija objekata gdje nije moguće ugraditi veće debljine izolacije zbog npr. spomeničke vrijednosti objekta. ===Toplinska izolacija vanjskog zida=== Toplinsku izolaciju vanjskog [[zid]]a, u pravilu, treba izvoditi dodavanjem novog toplinsko-izolacijskog sloja s vanjske strane zida, a iznimno s unutarnje strane zida. Izvedba toplinske izolacije s unutarnje strane zida nepovoljna je s građevinsko-fizikalnog stajališta, a često je i skuplja zbog potrebe dodatnog rješavanja problema difuzije [[vodena para|vodene pare]], strožih zahtjeva u pogledu sigurnosti protiv [[požar]]a, gubitka korisnog prostora i dr. Postava toplinske izolacije s unutarnje strane zida je fizikalno lošija, jer iako postižemo poboljšanje izolacijske vrijednosti zida, značajno mijenjamo [[Kondukcija topline|toplinski tok]] u zidu i osnovni nosivi zid postaje hladniji. Zbog toga posebnu pažnju treba posvetiti izvedbi parne brane kako bi se izbjeglo nastajanje kondenzata i pojava [[Plijesan|plijesni]]. Također, toplinski treba izolirati i dio pregrada koje se spajaju s vanjskim zidom. Sanacija postojećeg vanjskog zida izvedbom izolacije s unutarnje strane izvodi se iznimno kod zgrada pod zaštitom, kada se žele izbjeći promjene na vanjskom pročelju zgrade zbog njezine povijesne vrijednosti. Kod izvedbe toplinsko-izolacijskog sloja s vanjske strane zida moguća su dva rješenja završnog sloja koji štiti toplinsko-izolacijski sloj i ostatak zida od vanjskih atmosferskih utjecaja. Prvo rješenje karakterizira izvedba vanjskog zaštitnog sloja punoplošnim lijepljenjem na toplinsko-izolacijski sloj (tzv. '''kompaktna fasada'''). Kod drugog rješenja zaštitni je sloj u obliku pojedinačnih elemenata učvršćenih na odgovarajuću podkonstrukciju na način da između zaštitne obloge i sloja toplinske izolacije ostane sloj zraka koji se ventilira prema van (tzv. [[ventilirana fasada]]). Industrija građevinskih materijala nudi mnogo varijanti cjelovitih sustava ovih dvaju načina toplinske izolacije zidova, pri čemu za oba rješenja debljina toplinskoizolacijskog sloja ne bi trebala biti manja od 10 do 12 [[metar|cm]], čime bi se vrijednost [[Koeficijent prolaska topline|koeficijenta prolaska topline]] ''U'' zida smanjila na od oko 0,25 do 0,35 W/m²K. To se može postići i bez ugradnje toplinske zaštite odabirom kvalitetnijih materijala za građenje kao što su porozirana opeka i porobeton, a s tim da debljina zida ostaje ista (klasična opeka +izolacija. Primjer 1: Ako usporedimo dvije [[kuća|kuće]] iste površine, jedna građena od šuplje [[opeka|opeke]] bez ikakve izolacije, a druga od brušene porozirane opeke 38&nbsp;cm, razlika u troškovima (ušteda) za [[grijanje]] može biti i do 7 puta! U slučaju neizoliranog zida od šuplje opeke debljine 29&nbsp;cm, U = 1,67 W/m²K, toplinski gubici iznose okvirno 134 kWh/m² zida. U slučaju zida od Porotherm opeke 38&nbsp;cm bez izolacije uz upotrebu toplinske žbuke 4&nbsp;cm, U = 0,26 W/m²K, toplinski gubici iznose okvirno 25 kWh/m² zida. Primjer 2: Ako usporedimo dvije [[kuća|kuće]] iste površine, jedna građena od pune [[opeka|opeke]] bez ikakve izolacije, a druga od šuplje cigle 25&nbsp;cm i s toplinskom izolacijom od 10&nbsp;cm, razlika u troškovima za [[grijanje]] može biti i do 6 puta! U slučaju neizoliranog zida od šuplje opeke debljine 19&nbsp;cm, U = 1,67 W/m²K, toplinski gubici iznose okvirno 134 kWh/m² zida. U slučaju izolacije zida od opeke 25&nbsp;cm sa 10&nbsp;cm [[mineralna vuna|kamene vune]], U = 0,32 W/m²K, toplinski gubici iznose okvirno 26 kWh/m² zida. Ono na što moramo posebno obratiti pozornost jest debljina nosivih zidova, koja ne smije biti manja od 24&nbsp;cm prema "Tehničkom propisu za zidane konstrukcije" zbog trusno područja. Postavljanjem toplinske izolacije s vanjske strane zida riješiti ćete i probleme s kondenzacijom [[para|pare]] (od kuhanja, tuširanja, sušenja odjeće) koja se javlja zbog niske temperature zida, te nastanak gljivica i [[Plijesan|plijesni]]. Također će i toplinski ugođaj u prostoru biti bolji zbog povećane temperature zida. Toplinska izolacija štiti zgradu od štetnih vanjskih utjecaja i njihovih posljedica ([[vlaga]], smrzavanje, pregrijavanje) čime joj produžujemo vijek trajanja. Sam materijal od kojeg se izgrađuje vanjski zid može imati vrlo različita toplinska svojstva. Najbolji materijali sa strane termičke izolacije za vanjski zid su porozirana termoopeka i porobeton. ''Porotherm'' brušena opeka, u debljinama od 30 do 50&nbsp;cm, ima višestruko bolja termoizolacijska svojstva od klasične opeke. [[Koeficijent prolaska topline]] iznosi za termo opeku Porotherm debljine 50&nbsp;cm ''U'' = 0,14 W/m²K, debljine 38&nbsp;cm ''U'' = 0,29 W/m²K, debljine 30&nbsp;cm ''U'' = 0,39 W/m²K, a čak i termo opeka debljine 25&nbsp;cm ima ''U'' = 0,54 W/m²K. Toplinska provodljivost tih opeka kreće se od λ=0,09 - 0,14 W/mK, dok se taj koeficijent za običnu klasičnu šuplju opeku kreće oko λ = 0,45 - 0,52 W/mK.<ref>"Zidane konstrukcije", Aničić, Franko, Lu, Par-Korčić, Zupčić, 2010.</ref> ''Ytong'' termoblok debljine 40&nbsp;cm ima [[koeficijent prolaska topline]] ''U'' = 0,30 W/m²K.<ref>[http://www.energo-consult.hr/ee-energetska-ucinkovitost/toplinska-zastita-objekta]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Toplinska zaštita objekata", www.energo-consult.hr, 2011.</ref> ===Prozori, staklene stijene i vanjska vrata=== [[Prozor]] je element vanjske ovojnice [[Zgrada|zgrade]] koji omogućava dnevnu rasvjetu prostora, pogled u okolicu, propuštanje [[Sunčeva svjetlost|Sunčeve svjetlosti]] u zgradu i prozračivanje prostora. Prozor je najdinamičniji dio vanjske ovojnice zgrade, koji istovremeno djeluje kao prijemnik koji propušta [[Sunčeva energija|Sunčevu energiju]] u prostor, te kao zaštita od vanjskih utjecaja i toplinskih gubitaka. Prozori i vanjski zid igraju veliku ulogu u toplinskim gubicima zgrade jer zajedno čine i preko 70 % ukupnih toplinskih gubitaka kroz ovojnicu zgrade. Gubici kroz prozore dijele se na [[Kondukcija topline|kondukcijske]] gubitke, te na gubitke [[Konvekcija|ventilacijom]], tj. provjetravanjem. Ako zbrojimo transmisijske toplinske gubitke kroz prozore i gubitke provjetravanjem, ukupni toplinski gubici kroz prozore predstavljaju više od 50 % toplinskih gubitaka zgrade. Gubici kroz prozore obično su deset i više puta veći od onih kroz zidove, pa je jasno koliku važnost igra energetska efikasnost prozora u ukupnim energetskim potrebama zgrada. U skladu s novim Tehničkim propisom, koeficijent prolaska topline za prozore i balkonska vrata može iznositi maksimalno ''U'' = 1,80 W/m²K. Dok se na starim zgradama koeficijent ''U'' prozora kreće oko 3,00-3,50 W/m²K i više (gubici topline kroz takav prozor iznose prosječno 240-280 kWh/m² godišnje), europska zakonska regulativa propisuje sve niže i niže vrijednosti i one se danas kreću u rasponu od 1,40-1,80 W/m²K. Na suvremenim [[Niskoenergetska kuća|niskoenergetskim]] i [[pasivna kuća|pasivnim kućama]] taj se koeficijent kreće između 0,80-1,40 W/m²K. Preporuka za gradnju suvremene energetski učinkovite zgrade je koristiti prozore s koeficijentom prolaska topline U < 1,40 W/m²K. U ukupnim toplinskim gubicima prozora sudjeluju [[staklo]] i prozorski profili. Prozorski profili, neovisno o vrsti materijala od kojeg se izrađuju, mora osigurati: dobro brtvljenje, prekinuti [[toplinski most]] u profilu, jednostavno otvaranje i nizak [[koeficijent prolaska topline]] ''U''. Stakla se danas izrađuju kao izolacijska stakla, dvoslojna ili troslojna, s različitim [[plin]]ovitim punjenjem ili premazima koji poboljšavaju toplinske karakteristike. ===Toplinska izolacija krova ili stropa prema negrijanom prostoru=== Iako je udio krova zastupljen sa svega oko 10-20 % u ukupnim toplinskim gubicima u kući, [[krov]] ima posebno važnu ulogu u kvaliteti i standardu stanovanja. On štiti kuću od kiše, snijega, hladnoće i vrućine. Najčešći oblik krova na obiteljskim i manjim stambenim zgradama je kosi krov. Vrlo često se prostor ispod kosog krova namjenjuje za stanovanje iako nije odgovarajuće toplinski izoliran. Kod takvih slučajeva pojavljuju se veliki toplinski gubici zimi, ali i još veći problem pregrijavanja ljeti. Ako krov nije toplinski izoliran, kroz njega može proći i 30 % topline. Naknadna toplinska izolacija krova je jednostavna i ekonomski vrlo isplativa, jer je povratni period investicije od 1 do 5 godina. Za toplinsku izolaciju kosih krovova treba koristiti nezapaljive i paropropusne toplinsko izolacijske materijale, kao što je npr. [[mineralna vuna|kamena vuna]]. Detalj spoja toplinske izolacije vanjskog zida i krova treba riješiti bez toplinskih mostova. Ako prostor ispod kosog krova nije grijan, tj. nije namijenjen za stanovanje, toplinsku izolaciju treba postaviti na strop zadnje etaže prema negrijanom tavanu. Preporučljiva debljina toplinske izolacije na kosom krovu iznosi 16–20&nbsp;cm. Izolaciju treba postaviti u dva sloja; jedan sloj između rogova, a jedan sloj ispod rogova kako bi se spriječili toplinski mostovi. Toplinsku izolaciju s donje strane najčešće zatvaramo gipsanim pločama ili drvetom. Ravni krovovi su najviše izloženi atmosferskim utjecajima od svih vanjskih elemenata zgrade. Zato je važno kvalitetno ih izolirati i toplinskom i hidroizolacijom, te pravilno riješiti odvodnju oborinskih voda. Ravni krov može biti riješen kao prohodni, neprohodni ili [[zeleni krov]]. U skladu s time izvodi se završna obrada krova. ===Toplinska izolacija poda=== Konstrukcije poda na tlu razlikuju se od podnih konstrukcija prema negrijanom prostoru po nosivoj [[beton]]skoj podlozi i hidroizolaciji. Toplinski gubici prema terenu iznose do 10 % ukupnih toplinskih gubitaka. Kod novogradnji se pod na terenu treba toplinski izolirati što većom debljinom toplinske izolacije, dok je kod postojećih zgrada takva mjera uglavnom ekonomski neisplativa, zbog većih građevinskih zahvata koji je prate. Međutim, ekonomski vrlo isplative mjere su toplinska izolacija stropne konstrukcije prema negrijanom tavanu, te podne konstrukcije prema negrijanom podrumu. Također, potrebno je toplinski zaštititi i podne konstrukcije iznad otvorenih prolaza. Kod postave toplinske izolacije važno je toplinski izolirati cijelu vanjsku ovojnicu bez prekida toplinske izolacije, kako bi se utjecaj toplinskih mostova smanjio na minimum. ===Toplinski mostovi=== [[Toplinski most]]ovi su manja područja u ovojnici zgrade kroz koje je toplinski tok povećan radi promjene materijala, debljine ili geometrije građevnog dijela. Postavljanjem izolacije na ovojnici kuće (zidovi, krov, pod) izolirati ćete i većinu toplinskih mostova. Izolacijom toplinskih mostova izbjeći ćete i kondenzaciju na pojedinim dijelovima konstrukcije. Toplinski most je pojam koji se koristi u graditeljstvu i [[Strojarstvo|strojarstvu]]. U graditeljstvu je to manje područje u omotaču grijanog dijela zgrade kroz koje je toplinski tok povećan radi promjene materijala, debljine ili geometrije građevnog dijela. Zbog smanjenog otpora toplinskoj propustljivosti u odnosu na tipični presjek konstrukcije, temperatura unutarnje površine pregrade na toplinskom mostu manja je nego na ostaloj površini, što povećava opasnost od kondenziranja [[vodena para|vodene pare]]. Ovisno o uzroku povišene toplinske propustljivosti, razlikujemo dvije vrste toplinskih mostova: *konstruktivni toplinski mostovi – nastaju kod kombinacija različitih vrsta [[Građevinski materijal|materijala]]; *geometrijski toplinski mostovi – nastaju uslijed promjene oblika konstrukcije, npr. uglovi zgrade. Uz kvalitetnu toplinsku izolaciju vanjske ovojnice kuće, izbjegavanje jakih toplinskih mostova preduvjet je energetski efikasne gradnje. Postavom toplinske izolacije s vanjske strane možemo izbjeći većinu toplinskih gubitaka kod toplinskih mostova. Pozicija prozora u zidu također igra važnu ulogu u izbjegavanju toplinskih mostova. Ako je moguće prozor treba biti smješten u nivou toplinske izolacije. Ako to nije moguće potrebno je toplinski izolirati špalete oko prozora. Pojam je poznat i u tehnici [[Hlađenje|hlađenja]] i [[Klimatizacija|klimatizaciji]] gdje osim [[cjevovod]]a treba izolirati i armaturu ([[ventil]]i itd.), pričvrsnice i ovjesnice, tako da se po čitavoj dužini cjevovoda spriječi uspostava toplinskih mostova, odnosno prodor topline na lokalnom dijelu cjevovoda. Izgraditi zgradu bez toplinskih mostova gotovo je nemoguće, ali uz pravilno projektirane detalje toplinske zaštite utjecaj toplinskih mostova možemo smanjiti na minimum. Detalje toplinskih mostova za Porotherm opeku u AutoCadu možete skinuti sa web stranica proivođaća. Potencijalna mjesta toplinskih mostova su konzolne istake balkona, istake streha krovova, spojevi konstrukcija, spojevi zida i prozora, kutije za roletu, niše za [[radijator]]e, temelji i drugo. Zato na njih, pri rješavanju konstruktivnih detalja, treba obratiti posebnu pažnju. Po završetku izgradnje, kvalitetu gradnje i toplinske zaštite moguće je dodatno provjeriti [[Termografija|termografskim]] snimanjem. ==Grijanje stambenih prostora== Zadatak [[grijanje|grijanja]] stambenih prostora je osiguranje odgovarajućih uvjeta u prostoru kako bi se ostvarila toplinska ravnoteža između ljudskog tijela i njegove okoline i time ostvario osjećaj ugode. Čimbenici koji utječu na ugodnost su osim [[odjeća|odjeće]] i fizička aktivnost, [[temperatura]] [[zrak]]a, temperatura [[zid]]ova, [[vlažnost zraka]], [[brzina]] strujanja zraka i njegova kvaliteta. Grijanjem prostorija može se utjecati samo na dva od navedenih čimbenika, a to su temperatura zraka i temperatura zidova. Na ostale čimbenike može se utjecati samo putem sustava [[klimatizacija|klimatizacije]] prostora. Srednja temperatura zraka u prostoriji (osjetna temperatura) i srednja temperatura zidova moraju biti ravnomjerne po cijelom prostoru i to u području od 20 [[Celzijev stupanj|°C]] do 22&nbsp;°C (± 1&nbsp;°C), pri čemu se uspostavlja trajna ravnoteža između tjelesne topline nastale [[Metabolizam|metaboličkim procesima]] i one odane okolini. Od sustava grijanja traži se mogućnost regulacije temperature u određenim granicama i s određenom brzinom reakcije. Sustav grijanja mora biti takav da ne utječe na kvalitetu zraka i uvjete ugode u prostorima (štetni plinovi, prašina, [[buka]], propuh). ==Ventilacija i hlađenje stambenih prostora== ===Ventilacija=== Zadaća [[Ventilator|ventilacije]] u zgradama je stalna zamjena onečišćenog zraka iz prostorije, svježim zrakom iz slobodne [[atmosfera|atmosfere]] radi održavanja potrebnih [[Higijena|higijenskih]] uvjeta neophodnih za zdrav i ugodan boravak ljudi. Uloga ventilacije je također zagrijavanje zraka ako je potrebno, odstranjivanje suvišne [[vlaga|vlage]] i štetnih plinova iz prostora, te rashlađivanje zraka u ljetnom razdoblju. Za ugodno stanovanje i očuvanje zdravlja i pune radne sposobnosti osoba, važne su sljedeće preporuke: * temperatura zraka zimi u stambenim bi prostorijama trebala bit 21 ± 1&nbsp;°C. Ljeti su ugodne temperature između 24 i 26&nbsp;°C; * odstupanja srednje temperature obodnih površina ([[zid]]ovi) od temperature zraka, ne smije iznositi više od 2 do 3&nbsp;°C; * zimi je udobna relativna [[vlažnost zraka]] od 40% do 50%, a ljeti 50 ± 5%. Vrijednosti ispod 30% medicinski su nepoželjne, jer imaju za posljedicu isušivanje [[Dišni sustav|dišnih puteva]]; * [[brzina]] strujanja [[zrak]]a u zoni boravka osoba trebala bi biti od 0,1 do 0,3 [[Metar u sekundi|m/s]]. ===Hlađenje stambenog prostora=== Rashladne jedinice koje se koriste u stambenim prostorima najčešće su [[Kompresor|kompresijski]] rashladni sustavi za [[hlađenje]] zraka, pri čemu je [[Parni kondenzator|kondenzator]] hlađen zrakom. Kao radne tvari u rashladnim sustavima koriste se halogenirani ugljikovodici ([[freon]]i) iz skupine HFC-a, koje još nazivamo ekološki prihvatljive radne tvari (R407C, R410A). Još uvijek se u postojećim uređajima koristi i radna tvar R22 iz skupine HCFC-a, ali zbog [[Ozonske rupe|štetnog utjecaja na razgradnju ozona]], njena uporaba u novim uređajima je zabranjena od početka 2006. ===Toplinske pumpe ili dizalice topline=== [[Toplinske pumpe]] ili '''dizalice topline''' su [[sustav]]i jeftinog i [[ekologija|ekološki]] čistog načina [[grijanje|grijanja]], one mogu crpiti [[toplina|toplinu]] iz [[voda|vode]], [[zemlja|zemlje]] ili [[zrak]]a. Rade na principu sličnom kao i [[rashladnik|rashladni]] uređaji. Osnovni proces koji objašnjava njihov [[rad (fizika)|rad]] je lijevokretni [[Carnotov ciklus|Carnotov kružni proces]]. Toplinske pumpe najčešće koriste [[freon]]e kao rashladni medij, a mogu i neke druge [[plin]]ove (npr. [[amonijak]]). Najjednostavniji oblici toplinskih [[sisaljka|pumpi]] su klima [[uređaj]]i koji griju i hlade, inverteri. Oni crpe toplinu iz zraka, najlakši su za ugradnju i najjeftiniji. Složeniji oblici koji daju i više [[energija|energije]] su sustavi koji se ukapaju pod zemlju gdje se koristi unutarnja toplina zemlje koja podiže [[temperatura|temperaturu]] rashladnog medija (najčešće nekog od plinova [[freon]]a). Toplinske pumpe danas još nisu stekle široku primjenu iako su bolji izvor grijanja od [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja polako nestaju, zagađuju [[okoliš]] i imaju stalan porast [[cijena]]. ==Priprema potrošne tople vode== Na pripremu potrošne tople vode (PTV) u prosječnom kućanstvu u kontinentalnom dijelu [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] otpada otprilike 20% ukupne godišnje potrošnje [[toplina|toplinske energije]], dok se ostatak troši na grijanje prostora (~73%) i kuhanje (~7%). U primorskim dijelovima taj je udio energije za pripremu PTV-a još i veći. Prosječni građanin potroši dnevno od 200 do 300 [[litra|litara]] [[Pitka voda|pitke vode]], od čega u prosjeku od 40 do 70 litara otpada na potrošnu toplu vodu temperature 45&nbsp;°C koja se uglavnom koristi za održavanje osobne higijene i pranje posuđa. U sezoni kada nema grijanja priprema, PTV-a predstavlja pojedinačno najveći izdatak za energiju jednog kućanstva, bez obzira koji se energent koristi. Učinkovita priprema i korištenje PTV-a može stoga znatno utjecati na smanjenje ukupnih troškova za energiju u kućanstvu. ==Potrošnja električne energije u kućanstvu== U Hrvatskoj je danas vrlo teško naći kućanstvo koje nema dostupa do [[električna energija|električne energije]]. Većina kućanstva u Hrvatskoj opremljena je štednjakom, [[hladnjak]]om, ledenicom za duboko zamrzavanje, [[Perilica rublja|perilicom rublja]], bojlerom za pripremu tople vode, te [[televizor]]om i radioprijemnikom. Također, u stalnom porastu je broj kućanstava koja uz navedenu opremu imaju i sušilice rublja, [[Perilica posuđa|perilice posuđa]], [[Mikrovalna pećnica|mikrovalne pećnice]], osobna [[Računalo|računala]], te uređaje za hlađenje unutarnjeg boravišnog prostora. Jedna trećina (33%) ukupno utrošene električne energije u hrvatskim kućanstvima koristi za [[grijanje]] prostora i pripremu sanitarne tople vode. Naravno, u kućanstvima u kojim se električna energija koristi za grijanje i pripremu tople vode, njen udio u ukupno utrošenoj energiji je bitno veći i vrlo često prelazi i 60%. Prikazana bilanca se odnosi na cijeli sektor kućanstva i treba uzeti u obzir da se u dobrom dijelu kućanstava za grijanje i pripremu tople vode koriste drugi energenti kao na primjer [[prirodni plin]] ili toplina iz javnog toplinskog sustava. Osuvremenjivanjem sustava grijanja i pripreme sanitarne tople vode, te zamjenom električne energije prirodnim plinom, ukapljenim naftnim plinom ili eventualno [[biomasa|biomasom]], otvorio bi se veliki potencijal za smanjenje potrošnje električne energije. Ako je električna energija jedini dostupan energent za grijanje prostora, ugrađivanjem [[Toplinske pumpe|dizalice topline]], umjesto električnih [[radijator]]a ili [[peć]]i, može se, uz zadržavanje istoga stupnja ugodnosti boravka u prostoru smanjiti potrošnja električne energije za 2 do 4 puta. Ugradnjom dizalice topline uz grijanje zimi, isti uređaj se koristi i za eventualno hlađenje prostora u ljetnim mjesecima. Veliki udio električne energije koja se troši u kućanskim aparatima (hladnjaci, ledenice, perilice, sušilice itd.), te za kuhanje (štednjaci, pećnice), ukazuje na činjenicu da se u Hrvatskoj još uvijek koristi razmjerno veliki broj starih, energetski manje učinkovitih, električnih uređaja. Visina ukupnih troškova u kućanstvu izravno ovisi o potrošnji električne energije pojedinih kućanskih uređaja. Značajne uštede u potrošnji električne energije se mogu ostvariti ako se potrošači prilikom zamjene ili kupnje novih uređaja odluče i na kupnju nove generacije nešto skupljih uređaja koji troše manje električne energije. To su svi oni uređaji s posebnom oznakom energetske učinkovitosti, koji svojim kupcima donose trajno niže kućanske troškove i smanjuju ukupnu potrošnju električne energije u cijeloj zemlji. ===Električna rasvjeta=== Ušteda uvođenjem novog rasvjetnog sustava sa [[štedna žarulja|štednim žaruljama]], sastoji se od nekoliko elementa: ušteda električne energije zbog smanjene potrošnje rasvjetnog sustava, ušteda na troškovima nabave zbog duljeg vijeka trajanja žarulje, ušteda električne energije zbog smanjenja dodatnog zagrijavanja prostora uzrokovanog rasvjetom (ušteda na hlađenju prostora), povećana udobnost i sigurnost zbog veće pouzdanosti rasvjetnog sustava, smanjenje opterećenja napojnih vodova. Ipak treba napomenuti da kao i sve [[Fluorescentna cijev|fluorescentne cijevi]], tako i štedna žarulja sadrži [[živa|živu]], koja je vrlo [[otrov]]na, i zbog toga su veliki problemi s odlaganjem uporabljenih žarulja, koje nisu dobre za [[okoliš]]. == Izvori == {{izvori|3}} == Vanjske veze == * [http://www.zelenaenergija.org/ Zelena energija] * [http://www.mgipu.hr/default.aspx?id=14520 Ministarstvo graditeljstva i prostornog uređenja - energetska učinkovitost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140627172010/http://www.mgipu.hr/default.aspx?id=14520 |date=2014-06-27 }} * [http://www.energetskocertificiranje.com.hr/ Energetsko certificiranje i energetski certifikati]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Obnovljiva energija]] [[Kategorija:Ekologija]] [[Kategorija:Ekonomija]] 52oeay928azyp6c8lzdttiqsvrdmya8 0 110717 42600572 42477746 2026-05-20T20:22:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600572 wikitext text/x-wiki '''Ebioniti''' ([[grčki jezik|grčki]]: ''Ἐβιωναῖοι, Ebionaioi'', [[jevrejski jezici|hebrejski]]: םינויב א, ''Ebyonim'' – siromašni) su rana [[judeohrišćani|judeo-hristijanska]] skupina koja postojala u [[Judeja|Judeji]] i [[Palestina|Palestini]] u periodu od [[1. vijek|1. veka]] do [[4. vijek|4. veka]], u vreme [[rano hrišćanstvo|ranog hrišćanstva]]<ref>F.L. Cross and E.A. Livingston (editors), ''The Oxford Dictionary of the Christian Church'', Oxford University Press, 1989. Article: ''Ebionites''</ref>. Ebioniti su po prihvatanju [[siromaštvo|siromaštva]] vjerojatno podražavali izvornu grupu [[Učenik (kršćanstvo)|Isusovih učenika]] koji su se odricali svega zbog svoje vere.<ref name="Ehrman">[http://www.scribd.com/doc/60185745/Bart-Ehrman-Isus-to-nije-rekao Bart Ehrman - Isus to nije rekao] (scribd)</ref> Mnogo od onoga što je poznato o njima dolazi od [[crkveni oci|crkvenih otaca]] koji pišu polemičke traktate protiv ebionita koje su nazivali judejskim hereticima<ref name="Klijn & Reinink 1973">{{Cite book| author = A.F.J. Klijn & G.J. Reinink| title = Patristic Evidence for Jewish-Christian Sects| url = https://archive.org/details/patristicevidenc0000klij| publisher = Brill | year = 1973 | isbn = 9004037632 }}</ref><ref>See also [[s:Ebionites according to the Church Fathers|Church Fathers on the Ebionites (Wikisource)]]</ref>. Neki naučnici smatraju da su se ebioniti odelili od hristijanstva da bi obnovili judejski zakon (da se vrate na [[Stari zavjet|Stari Zavet]]). Drugi, pak, smatraju da su ebioniti bili verni autentičnom učenju [[Isus]]a [[Hristos|Hrista]] i da su predstavljali Jerusalimsku crkvu koja je marginalizirana od strane sledbenika [[pavle iz Tarsa|apostola Pavla]]. Nasuprot drugim hrišćanima, ebioniti su insistirali na univerzalnoj potrebi da se slede judejski religiozni obredi i [[Tora|judejski zakon]], koji je Isus objasnio i rasvetlio.<ref>Kaufmann Kohler, [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=22&letter=E "Ebionites"], in: Isidore Singer & Cyrus Alder (ed.), ''Jewish Encyclopedia'', 1901-1906.</ref> Za njih je [[Isus]], kao smrtan čovek, bio [[mesija]] i [[prorok]] no ne i [[bogočovek]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/177608/Ebionites Encyclopedia Britannica: Ebionites]</ref> Poštovali su [[Jakov Pravedni|Jakova Pravednog]], Isusovog brata i glavi Jerusalimske crkve a odbacivali [[Pavle iz Tarsa|Pavla Tarskog]] smatrajući ga „''odstupnikom od Zakona''“. Ovi izvorni Isusovi sledbenici su vremenom "odbačeni od jedne religije kao [[apostata|otpadnici]], a od druge kao [[hereza|jeretici]]".<ref>Gibbon: Decline & Fall of the Roman Empire, v.1, p.416</ref> Neki naučnici prave razliku među ebionita i drugih judeo-hristijanskih skupina, poput [[Nazareni|Nazarena]]<ref name="Hegg 2007">{{Cite journal | author = Tim Hegg | title = The Virgin Birth - An Inquiry into the Biblical Doctrine | publisher = TorahResource | year = 2007 | url = http://www.torahresource.com/EnglishArticles/VirginBirth.pdf | accessdate = 2007-08-13 | format = PDF | date = | archive-date = 2007-08-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070821045706/http://www.torahresource.com/EnglishArticles/VirginBirth.pdf | dead-url = yes }}</ref>, dok drugi smatraju da se radilo o jednoj te istoj skupini [[judeohrišćani|judeo-hrišćana]]. Neki ih pak povezuju sa [[eseni]]ma i [[svici sa Mrtvog mora|kumranskom zajednicom]].<ref name="Šagi-Bunić"/> == Historija == [[Datoteka:Thedecapolis.png|thumb|desno|175px|Mapa [[Dekapolis]]a sa lokacijom antičkog grada [[Pella (Jordan)|Pella]].]] [[Epifanije Salaminski|Epifanije]] smešta njihove početke u vrijeme poslije [[Opsada Jeruzalema (70)|razorenja Jeruzalema]], u okolicu grada [[Pella (Jordan)|Pella]], sjeverno od [[Jeruzalem|Jerusalima]].<ref>Epifanije, Panarion 30, 1, 7</ref> Najraniji pomen grupe koja se može identifikovati kao ebioniti dolazi od [[Justin Filozof|Justina]] koji u delu „''Dialog sa Trifunom''“ (oko [[140]]) pominje jevrejske hrišćane koji »priznaju Isusa kao Krista, smatrajući ga čovjekom među drugim ljudima«.<ref>Justin, Dial. c. Tryph. 48, 4</ref> Kasniji kršćanski pisci daju joj ime ebionita. [[Irenej Lionski|Irinej Lionski]] (oko [[180]]) bio je prvi koji je koristio termin ebioniti, sa ciljem da opiše heretičku judejsku sektu, za koju je tvrdio da se tvrdoglavo držala zakona. [[Origen]] (oko [[212]]), dalje objašnjava od kude dolazi termin ebioniti. [[Epifanije Salaminski]] (4 vek) je dao najkompletnije, no istovremeno i najnesigurnije svedoštvo o ebionitima u svom delu ''Panarion'' u kojem nabraja 80 jeretičkih sekti. U tom delu daje opšti pregled njihovih verovanja i citate njihovih [[evanđelje|evanđelja]], od kojih danas nema sačuvano nitu jedno. Ebioniti se najranije spominju u [[2. vijek|2. veku]], a njihova rana istorija i povezanost sa Jerusalimskom crkvom ostaju i danas nerazjašnjeni. Mnogi naučnici njihov nastanak povezuju sa [[Prvi jevrejsko-rimski rat|prvim jevrejsko-rimskim ratom]]. Prema [[Euzebije iz Cezareje|Euzebiju iz Cezareje]], hristijani su napustili [[Jeruzalem|Jerusalim]] zbog rata i pobegli u [[Pela (Jordan)|Pela]], današnji [[Jordan]], predvođeni [[Simeon Jerusalimski|Simeonom Jerusalimskim]], a za vreme [[kitosov rat|drugog jevrejsko-rimskog rata]] bili su gonjeni od [[Simon bar Kohba|Bar Kohbe]] jer su odbili da prihvati njegove mesijanske tvrdnje. Prema ovim naučnicima, boraveći na drugoj strani [[Jordan]]a, ebioniti su postali posebna grupa, odeljena od hrišćanstva, koja se veoma približila rabinskom judaizmu što rezultira „''degeneriranjem''“ u klasičnu judejsku sektu. Delovi ove grupe su se odelili i priklonili [[judejski gnosticizam|judejskom gnosticizmu]], a neki ebioniti se sreću i u kontekstu gnostičkih pokreta rasprostranjenih u [[Sirija|Siriji]] i istočnim zemjama. Nakon prvog judeo-rimskog rata važnost Jerusalimske crkve počinje da opada, a [[judeohrišćani|judeo-hrišćani]] su bili rasuti po jevrejskoj dijaspori. Rimljani su raselili Jevreje iz Judeje, a [[Jeruzalem|Jerusalim]] je postao neznabožački grad [[Elija Kapitolina]]. Oni [[judeohrišćani|judeo-hrišćani]] koji su bili u Peli u potpunosti su raskinuli sa [[judaizam|judaizmom]] i prihvatili hrišćanske dogme u celosti, a oni koji su ostali pri starim ubeđenjima su proglašeni [[hereza|jereticima]]. [[Epifanije Salaminski|Epifanije]] [[375]] godine spominje grupu ebionita na [[Cipar|Kipru]], no već sredinom [[5 vek]]a Teodorit od Kipra izveštava da oni više nisu prisutni u toj oblasti. == Učenje == {{main|Adopcionizam|Evanđelje po Hebrejima}} {{izdvojeni citat|Njihova predstava o Hristu bila je veoma čudna. Oni su njega smatrali za običnog čoveka, koji je zbog svoje moralnosti priznat za pravednika. On se, po njima, rodio iz bračne zajednice Marije i njenog muža. Po njihovom mišljenju, potrebno je sačuvati obrede koje zahteva zakon. (..) Smatraju da je potrebno odbaciti [[Pavlove poslanice|Poslanice apostola Pavla]], nazivajući ga odstupnikom. Prihvataju samo ‘[[Evanđelje po Hebrejima|Evanđelje Hebreja]]’, a ostale knjige odbacuju.<ref>Euzebije, Historija Crkve, III, 27</ref>|[[Euzebije iz Cezareje]]}} [[Crkveni oci]] opisuju ebionite kao tradicionaliste, asketske jevreje koji strogo slede [[Mojsije]]v zakon, poštuju [[Jeruzalem|Jerusalim]] kao najsveti grad i mešaju se samo sa onima koji su prihvatili [[judaizam]]. Ebioniti prakticiraju svakodnevno ritualno krštenje (kupanje), ali imaju i krštenje inicijacije.<ref name="Šagi-Bunić"/> Jednom u godini se sabiraju u periodu oko [[Pasha|Pashe]] pri čemu dele beskvasni [[hljeb|hleb]] i piju samo [[voda|vodu]], a ne i [[vino]], različito od tradicionalne hrišćanske [[euharistija|evharistije]]. [[Epifanije Salaminski|Epifanije od Salamine]] navodi da se protive životinskoj žrtvi i praktikuju reliogiozno [[vegetarijanstvo]]. Ebioniti su verovali da i [[Jevreji]] i neznabošci moraju poštovati Mojsijeve zapovedi ako žele da ostanu pravedni i teže k jedinstvu sa Bogom, a zapovedi su tumačili u duhu Hristovog učenja objavenog u „''[[Govor na gori|Besedi na gori]]''“. Verovali su da Isusa mogu slediti samo oni koji poštuju pravila [[košer]] ishrane, [[šabat|subotu]], pashu i druge jevrejske praznike. Za muškarce je to značilo i [[obrezivanje]].<ref name="Ehrman"/> Od drugih Jevreja ih je odvajalo shvatanje [[Isus]]a kao jevrejskog [[Mesija|Mesije]]. Isus se posebno istakao svojom pravednošću u poštovanju božjeg zakona, te je od [[Bog]]a izbran da bude [[mesija]]nski prorok kao [[Mojsije]]. Rođen je od [[Sveti Josip|Josipa]] i [[Marija (majka Isusova)|Marije]], kao običan čovjek. Verovalo se da ga je Bog prihvatio kao Mesiju i sina Božjeg prilikom [[krštenje Isusa|krštenja]] na Jordanu (vidi: [[adopcionizam]]), kada je na njega sleteo sveti Duh u vidu goluba i kada je glas sa neba objavio da je on [[Sin Božji|Božiji sin]].<ref name="Šagi-Bunić">[http://www.scribd.com/doc/60958056/Tomislav-J-%C5%A0agi-Buni%C4%87-Povijest-kr%C5%A1%C4%87anske-literature-svezak-I Tomislav J. Šagi-Bunić - Povijest kršćanske literature (svezak I)] (scribd)</ref> Prema Irineju, verovali se da [[Mesija]] (Krist) predstavlja anđeosku moć koja je ušla u Isusa prilikom krštenja. Ebioniti su bili striktni [[monoteizam|monoteisti]] i bila im je strana tvrdnja da je Isus bog. Oni nisu prihvatali mnoge [[hristologija|hristološke]] dogme o Isusu, na primer: postojanje od večnosti, božanstvenost, rođenje od device i fizičko [[vaskrsenje|uskrsnuće]]. Naglašavali su jedinstvenost Boga, i čovečnost Isusa. Od novozavetnih spisa su priznavali samo [[Evanđelje po Mateju]] i to jevrejsku verziju poznatu kao [[Evanđelje po Hebrejima]], koja je smatrana za dodatak [[hebrejska Biblija|hebrejske Biblije]]<ref name="Maccoby 1987">{{Cite book| author = [[Hyam Maccoby]]| title = The Mythmaker: Paul and the Invention of Christianity| pages = 172–183.| publisher = HarperCollins | year = 1987 | isbn = 0062505858}}, [http://ebionite.tripod.com/mac15.htm an abridgement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120091327/http://ebionite.tripod.com/mac15.htm |date=2018-11-20 }}</ref><ref name="Tabor 2006">{{Cite book| author = [[James Tabor]] | title = The Jesus Dynasty: A New Historical Investigation of Jesus, His Royal Family, and the Birth of Christianity| url = https://archive.org/details/jesusdynastyhidd00tabo | publisher = Simon & Schuster | year = 2006| isbn = 0743287231}}</ref><ref name="Tabor, authentic followers">Tabor (2006), p. 286, 289-291.</ref>. [[Irinej]] kaže da ovo evanđelju nema prve dve glave koje govore o [[rođenje Isusa|rođenju Isusa]] već počinje [[krštenje Isusa|krštenjem Isusa]] od strane [[Ivan Krstitelj|Jovana Krstitelja]]. Veliki su protivnici [[Pavle iz Tarsa|Pavla iz Tarza]]. == Spisi == Najvažniji produkt njihove literarne djelatnosti jest Simahov prijevod [[Stari zavjet|Starog Zavjeta]] na [[grčki jezik|grčki]]. [[Origen]] se poslužio Simahovim prijevodom u Heksapli, a [[Jeronim]] je taj prijevod veoma cijenio. Ebioniti ne priznaju sav [[Tora|Pentateuh]], posebno zabacuju ono što se odnosi na krvne žrtve.<ref name="Šagi-Bunić"/> [[Ebionitsko evanđelje|Ebionitsko Evanđelje]] redigirano je početkom II stoljeća. To je heterodoksna prerada aramejskog [[Evanđelje po Hebrejima|Evanđelja po Hebrejima]], to jest judaižirane verzije [[Evanđelje po Mateju|Matejeva Evanđelja]]. Euzebije kaže da je Simah pisao i komentare kojima je pomoću Matejeva Evanđelja "utvrđivao njihovu herezu" (Hist. eccl. 6, 17). [[Epifanije Salaminski|Epifanije]] ubraja među njihove svete knjige i »[[Propovijedanja Petrova|Propovedanja Petrova]]« od pseudo-Klementa. == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Judeohrišćani|Judeo-hrišćani]] * [[Rano hrišćanstvo]] * [[Evanđelje po Hebrejima]] * [[Ebionitsko evanđelje|Evanđelje po ebionitima]] == Vanjske veze == * {{en}} [http://en.wikisource.org/wiki/Ebionites_according_to_the_Church_Fathers Ebioniti prema crkvenim ocima] (wikisource) [[Kategorija:Judeohrišćanstvo]] [[Kategorija:Jevreji]] [[Kategorija:Patristika]] [[Kategorija:Vegetarijanci]] 1vbkpb5aangzazf09y81cvcsyrzfzwh 10 115088 42600498 42469064 2026-05-20T12:32:59Z Edgar Allan Poe 29250 42600498 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Najbolji strijelci Ligue 1 | title = Najbolji strijelci [[Ligue 1]] | titlestyle = background:gold; border:1px solid silver; | list1 = <div> 1933:&nbsp;[[Walter Kaiser|Kaiser]] / [[Robert Mercier|Mercier]]{{·}} 1934:&nbsp;[[István Lukács|Lukács]]{{·}} 1935:&nbsp;[[André Abegglen|Abegglen]]{{·}} 1936:&nbsp;[[Roger Courtois|Courtois]]{{·}} 1937:&nbsp;[[Oskar Rohr|Rohr]]{{·}} 1938:&nbsp;[[Jean Nicolas|Nicolas]]{{·}} 1939:&nbsp;[[Roger Courtois|Courtois]] / [[Désiré Koranyi|Koranyi]]{{·}} 1946:&nbsp;[[René Bihel|Bihel]]{{·}} 1947:&nbsp;[[Pierre Sinibaldi|Sinibaldi]]{{·}} 1948:&nbsp;[[Jean Baratte|Baratte]]{{·}} 1949:&nbsp;[[Jean Baratte|Baratte]] / [[Josef Humpál|Humpál]]{{·}} 1950:&nbsp;[[Jean Grumellon|Grumellon]]{{·}} 1951:&nbsp;[[Roger Piantoni|Piantoni]]{{·}} 1952:&nbsp;[[Gunnar Andersson|Andersson]]{{·}} 1953:&nbsp;[[Gunnar Andersson|Andersson]]{{·}} 1954:&nbsp;[[Édouard Kargu|Kargu]]{{·}} 1955:&nbsp;[[René Bliard|Bliard]]{{·}} 1956:&nbsp;[[Thadée Cisowski|Cisowski]]{{·}} 1957:&nbsp;[[Thadée Cisowski|Cisowski]]{{·}} 1958:&nbsp;[[Just Fontaine|Fontaine]]{{·}} 1959:&nbsp;[[Thadée Cisowski|Cisowski]]{{·}} 1960:&nbsp;[[Just Fontaine|Fontaine]]{{·}} 1961:&nbsp;[[Roger Piantoni|Piantoni]]{{·}} 1962:&nbsp;[[Sékou Touré (nogometaš)|Touré]]{{·}} 1963:&nbsp;[[Serge Masnaghetti|Masnaghetti]]{{·}} 1964:&nbsp;[[Ahmed Oudjani|Oudjani]]{{·}} 1965:&nbsp;[[Jacques Simon|Simon]]{{·}} 1966:&nbsp;[[Philippe Gondet|Gondet]]{{·}} 1967:&nbsp;[[Hervé Revelli|Revelli]]{{·}} 1968:&nbsp;[[Étienne Sansonetti|Sansonetti]]{{·}} 1969:&nbsp;[[André Guy|Guy]]{{·}} 1970:&nbsp;[[Hervé Revelli|Revelli]]{{·}} 1971:&nbsp;[[Josip Skoblar|Skoblar]]{{·}} 1972:&nbsp;[[Josip Skoblar|Skoblar]]{{·}} 1973:&nbsp;[[Josip Skoblar|Skoblar]]{{·}} 1974:&nbsp;[[Carlos Bianchi|Bianchi]]{{·}} 1975:&nbsp;[[Delio Onnis|Onnis]]{{·}} 1976:&nbsp;[[Carlos Bianchi|Bianchi]]{{·}} 1977:&nbsp;[[Carlos Bianchi|Bianchi]]{{·}} 1978:&nbsp;[[Carlos Bianchi|Bianchi]]{{·}} 1979:&nbsp;[[Carlos Bianchi|Bianchi]]{{·}} 1980:&nbsp;[[Erwin Kostedde|Kostedde]] / [[Delio Onnis|Onnis]]{{·}} 1981:&nbsp;[[Delio Onnis|Onnis]]{{·}} 1982:&nbsp;[[Delio Onnis|Onnis]]{{·}} 1983:&nbsp;[[Vahid Halilhodžić|Halilhodžić]]{{·}} 1984:&nbsp;[[Patrice Garande|Garande]]{{·}} 1985:&nbsp;[[Vahid Halilhodžić|Halilhodžić]]{{·}} 1986:&nbsp;[[Jules Bocandé|Bocandé]]{{·}} 1987:&nbsp;[[Bernard Zénier|Zénier]]{{·}} 1988:&nbsp;[[Jean-Pierre Papin|Papin]]{{·}} 1989:&nbsp;[[Jean-Pierre Papin|Papin]]{{·}} 1990:&nbsp;[[Jean-Pierre Papin|Papin]]{{·}} 1991:&nbsp;[[Jean-Pierre Papin|Papin]]{{·}} 1992:&nbsp;[[Jean-Pierre Papin|Papin]]{{·}} 1993:&nbsp;[[Alen Bokšić|Bokšić]]{{·}} 1994:&nbsp;[[Roger Boli|Boli]] / [[Youri Djorkaeff|Djorkaeff]] / [[Nicolas Ouédec|Ouédec]]{{·}} 1995:&nbsp;[[Patrice Loko|Loko]]{{·}} 1996:&nbsp;[[Sonny Anderson|Anderson]]{{·}} 1997:&nbsp;[[Stéphane Guivarc'h|Guivarc'h]]{{·}} 1998:&nbsp;[[Stéphane Guivarc'h|Guivarc'h]]{{·}} 1999:&nbsp;[[Sylvain Wiltord|Wiltord]]{{·}} 2000:&nbsp;[[Sonny Anderson|Anderson]]{{·}} 2001:&nbsp;[[Sonny Anderson|Anderson]]{{·}} 2002:&nbsp;[[Djibril Cissé|Cissé]] / [[Pauleta]]{{·}} 2003:&nbsp;[[Shabani Nonda|Nonda]]{{·}} 2004:&nbsp;[[Djibril Cissé|Cissé]]{{·}} 2005:&nbsp;[[Alexander Frei|Frei]]{{·}} 2006:&nbsp;[[Pauleta]]{{·}} 2007:&nbsp;[[Pauleta]]{{·}} 2008:&nbsp;[[Karim Benzema|Benzema]]{{·}} 2009:&nbsp;[[André-Pierre Gignac|Gignac]]{{·}} 2010:&nbsp;[[Mamadou Niang|Niang]]{{·}} 2011:&nbsp;[[Moussa Sow|Sow]]{{·}} 2012:&nbsp;[[Olivier Giroud|Giroud]] / [[Anderson Luiz de Carvalho|Nene]]{{·}} 2013:&nbsp;[[Zlatan Ibrahimović|Ibrahimović]]{{·}} 2014:&nbsp;[[Zlatan Ibrahimović|Ibrahimović]]{{·}} 2015:&nbsp;[[Alexandre Lacazette|Lacazette]]{{·}} 2016:&nbsp;[[Zlatan Ibrahimović|Ibrahimović]]{{·}} 2017:&nbsp;[[Edinson Cavani|Cavani]]{{·}} 2018:&nbsp;[[Edinson Cavani|Cavani]]{{·}} 2019:&nbsp;[[Kylian Mbappé|Mbappé]]{{·}} 2020:&nbsp;[[Wissam Ben Yedder|Ben Yedder]] / [[Kylian Mbappé|Mbappé]]{{·}} 2021:&nbsp;[[Kylian Mbappé|Mbappé]]{{·}} 2022:&nbsp;[[Kylian Mbappé|Mbappé]]{{·}} 2023:&nbsp;[[Kylian Mbappé|Mbappé]]{{·}} 2024:&nbsp;[[Kylian Mbappé|Mbappé]]{{·}} 2025:&nbsp;[[Ousmane Dembélé|Dembélé]] / [[Mason Greenwood|Greenwood]]{{·}} 2026:&nbsp;[[Esteban Lepaul|Lepaul]] </div> }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Francuski sportski šabloni]] </noinclude> 2nanrbcgysku29k56q8c266s0njlyfl 10 115176 42600499 42469071 2026-05-20T12:33:25Z Edgar Allan Poe 29250 42600499 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Najbolji strijelci Bundeslige | title = Najbolji strijelci [[Njemačka nogometna Bundesliga|Bundeslige]] | titlestyle = background:gold; border:1px solid silver; | list1 = <div> 1964:&nbsp;[[Uwe Seeler|Seeler]]{{·}} 1965:&nbsp;[[Rudolf Brunnenmeier|Brunnenmeier]]{{·}} 1966:&nbsp;[[Lothar Emmerich|Emmerich]]{{·}} 1967:&nbsp;[[Lothar Emmerich|Emmerich]]/[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1968:&nbsp;[[Hannes Löhr|Löhr]]{{·}} 1969:&nbsp;[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1970:&nbsp;[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1971:&nbsp;[[Lothar Kobluhn|Kobluhn]]{{·}} 1972:&nbsp;[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1973:&nbsp;[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1974:&nbsp;[[Jupp Heynckes|Heynckes]]/[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1975:&nbsp;[[Jupp Heynckes|Heynckes]]{{·}} 1976:&nbsp;[[Klaus Fischer|Fischer]]{{·}} 1977:&nbsp;[[Dieter Müller|D.&nbsp;Müller]]{{·}} 1978:&nbsp;[[Dieter Müller|D.&nbsp;Müller]]/[[Gerd Müller|G.&nbsp;Müller]]{{·}} 1979:&nbsp;[[Klaus Allofs|Allofs]]{{·}} 1980:&nbsp;[[Karl-Heinz Rummenigge|Rummenigge]]{{·}} 1981:&nbsp;[[Karl-Heinz Rummenigge|Rummenigge]]{{·}} 1982:&nbsp;[[Horst Hrubesch|Hrubesch]]{{·}} 1983:&nbsp;[[Rudi Völler|Völler]]{{·}} 1984:&nbsp;[[Karl-Heinz Rummenigge|Rummenigge]]{{·}} 1985:&nbsp;[[Klaus Allofs|Allofs]]{{·}} 1986:&nbsp;[[Stefan Kuntz|Kuntz]]{{·}} 1987:&nbsp;[[Uwe Rahn|Rahn]]{{·}} 1988:&nbsp;[[Jürgen Klinsmann|Klinsmann]]{{·}} 1989:&nbsp;[[Thomas Allofs|Allofs]]/[[Roland Wohlfarth|Wohlfarth]]{{·}} 1990:&nbsp;[[Jørn Andersen|Andersen]]{{·}} 1991:&nbsp;[[Roland Wohlfarth|Wohlfarth]]{{·}} 1992:&nbsp;[[Fritz Walter (1960)|Walter]]{{·}} 1993:&nbsp;[[Ulf Kirsten|Kirsten]]/[[Tony Yeboah|Yeboah]]{{·}} 1994:&nbsp;[[Stefan Kuntz|Kuntz]]/[[Tony Yeboah|Yeboah]]{{·}} 1995:&nbsp;[[Mario Basler|Basler]]/[[Heiko Herrlich|Herrlich]]{{·}} 1996:&nbsp;[[Fredi Bobić|Bobić]]{{·}} 1997:&nbsp;[[Ulf Kirsten|Kirsten]]{{·}} 1998:&nbsp;[[Ulf Kirsten|Kirsten]]{{·}} 1999:&nbsp;[[Michael Preetz|Preetz]]{{·}} 2000:&nbsp;[[Martin Max|Max]]{{·}} 2001:&nbsp;[[Sergej Barbarez|Barbarez]]/[[Ebbe Sand|Sand]]{{·}} 2002:&nbsp;[[Márcio Amoroso|Amoroso]]/[[Martin Max|Max]]{{·}} 2003:&nbsp;[[Thomas Christiansen|Christiansen]]/[[Giovane Élber|Élber]]{{·}} 2004:&nbsp;[[Ailton]]{{·}} 2005:&nbsp;[[Marek Mintál|Mintál]]{{·}} 2006:&nbsp;[[Miroslav Klose|Klose]]{{·}} 2007:&nbsp;[[Theofanis Gekas|Gekas]]{{·}} 2008:&nbsp;[[Luca Toni|Toni]]{{·}} 2009:&nbsp;[[Grafite]]{{·}} 2010:&nbsp;[[Edin Džeko|Džeko]]{{·}} 2011:&nbsp;[[Mario Gómez|Gómez]]{{·}} 2012:&nbsp;[[Klaas-Jan Huntelaar|Huntelaar]]{{·}} 2013:&nbsp;[[Stefan Kießling|Kießling]]{{·}} 2014:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2015:&nbsp;[[Alexander Meier|Meier]]{{·}} 2016:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2017:&nbsp;[[Pierre-Emerick Aubameyang|Aubameyang]]{{·}} 2018:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2019:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2020:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2021:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2022:&nbsp;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]]{{·}} 2023:&nbsp;[[Niclas Füllkrug|Füllkrug]]/[[Christopher Nkunku|Nkunku]]{{·}} 2024:&nbsp;[[Harry Kane|Kane]]{{·}} 2025:&nbsp;[[Harry Kane|Kane]]{{·}} 2026:&nbsp;[[Harry Kane|Kane]] </div> }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Njemački šabloni]] </noinclude> filxxlu3u08fj2recghd8svbunyzmb4 10 115189 42600502 42469070 2026-05-20T12:35:44Z Edgar Allan Poe 29250 42600502 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Najbolji strijelci Eredivisie | title = Najbolji strijelci [[Eredivisie]] | titlestyle = background:gold; border:1px solid silver; | list1 = <div> 1957:&nbsp;[[Coen Dillen|Dillen]]&nbsp;{{·}} 1958:&nbsp;[[Leo Canjels|Canjels]]&nbsp;{{·}} 1959:&nbsp;[[Leo Canjels|Canjels]]&nbsp;{{·}} 1960:&nbsp;[[Henk Groot|Groot]]&nbsp;{{·}} 1961:&nbsp;[[Henk Groot|Groot]]&nbsp;{{·}} 1962:&nbsp;[[Dick Tol|Tol]]&nbsp;{{·}} 1963:&nbsp;[[Pierre Kerkhofs|Kerkhofs]]&nbsp;{{·}} 1964:&nbsp;[[Frans Geurtsen|Geurtsen]]&nbsp;{{·}} 1965:&nbsp;[[Frans Geurtsen|Geurtsen]]&nbsp;{{·}} 1966:&nbsp;[[Willy van der Kuijlen|van der Kuijlen]] / [[Piet Kruiver|Kruiver]]&nbsp;{{·}} 1967:&nbsp;[[Johan Cruijff|Cruijff]]&nbsp;{{·}} 1968:&nbsp;[[Ove Kindvall|Kindvall]]&nbsp;{{·}} 1969:&nbsp;[[Dick van Dijk|van Dijk]] / [[Ove Kindvall|Kindvall]]&nbsp;{{·}} 1970:&nbsp;[[Willy van der Kuijlen|van der Kuijlen]]&nbsp;{{·}} 1971:&nbsp;[[Ove Kindvall|Kindvall]]&nbsp;{{·}} 1972:&nbsp;[[Johan Cruijff|Cruijff]]&nbsp;{{·}} 1973:&nbsp;[[Cas Janssens|Janssens]] / [[Willy Brokamp|Brokamp]]&nbsp;{{·}} 1974:&nbsp;[[Willy van der Kuijlen|van der Kuijlen]]&nbsp;{{·}} 1975:&nbsp;[[Ruud Geels|Geels]]&nbsp;{{·}} 1976:&nbsp;[[Ruud Geels|Geels]]&nbsp;{{·}} 1977:&nbsp;[[Ruud Geels|Geels]]&nbsp;{{·}} 1978:&nbsp;[[Ruud Geels|Geels]]&nbsp;{{·}} 1979:&nbsp;[[Kees Kist|Kist]]&nbsp;{{·}} 1980:&nbsp;[[Kees Kist|Kist]]&nbsp;{{·}} 1981:&nbsp;[[Ruud Geels|Geels]]&nbsp;{{·}} 1982:&nbsp;[[Wim Kieft|Kieft]]&nbsp;{{·}} 1983:&nbsp;[[Peter Houtman|Houtman]]&nbsp;{{·}} 1984:&nbsp;[[Marco van Basten|van Basten]]&nbsp;{{·}} 1985:&nbsp;[[Marco van Basten|van Basten]]&nbsp;{{·}} 1986:&nbsp;[[Marco van Basten|van Basten]]&nbsp;{{·}} 1987:&nbsp;[[Marco van Basten|van Basten]]&nbsp;{{·}} 1988:&nbsp;[[Wim Kieft|Kieft]]&nbsp;{{·}} 1989:&nbsp;[[Romário]]&nbsp;{{·}} 1990:&nbsp;[[Romário]]&nbsp;{{·}} 1991:&nbsp;[[Romário]] / [[Dennis Bergkamp|Bergkamp]]&nbsp;{{·}} 1992:&nbsp;[[Dennis Bergkamp|Bergkamp]]&nbsp;{{·}} 1993:&nbsp;[[Dennis Bergkamp|Bergkamp]]&nbsp;{{·}} 1994:&nbsp;[[Jari Litmanen|Litmanen]]&nbsp;{{·}} 1995:&nbsp;[[Ronaldo Luís Nazário de Lima|Ronaldo]]&nbsp;{{·}} 1996:&nbsp;[[Luc Nilis|Nilis]]&nbsp;{{·}} 1997:&nbsp;[[Luc Nilis|Nilis]]&nbsp;{{·}} 1998:&nbsp;[[Nikos Machlas|Machlas]]&nbsp;{{·}} 1999:&nbsp;[[Ruud van Nistelrooij|van Nistelrooij]]&nbsp;{{·}} 2000:&nbsp;[[Ruud van Nistelrooij|van Nistelrooij]]&nbsp;{{·}} 2001:&nbsp;[[Mateja Kežman|Kežman]]&nbsp;{{·}} 2002:&nbsp;[[Pierre van Hooijdonk|van Hooijdonk]]&nbsp;{{·}} 2003:&nbsp;[[Mateja Kežman|Kežman]]&nbsp;{{·}} 2004:&nbsp;[[Mateja Kežman|Kežman]]&nbsp;{{·}} 2005:&nbsp;[[Dirk Kuijt|Kuijt]]&nbsp;{{·}} 2006:&nbsp;[[Klaas-Jan Huntelaar|Huntelaar]]&nbsp;{{·}} 2007:&nbsp;[[Afonso Alves|Alves]]&nbsp;{{·}} 2008:&nbsp;[[Klaas-Jan Huntelaar|Huntelaar]]&nbsp;{{·}} 2009:&nbsp;[[Mounir El Hamdaoui|El Hamdaoui]]&nbsp;{{·}} 2010:&nbsp;[[Luis Suárez|Suárez]]&nbsp;{{·}} 2011:&nbsp;[[Björn Vleminckx|Vleminckx]]&nbsp;{{·}} 2012:&nbsp;[[Bas Dost|Dost]]&nbsp;{{·}} 2013:&nbsp;[[Wilfried Bony|Bony]]&nbsp;{{·}} 2014:&nbsp;[[Alfreð Finnbogason|Finnbogason]]&nbsp;{{·}} 2015:&nbsp;[[Memphis Depay|Depay]]&nbsp;{{·}} 2016:&nbsp;[[Vincent Janssen|Janssen]]&nbsp;{{·}} 2017:&nbsp;[[Nicolai Jørgensen|Jørgensen]]{{·}} 2018:&nbsp;[[Alireza Džahanbakš|Džahanbakš]]{{·}} 2019:&nbsp;[[Luuk de Jong|de Jong]] / [[Dušan Tadić|Tadić]]{{·}} 2020:&nbsp;[[Steven Berghuis|Berghuis]] / [[Cyriel Dessers|Dessers]]{{·}} 2021:&nbsp;[[Jorgos Jakumakis|Jakumakis]]{{·}} 2022:&nbsp;[[Sébastien Haller|Haller]]{{·}} 2023:&nbsp;[[Anastasios Duvikas|Duvikas]] / [[Xavi Simons|Simons]]{{·}} 2024:&nbsp;[[Luuk de Jong|de Jong]] / [[Vangelis Pavlidis|Pavlidis]]{{·}} 2025:&nbsp;[[Sem Steijn|Steijn]]{{·}} 2026:&nbsp;[[Ayase Ueda|Ueda]] </div> }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Nizozemski šabloni]] </noinclude> mrgeyi97xg9o2dg2v7dwl8bycadxlpx 10 115238 42600501 42469063 2026-05-20T12:35:10Z Edgar Allan Poe 29250 42600501 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Najbolji strijelci Serie A | title = Najbolji strijelci [[Serie A]] | titlestyle = background:gold; border:1px solid silver; | list1 = <div> 1924:&nbsp;[[Heinrich Schönfeld|Schönfeld]]{{·}} 1925:&nbsp;[[Mario Magnozzi|Magnozzi]]{{·}} 1926:&nbsp;[[Ferenc Hirzer|Hirzer]]{{·}} 1927:&nbsp;[[Anton Powolny|Powolny]]{{·}} 1928:&nbsp;[[Julio Libonatti|Libonatti]]{{·}} 1929:&nbsp;[[Gino Rossetti|Rossetti]]{{·}} 1930:&nbsp;[[Giuseppe Meazza|Meazza]]{{·}} 1931:&nbsp;[[Rodolfo Volk|Volk]]{{·}} 1932:&nbsp;[[Pedro Petrone|Petrone]] / [[Angelo Schiavio|Schiavio]]{{·}} 1933:&nbsp;[[Felice Borel|Borel]]{{·}} 1934:&nbsp;[[Felice Borel|Borel]]{{·}} 1935:&nbsp;[[Enrique Guaita|Guaita]]{{·}} 1936&nbsp;[[Giuseppe Meazza|Meazza]]{{·}} 1937:&nbsp;[[Silvio Piola|Piola]]{{·}} 1938:&nbsp;[[Giuseppe Meazza|Meazza]]{{·}} 1939:&nbsp;[[Aldo Boffi|Boffi]] / [[Ettore Puricelli|Puricelli]]{{·}} 1940:&nbsp;[[Aldo Boffi|Boffi]]{{·}} 1941:&nbsp;[[Ettore Puricelli|Puricelli]]{{·}} 1942:&nbsp;[[Aldo Boffi|Boffi]]{{·}} 1943:&nbsp;[[Silvio Piola|Piola]]{{·}} 1946:&nbsp;[[Eusebio Castigliano|Castigliano]]{{·}} 1947:&nbsp;[[Valentino Mazzola|V. Mazzola]]{{·}} 1948:&nbsp;[[Giampiero Boniperti|Boniperti]]{{·}} 1949:&nbsp;[[István Nyers|Nyers]]{{·}} 1950:&nbsp;[[Gunnar Nordahl|Nordahl]]{{·}} 1951:&nbsp;[[Gunnar Nordahl|Nordahl]]{{·}} 1952:&nbsp;[[John Hansen (danski fudbaler)|Hansen]]{{·}} 1953:&nbsp;[[Gunnar Nordahl|Nordahl]]{{·}} 1954:&nbsp;[[Gunnar Nordahl|Nordahl]]{{·}} 1955:&nbsp;[[Gunnar Nordahl|Nordahl]]{{·}} 1956:&nbsp;[[Gino Pivatelli|Pivatelli]]{{·}} 1957:&nbsp;[[Dino da Costa|Da Costa]]{{·}} 1958:&nbsp;[[John Charles|Charles]]{{·}} 1959:&nbsp;[[Antonio Valentín Angelillo|Angelillo]]{{·}} 1960:&nbsp;[[Omar Sívori|Sívori]]{{·}} 1961:&nbsp;[[Sergio Brighenti|Brighenti]]{{·}} 1962:&nbsp;[[José Altafini|Altafini]] / [[Aurelio Milani|Milani]]{{·}} 1963:&nbsp;[[Harald Nielsen|Nielsen]] / [[Pedro Waldemar Manfredini|Manfredini]]{{·}} 1964:&nbsp;[[Harald Nielsen|Nielsen]]{{·}} 1965:&nbsp;[[Alberto Orlando|Orlando]] / [[Sandro Mazzola|S. Mazzola]]{{·}} 1966:&nbsp;[[Luís Vinício|Vinício]]{{·}} 1967:&nbsp;[[Luigi Riva|Riva]]{{·}} 1968:&nbsp;[[Pierino Prati|Prati]]{{·}} 1969:&nbsp;[[Luigi Riva|Riva]]{{·}} 1970:&nbsp;[[Luigi Riva|Riva]]{{·}} 1971:&nbsp;[[Roberto Boninsegna|Boninsegna]]{{·}} 1972:&nbsp;[[Roberto Boninsegna|Boninsegna]]{{·}} 1973:&nbsp;[[Paolino Pulici|Pulici]] / [[Gianni Rivera|Rivera]] / [[Giuseppe Savoldi|Savoldi]]{{·}} 1974:&nbsp;[[Giorgio Chinaglia|Chinaglia]]{{·}} 1975:&nbsp;[[Paolino Pulici|Pulici]]{{·}} 1976:&nbsp;[[Paolino Pulici|Pulici]]{{·}} 1977:&nbsp;[[Francesco Graziani|Graziani]]{{·}} 1978:&nbsp;[[Paolo Rossi|Rossi]]{{·}} 1979:&nbsp;[[Bruno Giordano|Giordano]]{{·}} 1980:&nbsp;[[Roberto Bettega|Bettega]]{{·}} 1981:&nbsp;[[Roberto Pruzzo|Pruzzo]]{{·}} 1982:&nbsp;[[Roberto Pruzzo|Pruzzo]]{{·}} 1983:&nbsp;[[Michel Platini|Platini]]{{·}} 1984:&nbsp;[[Michel Platini|Platini]]{{·}} 1985:&nbsp;[[Michel Platini|Platini]]{{·}} 1986:&nbsp;[[Roberto Pruzzo|Pruzzo]]{{·}} 1987:&nbsp;[[Pietro Paolo Virdis|Virdis]]{{·}} 1988:&nbsp;[[Diego Maradona|Maradona]]{{·}} 1989:&nbsp;[[Aldo Serena|Serena]]{{·}} 1990:&nbsp;[[Marco van Basten|van Basten]]{{·}} 1991:&nbsp;[[Gianluca Vialli|Vialli]]{{·}} 1992:&nbsp;[[Marco van Basten|van Basten]]{{·}} 1993:&nbsp;[[Giuseppe Signori|Signori]]{{·}} 1994:&nbsp;[[Giuseppe Signori|Signori]]{{·}} 1995:&nbsp;[[Gabriel Batistuta|Batistuta]]{{·}} 1996:&nbsp;[[Giuseppe Signori|Signori]] / [[Igor Protti|Protti]]{{·}} 1997:&nbsp;[[Filippo Inzaghi|Inzaghi]]{{·}} 1998:&nbsp;[[Oliver Bierhoff|Bierhoff]]{{·}} 1999:&nbsp;[[Márcio Amoroso|Amoroso]]{{·}} 2000:&nbsp;[[Andrij Ševčenko|Ševčenko]]{{·}} 2001:&nbsp;[[Hernán Crespo|Crespo]]{{·}} 2002:&nbsp;[[David Trézéguet|Trézéguet]] / [[Dario Hübner|Hübner]]{{·}} 2003:&nbsp;[[Christian Vieri|Vieri]]{{·}} 2004:&nbsp;[[Andrij Ševčenko|Ševčenko]]{{·}} 2005:&nbsp;[[Cristiano Lucarelli|Lucarelli]]{{·}} 2006:&nbsp;[[Luca Toni|Toni]]{{·}} 2007:&nbsp;[[Francesco Totti|Totti]]{{·}} 2008:&nbsp;[[Alessandro Del Piero|Del Piero]]{{·}} 2009:&nbsp;[[Zlatan Ibrahimović|Ibrahimović]]{{·}} 2010:&nbsp;[[Antonio Di Natale|Di Natale]]{{·}} 2011:&nbsp;[[Antonio Di Natale|Di Natale]]{{·}} 2012:&nbsp;[[Zlatan Ibrahimović|Ibrahimović]]{{·}} 2013:&nbsp;[[Edinson Cavani|Cavani]]{{·}} 2014:&nbsp;[[Ciro Immobile|Immobile]]{{·}} 2015:&nbsp;[[Luca Toni|Toni]] / [[Mauro Icardi|Icardi]]{{·}} 2016:&nbsp;[[Gonzalo Higuaín|Higuaín]]{{·}} 2017:&nbsp;[[Edin Džeko|Džeko]]{{·}} 2018:&nbsp;[[Ciro Immobile|Immobile]] / [[Mauro Icardi|Icardi]]{{·}} 2019:&nbsp;[[Fabio Quagliarella|Quagliarella]]{{·}} 2020:&nbsp;[[Ciro Immobile|Immobile]]{{·}} 2021:&nbsp;[[Cristiano Ronaldo|C. Ronaldo]]{{·}} 2022:&nbsp;[[Ciro Immobile|Immobile]]{{·}} 2023:&nbsp;[[Victor Osimhen|Osimhen]]{{·}} 2024:&nbsp;[[Lautaro Martínez|Martínez]]{{·}} 2025:&nbsp;[[Mateo Retegui|Retegui]]{{·}} 2026:&nbsp;[[Lautaro Martínez|Martínez]] </div> }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Italijanski šabloni]] </noinclude> r6ijgnlbl52clani84rzbolppu70odb 10 116049 42600497 42469069 2026-05-20T12:32:06Z Edgar Allan Poe 29250 isto 42600497 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Najbolji strijelci FA Premier Lige | title = [[Prvaci Engleske u nogometu#Premier liga (1992.–trenutačno)|Najbolji strijelci FA Premier lige]] | titlestyle = background:gold; border:1px solid silver; | list1 = <div> 1993:&nbsp;[[Teddy Sheringham|Sheringham]]{{·}} 1994:&nbsp;[[Andrew Cole|Cole]]{{·}} 1995:&nbsp;[[Alan Shearer|Shearer]]{{·}} 1996:&nbsp;[[Alan Shearer|Shearer]]{{·}} 1997:&nbsp;[[Alan Shearer|Shearer]]{{·}} 1998:&nbsp;[[Chris Sutton|Sutton]]/ [[Dion Dublin|Dublin]] / [[Michael Owen|Owen]]{{·}} 1999:&nbsp;[[Jimmy Floyd Hasselbaink|Hasselbaink]] / [[Michael Owen|Owen]] / [[Dwight Yorke|Yorke]]{{·}} 2000:&nbsp;[[Kevin Phillips|Phillips]]{{·}} 2001:&nbsp;[[Jimmy Floyd Hasselbaink|Hasselbaink]]{{·}} 2002:&nbsp;[[Thierry Henry|Henry]]{{·}} 2003:&nbsp;[[Ruud van Nistelrooij|van Nistelrooij]]{{·}} 2004:&nbsp;[[Thierry Henry|Henry]]{{·}} 2005:&nbsp;[[Thierry Henry|Henry]]{{·}} 2006:&nbsp;[[Thierry Henry|Henry]]{{·}} 2007:&nbsp;[[Didier Drogba|Drogba]]{{·}} 2008:&nbsp;[[Cristiano Ronaldo|C.&nbsp;Ronaldo]]{{·}} 2009:&nbsp;[[Nicolas Anelka|Anelka]]{{·}} 2010:&nbsp;[[Didier Drogba|Drogba]]{{·}} 2011:&nbsp;[[Dimitar Berbatov|Berbatov]] / [[Carlos Tévez|Tévez]]{{·}} 2012:&nbsp;[[Robin van Persie|van Persie]]{{·}} 2013:&nbsp;[[Robin van Persie|van Persie]]{{·}} 2014:&nbsp;[[Luis Suárez|Suárez]]{{·}} 2015:&nbsp;[[Sergio Agüero|Agüero]]{{·}} 2016:&nbsp;[[Harry Kane|Kane]]{{·}} 2017:&nbsp;[[Harry Kane|Kane]]{{·}} 2018:&nbsp;[[Mohammad Salah|Salah]]{{·}} 2019:&nbsp; [[Mohammad Salah|Salah]] / [[Pierre-Emerick Aubameyang|Aubameyang]] / [[Sadio Mané|Mané]]{{·}} 2020:&nbsp; [[Jamie Vardy|Vardy]]{{·}} 2021:&nbsp; [[Harry Kane|Kane]]{{·}} 2022:&nbsp; [[Mohammad Salah|Salah]] / [[Son Heung-min|Son]]{{·}} 2023:&nbsp; [[Erling Haaland|Haaland]]{{·}} 2024:&nbsp; [[Erling Haaland|Haaland]]{{·}} 2025:&nbsp;[[Mohammad Salah|Salah]]{{·}} 2026:&nbsp; [[Erling Haaland|Haaland]] </div> }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Britanski sportski šabloni]] </noinclude> 3kh0qva8z0puqzc9r38prbtjy82w0se 0 122486 42600507 42462695 2026-05-20T12:50:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600507 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Divlje jagode}} {{Glazbenik | Ime = Divlje jagode | Img = | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = skupina | Pseudonim = | Osnivanje = [[1977]]. | Mjesto = [[Bihać]], [[Bosna i Hercegovina]] | Prebivalište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | Žanr = [[Heavy metal]], [[Hard rock]] | Djelatno_razdoblje = 1977.-danas | Producentska_kuća = [[Jugoton]], [[Diskoton]], Logo Records,<br />Nimfa Sound, [[Croatia Records]] | Angažman = [[Bijelo dugme]], [[Alen Islamović]], [[Mladen Vojičić Tifa]], [[Gibonni]] | URL = http://www.divlje-jagode.com | Originalna postava = [[Sead Lipovača]], Anto Toni Janković, Nihad Jusufhodžić, Mustafa Ismailovski, Adonis Dokuzović | Sadašnji članovi = Toni Janković<br />Alen Islamović<br />Sead Lipovača<br r />Nasko Budimlić<br />Zlatan Čehić | Bivši članovi = Pero Galić<br />Nihad Jusufhodžić<br />Mustafa Ismailovski<br />Adonis Dokuzović<br />Mladen Vojičić<br />Vladimir Podany<br />Edin Šehović<br />Zlatan Stipišić<br />Žanil Tataj<br />Sanin Karić<br />Dejan Orešković />Marko Osmanović<br />Thomas Balaž<b | nagrade = | Značajni instrumenti = bubnjevi, gitare, bas }} '''Divlje jagode''' su [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[heavy metal]] i [[hard rock]] sastav koji je [[1977]]. godine osnovan u [[Bihać]]u. Bili su vrlo popularan sastav na teritoriju bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] i smatraju se začetnicima heavy metal stila na tom prostoru. U [[maj|svibnju]] 1977. godine, [[Sead Lipovača]] zajedno sa Antom Jankovićem, Nihadom Jusufhodžićem, Mustafom Ismailovskim i Adonisom Dokuzovićem kojeg je poznavao još iz Novih Akorda, osniva Divlje jagode. Tijekom godina njihovog glazbenog rada, objavili su nekoliko [[singl]]ova i dvanaest [[album|studijskih albuma]], a [[2006]]. godine izdaju box set na kojemu se nalazi deset albuma i jedan singl<ref>[http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=59&Itemid=68 divljejagode.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723103723/http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=59&Itemid=68 |date=2011-07-23 }} - Diskografija , box set kolekcija</ref>. == Životopis sastava == === Zenit === Sead Lipovača (rođen u [[Bihać]]u [[13. 3.|13. ožujka]] [[1955|1955.g]].), nakon što je završio [[srednja škola|srednju školu]] u Bihaću, dolazi studirati vanjsku trgovinu u [[Zagreb]]. Njegovi glazbeni idoli bili su mu hard rock sastavi poput [[The Who]]a, [[Deep Purple]]a, [[Led Zeppelin]]a, [[Black Sabbath]]a i drugih. I sam je želio imati svoj sastav, a prvi glazbeni počeci vežu ga uz sastav Poldrugac Vjekoslava Novi Akordi' iz Zagreba .Sa grupom snima treci single. Kasnije još svira sa sastavima 'Biseri' i 'Selekcija', da bi [[1976]]. godine osnovao skupinu 'Zenit'. Tadašnju postavu sastava čine glazbenici Sead Lipovača ([[električna gitara|prva gitara]]), Ante Toni Janković ([[pjevanje|vokal]]), Nihad Jusufhodžić ([[bas-gitara|bas gitara]]) i Adonis Dokuzović ([[bubnjevi]]). U tadašnje vrijeme 'Zenit' svira po raznim [[rock and Roll|rock]] festivalima, a početkom 1977. godine donose odluku o promjeni imena. === Divlje Jagode === [[Datoteka:Jugoton logo price sticker.jpg|thumb|left|250px|Divlje jagode prvi album snimaju za [[diskografija|diskografsku kuću]] [[Jugoton]].]] U [[maj|svibnju]] 1977. godine nakon dugog razmišljanja, donose odluku da promjene ime u 'Divlje jagode'. Iste godine u [[jesen]] snimaju svoj prvi [[singl]], za vodeću [[diskografija|diskografsku kuću]] tada u zemlji '[[Jugoton]]', na kojemu se nalaze dvije skladbe, balada "Jedina moja" (koja je ostvarila veliki uspjeh) i "Rock 'n' Roll". [[lirika|Tekst]] za skladbu "Jedina moja", piše Ante Janković, a [[muzika|glazbu]] Sead Lipovača. Drugi singl objavljuj početkom [[1978]]. godine na kojemu se nalazi obrada stare bosanske sevdalinke "Moj dilbere" i n B strani emotivna balada "Prijatelj". Iste godine izlazi njihov treći singl sa kojim dobivaju prilićnu popularnost kod publike i veliki broj svojih obožavatelja. Na singlu se nalaze skladbe, "Patkica" i "Kad bi vi, gospođo". Nakon izlaska singla, 'Jagode' odlaze na mini turneju po Bihaću i okolici. Krajem godine odlaze u studijo kako bi snimili svoj prvi album. Album ''[[Divlje jagode (album)|Divlje jagode]]'' izlazi [[1979]]. godine, a objavljuje ga diskografska kuća Jugoton<ref>[http://www.discogs.com/release/1350550 ''discogs.com''] -Divlje jagode, album Divlje Jagode</ref>. Materijal na albumu sastoji se od devet skladbi, a između ostalog tu su već poznate balade "Krivo je more" i nova verzija skladbe "Jedina moja". Većina ostalih skladbi je na temu [[hard rock]]a i na tragu sastava [[Deep Purple]]a i [[Black Sabbath]]a. Tekstove je napisao Ante Janković, glazbu Sead Lipovača, dok je [[producent|produkciju]] radio Vladimir Delać. Nakon što je album bio objavljen sastav je neko vrijeme pauzirao, radi toga što je dio članova otišao na [[jugoslovenska narodna armija|odsluženje vojnog roka]]. U to vrijeme napušta ih Mustafa Ismailovski i kasnije osniva [[pop]] sastav [[Srebrna krila]], a Sead Lipovača ostvaruje suradnju sa Marinom Tucaković, koja mu piše tekstove za singlove "Hoćeš li me voljet sutra" i "Nemam ništa protiv bit će bolje". === 1980-te === Početkom [[1980-e|1980-ih]] 'Divlje jagode' su ponovno aktivne, a na koncertima prije njih nastupa skupina 'BAG' iz Bihaća. Sead Lipovača zapaža njihovog basistu [[Alen Islamović|Aliju Alena Islamovića]] i poziva ga da se pridruži 'jagodama'. Međutim nastaju problemi kada mu Lipovača iznosi svoje planove o odlasku čitavog sastava u [[Sarajevo]], ipak Islamović je uspio riješiti problem sa roditeljima i odlazi stvarati svoju glazbenu karijeru sa 'Divljim jagodama'. Nakon što su objavili prvi album ''Divlje jagode'', dolazi do nerazumijevanja od strane izdavača Jugotona i nezadovoljan sa promidžbom albuma, Lipovača seli u Sarajevo gdje će potpisati ugovor sa diskografskom kućom '[[Diskoton]]'<ref name="DJ">[http://www.crorec.hr/crorec.hr/izvodjac.php?OBJECT_ID=101038&x=13&y=10 ''crorec.hr''] - Croatia Records, Divlje jagode - životopis</ref>. Početkom [[1981]]. godine, 'Divlje jagode' su u postavi Sead Lipovača (gitara), Ante Janković (vokal), Alen Islamović (bas gitara) i Nasko Budimlić (bubnjevi, kojeg je Islamović doveo iz sastava 'BAG'). [[Datoteka:Iron Maiden - bass and guitars 30nov2006.jpg|thumb|rigjt|250px|[[Iron Maiden]] [[1986|1986.g]]. bili su gosti sastavu [[Bijelo dugme]] i Divljim jagodama.]] Početkom [[1981]]. godine odlaze u [[Beograd]] i u studiju 'Druga maca' snimaju svoj drugi album ''[[Stakleni hotel]]'', na kojemu se u potpunosti nalazi heavy metal zvuk. Album najavljuje skladba "Autostop", koja je bila vrlo popularna (kako zbog glazbe tako i zbog [[lirika|teksta]]<ref>[http://lyrics.diskografije.com/divlje-jagode/divlje-jagode-autostop/ ''lyrics.diskografije.co''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410222649/http://lyrics.diskografije.com/divlje-jagode/divlje-jagode-autostop/ |date=2008-04-10 }} - Divlje jagode, tekst skladbe "Autostop".</ref>) i u to vrijeme se puštala na svima [[televizija|televizijskim postajama]]. Album izlazi sredinom 1981. godine<ref>[http://www.discogs.com/release/1377225 ''discogs.com''] - Divlje Jagode - Stakleni Hotel</ref>, a objavljuje ga diskografska kuća '[[Diskoton]]' iz Sarajeva. [[Producent]]i na materijalu bili su Lipovača i Enco Lesić, dok su tekstove napisali Goran Petranović (vokal u sastavu 'Elvis J. Kurtovic'), Marina Tucaković i Alen Islamović. Uvodna tema na albumu bila je skladba "Autostop", koju je napisao Petranović, a pjesma "Kako si topla i mila" postala je najveći hit s tog albuma. Balade "Dodirni me, skloni bol" i "Potraži put" također su postigle veliki uspjeh. Kako su se vodili heavy metal stilom, shodno tome Lipovača je na koncertima preuzeo ponašanje [[Angus Young|Angusa Younga]] iz [[AC/DC]]-a, pa se pojavljivao u kratkim hlačicama i izvodio je razne skokove i trčkaranja po sceni. Tijekom 1981. godine 'Divlje jagode nastupale su na brojnim koncertima, a neki od njih su bili koncert za stradale u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], rock festival i Bihaću (BROF) i u [[septembar|rujnu]] na beogradskom hipodromu, zajedno sa [[Bijelo dugme|Bijelim dugmetom]] ugošćuju sastav [[Iron Maiden]], koji tada prvi put dolazio na prostore bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]<ref>[http://www.maidencroatia.com/firma-novosti01.htm ''maidencroatia.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927183556/http://www.maidencroatia.com/firma-novosti01.htm |date=2008-09-27 }} - Iron Maiden i Hrvatske grupe - priča duga 27 godina!!!</ref>. Nakon odsvirane turneje i nekoliko koncerata [[1982]]. godine počinju raditi na materijalu za novi album, međutim sastav napušta dotadašnji [[pjevanje|prvi vokal]] Ante Toni Janković i posvećuje se solo karijeri. Prije nego što je otišao Janković je napisao skladbu "Ne želiš kraj", koja će kasnije postati jedna od najvećih njihovih balada. Kritičari su različito tumačili ovu skladbu, neki su je opisivali kao ljubavnu baladu, dok su drugi govorili kako najavljuje rastanak dva prijatelja (Lipovača & Janković). Nakon odlaska Jankovića, ulogu prvog vokala preuzima tadašnji [[bas-gitara|basista]] Alen Islamović. Trojac Lipovača, Islamović i Nasko Budimlić zajedno sa producentom Theom Werdinom, odlaze u [[Nemačka|Njemačku]] u grad Bad Homburg gdje u studiju 'Music Park Studios' pripremaju i snimaju svoj sljedeći album. Album ''[[Motori (album)|Motori]]''<ref>[http://www.discogs.com/release/1141150 ''discogs.com''] - Divlje Jagode - Motori</ref>, objavljuje diskografska kuća 'Diskoton' 1983. godine, i prava je prekretnica u njihovoj glazbenoj karijeri<ref name="DJ"/>. Uz naslovnu skladbu koja je postala veliki hit i sluša se i danas, tu su još, ljubavna balada "Šejla" (koju je Islamović napisao za svoju bivšu djevojku), "Ne želiš kraj", Nasmiješi se", "Zagrizi rock and roll" i druge skladbe koje odlično prolaze kod publike i 'Divljim jagodama' donose veliki broj obožavatelja. Početna tiraža albuma bila je 50.000, međutim vrlo brzo dostiže brojku od 400.000 prodanih primjeraka i dobiva etiketu 'Najbolji album godine'. U to vrijeme 'Jagode' glase kao najbolji sastav na tadašnjem prostoru<ref name="DJ"/>. Na turneji im se bio nakratko pridružio i Janković. Dobivaju brojne nagrade i pojavljuju se u popularnim glazbenim [[magazin|časopisima]] poput 'Džuboksa'. Nakon što su završili veliku turneju, koja je svirana na prostorima bivše Jugoslavije, odlaze u studijo i pripremaju materijal za novi album. Ponovno odlaze u Njemačku gdje u istom studiju 'Music Park Studios', snimaju sljedeći album ''[[Čarobnjaci (album)|Čarobnjaci]]''<ref>[http://www.discogs.com/release/926653 ''discogs.com''] - Divlje Jagode - Čarobnjaci</ref>. Album [[2. 11.|2. studenog]] [[1983]]. godine objavljuje diskografska kuća 'Diskoton', a produkciju i aranžmane radi Sead Lipovača. Tekstove za većinu skladbi napisao je Alen Islamović, dok ih je za skladbe "Nazovi me", "Đavolji grad" i "Metalni radnici" napisao Lipovača. ''Čarobnjaci'' nije zabilježio popularnost prethodnog albuma, a jedina skladba koja je dugo zadržala uspjeh bila je "Metalni radnici". Nakon što je album objavljen kasnije će dobiti poziv od menadžera [[firma|kompanije]] 'Trans Atlantic Records' da dođu u [[London]] na probno snimanje<ref>[http://www.dzuboks.de/page.php?84. ''dzuboks.de'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Ex Yu Muzička Biografija - Divlje jagode.</ref>. Početkom [[1984]]. godine odlaze na turneju, a polovicom njenog održavanja Islamović dobiva ponudu od [[Goran Bregović|Gorana Bregovića]] da pređe u '[[Bijelo dugme]]'. Tada nastaju trzavice među članovima 'Divljih jagoda' ali smiruje ih Islamović koji je odbio ponudu i ostao u sastavu. On nije bio siguran u Bregovićevu ponudu isto koliko i u [[Željko Bebek|Bebekov]] odlazak, a 'Divlje jagode' dobile su predugovor za snimanje albuma na [[engleski jezik|engleskom jeziku]] u [[London]]u. Krajem godine u sastav dolazi novi basista, Zlatan Čehić (bivši član sastava 'Top'), a prvi vokal preuzima Alen Islamović i u [[novembar|studenom]] počinju raditi na materijalu za novi album. === Sredinom 1980-ih === Materijal miksaju u studiju RTV Sarajevo, tijekom mjeseca studenog i prosinca, a početkom [[1985]]. godine po treći put putuju u Njemačku i snimaju albumu u studiju 'Music Park Studios' tijekom mjeseca [[februar|veljače]]. Album ''[[Vatra (album)|Vatra]]'' izlazi u [[mart|ožujku]] iste godine, a objavljuje ga diskografska kuća '[[Diskoton]]'<ref>[http://www.discogs.com/release/1377232. ''discogs.com''] - Divlje Jagode - Vatra</ref>. Glazbu i aranžman potpisuje Sead Lipovača, dok tekstove pišu Alen Islamović i Slobodan Đurasović. Na B-strani nalazi se skladba "Touch Me Little Girl", koja je otpjevana na engleskom jeziku, a specijalno za ovaj album napisao ju je Theo Werdin. Album solidno prolazi kod publike ali ne bilježi veći komercijalni uspjeh. Dvije hit skladbe, "Ciganka" i "Let na drugi svijet", kasnije se redovno izvode tijekom turneja i koncerata. Nakon odsvirane turneje i promocije albuma ''Vatra'', krajem godine odlaze u [[London]] na probno snimanje albuma. Po povratku iz Londona sviraju na nekoliko većih koncerata poput onoga u 'OTV' domu u [[Zagreb]]u. Na koncertu je bio i Xavier Rusell, novinara [[heavy metal]] časopisa 'Kerrang!' (sin filmskog redatelja Kena Rusella), a o koncertu je napisao, "Divlje jagode su glazbeno još uvijek u sedamdesetim godinama. Utjecaj sastava Y&T, Black Sabbath i Saxon su očigledni, dok se kroz skladbe tu i tamo provlači po koji Judas Priest ''rif'' na gitari. Njihove stare balade naišle su na najpovoljniju reakciju, što svjedoči da publika voli pjevati sa svojim sastavima..."<ref>[http://hem.passagen.se/bosrock/jagode/o_izvodjacu.html hem.passagen.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124074827/http://hem.passagen.se/bosrock/jagode/o_izvodjacu.html |date=2009-11-24 }} - Divlje jagode, reakcija Xaviera Rusella na održani koncert u Zagrebu</ref>. Nakon koncerta održanog u 'OTV'-om domu, Lipovači i ostalim članovima ostvario se dugogodišnji san i potpisuju ugovor sa Guefom Hunningtonom, koji je vlasnik diskografske kompanije 'Logo Records'<ref>[http://www.bazaar.com.hr/index.php?module=item&id=3498 ''bazaar.com'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Divlje jagode potpisale ugovor sa diskografskom kućom 'Logo Records'.</ref>. Hunnington je bio vrlo jaka i poznata osoba, koji je između ostalog lansirao popularni sastav '[[Eurythmics]]' i do tada nitko na tim prostorima nije imao takav [[ugovor]]. Početkom [[1986]]. godine odlaze u London kako bi počeli snimati novi album na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. U studiju snimaju osma svojih starih skladbi i dvije nove "Wild Boys" i "Fire on the water". [[Producent]] na materijalu je Keith Woolvin, tekstove je pisao Aleksandar Mezek, dok je kao gost na [[sintesajzer|klavijaturama]] svirao Don Airey. Na englesko tržište izbacuju [[singl]] "Shayla" i [[19. 2.|19. veljače]] 1986. godine sviraju nastupaju u klubu 'Marquee', nakon čega kreće serija koncerata po engleskim klubovima<ref name="DJ"/>. Izlazak albuma je kasnio, a Islamović, nezadovoljan zaradom od turneje i problemima oko izlaska albuma, odlazi iz Londona i vraća se u Sarajevo. Ubrzio potom je ponovno dobio poziv od Gorana Bregovića da prijeđe u [[Bijelo dugme]], što je Islamović i prihvatio. Iste je godine Nasko Budimlić otišao u privremenu mirovinu. Problemi također nastaju kada jedan lokalni sastav krade i svira njihove skladbe koje Lipovača u to vrijeme nije zaštitio [[autorsko pravo|autorskim pravima]]. Lipovača ostaje sam u Londonu i dobija ponudu da svira sa britanskim glazbenicima, što on odbija i na kraju se vraća u Sarajevo. Po povratku saznaje da je Islamović prihvatio drugu ponudu i prešao u sastav 'Bijelo dugme'. 'Diskoton' krajem godine objavljuje kompilacijski album pod nazivom ''Najbolje'', dok Lipovača završava godinu bez sastava. [[Datoteka:Gibonni Main.jpg|thumb|right|250px|[[Gibonni|Zlatan Stipišić - "Gibbonni"]] bio je člana Divljih jagoda [[1990]]. godine.]] Početkom [[1987]]. godine, Lipovača radi na okupljanju sastava, a podršku u tome ima od Zlatana Čehića. Čehić mu predlaže da nađu novog pjevača, dok se u [[mart|ožujku]] u sastav vraća Samir Šestan. U [[maj|svibnju]] napokon izlazi albuma ''[[Wild Strawberries]]''<ref>[http://www.crorec.hr/crorec.hr/izdanje.php?OBJECT_ID=192030 ''crorec.hr''] - Divlje jagode - Wild Strawberries</ref>, koji je sniman u studiju 'Easy Hire' u Londonu, a objavila ga je diskografska kuća 'Logo Records'. Album izlai i u [[švedska|Švedskoj]], [[Nemačka|Njemačkoj]] i [[Holandija|Nizozemskoj]], bez većeg uspjeha. U [[leto|ljeto]] 1987. godine u 'Jagode' dolazi na mjesto vokala Mladen "Tifa" Vojičić (rođen u Sarajevu [[17. 10.|17. listopada]] [[1960]]. godine)<ref>[http://public.carnet.hr/~bfolding/My%20Web%20Sites/tifa.htm ''public.carnet.hr''] - Mladen Vojičič - Tifa</ref>, novi bubnjar sastava je Edin Šehović, dok klavijature preuzima Vladimir Vlado Podany. Krajem godine odlaze u studio i počinju raditi na materijalu za sedmi studijski album 'Divljih jagoda'. Produkciju će raditi [[producent]] iz Londona Peter Hinton, koji je radio sa sastavom 'Saxon'. Novi album ''[[Konji (album)|Konji]]''<ref>[http://www.diskografija.com/album/konji-1471.htm diskografija.com] - Divlje jagode - Konji</ref>, izlazi početkom [[1988]]. godine, a najavio ga je singl "Turski marš". Na materijalu se nalazi obnovljena verzija skladbe "Divlje jagode", i instrumental "Turski marš", dok je najveći hit na albumu pjesma "Zauvijek tvoj", koja se sluša i danas. Na popisu se nalazi i skladba "London" koja je posvećena gradu i vremenu kada su boravili u njemu. Niti ova postava 'Divljih jagoda' nije potrajala dugo. Krajem [[proljeće|proljeća]] kreću na promotivnu turneju ali je ne završavaju, pošto u [[leto|ljeto]] Tifa, Podany i Šehović odlaze iz sastava. Lipovača i Čehić ostaju sami i pozivaju bubnjara Dragana "Điđija" Jankelića (koji je ranije svirao u Bijelom dugmetu). Čehić preuzima vokale, a u Sarajevu na koncertu pridružuje im se Toni Janković, koji pjeva njihove stare hitove i dobiva velike ovacije publike. Tijekom [[1989]]. godine, 'Divlje jagode' sviraju po koncertima, a krajem godine Lipovača u sastav zove mladog [[split]]skog pjevača [[Gibonni|Zlatana "Gibbonnija" Stipišića]] (član bivše skupine 'Osmi putnik')<ref>[http://www.dayline.info/index.php?option=com_content&task=view&id=14030&Itemid=195 ''dayline.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129102628/http://www.dayline.info/index.php?option=com_content&task=view&id=14030&Itemid=195 |date=2014-11-29 }} - Intervju sa Seadom Lipovačom, Autor: dayline.info, Objavljeno: [[3. 6.|3. lipnja]] [[2008]]. u 19:20</ref>. Gibonni preuzima ulogu glavnog vokala, te je ta postava snimila demo snimke u poznatom sarajevskom digitalnom tonskom studiju VOGUE koje su pomogle Zeletu da potpiše ugovor s SAD-om, no taj projekt nikada nije ostvaren. Gibonni mijenja mišljenje i vraća se u Split, gdje se posvećuje svojoj solo karijeri. Nakon toga Divlje jagode prestaju sa radom. === 1990-te === Početkom [[Rat u Hrvatskoj|Rata]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], Lipovača dolazi u [[Zagreb]] i snima humanitarne koncerte. [[1992]]. godine počinje rat u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], a Lipovača ne zna ništa o svojoj obitelji u [[Bihać]]u. Nalazi se u teškom psihičkom stanju i jedno vrijeme se ne bavi glazbom. [[1993]]. godine, 'Jagode u sastavu Lipovača, Čehić i Budimilić, odlaze u Njemačku i sviraju razne humanitarne koncerte. Album ''[[Magic love]]''<ref>[http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=63 divljejagode.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228194753/http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=63 |date=2010-02-28 }} - Divlje jagode - Magic love</ref>, koji je bio sniman [[1991]]. godine u studiju 'Roccoco' u Zagrebu, objavljen je 1993. godine od [[diskografija|diskografske kuće]] [[Croatia Records]] i zbog raznih razloga potpisuje ga Sead Lipovača, a ne 'Divlje jagode' (mada se nalazi u diskografiji 'Divljih jagoda'). Izvođači na materijalu su Lipovača (električna gitara|prva gitara]]), Nasko Budimlić ([[bubnjevi]]), Zlatan Čehić ([[bas-gitara|bas gitara]]) i Žanil Tataj ([[pjevanje|vokali]]). Nikša Bratoš je producent snimanja i u studiju odrađuje [[sintesajzer|klavijature]] i prateće glasove. Skladbu "She's gone", pjeva Emir Čerić, a "Cant stop" pjeva tada malo poznata Tina Rupčić. Glazbu je radio Lipovača, dok tekstove potpisuju Tataj i Gibonni. Nakon toga sastav je napustio Žanil Tataj. Njihov sljedeći studijski album ''[[Labude kad rata ne bude]]''<ref>[http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=64 divljejagode.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215144154/http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=64 |date=2009-12-15 }} - Divlje jagode - Labude kad rata ne bude</ref>, izlazi početkom [[1994]]. godine. Vokal na albumu je bio Zlatan Čehić. Materijal je [[1993]]. godine pripreman i sniman u Njemačkom gradu [[Gelsenkirchen]]u, a objavljuje ga diskografska kuća 'Croatiaton' iz Zagreba. Produkciju rade Lipovača i Denyken, dok većinu tekstova potpisuju Fikret Kurtović i Fahrudin Pecikoza. nakon objavljivanja 'Jagode sviraju po Njemačkoj i Hrvatskoj, a nakon toga, Lipovača pomaže Anti Jankoviću na njegovom solo albumu. [[1995]]. godine nakon serije koncerata po [[Evropa|Europskim]] gradovima iz sastava odlazi dugogodišnji član Zlatan Čehić, kako bi snimio svoj solo album, a umjesto njega u ?Divlje jagode' dolazi novi basista Sanjin Karić. Sastav nastavlja svirati po europskim gradovima i priprema materijal za novi album. === Sredinom 1990ih === Novi album 'Divljih jagoda' ''[[Sto vjekova]]''<ref>[http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=65 divljejagode.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228194624/http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=65 |date=2010-02-28 }} - Divlje jagode - Sto vjekova</ref>, izlazi sredinom [[1996]]. godine. Album je snimljen u [[Stuttgart]]u, [[Nemačka|Njemačka]], u studiju 'Boston', a objavljuje ga izdavačka kuća 'Nimfasound' iz Njemačke. Materijal se sastoji od deset skladbi, od kojih je četiri otpjevao Žanil Tataj, četiri Emir Čerić, a skladbu "Lejla" otpjevali su zajedno. "Bihać 95", bila je instrumentalna skladba i radni naziv joj je bio "On the way". Skladbu na [[engleski jezik|engleskom jeziku]] "On the road again" napisao je hrvatski [[muzičar|glazbenik]] [[Gibonni|Zlatan Stipišić - Gibonni]], dok naslovnu skladbu potpisuje Sanja Grgić. Produkciju rade Lipovača i Denyken, a klavijature sviraju Toni Lasin i Dario Grgić. Nakon objavljivanja albuma iz sastava odlazi basista Sanjin Karić, a na njegovo mjesto dolazi Dejan Oresković iz [[Slavonski Brod]]a i novi bubnjar iz Zagreba Thomas Balaž, koji povremeno mijenja Naska Budimlića. Poslije serije koncerta koja se održava u [[Slovenija|Sloveniji]], [[Hrvatskoj]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], 'Divlje jagode' jedno vrijeme odlaze na odmor. Do kraja devedesetih 'Jagode' sviraju po raznim koncertima u Europi, a [[1999]]. godine sastav napušta Žanil Tataj. === 2000-te === [[2002]]. godine 'Divlje jagode' se prvi put u javnosti pojavljuju sa novim pjevačem Perom Galićem (bivšim članom [[Županja|županjskog]] sastava 'Opća opasnost'), a zajedno s njim su još [[2000]]. godine počeli raditi na materijalu za novi album. Nakon pauze od sedam godina 'Jagode' [[2003]]. godine objavljuju novi album ''[[Od neba do neba]]''<ref>[http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=66 divljejagode.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228194629/http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=66 |date=2010-02-28 }} - Divlje jagode - Od neba do neba</ref>. Albumu je sniman od [[zima|zime]] 2000. do zime 2003. godine, u studijima 'Z' Zagreb, 'Matulj' [[Novo Mesto]], 'Promaster' Zagreb, 'Šišmiš' [[Velika Gorica]], 'Matrix' [[Munchen]], 'Vrbnico' [[Vrbnik]], a objavljuje ga diskografska kuća 'Croatia Records'. Na albumu se nalazi jedanaest skladbi od kojih se najviše izdvaja pjesma "Marija", koja je postala veliki hit, a kao gost na materijalu pojavljuje se Anto Janković, koji pjeva pjesmu "Ne krivi me". [[2004]]. godine 'Croatia Records' objavljuje kompilaciju na dvostrukom [[CD]]-u pod nazivom ''[[The very best of]]''<ref>[http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=67 divljejagode.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228194758/http://www.divljejagode.net/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=67 |date=2010-02-28 }} - Divlje jagode - The very best of</ref>. Na prvom CD-u nalaze se njihovi najveći hitovi sa bonusom od tri skladbe koje su snimljene na njihovom prvom engleskom albumu, a na drugom nalaze se balade sa novom verzijom skladbe "Krivo je more". Sastav odlazi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]] i [[Kanada|Kanadu]], gdje održavaju brojne koncerte, nakon čega se vraćaju kući gdje održavaju koncerte po većim gradovima [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]]. [[2005]]. godine nanovo odlaze u Ameriku ali bez pjevača Pere Galića, koji je otišao iz sastava, a na njegovo mjesto je došao stari član Anto Janković. U [[Chicago|Chicagu]] se sastaju sa hrvatskim [[rock and Roll|rock]] sastavom [[Parni valjak]] i zajedno održavaju koncert. Nakon toga vraćaju se kući i u sastav se ponovo vraća basista Sanjin Karić. Odlaze na turneju po [[Australija|Australiji]], a nakon toga održavaju nekoliko koncerata po [[Švajcarska|Švicarskoj]]. [[2006]]. godine Pero Galić i Zlatan Čehić se ponovo vraćaju u sastav. U [[april|travnju]] objavljuju singl "Piramida", kojeg zajedno pjevaju Čehić i Galić, a napisao ju je Lipovača povodom otkrivanja bosanskih piramida u [[Visoko (BiH)|Visokom]]. U [[jesen]] iste godine izlazi ''box set'' sa svim objavljeni albumima da sada, sa bonus dodacima koji se sastoje od albuma ''Magic love'' i singla "Piramida". [[2007]]. godine izlazi [[video|video uradak]] za singl "Piramida", a članovi 'Divljih jagoda' najavljuju materijal za novi album. [[10. 7.|10. srpnja]] 'Divlje jagode' u [[Osijek]]u sviraju zajedno sa sastavom '[[Opća opasnost]]', prije nastupa britanskog [[hard rock]] sastava [[Whitesnake]]. 2008. Pero Galić napušta sastav a pjevač je ponovo Toni Janković. == Članovi sastava == === Vokali === * [[Marko Osmanović]] - (2008.) * [[Pero Galić]] "Gale" – (2000.-2005.),(2006.-2007.), (2007.) * [[Žanil Tataj]] "Žak" – (1991.-1992.), (.1994.-2002.),(2007.-2008. Live) * [[Ante Janković]] "Toni" – (1977.-1982.),(2005.),(2007.- Live kao gost) * [[Alen Islamović]] – [[pjevanje|vokal]], [[bas-gitara|bas gitara]] (1980.-1986.) * [[Zlatan Ćehić]] "Ćeha" – bas gitara, vokal (1984.-1995.),(2006.-) * [[Mladen Vojičić]] "Tifa" – vokal (1987.-1988.) * [[Emir Cerić]] "Cera" – vokal (1996.) Kao gost na albumu "100 vjekova" * [[Gibonni|Zlatan Stipišić]] "Gibonni" - vokal (1989.-1990.) * [[Kristina Tina Rupčić|Tina Rupčić]] - (kao gost na albumu 'Magic Love' iz 1992. godine) - vokal === Gitaristi === * [[Sead Lipovača]] "Zele" – [[električna gitara|gitara]] (1977.-) * [[Saša Čabrić]] – bas gitara (1977.) * [[Dejan Orešković]] "Klo" – bas gitara (1997.-2004.),(2006.), Uživo (2012-) * [[Nihad Jusufhodžić]] – bas gitara (1977.-1979.) * [[Alen Islamović]] - bas gitara (1980.-1984.) * [[Sanin Karić]] – bas gitara (1995.-1997.),(2005.-2005.) * [[Zlatan Čehić]] - bas gitara (.1984.-1995.), (2006.-2012) === Klavijature === * [[Mustafa Ismailovski]] "Muc" – [[sintesajzer|klavijature]] (1979.) * [[Vlado Podany]] – klavijature (1988.) * [[Don Airey]] – klavijature (1986.) * [[Toni Lasan]] – klavijature (1997.-1997.) * [[Mladen Krajnik]] – klavijature (1977.) * [[Samir Šestan]] – klavijature (1985.),-(1987.) * [[Damjan Deurić]] – klavijature (2011.) === Bubnjevi === * [[Nasko Budimlić]] – bubnjevi (1980.-1986., 1991.-1997., 1998.-2002., 2011-) * [[Thomas Balaž]] – [[bubnjevi]] (1997-2011) * [[Adonis Dokuzović]] – bubnjevi (1977.-1979.) * [[Edin Šehović]] "Šeha" – bubnjevi (1987.-1988.) * [[Dragan Jankelić]] – bubnjevi (1988.-1989.) == Diskografija == === Studijski albumi === * ''[[Divlje Jagode (album)|Divlje Jagode]]'' (1979.) * ''[[Stakleni hotel]]'' (1981.) * ''[[Motori (album)|Motori]]'' (1982.) * ''[[Čarobnjaci (album)|Čarobnjaci]]'' (1984.) * ''[[Vatra (album)|Vatra]]'' (1985.) * ''[[Wild Strawberries]]'' (1987.) - as Wild Strawberries * ''[[Konji (album)|Konji]]'' (1988.) * ''[[Labude, kad rata ne bude]]'' (1994.) * ''[[Sto vjekova]]'' (1997.) * ''[[Od neba do neba]]'' (2003.) * ''[[Biodinamička ljubav]]'' (2013.) === Kompilacije === * ''[[The Very Best Of (Divlje jagode)|The Very Best Of]]'' (2004.) === Singlovi === * "Jedina moja" / "Rock 'n' Roll" (1977.) * "Moj dilbere" / "Prijatelj" (1978.) * "Patkica" / "Kad bi vi, gospođo" (1978.) * "Nemam ništa protiv" / "Bit će bolje" (1996.) == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://www.divljejagode.com/ Službene stranice] * [http://www.tartareandesire.com/bands/Divlje_Jagode/3522/ Divlje jagode Tartarean Desire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818082550/http://www.tartareandesire.com/bands/Divlje_Jagode/3522/ |date=2009-08-18 }} {{Divlje jagode}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke muzičke grupe]] [[Kategorija:Heavy metal grupe]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] aanangcbibv2d0kilr8v8b41jgsu5zf 0 126716 42600582 42587202 2026-05-20T21:40:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600582 wikitext text/x-wiki {{Gospodarstvo |zemlja u genitivu = Irana |slika = Markazi bank Tehran.jpg |širina-slike = 200px |naslov-slike = [[Iranska središnja banka]] u [[Teheran]]u |valuta = [[Iranski rijal|rijal]] |godina = [[21. 3.]] - [[20. 3.]]<br />([[Iranski kalendar|iranska kalendarska godina]]) |organizacije = [[ECO]], [[OPEC]], [[GECF]], [[WTO]] (promatrač) |rang = 18. |bdp = 863,5 milijardi [[USD]] <small>([[2010.]] proc.)</small> |rast = 3% <small>([[2010.]] proc.)</small> |per capita = 11.396 [[USD]]<ref name="IMFIran2010">{{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=Iran: 5. Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&pr.y=11&sy=1980&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=429&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CPCPIE%2CPCPIEPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=#cs3|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=mart 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> <small>([[2010.]] proc.)</small> |sektori = poljoprivreda (11%), industrija (45,9%), usluge (43,1%) <small>([[2010.]] proc.)</small> |inflacija = 8%<ref name="IMF2010.17">{{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=Regional Economic Outlook - Middle East and Central Asia|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2010/mcd/eng/10/mreo1024.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington, D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}, str. 17.</ref> |siromaštvo = 18% <small>([[2007.]] proc.)</small> |radna-snaga = 25,7 milijuna |prema-zanimanju = poljoprivreda (25%), industrija (31%), usluge (45%) <small>([[2007.]] proc.)</small> |nezaposlenost = 14,6% |industrija = [[nafta]] i [[prirodni plin]], [[natrijev karbonat]], [[motorna vozila]], [[lijek]]ovi, kućanski aparati, [[elektronika]], [[Energija|energetika]], [[električna energija]], [[tekstil]]i, [[Građevinarstvo|graditeljstvo]], [[cement]] i građevinski materijali, [[hrana]], [[gnjojivo]], [[metal]]i, [[Vojna industrija|obrambena industrija]], [[turizam]] |izvoz = 94,6 milijardi [[USD]]<ref name="PressTV02032011">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's non-oil exports reach $29bn|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/167914.html|date=2. 3. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512021151/http://www.presstv.ir/detail/167914.html|dead-url=yes}}</ref> <small>([[2010.]] proc.)</small> |izvozna dobra = [[nafta]] i [[prirodni plin]] (70%)<ref name="PressTV02032011"/>, [[motorna vozila]], [[hrana]], [[tehnika]], rukotvorine |izvozni partneri = [[Kina]] (16.58%), [[Japan]] (11.9%), [[Indija]] (10.54%), [[Južna Koreja]] (7.54%), [[Turska]] (4.36%) <small>([[2009.]] proc.)</small> |uvoz = 58.97 milijardi [[USD]] <small>([[2010.]] proc.)</small> |uvozna dobra = industrijske sirovine (46%), gotovi proizvodi (35%), tehnika |uvozni partneri = [[UAE]] (15.14%, [[Kina]] (13.48%), [[Njemačka]] (9.66%), [[Južna Koreja]] (7.16%), [[Italija]] (5.27%), [[Rusija]] (4.81%), [[Indija]] (4.12%) <small>([[2009.]] proc.)</small> |dug = 12.84 milijardi [[USD]] |prihodi = 347 milijardi [[USD]]<ref name="Bloomberg1032010">{{eng icon}} {{cite web|last=Dareini|first=Ali Akbar|title=Fighting intensifies in Iran over subsidy cuts|publisher=Bloomberg BusinessWeek|location=New York City|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9EBMT480.htm|date=10. 3. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> |rashodi = 333 milijardi [[USD]]<ref name="Bloomberg1032010"/> |pomoć = 121 milijuna [[USD]] <small>([[2008.]] proc.)</small> }} '''Ekonomija [[Iran]]a''' mješavina je [[Planska ekonomija|centralno planiranog]] državnog [[Vlasništvo|vlasništva]] nad [[Nafta|naftnim]] i drugim velikim [[Poduzeće|poduzećima]], privatnog [[Poduzetništvo|poduzetništva]] i seoske [[Poljoprivreda|poljoprivrede]]<ref name="TDS2011">{{eng icon}} {{cite web|last=TDS|title=Iran: Economy|url=http://www.traveldocs.com/ir/economy.htm|publisher=Travel Document Systems|location=Washington DC, New York, San Francisco|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, orijentiranog k apsolutnoj samodostatnosti u svim ekonomskim granama. Krajem [[2000-ih]] godina iranska [[ekonomija]] bila je 18. najveća u [[svijet]]u<ref name="IranBDP3">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Country comparison: GDP at purchasing power parity|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|dead-url=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Gross domestic product 2009, PPP|url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP_PPP.pdf|publisher=World Bank|location=Washington D.C.|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=World: 5. Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C943%2C963%2C686%2C616%2C688%2C223%2C518%2C516%2C728%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C522%2C278%2C622%2C692%2C156%2C694%2C624%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C716%2C321%2C456%2C243%2C722%2C248%2C942%2C469%2C718%2C253%2C724%2C642%2C576%2C643%2C936%2C939%2C961%2C644%2C813%2C819%2C199%2C172%2C184%2C132%2C524%2C646%2C361%2C648%2C362%2C915%2C364%2C134%2C732%2C652%2C366%2C174%2C734%2C328%2C144%2C258%2C146%2C656%2C463%2C654%2C528%2C336%2C923%2C263%2C738%2C268%2C578%2C532%2C537%2C944%2C742%2C176%2C866%2C534%2C369%2C536%2C744%2C429%2C186%2C433%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C967%2C474%2C443%2C754%2C917%2C698%2C544&s=PPPGDP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=7|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (s tendencijom rasta na 12. mjesto do [[2015.]] godine<ref name="PressTV24122010">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to be world's 12th economy in 2015|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.com/detail/156979.html|date=24. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123113304/http://presstv.com///detail/156979.html|dead-url=yes}}</ref>), s najrazvijenijom [[Industrija|industrijom]], [[Poljoprivreda|poljoprivredom]], [[Energija|energetikom]], [[IT|informatičkom tehnologijom]] i [[građevinarstvo]]m na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]<ref>Iran u internacionalnim statistikama: [[Iran u internacionalnim statistikama#Industrija|Industrija]], [[Iran u internacionalnim statistikama#Poljoprivreda|Poljoprivreda]], [[Iran u internacionalnim statistikama#Energetika|Energetika]] i [[Iran u internacionalnim statistikama#Komunikacije|Komunikacije]]</ref><ref>{{sh}} {{cite web|last=Hodaej|first=Mohsen Šarif|title=Islamska Republika Iran, znanstveno i tehnološko središte regije|url=http://www.iran.hr/index.php/opcipodatci/ostaliclanci/znanstvenotehnoloskosrediste|publisher=Iranski Kulturni Centar|location=Zagreb|date=18. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Cilj iranske vlade na ekonomskom planu je smanjiti ovisnost o proizvodnji [[Nafta|nafte]] i uvesti raznolikost u ekonomski planiranim [[Tržišna ekonomija|tržišnim reformama]]. U pokušaju ostvarenja tog cilja, iranska vlada ulaže u područja [[automobil]]ske, [[Zračni promet|zračne]], [[Elektronika|elektroničke]], [[Rafinerija nafte|petrokemijske]] i [[Iranski nuklearni program|nuklearne industrije]]. Jako naftno tržište od [[1996.]] godine pomoglo je u smanjenju financijske ovisnosti i redovito otplaćivanje dugova<ref name="Farahbakhsh2001">{{eng icon}} {{cite web|last=Farahbakhsh|first=Ali|title=Iranian Economy in Six Snapshots|url=http://www.irvl.net/six_snapshots.htm|publisher=Payam-e Emrooz (No. 23)|location=Iran|date=februar 2001.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927023440/http://www.irvl.net/six_snapshots.htm|dead-url=}}</ref> zbog čega je [[Iran]] danas treća zemlja svijeta s najmanjim postotkom vanjskog duga u odnosu na [[BDP]] (3,7% odnosno 12,8 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Country comparison: Debt - External|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2019-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|dead-url=yes}}</ref>). [[Nafta]] i [[prirodni plin]], nekoć glavni iranski ekonomski aduti, danas sačinjavaju 70% [[izvoz]]a<ref name="PressTV02032011"/> ali ujedno manje od 10% ukupnog [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]]<ref name="IMF2010.15">{{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=Regional Economic Outlook - Middle East and Central Asia|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2010/mcd/eng/10/mreo1024.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}, str. 15.</ref>. Posljednjih 20-ak godina cvjeta lokalna [[proizvodnja]] najmjenjena domaćnoj potrošnji što uključuje kućanske uređaje, [[automobil]]e, [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] proizvode, [[lijek]]ove, itd. Danas [[Iran]] ima razvijenu domaću [[Industrija|industriju]], a mnogo se ulaže i u napredne [[znanost]]i poput [[Nanotehnologija|nanotehnologije]], [[Biotehnologija|biotehnologije]], [[Farmakologija|farmakologije]], [[svemir]]ske i [[Nuklearna energija|nuklearne tehnologije]], itd.<ref name="LiderPress20032008">{{sh}} {{cite web|last=Figenwald|first=Vanja|title=Zemlje koje su nametnule sankcije Iranu s njim dobro ekonomski surađuju|url=http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|publisher=Lider Press|location=Zagreb|date=20. 3. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820044227/http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|dead-url=yes}}</ref> Iran ima i veliki [[Turizam|turistički]] potencijal s obzirom da se na temelju atraktivnih [[Geografija Irana|prirodnih]] i [[Povijest Irana|povijesnih]] lokaliteta navodi kao jedna među prvih 10 turističkih zemalja svijeta<ref name="Payvand07092003">{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran ranks 68th in tourism revenues worldwide|url=http://www.payvand.com/news/03/sep/1037.html|publisher=Payvand News|location=San Francisco|date=7. 9. 2003.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502003236/http://www.payvand.com/news/03/sep/1037.html|dead-url=yes}}</ref>. Između [[2005.]] i [[2010.]] godine [[Iran]] je prošao proces [[Privatizacija|privatizacije]] zbog čega je državni udjel u [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] smanjen sa 80% na 40%<ref name="PressTV29112009">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran privatizes $63bn of state assets|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=112444&sectionid=351020102|date=29. 11. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2012-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325125521/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=112444&sectionid=351020102|deadurl=yes}}</ref>, dok se narednih godina planira spuštanje istog na 20%<ref name="Privat20">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Justice Shares Payment Soon|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3300/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=23. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{fas icon}} {{cite web|last=BBC|title=بحث داغ محافل اقتصادی ايران درباره فرمان آيت الله خامنه ای|url=http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2006/07/060716_ra-rm-article44.shtml|publisher=BBCPersian.com|location=London|date=16. 7. 2006.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Ekonomija [[Iran]]a u [[2010.]] godini procjenjena je između 858.66<ref name="IMFIran2010"/> i 863,5<ref name="IranCIA2011">{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Iran|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|dead-url=yes}}</ref> milijardi [[USD]] prema [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]], odnosno na oko 11.396 [[USD]] po glavi stanovnika što je četverostruki porast u odnosu na razdoblje prije revolucije [[1979.]] godine unatoč udvostručenju stanovništva<ref name="IMFIran2010"/>. Usprkos sankcijama nametnutih zbog [[Iranski nuklearni program|nuklearnog programa]], Iran je jedna od rijetkih vodećih svjetskih ekonomija koje bilježi pozitivan ekonomski rast u vrijeme [[Svjetska financijska kriza od 2007. godine|svjetske financijske krize]]<ref name="2Kriza">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran economy strong despite sanctions|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/144029.html|date=26. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728030923/http://www.presstv.ir/detail/144029.html|dead-url=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=Iran's economy dynamic despite US sanctions|url=http://english.irib.ir/analysis/commentaries/item/72168-irans-economy-dynamic-despite-us-sanctions|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|date=14. 3. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Glavni ekonomski problemi tijekom [[2000-ih]] godina bili su dvoznamenkasti postoci [[nezaposlenost]]i<ref name="Farahbakhsh2001"/> i [[Inflacija|inflacije]]<ref name="MundiInflation2010">{{eng icon}} {{cite web|last=Index Mundi|title=Iran Inflation rate (consumer prices)|url=http://www.indexmundi.com/iran/inflation_rate_(consumer_prices).html|publisher=The World Factbook|location=USA|date=11. 3. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, koji su [[2010.]] godine iznosili 14,6%<ref name="IranCIA2011"/> odnosno 8%<ref name="IMF2010.17"/>. Vodeći iranski trgovački partneri su [[Kina]], [[Njemačka]], [[Južna Koreja]], [[Francuska]], [[Japan]], [[Rusija]], [[Turska]] i [[Italija]]<ref name="IranCIA2011"/>, dok je povećana suradnja i sa zemljama u razvoju kao što su [[Sirija]], [[Indija]], [[Venecuela]], [[Šri Lanka]] i [[Južna Afrika]]. Postotak [[žena]] u radnoj snazi je 33%<ref name="Payvand10022009">{{eng icon}} {{cite web|last=Moghadam|first=Valentine M.|title=Where Are Iran's Working Women?|url=http://www.payvand.com/news/09/feb/1110.html|publisher=The Middle East Institute|work=Payvand Iran News|location=Washington D.C.|date=10. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501230508/http://www.payvand.com/news/09/feb/1110.html|dead-url=yes}}</ref> odnosno 28,4% u industriji po čemu je [[Iran]] ispred svih vodećih svjetskih ekonomija<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Labor Statistics > Employees, industry, female > % of female employment (most recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/lab_emp_ind_fem_of_fem_emp-labor-employees-industry-female-employment|publisher=World Development Indicators database|location=Washington D.C.|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121122121/http://www.nationmaster.com/graph/lab_emp_ind_fem_of_fem_emp-labor-employees-industry-female-employment|dead-url=yes}}</ref>. Iranska metropola [[Teheran]] najjeftiniji je glavni grad [[svijet]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=CNN|title=World's most expensive cities|url=http://money.cnn.com/2007/03/05/real_estate/expensive_world_cities/index.htm|publisher=Cable News Network|location=Atlanta, Georgia|date=6. 3. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605084312/http://money.cnn.com/2007/03/05/real_estate/expensive_world_cities/index.htm|url-status=dead}}</ref>. == Historija == [[Iran]] je bilježio stabilni [[Ekonomija|ekonomski]] rast do prijelaza iz [[1970-ih]] u [[1980-ih|1980-e]]<ref name="TDS2011"/> kada je zemlju prvo zahvatio snažan bijeg kapitala ([[1978.]]), a potom [[Iranska revolucija|revolucija]] ([[1979.]]) i [[Iransko-irački rat|iračka agresija]] ([[1980.]]-[[1988.]]). Tradicionalno [[Poljoprivreda|poljoprivredno]] društvo u drugoj polovici [[20. stoljeće|20. stoljeća]] prošlo je kroz razdoblje intezivne [[Industrijalizacija|industrijalizacije]] i ekonomske modernizacije koja je [[1978.]] godine narušena snažnim bijegom kapitala iz zemlje u vrijednosti 30-40 milijardi [[USD]] (neposredno prije revolucije)<ref name="Hakimzadeh2006">{{eng icon}} {{cite web|last=Hakimzadeh|first=Shirin|title=Iran: A Vast Diaspora Abroad and Millions of Refugees at Home|url=http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=424|publisher=Migration Information|location=Washington D.C.|date=septembar 2006.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Ciljevi [[iran]]ske vlade nakon revolucije bili su [[Ekonomija|ekonomska]] nezavisnost, potpuna zaposlenost i zadovoljavajući životni standard za sve građane. Ipak, krajem [[20. stoljeće|20. stoljeća]] zemlja se suočavala s problemom udvostručenja [[Stanovništvo|stanovništva]] između [[1980.]] i [[2000.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite book|last=Gheissari|first=Ali|title=Contemporary Iran: Economy, Society, Politics|publisher=Oxford University Press|location=USA|year=2009.|isbn=0195378490}}</ref>. Broj poljoprivrednika značajno je opao zbog procesa [[Urbanizacija|urbanizacije]] započetog još [[1960-ih]] godina<ref name="Hakimzadeh2006"/>. Nakon [[Nacionalizacija|nacionalizacije]] iz [[1979.]] godine oko 80% iranske ekonomije stavljeno je pod državnu kontrolu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=Bonyad-e Mostazafan va Janbazan; Oppressed and Disabled Veterans Foundation (MJF)|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/mjf.htm|publisher=Global Security|location=Alexandria, Virginia|date=7. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Osmogodišnji [[Iransko-irački rat|rat]] protiv [[Irak]]a i njegovih saveznika uzrokovao je oko 300.000 mrtvih i više od 500.000 ranjenih Iranaca, dok je nanesena šteta ekonomiji iznosila oko 500 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=Iran-Iraq War (1980-1988)|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/iran-iraq.htm|publisher=Global Security|location=Alexandria, Virginia|date=27. 4. 2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Poslije rata koji je završen [[1988.]] godine, iranska vlada pokrenula je intezivan razvoj [[Komunikacije|komunikacija]], [[promet]]a, [[Poljoprivreda|poljoprivrede]], [[Industrija|industrije]], [[Zdravstvo|zdravstva]], [[Obrazovanje|obrazovanja]] i energetike (uključujući [[Iranski nuklearni program|nuklearni program]]), kao i uspostavljanje boljih [[Trgovina|trgovačkih]] odnosa sa susjednim i drugim državama [[svijet]]a<ref name="Farahbakhsh2001"/>. == Makroekonomski trendovi == [[Datoteka:Iran BDP (Cro).jpg|mini|desno|250px|[[Iran]]ski nominalni [[BDP]] između [[2000.]] i [[2016.]] godine]] Početkom [[21. stoljeće|21. stoljeća]] uslužne djelatnosti činile su najveći postotak u iranskom [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] ([[BDP]]), zatim [[industrija]] ([[rudarstvo]] i proizvodnja), te [[poljoprivreda]]<ref name="IranCIA2011"/>. Nominalni [[BDP]] iznosio je 331.02 milijardi [[USD]] prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2009.]] godine; 337,9 milijardi [[USD]] prema [[MMF]]-u za [[2010.]] godinu; odnosno 484 milijarde [[USD]] prema iranskim procjenama za [[2011.]] godinu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran GDP exceeds $484bn per annum|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/167500.html|date=28. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303125406/http://www.presstv.ir/detail/167500.html|dead-url=yes}}</ref>. Prema podacima [[EIU]]-a očekuje se porast od 472 milijardi [[USD]] u [[2011.]], 545 milijardi [[USD]] u [[2012.]], 626 milijardi [[USD]] u [[2013.]], 705 milijardi [[USD]] u [[2014.]], te 804 milijarde [[USD]] u [[2015.]] godini.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=231013|title=Iran’s GDP up $44b: Economist|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=28. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[BDP]] prema paritetu kupovne moći iznosi 863,5 milijardi [[USD]]<ref name="IranBDP3"/> odnosno 11.396 [[USD]]<ref name="IMFIran2010"/> po glavi stanovnika što je istovjetno [[Svijet|svjetskom]] prosjeku, dok se u idućih pet godina očekuje udvostručenje BDP-a. Prema podacima [[Goldman Sachs]]a, ugledne [[SAD|američke]] tvrtke za [[banka]]rska ulaganja i sigurnost, postoji velika mogućnost da [[Iran]] postane jedno od najvećih svjetskih ekonomija u [[21. stoljeće|21. stoljeću]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Wilson|first=Dominic|coauthors=Stupnytsk, Anna|title=The N-11: More Than an Acronym|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|publisher=Goldman Sachs|location=New York City|date=28. 3. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611224820/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|archivedate=2009-06-11|deadurl=no}}</ref>. {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- style="background:lightblue;" ! Godina <br /> (Izvor: [[MMF]])<ref name="IMFIran2010"/> || [[BDP]], trenutačni tečaj <br />(u milijardama [[Iranski rijal|IRR]])|| Implicitni [[paritet kupovne moći]]<br /> u pretvorbenom iznosu <br /> ([[USD]]/[[Iranski rijal|IRR]])|| BDP po glavi stanovnika <br />(trenutačni „međun. dolar”) || Stopa [[Inflacija|inflacije]] <br />(prosječni indeks potrošačkih cijena <br /> (2000=100) || Stanovništvo <br />(u milijunima) |- |align="center"| 1980. ||align="center"| 6622 ||align="center"| 58 ||align="center"| 2974 ||align="center"| 2 ||align="center"| 38 |- |align="center"| 1985. ||align="center"| 16.556 ||align="center"| 77 ||align="center"| 4507 ||align="center"| 4 ||align="center"| 48 |- |align="center"| 1990. ||align="center"| 35.315 ||align="center"| 144 ||align="center"| 4489 ||align="center"| 12 ||align="center"| 55 |- |align="center"| 1995. ||align="center"| 185.928 ||align="center"| 569 ||align="center"| 5094 ||align="center"| 43 ||align="center"| 64 |- |align="center"| 2000. ||align="center"| 580.473 ||align="center"| 1341 ||align="center"| 6800 ||align="center"| 100 ||align="center"| 64 |- |align="center"| 2005. ||align="center"| 1,697.305 ||align="center"| 2675 ||align="center"| 9268 ||align="center"| 190 ||align="center"| 68 |- |align="center"| 2010. (proc.) ||align="center"| 3,698.348 ||align="center"| 4307 ||align="center"| 11.396 ||align="center"| 377 ||align="center"| 75 |} == Fiskalna i montenarna politika == [[Datoteka:US dollar Iranian rial exchange rates (Cro).jpg|mini|desno|250px|Nakon uvođenja fluktuirajućeg deviznog tečaja [[2003.]] godine vrijednost [[iran]]skog [[Iranski rijal|rijala]] ostala je relativno stabilna]] Od revolucije iz [[1979.]] godine, prosječna vladina izdvajanja za socijalnu politiku iznosila su 59% državnog [[budžet]]a, 17% za ekonomske namjene, 15% za [[Oružane snage Irana|obranu]], te 13% za općenite namjene<ref name="CurtisHooglund2008">{{eng icon}} {{cite book|last=Curtis|first=Glenn|coauthors=Hooglund, Eric James|title=Iran, a country study|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf|publisher=Library of Congress|location=Washington D.C.|date=april 2008.|isbn=978-0-8444-1187-3|accessdate=21. 4. 2011}}, str. 195.</ref>. Od socijalno-ekonomskih izdvajanja prosječno je 39% odlazilo na [[obrazovanje]], [[zdravstvo]] i socijalnu sigurnost, 20% za ostalu socijalnu skrb, 3% za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]], 16% za [[Voda|vodu]] i [[Energija|energiju]], 5% za [[Industrija|industriju]] i [[rudarstvo]], 12% za [[Cestovni promet|cestogradnju]] i [[promet]], te 5% za ostale namjene<ref name="CurtisHooglund2008"/>. Iransko [[Investicija|investiranje]] je u [[2009.]] godini iznosilo 27,7% [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]]<ref name="IranCIA2011"/>, dok je između [[2002.]] i [[2006.]] godine prosječna [[inflacija]] iznosila 14%<ref name="MundiInflation2010"/> (8% u 2010.<ref name="IMF2010.17"/>). Državni [[budžet]] u [[2010.]] godini procjenjen je na 368 milijardi [[USD]] što je porast od 31% u odnosu na godinu ranije<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Bozorgmehr|first=Najmeh|title=Ahmadinejad unveils expansionary Iran budget|url=http://www.ft.com/cms/s/a1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2Fa1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0.html%3Fnclick_check%3D1&_i_referer=&nclick_check=1|publisher=Financial Times|location=London|date=24. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412163957/http://www.ft.com/cms/s/a1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2Fa1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0.html%3Fnclick_check%3D1&_i_referer=&nclick_check=1|dead-url=yes}} ''(potrebna pretplata)''</ref>, dok je početkom [[2009.]] godine Iran imao devizne pričuve u vrijednosti iznad 100 milijardi [[USD]]<ref name=autogenerated1>{{eng icon}} {{cite web|last=Nasseri|first=Ladane|title=Iran Has Foreign Exchange Reserves Topping $100 Billion, Ahmadinejad Says|publisher=Bloomberg|location=USA|url=http://www.bloomberg.com/news/2010-10-30/iran-has-foreign-exchange-reserves-topping-100-billion-ahmadinejad-says.html|date=30. 10. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. == Petogodišnji socijalno-ekonomski razvojni plan == Petogodišnji [[Planiranje (ekonomija)|razvojni plan]] za razdoblje između [[2010.]] i [[2015.]] godine postavlja smjernice za državni [[Društvo|društveno]]-[[Ekonomija|ekonomski]] razvoj<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran’s fifth development plan sees 12% inflation rate|url=http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=203292|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=14. 9. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Sam plan osmišljen je da stanovništvu omogući veći utjecaj i dijelom je „Vizije [[2025.]]”, strategije za dugoročni održivi rast<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IJPH|title=Iran’s Health Innovation and Science Development Plan by 2025|url=http://journals.tums.ac.ir/upload_files/pdf/13322.pdf|publisher=Iranian Journal of Public Health, Vol. 38, Suppl. 1|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110410034054/http://journals.tums.ac.ir/upload_files/pdf/13322.pdf|archivedate=2011-04-10|deadurl=no}}</ref>. Prema podacima [[MMF|Međunarodnog monetarnog fonda]], [[Iran]] se nalazi u tranziciji između [[Planska ekonomija|planske]] i [[Tržišna ekonomija|tržišne]] [[Ekonomija|ekonomije]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Jbili|first=Abdelali|coauthors=Kramarenko, Vitali; Bailén, José|title=Islamic Republic of Iran: Managing the Transition to a Market Economy|url=http://www.imf.org/External/Pubs/NFT/2007/iran/market/market.pdf|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=1. 3. 2007.|isbn=9781589064416|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. === Plan ekonomske reforme === Proširenje javne zdravstvene skrbi i međunarodni odnosi spadaju u ostale glavne ciljeve petogodišnjeg razvojnog plana koji uključuje reformu subvencioniranja, [[Bankarstvo|bankarstva]], [[Iranski rijal|valute]], [[porez]]a, [[Carina|carine]], [[Građevinarstvo|graditeljstva]], zapošljavanja, razvoj nacionalne distribucije robe i usluga, te socijalnu pravdu i [[produktivnost]]. Glavni cilj iranske vlade jest ostvarivanje apsolutne samodostatnosti do [[2015.]] godine<ref name="Turquoise012011">{{eng icon}} {{cite web|last=Turquoise Partners|title=Special Report: Subsidies Reform Plan|url=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Jan11.pdf|publisher=Iran Investment Monthly, Volume 5, No. 52|location=Tehran & London|date=januar 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809205723/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Jan11.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="Yamouri2010">{{eng icon}} {{cite web|last=Yamouri|first=Najat|title=Country Brief: Iran|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/IRANEXTN/0,,menuPK:312966~pagePK:141132~piPK:141107~theSitePK:312943,00.html|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=septembar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Uklanjajući energetske subvencije, iranski dugoročni cilj je poboljšanje industrijske učinkovitosti kao i povećanje tržišne konkurentnosti na svjetskoj ekonomskoj sceni<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Guillaume|first=Dominique|coauthors=Zytek, Roman|title=Iran to Cut Oil Subsidies in Energy Reform|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2010/INT092810A.htm|publisher=International Monetary Fund Survey Magazine|location=Washington D.C.|date=28. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Navedenim reformama planiraju se ukloniti glavni izvori neučinkovitosti odnosno distorzije [[cijena]] u državnoj ekonomiji što bi se trebalo odraziti i na preustroj drugih glavnih ekonomskih grana<ref name="Turquoise012011"/>. Iranski bankarski sektor često se vidi kao potencijalna živica protiv uklanjanja subvencija s obzirom da plan ne obuhvaća izravan utjecaj na [[bankarstvo]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Turquoise Partners|title=Market Overview|url=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Oct10.pdf|publisher=Iran Investment Monthly, Volume 5, No. 49|location=Tehran & London|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2010-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214141840/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Oct10.pdf|deadurl=yes}}</ref>. Iranski predsjednik [[Mahmud Ahmadinedžad]] objavio je kako je nacionalni cilj postati 12. najveća [[ekonomija]] svijeta do [[2015.]] godine<ref name="PressTV24122010"/>. {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:left;" |- style="background:lightblue;" ! Stavka !! 2010. (ostvareno) !! 2010.–2015. (cilj) |- | [[Iran u internacionalnim statistikama#Ekonomija|Najveća ekonomija svijeta]] || 18.<ref name="IranBDP3"/> || 12. u 2015. g.<ref name="PressTV24122010"/> |- | [[Ekonomski rast]] || 3%<ref name="IranCIA2011"/> || 8% (prosječno)<ref name="France2411012010">{{eng icon}} {{cite web|last=France 24|title=Iran five-year plan targets annual 8% growth|url=http://www.france24.com/en/20100111-iran-five-year-plan-targets-annual-8-growth?quicktabs_1=0|publisher=France 24|location=Issy-les-Moulineaux|date=11. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>; 3,6% (predviđanja)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BMI|title=Iran Commercial Banking Report Q1 2009|url=http://www.researchandmarkets.com/research/62a3b3/iran_commercial_banking_report_q1_2009|publisher=Business Monitor International|location=London|date=mart 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> |- | [[Nezaposlenost]] || 14,6%<ref name="IranCIA2011"/> || 7% u 2012. g.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to cut jobless rate to 7% by 2012|url=http://www.presstv.ir/detail/165009.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=13. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> pomoću otvaranja milijun radnih mjesta godišnje<ref name="France2411012010"/> |- | [[Inflacija]] || 8%<ref name="IMF2010.15"/> || do 12%<ref name="France2411012010"/> |- | [[Porez na dodanu vrijednost]] || 3%<ref name="Turquoise122010">{{eng icon}} {{cite web|last=Turquoise Partners|title=Country Overview|url=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Dec10.pdf|publisher=Iran Investment Monthly, Volume 5, No. 51|location=Tehran & London|date=decembar 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306000343/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Dec10.pdf|dead-url=yes}}</ref> || 8%<ref name="Turquoise122010"/> |- | Cijena [[Nafta|nafte]] || 60 USD po barelu || 65 USD po barelu (prosječno)<ref name="France2411012010"/>; 250 milijarde USD ukupnih godišnjih prihoda<ref name="Payvand22122010">{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran eyes $250 billion annual revenue in 5 years|url=http://www.payvand.com/news/10/dec/1216.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=22. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107125251/http://www.payvand.com/news/10/dec/1216.html|dead-url=yes}}</ref> |- | Proizvodnja [[Prirodni plin|prirodnog plina]] || 220 milijardi m³ godišnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran daily gas production hits 600mcm|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/154919.html|date=11. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2010-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215045338/http://www.presstv.ir/detail/154919.html|dead-url=yes}}</ref> || 330 milijardi m³ godišnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to up gas production capacity|url=http://www.presstv.com/detail/158125.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2017-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507012145/http://www.presstv.com/detail/158125.html|dead-url=yes}}</ref> |- | Udjel nenaftnog [[izvoz]]a || 30% (66,2 milijardi USD)<ref name="PressTV02032011"/> || 30% (110 milijardi USD) u 2015. g.<ref name="France2411012010"/><ref name="Turquoise122010"/> |- | Ulaganje u [[Industrija|industriju]] [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] || ''Nepoznato'' || 20 milijardi USD godišnje (privatna i izravna strana ulaganja)<ref name="France2411012010"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=South Pars attracts $15b in domestic investment|url=http://www.payvand.com/news/10/jun/1138.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=15. 6. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> |- | [[Rafinerija nafte|Petrokemijska]] proizvodnja || 50 milijuna tona godišnje<ref name="TehranTimes2">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran to build 46 new petchem units|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=212109|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=13. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613210148/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=212109|url-status=dead}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=$44b investment for 64 petchem projects|url=http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=230826|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=23. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614012618/http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=230826|url-status=dead}}</ref> || 100 milijuna tona godišnje<ref name="TehranTimes2"/> |- | Pohrana [[Nafta|nafte]] || 25% udjela na tržištu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranDaily26102010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Bunkering Sector Flourishing|url=http://www.iran-daily.com/1389/8/4/MainPaper/3810/Page/4/Index.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=26. 10. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20121216081057/http://www.iran-daily.com/1389/8/4/MainPaper/3810/Page/4/Index.htm%23|archivedate=2012-12-16|dead-url=no}}</ref> || 50% udjela na tržištu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]; 7,5 milijuna tona<ref name="IranDaily26102010"/> |- | Pohrana [[Rafinerija nafte|petrokemijskih proizvoda]] || 11,5 milijardi litara<ref name="PressTV28012011">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to open biggest oil refinery in ME|url=http://www.presstv.com/detail/162338.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=28. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823130430/http://www.presstv.com/detail/162338.html|dead-url=yes}}</ref> || 16,7 milijardi litara<ref name="PressTV28012011"/> |- | Ulaganje u [[Industrija|industriju]] i [[rudarstvo]] || 30 milijardi USD godišnje (2009.)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran: $30 Billion Dollar to be invested in industry|url=http://www.payvand.com/news/08/nov/1148.html|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=15. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210031255/http://www.payvand.com/news/08/nov/1148.html|dead-url=yes}}</ref> || 70 milijardi USD godišnje<ref name="IranDaily04072010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Mining Sector Exports Hit $8b|url=http://www.iran-daily.com/1389/4/13/MainPaper/3720/Page/4/Index.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=4. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20121209063503/http://www.iran-daily.com/1389/4/13/MainPaper/3720/Page/4/Index.htm|archivedate=2012-12-09|dead-url=no}}</ref> |- | Proizvodnja sirovog [[Željezo|željeza]] || 10.76 milijuna tona godišnje<ref name="BGS2011">{{eng icon}} {{cite book|last=Brown|first=T. J.|coauthors=Bide, T.; Walters, A. S.; Idoine, N. E.; Shaw, R. A.; Hannis, S. D.; Lusty, P. A. J.; Kendall, R.|title=World Mineral Production 2005-09|url=http://www.bgs.ac.uk/downloads/start.cfm?id=1987|publisher=British Geological Survey|location=Keyworth, Nottingham|year=2011.|isbn=978-0-85272-677-8|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> || 42 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Proizvodnja [[Željezo|željezne]] rudače || 38,2 milijuna tona godišnje<ref name="BGS2011"/> || 66 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Proizvodnja [[cement]]a || 65 milijuna tona godišnje<ref name="PressTV05072010">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran 5th cement producer in world|url=http://edition.presstv.ir/detail/133493.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=5. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308002940/http://edition.presstv.ir/detail/133493.html|dead-url=yes}}</ref> || 110 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Proizvodnja [[Vapnenac|vapnenca]] || ''Nepoznato'' || 166 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Novi [[Industrija|industrijski]] parkovi || ''Nepoznato'' || 50 novih industrijskih parkova do 2015. g.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NGDIR|title=Economy News|url=http://www.ngdir.ir/News/NewsDetail.asp?PID=16132|publisher=National Geoscience Database of Iran|location=Tehran|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323060308/http://www.ngdir.ir/News/NewsDetail.asp?PID=16132|dead-url=yes}}</ref> |- | Broj [[Turizam|turističkih]] posjeta || 2,219.000 stranih turista (2007.)<ref name="UNWTO2010">{{eng icon}} {{cite web|last=UNWTO|title=World Tourism Barometer|url=http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|publisher=World Tourism Organization|location=Madrid|date=juni 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2015-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903225411/http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|dead-url=yes}}</ref> || 20 milijuna turista do 2025. g.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran marks World Tourism Day|url=http://www.presstv.ir/detail/144383.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=28. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727193530/http://www.presstv.ir/detail/144383.html|dead-url=yes}}</ref> |- | [[Luka|Lučni]] kapacitet || 150 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily27122010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Ports Capacity to Increase|url=http://www.iran-daily.com/1389/10/6/MainPaper/3855/Page/4/Index.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=27. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20130103183040/http://www.iran-daily.com/1389/10/6/MainPaper/3855/Page/4/Index.htm%23|archivedate=2013-01-03|dead-url=no}}</ref> || 200 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily27122010"/> |- | Razvoj [[Željeznica|željezničke]] mreže || ''Nepoznato'' || Osam milijardi USD ulaganja godišnje do 2015. g.<ref name="Turquoise012011"/> |} {{-}} == Nacionalizacija i privatizacija == Nakon svršetka [[Iransko-irački rat|oružanih sukoba]] s [[Irak]]om i [[SAD|Sjedinjenim Državama]] [[1988.]] godine, [[iran]]ska vlada objavila je program [[Privatizacija|privatizacije]] većine prethodno [[Nacionalizacija|nacionaliziranih]] [[industrija]] u cilju obnove postratne [[Ekonomija|ekonomije]]. Proces prodaje državnih [[tvornica]] išao je relativno sporo zbog neslaganja [[Nacionalizam|nacionalističke]] većine u iranskom [[parlament]]u. Većina teških industrija poput [[čelik]]a, [[Rafinerija nafte|petrokemikalija]], [[Bakar (element)|bakra]], [[automobil]]a i [[stroj]]eva ostale su u državnim rukama, dok je s druge strane većina manjih industrija u privatnom [[Vlasništvo|vlasništvu]]<ref name="IranCIA2011"/>. [[Datoteka:Foolad Mobarakeh50.jpg|thumb|lijevo|200px|Čeličana „Mubaraka” u [[Isfahan]]u, jedna od najvećih [[Tvrtka|tvrtki]] na [[teheran]]skoj burzi]] Članak 44. iranskog [[ustav]]a nalaže da se [[ekonomija]] mora sastojati od državnog, privatnog i mještovitog [[Vlasništvo|vlasništva]] temeljenih na sustavnom planiranju. Državni sektor uključuje tešku [[Industrija|industriju]], [[Izvoz|vanjsku trgovinu]], glavne [[mineralne sirovine]], [[bankarstvo]], [[osiguranje]], [[Energija|energetiku]], [[Brana|brane]] i goleme sustave [[Navodnjavanje|navodnjavanja]], [[radio]] i [[TV|televiziju]], [[Pošta|poštu]], [[telegraf]]e i [[telefon]]ske usluge, [[zrakoplovstvo]], [[Pomorstvo|brodarstvo]], [[Cestovni promet|ceste]], [[željeznice]] i [[promet]] općenito. Poduzeća koje se bave proizvodnjom i distribucijom u [[Grad|urbanim]] i [[Selo|ruralnim]] područjima čine temelj zadružnog sektora koji je [[2008.]] godine obuhvaćao 120.000 [[zadruga]] odnosno upošljavao oko 15 milijuna ljudi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=120,000 Cooperatives Operating in Iran|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3162/html/economy.htm#s315450|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=30. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Privatni sektor obuhvaća [[Poduzeće|poduzeća]] koja se bave [[građevinarstvo]]m, [[Poljoprivreda|poljoprivredom]], [[stočarstvo]]m, [[Industrija|industrijom]], [[Trgovina|trgovinom]], te uslugama koje nadopunjuju ekonomske aktivnosti države i [[zadruga]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=ICL|title=Iran - Constitution|url=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html|publisher=University of Bern|location=Bern|date=29. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Strogo provođenje članka 44. nije primjenjivano u zemlji tijekom posljednjih 30 godina, pa je privatni sektor igrao mnogo važniju ulogu od one propisane [[ustav]]om<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Call for Prioritizing Vision 2025|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3340/html/economy.htm#s363345|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=12. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Kao rezultat toga u posljednjih nekoliko godina privatni sektor značajno je porastao, posebice nakon [[2004.]] godine kada je usvojen ustavni amandman kojim se dozvoljava [[privatizacija]] 80% državnog vlasništva<ref name="Privat20"/>. Polovica od navedenog postotka planira se [[Privatizacija|privatizirati]] kroz okvire „pravnih dionica” odnosno ostatak kroz [[teheran]]sku [[Burza|burzu]], dok vlada planira zadržati ostalih 20%<ref name="Privat20"/>. Vrijednost državne [[Imovina|imovine]] u [[2005.]] godini procjenjivala se na oko 120 milijardi [[USD]]. Oko 63 milijarde [[USD]] od navedene imovine privatizirana je između [[2005.]] i [[2010.]] godine, smanjujući pritom državni udjel u [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] sa 80% na 40%<ref name="PressTV29112009"/>. == Radna snaga == Stručnjaci vjeruju kako je [[Iran]]u potreban ekonomski rast iznad 5% da bi zaposlio priljev od 900.000 radnika svake godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Naderi|first=Ghanbar|title=Gov’t Set to Change Economic Course|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3157/html/index.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=24. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[Poljoprivreda]] sačinjava oko 11% iranskog [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]] i zapošljava približno trećinu radne snage<ref name="IranCIA2011"/><ref name="IMOC2009">{{eng icon}} {{cite web|last=IMOC|title=Memorandum – The foreign trade regime of the Islamic Republic of Iran|url=http://www.irantradelaw.com/wp-content/uploads/2010/03/Irans-Foreign-Trade-Regime-Report.pdf|publisher=Iranian Ministry of Commerce|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Godine [[2004.]] [[sekundarne djelatnosti]] koje uključuju [[rudarstvo]], proizvodnju i [[građevinarstvo]] sačinjavale su 42% [[BDP]]-a odnosno zapošljavale su 31% radne snage<ref name="IranCIA2011"/><ref name="IMOC2009"/>. Iako [[mineralne sirovine]] čine 70% [[izvoz]]a, u rudarstvu je zaposleno manje od 1% radne snage<ref name="IMOC2009"/>. Uslužne djelatnosti doprinose 48% [[BDP]]-a, a zapošljavaju 44% radne snage<ref name="IranCIA2011"/>. U [[2005.]] godini 33% iranske radne snage činile su [[žene]]<ref name="Payvand10022009"/>, dok je dvije trećine stanovništva odnosno radnika ispod 30 godina starosti<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iranian unemployment rate not reduced to target|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=117056&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926193211/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=117056&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. === Osobni prihodi === [[Datoteka:Provinces of Iran GDP 2004 (Cro).jpg|mini|desno|250px|[[Iranske pokrajine]] prema udjelu u ukupnom državnom [[BDP]]-u]] [[Iran]] se klasificira kao zemlja viših srednjih prihoda koja je napravila značajan napredak u [[Zdravstvo|zdravstvu]] i [[Obrazovanje|obrazovanju]] tijekom razdoblja ''Milenijskog razvojnog programa'' (MDG). Pokrivenost zdravstvenom skrbi iznosi gotovo 100%, isto kao i postotak upisa u [[Osnovna škola|osnovne škole]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Education Statistics > School enrollment, primary > % net (most recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/edu_sch_enr_pri_net-education-school-enrollment-primary-net|publisher=World Bank|location=Washington D.C.|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610064706/http://www.nationmaster.com/graph/edu_sch_enr_pri_net-education-school-enrollment-primary-net|dead-url=yes}}</ref>. U [[2010.]] godini prosječna iranska mjesečna [[plaća]] iznosila je oko 500 [[USD]] <ref>{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Iran, Islamic Rep.|url=http://data.worldbank.org/country/iran-islamic-republic|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (11.396 [[USD]] po stanovniku godišnje prema [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]]<ref name="IMFIran2010"/>). U zemlji je za svaku ekonomsku granu propisana i minimalna [[plaća]] koju određuje vrhovno radničko vijeće, a u [[2009.]] godini ona je iznosila približno 3,030.480 [[Iranski rijal|rijala]] (oko 303 [[USD]]) mjesečno odnosno 6700 [[USD]] godišnje (približno 60% [[BDP]]-a po glavi stanovnika)<ref>Vidi:<br />• {{fas icon}} {{cite web|last=Hesabdary|url=http://www.hesabdary.com/news/detail.asp?id=1402|title=حداقل دستمزد سال 1389|publisher=Hesabdary.com|location=Iran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201131459/http://www.hesabdary.com/news/detail.asp/?id=1402|deadurl=yes}}<br />• {{fas icon}} {{cite web|last=Fars News|url=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8812221177|title=حداقل دستمزد كارگران 303 هزار و 48 تومان تعيين شد|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2001.]] godine o iranskim kućanstvima, oko 20% potrošnje odlazilo je za [[Hrana|hranu]], 32% za [[gorivo]], 12% za [[zdravstvo]], te 8% za [[obrazovanje]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nations Encyclopedia|title=Iran - Income|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Iran-INCOME.html|publisher=Encyclopedia of the Nations|location=Farmington Hills, Michigan|date=2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Granica [[Siromaštvo|siromaštva]] u [[Teheran]]u je [[2008.]] godine iznosila 9612 [[USD]], dok je prosječna granica siromaštva u cijeloj zemlji bila 4932 [[USD]] godišnje. Postotak siromašnog stanovništva u [[2007.]] godini iznosio je 18%<ref name="IranCIA2011"/>. === Socijalna sigurnost === [[Iran]]ska socijalna sigurnost na visokoj je razini ako se promatra kroz [[Bliski istok|regionalnu]] perspektivu<ref name="Yamouri2010"/>, a u zemlji postoji 28 raznih vrsta socijalnog osiguranja<ref name="Yamouri2010"/> koja su obvezna za sve zaposlene u zemlji<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Rasmi|first=Rouznameh|title=Islamic Republic of Iran|url=http://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/WEBTEXT/21843/64830/E90IRN01.htm|publisher=International Labour Organization - Natlex|location=Geneva|date=17. 2. 1991.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Socijalna sigurnost također obuhvaća [[Nezaposlenost|nezaposlene]], [[Bolest|bolesne]], starije osobe, te [[Ozljeda na radu|povrijeđene radnike]]<ref name="SocialSecurity2005">{{eng icon}} {{cite web|last=Social Security|title=Asia and the Pacific: Iran|url=https://www.socialsecurity.gov/policy/docs/progdesc/ssptw/2004-2005/asia/iran.html|publisher=U.S. Social Security Administration|location=Baltimore, Maryland|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Godine [[2003.]] minimalna [[mirovina]] iznosila je 50% redovitih [[prihod]]a, ali ne ispod minimalne propisane granice<ref name="SocialSecurity2005"/>. Iste godine Iran je potrošio 22,5% državnog [[budžet]]a za socijalna izdvajanja od čega je oko 50% odlazilo na [[Mirovina|mirovine]]<ref name="CBI2009">{{eng icon}} {{cite web|last=CBI|title=Annual Review for 1387 (2008/09)|url=http://www.cbi.ir/showitem/6650.aspx|publisher=Central Bank of the Islamic Republic of Iran|location=Tehran|date=1. 12. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110618061133/http://www.cbi.ir/showitem/6650.aspx|dead-url=yes}}</ref>. Trenutačni omjer radnika i umirovljenika u zemlji je 15:1<ref>{{fas icon}} {{cite web|last=BBC|title=وضعیت بازنشستگی و بازنشستگان به روایت آمار|url=http://www.bbc.co.uk/persian/business/2010/09/100914_pensions_table.shtml|publisher=BBCPersian.com|location=London|date=9. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Zaposlenici u dobi između 18 i 65 godina pokriveni su sustavom [[Mirovinsko osiguranje|mirovinskog osiguranja]], a financiranje se vrši putem zaposlenika (7% od plaće), poslodavca (20-23%) te države koja pokriva doprinos poslodavca do ukupne vrijednosti od 3%<ref name="SocialSecurity2005"/>. Osiguravanje socijalne sigurnosti je prošireno na samozaposlene radnike koji dobrovoljno doprinose između 12% i 18% od prihoda ovisno o vrsti zatraženog osiguranja<ref name="SocialSecurity2005"/>. Državni službenici, redovni [[Vojnik|vojnici]], agencije za provedbu [[zakon]]a, te pripadnici [[Iranska revolucionarna garda|revolucionarne garde]] sačinjavaju posebni ogranak mirovinskog sustava<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Iran - The pension system in Iran|url=http://web.worldbank.org/external/default/main?pagePK=51187349&piPK=51189435&theSitePK=312943&menuPK=64187510&searchMenuPK=312997&theSitePK=312943&entityID=000160016_20031029121338&searchMenuPK=312997&theSitePK=312943|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=9. 1. 2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. == Ekonomske grane == === Poljoprivreda i prehrana === {{glavni|Poljoprivreda u Iranu}} [[Datoteka:Iran Major Crops (Cro).jpg|mini|desno|250px|Karta [[Iran]]a s prikazanim [[Usjev|poljoprivrednim kulturama]]]] Površina [[Obradivo tlo|obradivog tla]] u [[Iran]]u iznosi oko 221.400 [[km²]] odnosno 13,43% od ukupne površine, od čega se većina nalazi uz [[Kaspijsko jezero]] i u sjeverozapadnim [[dolina]]ma zemlje. U sjevernim i zapadnim dijelovima Irana [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] površine uspjevaju zahvaljujući [[Kiša|kiši]], dok je kod ostalih za uspješne [[usjev]]e nužno [[navodnjavanje]]<ref name="CurtisHooglund2008"/>. Gotovo 40% obradivih površina se navodnjava (82.970&nbsp;km²<ref>{{fas icon}}{{eng icon}} {{cite web|last=Statistical Centre of Iran|title=4.8. Agricultural Lands Area on Holdings with Irrigated Cropland by Ostan: 1382|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98547&S=TP|location=Tehran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311155350/http://amar.sci.org.ir/detail.aspx?ln=e&no=98547&s=tp|dead-url=yes}}</ref>) po čemu Iran kotira peti u [[svijet]]u<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Irrigated Land|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2146.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2003.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2017-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429211413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2146.html|dead-url=yes}}</ref>, dok se trend navodnjavanja povećava iz godine u godinu zahvaljujući gradnji velikih [[brana]] i vodospremnika podno [[Zagros]]a i [[Alborz]]a. Površina stalnih [[usjev]]a je oko 116.470&nbsp;km² prema službenim iranskim podacima iz [[2004.]] godine<ref>{{fas icon}}{{eng icon}} {{cite book|last=Statistical Centre of Iran|title=4.6. Agricultural Lands Area on Holdings with Cropland by Size: 1382|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98545&S=TP|location=Tehran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214905/http://amar.sci.org.ir/detail.aspx?ln=e&no=98545&s=tp|deadurl=yes}}</ref>. Modernizacija, mehanizacija, poboljšanje kvalitete usjeva i stoke, te brojni programi preraspodjele zemljišta uvjetuju snažan rast [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] proizvodnje<ref name="WorldBank20061994">{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Islamic Republic of Iran Services for Agriculture and Rural Development|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1994/06/20/000009265_3961004234937/Rendered/PDF/multi_page.pdf|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=20. 6. 1994.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[Pšenica]] kao najvažniji [[usjev]] uzgaja se uglavnom u zapadnim i sjeverozapadnim dijelovima zemlje, dok su [[Polje|polja]] [[Riža|riže]] smještena uz [[Kaspijsko jezero|kaspijsko]] područje. Ostale poljoprivredne kulture koje uspijevaju u zemlji su [[ječam]], [[kukuruz]], [[pamuk]], [[šećerna repa]], [[čaj]], industrijska [[konoplja]], [[duhan]], [[voće]], [[krumpir]], [[mahunarke]] ([[grah]] i [[leća]]), [[povrće]], [[krmno bilje]] ([[lucerna]] i [[djetelina]]), [[badem]]i, [[orasi]] i [[začin]]i. Iran je najveći svjetski proizvođač [[šafran]]a, [[pistacija]] i [[bobica]]<ref name="FAO2008">{{eng icon}} {{cite web|last=FAO|title=Commodities by country: Iran|url=http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx|publisher=UN Food and Agriculture Organization|location=Rome, Italy|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226044213/http://www.fao.org/faostat/en/}}</ref>, odnosno drugi najveći proizvođač [[datulja]] i [[marelica]]<ref name="FAO2008"/>. Iranski [[Meso|mesni]] i [[Mlijeko|mliječni]] proizvodi uključuju [[Janjetina|janjetinu]], [[kozje meso]], [[Govedina|govedinu]], [[Piletina|piletinu]], [[mlijeko]], [[jaja]], [[maslac]] i [[sir]]. Ostali važni proizvodi su [[vuna]] i [[Koža (materijal)|koža]], [[med]] se prikuplja iz [[košnica]], te [[svila]] od dudovog svilca. Oko 110.750&nbsp;km² [[Šuma|šumskih]] površina<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UN|title=Environmental Indicators: Forest area|url=http://unstats.un.org/unsd/environment/forestarea.htm|publisher=United Nations|location=New York City|date=decembar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> većinom na sjevernim obroncima planine [[Alborz]] važan su gospodarski faktor za proizvodnju [[Drvo (materijal)|drva]] iako je sječa [[Stablo|stabala]] pod strogom kontrolom vlade koja provodi i intezivan program [[Pošumljavanje|pošumljavanja]]<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Ajorlo|first=M.|title=The History of Afforestation in Iran|url=http://www.fao.org/DOCREP/ARTICLE/WFC/XII/0402-B1.HTM|publisher=XII World Forestry Congress|location=Québec City, Canada|year=2003.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=UN|title=The Islamic Republic of Iran: Economy|url=http://www.un.org.ir/about_iran.asp|publisher=United Nations|location=New York City|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717001210/http://www.un.org.ir/about_iran.asp|archivedate=2010-07-17|deadurl=no}}</ref>. [[Rijeka (vodotok)|Rijeke]] [[Kaspijsko jezero|kaspijskog]] slijeva bogate su [[losos]]om, [[šaran]]om, [[Pastrva|pastrvom]], [[Štuka|štukom]] i [[Kečiga|kečigom]], a jedna od važnijih grana u [[Ribarstvo|ribarstvu]] je proizvodnja [[kavijar]]a u kojoj [[Iran]] predvodi u svijetu<ref name="WorldBank20061994"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BBC|title=Crunch time for Caspian caviar|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1394717.stm|publisher=British Broadcasting Corporation|location=London|date=19. 6. 2001.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Od [[Iranska revolucija|revolucije]] iz [[1979.]] godine provedena je opsežna reforma [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] proizvodnje koja se od [[1980.]] do [[2004.]] godine utrostručila i danas iznosi 41% više od svjetskog prosjeka<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UN|title=Table 9. Aricultural production index|url=http://www.unescap.org/stat/data/statind/pdf/t9_dec05.pdf|location=New York City|publisher=United Nations|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609232059/http://unescap.org/stat/data/statind/pdf/t9_dec05.pdf|dead-url=yes}}</ref>. Godine [[1997.]] vrijednost proizvedenih poljoprivrednih dobara iznosila je 25 milijardi [[USD]]<ref name="IMOC2009"/>. U to vrijeme Iran je ostvario 85%-tnu samodostatnost u prijeko potrebnim poljoprivrednim proizvodima<ref name="Agropolis2004">{{eng icon}} {{cite web|last=Agropolis International|title=The Case Study of The Islamic Republic of Iran|url=http://info.worldbank.org/etools/docs/library/55547/geoindications/geoindications/pdf/casIRANillustrated.pdf|publisher=World Bank|location=Montpellier, France|date=10. 6. 2004.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2018-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104073419/http://info.worldbank.org/etools/docs/library/55547/geoindications/geoindications/pdf/casIRANillustrated.pdf|url-status=dead}}</ref> iako proizvodnja [[Riža|riže]] nije zadovoljila domaću potražnju zbog čega je djelomično uvožena. U [[2007.]] godini Iran je ostvario potpunu samodostatnnost u proizvodnji [[Pšenica|pšenice]] pa je postao [[izvoz]]nikom te [[Usjev|kulture]]<ref name="LiderPress20032008"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Trade With PGCC To Improve|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1386/3029/html/economy.htm#s283482|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=31. 12. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Početkom [[2000-ih]] godina poljoprivredni proizvodi činili su četvrtinu iranskog nenaftnog izvoza<ref name="Agropolis2004"/>, a najvažniji među njima bili su svježe [[voće]], jezgričasto voće, životinjska [[Koža (materijal)|koža]], prerađena [[hrana]] i [[začin]]i<ref name="IMOC2009"/>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Poljoprivreda|Iran u internacionalnim statistikama: Poljoprivreda]] === Industrija === {{glavni|Industrija u Iranu}} [[Datoteka:Iran Industry (Cro).jpg|mini|desno|250px|Karta [[Iran]]a s prikazanim [[Industrija|industrijskim]] središtima]] [[Datoteka:Industrial Workforce Middle East (Cro).PNG|mini|desno|250px|[[Iran]] prema broju radnika sačunjava oko 40% [[Industrija|industrijskog]] radništva na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]]] Proces [[Industrijalizacija|industrijalizacije]] većih razmjera u [[Iran]]u započinje [[1920-ih]] godina i postupno se razvijalo tijekom sljedećih desetljeća. U vrijeme [[Iransko-irački rat|iransko-iračkog rata]] brojna iranska industrijska postrojenja u jugozapadnom dijelu zemlje bila su oštećena, uključujući i golemu [[Rafinerija nafte|rafineriju]] [[Nafta|nafte]] u [[Abadan]]u gdje je proizvodnja potpuno obustavljena<ref name="Coutsoukis10112004">{{eng icon}} {{cite web|last=Coutsoukis|first=Photius|title=Iran Refining and Transport|url=http://www.photius.com/countries/iran/economy/iran_economy_refining_and_transpo~270.html|publisher=Photius.com|location=Medford and Ashland, Oregon|date=10. 11. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Njena rekonstrukcija započela je [[1988.]] godine, dok je proizvodnja pokrenuta pet godina kasnije. Tijekom [[Iransko-irački rat|ratnog razdoblja]] otvorene su brojne manje [[Tvornica|tvornice]] za proizvodnju dobara i materijala potrebnih [[Oružane snage Irana|iranskoj vojsci]]<ref name="Pike13022009">{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=Defense Industry of Iran|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/industry.htm|publisher=Global Security|location=Alexandria, Virginia|date=13. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Najvažniji iranski [[Industrija|industrijski]] proizvodi danas su petrokemikalije, [[čelik]] i [[Bakar (element)|bakar]], a među ostalima [[motorna vozila]], [[elektronika]], kućanski aparati, [[lijekovi]], [[tekstil]]i, [[hrana]], [[papir]], [[guma]], [[cement]] i građevinski materijali, [[Telekomunikacije|telekomunikacijska oprema]], [[Vojna industrija|vojni proizvodi]], te industrijski [[stroj]]evi<ref name="IranCIA2011"/>. Također, [[Iran]] je i najveći proizvođač industrijskih [[robot]]a u [[Zapadna Azija|zapadnoj Aziji]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UNECE|title=UNECE/IFR issues its 2005 World Robotics survey|url=http://www.worldrobotics.org/downloads/General.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|location=Geneva|date=11. 10. 2005.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Godine [[2000.]] [[tekstil]]ni pogoni [[pamuk]]a i [[Vuna|vune]] u sjevernom dijelu zemlje zapošljavali su oko 400.000 radnika<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Soltani|first=Ehsan|title=Iran: a land of apparel opportunity?|url=http://www.just-style.com/analysis/a-land-of-apparel-opportunity_id92975.aspx|publisher=Just Style|location=Bromsgrove, Worcestershire|date=8. 4. 2002.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011114/http://www.just-style.com/analysis/a-land-of-apparel-opportunity_id92975.aspx|dead-url=yes}}</ref>. Prema podacima ''The Economista'', vrijednost iranskih [[Industrija|industrijskih]] proizvoda [[2008.]] godine bila je 23 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Iran 39th Industrialized Country|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3410/html/economy.htm#s382353|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=27. 5. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (29. u svijetu prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2005.]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Industry Statistics > Manufacturing, value added > constant 2000 US$ (most recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/ind_man_val_add_con_2000_us-value-added-constant-2000-us|publisher=World Bank|location=Washington D.C.|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>), dok je između [[2008.]] i [[2009.]] godine zabilježen skok sa 69. na 28. mjesto prema rastu industrijske proizvodnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran advances 41 places in industrial production|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=215089|publisher=Tehran Times|location=Tehran|date=28. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Najnovije studije pokazuju da je [[Iran]] u posljednjih nekoliko godina ostvario golem napredak u različitim [[Znanost|znanstvenim]] i [[Tehnologija|tehnološkim]] područjima. Značajan napredak ostvaren je na području petrokemijske, farmaceutske, svemirske, obrambene i teške industrije, unatoč tridesetogodišnjim [[SAD|američkim]] sankcijama. Krajem [[2000-ih]] godina [[Iran]] se priključio skupini visokoindustrijaliziranih zemalja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Torbat|first=Akbar E.|title=Industrialization and Dependency: the Case of Iran|url=http://www.ecosecretariat.org/ftproot/Publications/Journal/2/Industrialization%20and%20Dependency%20-%20the%20Case%20of%20Iran%20d%20by%20Akbar%20Torbat.doc|publisher=California State University|location=Los Angeles|date=27. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726015057/http://www.ecosecretariat.org/ftproot/Publications/Journal/2/Industrialization%20and%20Dependency%20-%20the%20Case%20of%20Iran%20d%20by%20Akbar%20Torbat.doc|deadurl=yes}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Industrija|Iran u internacionalnim statistikama: Industrija]] ==== Rukotvorine ==== {{glavni|Iranska umjetnost|Perzijski sagovi}} [[Iran]] ima [[Povijest Irana|tisućljetnu tradiciju]] u proizvodnji [[Umjetnost|umjetničkih]] dobara kao što su [[Perzijski sag|sagovi]], [[keramika]], [[Bakar|bakreno]] i [[mjed]]eno posuđe, [[staklo]], [[Koža (materijal)|koža]], [[tekstil]] i [[Drvo (materijal)|drvene]] rukotvorine. Najvažnija grana ove industrije je proizvodnja ručno izrađenih [[sag]]ova čija tradicija seže duboko u [[stari vijek]] a danas čini značajni dio prihoda u ruralnim krajevima. Procjenjuje se da 1,2 milijuna ljudi izrađuje sagove za domaće i inozemno tržište<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to form carpet export consortium|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=74845&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=9. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325125625/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=74845&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Godišnja zarada od sagova premašuje 500 milijuna [[USD]] i ima udjel od 30% na svjetskom tržištu<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Health Insurance for Carpet Weavers|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3296/html/economy.htm#s352050|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=16. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Khalaj|first=Mehrnosh|title=Iran’s oldest craft left behind|url=http://www.ft.com/cms/s/5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a.html&_i_referer=|publisher=Financial Times|location=London|date=10. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. Oko 5,2 milijuna ljudi sveukupno je zaposleno na 250 različitih polja izrade rukotvorina čija industrija sačinjava oko 3% iranskog [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran handcraft exports reach $106mn in 8 months|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=115459&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=6. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129211922/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=115459&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Yazd man weaving.jpg|Ručna proizvodnja perzijanera u [[Jazd]]u Datoteka:TCarpet2.jpg|Uzorak perzijskog saga Datoteka:Esfahan Craftsman Art.jpg|Rukotvorina iz [[Isfahan]]a Datoteka:IranianHandicrafts.JPG|Rukotvorine u Torgabu pokraj [[Mašhad]]a </gallery> </center> ==== Graditeljstvo ==== {{glavni|Graditeljstvo u Iranu}} Do ranih [[1950-ih]] godina iranska [[Građevinarstvo|građevinska]] industrija oslanjala se uglavnom na malena domaća [[Poduzeće|poduzeća]]. Povećanje prihoda od [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] kao i mogućnost podizanja povoljnih [[kredit]]a uvjetovali su snažan rast građevinske industrije odnosno priljev stranih građevinskih [[Tvrtka|tvrtki]]. Ovaj rast nastavljen je do sredine [[1970-ih]] godina kada naglo pada zbog povećanja [[Inflacija|inflacije]] i ukidanja povoljnih [[kredit]]a. Građevinska industrija ponovno je doživjela veliki zamah sredinom [[1980-ih]] godina, posebno zbog ubrzane [[Urbanizacija|urbanizacije]]. Sa 178 [[brana]] u izgradnji<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Simultaneous Dam, Spillways Construction Obligatory, 30% Drinking Water Wasted|url=http://iran-daily.com/1385/2720/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=29. 11. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020011634/http://iran-daily.com/1385/2720/html/economy.htm|dead-url=}}</ref> [[Iran]] je danas uz [[Kina|Kinu]] i [[Turska|Tursku]] najveći graditelj [[hidroelektrana]] u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Iran, 3rd Major Dam Builder Worldwide|url=http://www.shana.ir/51948-en.html|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=6. 5. 2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> među kojima je i najviša svjetska brana Bahtijari visine od 315 m<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to build world's tallest concrete dam|url=http://www.presstv.ir/detail/169941.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=14. 3. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110603105037/http://www.presstv.ir/detail/169941.html|dead-url=yes}}</ref>. Jedan od graditeljskih simbola suvremenog Irana je i [[toranj]] [[Milad (toranj)|Milad]] (435 m) koji je sredinom [[2000-ih]] u potpunosti građen domaćom tehnologijom<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Milad Tower to Become Tehran Symbol|url=http://www.payvand.com/news/05/may/1119.html|publisher=Cultural Heritage News Agency|location=Tehran|date=15. 5. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211101215/http://www.payvand.com/news/05/may/1119.html|dead-url=yes}}</ref>. Godišnji prihodi ostvareni u građevinskoj industriji iznosili su 38,4 milijarde [[USD]] u [[2005.]] godini<ref name="Austrade08022007">{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Construction to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/Construction-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=8. 2. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306065159/http://www.austrade.gov.au/Construction-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref> odnosno 32,8 milijardi [[USD]] u [[2011.]] godini<ref name="BMI02012011">{{eng icon}} {{cite web|last=PRLog.org|title=Iran Infrastructure Report Q1 2011: New research report available at Fast Market Research|url=http://www.prlog.org/11187248-iran-infrastructure-report-q1-2011-new-research-report-available-at-fast-market-research.html|publisher=Business Monitor International|location=London|date=2. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, a samo graditeljstvo jedan je od najvažnijih grana iranske industrije s obzirom da obuhvaća između 20% i 50% ukupnog privatnog ulaganja u [[grad]]ska područja<ref name="CBI2009"/>. Državni udio u [[Građevinarstvo|građevinarstvu]] je 2% dok ostalih 98% leži u privatnom vlasništvu<ref name="Austrade08022007"/>, a godišnji rast građevinske industrije u [[2011.]] godini procjenjuje se na 1,4%<ref name="BMI02012011"/>. Oko 70% Iranaca posjeduje vlastiti [[Kuća|dom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=70% of Population Own Homes|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1386/2812/html/economy.htm#s218292|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 4. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Tehran skyline may 2007.jpg|[[Teheran]] noću; [[Toranj Milad]] u prvom planu Datoteka:Dariush Grand Hotel - 2.jpg|[[Dariush Grand Hotel]] na otoku [[Kiš]] Datoteka:Karun-3 Dam.JPG|[[Brana]] [[Karun-3]] </gallery> </center> ==== Motorna vozila ==== {{glavni|Iranska automobilska industrija}} Od [[2001.]] godine u [[Iran]]u postoji 13 državnih i privatnih proizvođača [[automobil]]a među kojima su najveći ''[[Iran Hodro]]'' i ''[[Saipa]]'' čiji udjel u domaćoj proizvodnji iznosi 96%<ref name="ABC20102008">{{eng icon}} {{cite web|last=ABC|title=Iran’s Automotive Industry Overview|url=http://www.atiehbahar.com/Resource.aspx?n=1000042|publisher=Atieh Bahar Consulting|location=Tehran|date=20. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707182609/http://www.atiehbahar.com/Resource.aspx?n=1000042|url-status=dead}}</ref>. Iran Hodrov model ''[[Pajkan]]'' bio je iranski nacionalni automobil sve do [[2005.]] godine kada ga je zamijenio model ''[[Samand]]''<ref name="AutoMobile2011">{{sh}} {{cite web|last=Auto Mobile|title=Iranski Samand stigao na BiH tržište|url=http://www.auto-mobile.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=1|publisher=Auto-Mobile.ba|location=Sarajevo|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ostali iranski autohtoni modeli su ''[[Runna]]'' koja je izašla na tržište [[2011.]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran unveils domestic-made car Runna|url=http://edition.presstv.ir/detail/91873.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=19. 4. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204075628/http://edition.presstv.ir/detail/91873.html|dead-url=yes}}</ref>, odnosno [[:Kategorija:Luksuzni automobili|luksuzni automobil]] ''[[Dena]]'' koja izlazi [[2012.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran Khodro unveils luxury car Dena|url=http://www.presstv.ir/detail/175212.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=17. 4. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423012247/http://www.presstv.ir/detail/175212.html|dead-url=yes}}</ref>. Drugi iranski proizvođači automobila su ''Grupa Bahman'', ''Kerman Motori'', ''Kiš Hodro'', ''Raniran'', ''Šahab Hodro'' i ostali čiji ukupni udjel u proizvodnji iznosi 3,7%<ref name="ABC20102008"/>. Navedeni autoproizvođači proizvode razne vrste [[Motorno vozilo|motornih vozila]] uključujući [[motocikl]]e, [[Osobni automobil|osobne automobile]], [[furgon]]e, [[Kombinirano vozilo|kombije]], [[kamion]]e i razna [[Teretno vozilo|teretna vozila]], [[autobus]]e, te brojna druga [[specijalna vozila]]<ref name="ABC20102008"/>. Godine [[2009.]] Iran je kotirao peti u svijetu prema rastu proizvodnje [[Motorno vozilo|motornih vozila]] nakon [[Kina|Kine]], [[Tajvan]]a, [[Rumunjska|Rumunjske]] i [[Indija|Indije]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Iran Ranks 5th in Car Production Growth|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8905271515|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=18. 8. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301004951/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8905271515|archivedate=2012-03-01|deadurl=no}}</ref>. U [[2010.]] godini Iran je bio 13. najveći proizvođač [[Motorno vozilo|motornih vozila]] odnosno 11. najveći proizvođač [[automobil]]a u svijetu<ref name="OICA2010">{{eng icon}} {{cite web|last=OICA|title=World Motor Vehicle Production|url=http://oica.net/category/production-statistics/|publisher=Organisation Internationale des Constructeurs d’Automobiles|location=Paris|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501190306/http://oica.net/category/production-statistics/}}</ref>, s ukupno 11 milijuna vozila u čitavoj zemlji<ref name="TehranTimes20092010">{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran ranks 2nd in using gas-fueled cars|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=226986|publisher=Tehran Times|location=Tehran|date=20. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614013203/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=226986|url-status=dead}}</ref>. Navedene godine proizvedeno je 1,599.454 motornih vozila od čega 1,367.014 automobila odnosno 232.440 komercijalnih vozila<ref name="OICA2010"/>, a godišnji rast u proizvodnji svih motornih vozila iznosi 14,7%<ref name="OICA2010"/>. Iranski [[automobil]]i poput ''[[Samand]]a'' izvoze se u dvadesetak država [[svijet]]a, među kojima su i [[Europa|europske]] zemlje [[Rusija]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran Khodro to boost Samand export to Russia|url=http://www.payvand.com/news/10/jan/1091.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=10. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305185342/http://www.payvand.com/news/10/jan/1091.html|dead-url=yes}}</ref>, [[Bjelorusija]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Samand gaining foothold in Belarus|url=http://edition.presstv.ir/detail/33155.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=30. 11. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812204227/http://edition.presstv.ir/detail/33155.html|dead-url=yes}}</ref>, [[Bosna i Hercegovina]]<ref name="AutoMobile2011"/>, te [[Švicarska]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran exports Samand to Switzerland|url=http://edition.presstv.ir/detail/110157.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 11. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110118074438/http://edition.presstv.ir/detail/110157.html|dead-url=yes}}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Samand white.jpg|Iranski automobil „Samand” Datoteka:Mb-firetruck-irankhodro.jpg|Vatrogasno vozilo proizvođača „Iran Hodro” Datoteka:2009 Mercedes-Benz E350.jpg|[[Mercedes-Benz]] E-klase (iranska proizvodnja) Datoteka:EF7 Dual-Fuel Front.jpg|Iranski [[automobil]]ski [[motor]]i IKCO EF </gallery> </center> ==== Vojna industrija ==== {{glavni|Oružane snage Irana}} [[Iran]]ski državni budžet za [[Oružane snage Irana|oružane snage]] prema procjeni [[SAD|američke]] organizacije ''Global Security'' u [[2011.]] godini iznosio je 20.65 milijardi [[USD]]<ref name="Pike17012011">{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=World Wide Military Expenditures - 2011|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/spending.htm|location=Alexandria, Virginia|date=17. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (15. u svijetu; 2,5% [[BDP]]-a<ref name="Pike17012011"/>), dok je godinu ranije iznosio oko 18 milijardi [[USD]]<ref>{{fas icon}} {{cite web|last=IranianUK|title=اطلاعات جالبي از بودجه دستگاه‌هاي امنيتي در سال آينده|publisher=IranianUK.com|location=UK|url=http://www.iranianuk.com/article.php?id=46184|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Procjene [[CIA]]-e iz [[2003.]] godine govore o izdvajanju 64.77 [[USD]] po glavi stanovnika što je jedan od najmanjih prosjeka na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Military Statistics > Expenditures > Dollar figure (per capita) (most recent) by country |url=http://www.nationmaster.com/graph/mil_exp_dol_fig_percap-expenditures-dollar-figure-per-capita|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Iranska [[vojna industrija]] značajno se razvila u posljednjih 25 godina pa Iran danas proizvodi brojne vrste [[Oružje|oružja]] i vojne opreme, te je jedna od rijetkih zemalja svijeta koja nastoji ostvariti apsolutnu samodostatnost u obrambenoj industriji<ref name="Pike13022009"/>. Od [[1992.]] godine iranska Organizacija obrambene industrije (DIO) proizvodi vlastite [[tenk]]ove, [[Borbeno oklopno vozilo|borbena oklopna vozila]], navođene [[projektil]]e, [[radar]]e, [[razarač]]e i druge [[Ratni brod|ratne brodove]], [[Podmornica|podmornice]], [[helikopter]]e i [[Borbeni zrakoplov|borbene zrakoplove]]<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=AP|title=Iran builds new smart submarine|url=http://english.pravda.ru/news/world/12-08-2008/106076-submarine-0/|publisher=Pravda|location=Vienna, Saint Petersburg, Moscow|date=12. 8. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Advanced attack chopper joins Iran fleet|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=95824&sectionid=351020101|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=24. 5. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325125715/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=95824&sectionid=351020101|dead-url=yes}}</ref>. U [[2006.]] godini [[Iran]] je izvozio [[oružje]] vrijedno 100 milijuna [[USD]] u 57 država [[svijet]]a uključujući članice [[NATO]]-a<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=IRI exports warfare to 50 countries|url=http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=190718&n=32|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|date=23. 4. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213202418/http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=190718&n=32|dead-url=}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=Iran exports military equipment|url=http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=220656&n=12|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|date=3. 9. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213942/http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=220656&n=12|dead-url=}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Vojska|Iran u internacionalnim statistikama: Vojska]] ==== Rudarstvo ==== {{glavni|Rudarstvo u Iranu}} [[Rudarstvo]] čini 0,6% udjela u iranskom [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] prema procjenama iz [[2011.]] godine<ref name="PressTV17012011">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's mineral exports up 39 percent|url=http://www.presstv.com/detail/160504.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=17. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110901025413/http://www.presstv.com/detail/160504.html|deadurl=yes}}</ref>. Iako [[Nafta|naftna]] industrija čini većinu prihoda, u njoj je zaposleno svega 25% ukupnih radnika u rudarstvu<ref name="IMOC2009"/> dok ostatak radi na proizvodnji [[ugljen]]a, [[Željezo|željezne rudače]], [[Bakar|bakra]], [[Olovo|olova]], [[cink]]a, [[krom]]a, [[barit]]a, [[sol]]i, [[gips]]a, [[molibden]]a, [[stroncij]]a, [[silicij]]a, [[uranij]]a, [[Zlato|zlata]], itd. Nalazište [[Bakar|bakra]] u Sarčešmi u [[Kermanska pokrajina|Kermanskoj pokrajini]] drugo je najveće u svijetu<ref name="CurtisHooglund2008"/>, dok se velika nalazišta [[Željezo|željezne rudače]] nalaze u središnjem Iranu odnosno pokraj [[Bafk]]a, [[Jazd]]a i [[Kerman]]a. S provjerenim zalihama od 37 milijardi odnosno potencijalnim zalihama od 57 milijardi [[tona]] Iran spada među 15 rudarsko najbogatijih zemalja svijeta<ref name="PressTV17012011"/>. Oko 90% rudnika i povezanih industrija nalazi se u državnom vlasništvu, no postotak opada zahvaljujući liberalizaciji tržišta odnosno stranim ulaganjima<ref name="Austrade31072007">{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Mining to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/Mining-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=31. 7. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723094637/http://www.austrade.gov.au/Mining-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref>. [[Rudarstvo]] čini oko 3% ukupnog iranskog [[izvoz]]a<ref name="Austrade31072007"/>. Iranske zalihe [[ugljen]]a procjenjuju se na između 13 i 50 milijardi [[tona]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pars Times|title=Iran's Uranium Reserves, 44 Billion Barrels of Crude Oil|url=http://www.parstimes.com/business/uranium_reserves.html|publisher=Hamshahri|location=Tehran|date=23. 6. 2002.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Sredinom [[2000-ih]] Iran je proizvodio 1.33 milijuna tona [[ugljen]]a godišnje, dok je zbog povećane potrošnje također uvozio oko 520.000 tona<ref name="EIUMarketProfile2008">{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Market Profile for Iran|url=https://www.zawya.com/story.cfm?id=EIU20080501212100777&pass=1|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. U novembru [[2008.]] godine proizvodnja ugljena premašila je dva milijuna tona<ref name="Klimasinska28112008">{{eng icon}} {{cite web|last=Klimasinska|first=Katarzyna|title=Iran Plans to Produce 250,000 Tons of Copper in Year to March|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a1rzkB_rOKok|publisher=Bloomberg|location=New York City|date=28. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, dok se [[2012.]] očekuje porast proizvodnje na pet milijuna [[tona]]<ref name="Klimasinska28112008"/>. Iran je postao samodostatan u proizvodnji [[čelik]]a [[2009.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Steel Self-Sufficiency This Summer|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3421/html/economy.htm#s385275|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=11. 6. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110414124724/http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3421/html/economy.htm#s385275|dead-url=yes}}</ref>, zahvaljujući rastu proizvodnje u glavnim čeličanama smještenima u [[Isfahan]]u i [[Huzestan]]u. Iste godine proizvedeno je 10,873.000 tona [[čelik]]a, dok je uz trenutačne industrijske kapacitete moguća proizvodnja oko 20 milijuna tona<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's steel output to hit 20mn tons|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/167245.html|date=27. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513043724/http://www.presstv.ir/detail/167245.html|dead-url=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=Minister: Iran's steel output to hit 20mn tons|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|url=http://english.irib.ir/news/economy/item/71645-minister-irans-steel-output-to-hit-20mn-tons|date=27. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Službene procjene rasta proizvodnje su 17,6 milijuna tona u [[2013.]], 23 milijuna tona u [[2014.]] i 29,8 milijuna tona u [[2015.]] godini<ref name="IMIDRO01022010">{{eng icon}} {{cite web|last=IMIDRO|title=Iran’s Steel Production Capacity to Hit 35 mt in 5 Years|publisher=Iranian Mines and Mining Industries Development and Renovation Organization|location=Tehran|url=http://news.imidro.org/en/magazines=no.30/categories=2/news=578/show.aspx|date=1. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823052213/http://news.imidro.org/en/magazines%3Dno.30/categories%3D2/news%3D578/show.aspx|dead-url=yes}}</ref>, a procjene rasta kapaciteta su 25,1 milijuna tona u [[2013.]], 34,7 milijuna tona u [[2014.]], 35,5 milijuna tona u [[2015.]]<ref name="IMIDRO01022010"/>, te konačno 55 milijuna tona [[2020.]] godine čime bi postali četvrti proizvođač čelika u svijetu.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Refractories|title=Steel Production Capacity at 20 Mt|publisher=Refractories World Forum|location=Germany|url=http://www.refractories-worldforum.com/global-news/130-steel-production-capacity-at-20-mt.html|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715170434/http://www.refractories-worldforum.com/global-news/130-steel-production-capacity-at-20-mt.html|deadurl=yes}}</ref> Od ostalih važnijih [[metal]]a u industriji treba izdvojiti proizvodnju [[aluminij]]a od 281.300 tona<ref name="BGS2011"/>, odnosno proizvodnju [[Bakar (element)|bakra]] od 262.500 [[tona]]<ref name="BGS2011"/>. Godišnje se proizvede 65 milijuna tona [[cement]]a<ref name="PressTV05072010"/> (uz godišnji porast proizvodnje od 16%<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran exports $637mn of cement|publisher=PressTV|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/139606.html|date=22. 8. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729080933/http://www.presstv.ir/detail/139606.html|dead-url=yes}}</ref>) koji se izvozi u 40 zemalja svijeta<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran exports cement to 40 countries|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=213927|publisher=Tehran Times|location=Tehran|date=8. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Rudarstvo|Iran u internacionalnim statistikama: Rudarstvo]] ==== Energetika ==== {{glavni|Iran Energy Map (Cro).JPG|Iranska naftna industrija|Iranski nuklearni program}} [[Datoteka:Iran Energy Map (Cro).JPG|mini|desno|250px|Karta Irana s prikazanim nalazištima [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]], glavnim [[Rafinerija nafte|rafinerijama]], naftovodima, plinovodima i [[luka]]ma]] [[Datoteka:Iran NPP CIMG2451 m1.jpg|thumb|desno|250px|Maketa [[NE Bušer]] izgrađene [[2010.]] godine]] [[Iran]] je drugi u [[svijet]]u po zalihama [[Prirodni plin|prirodnog plina]] (15%)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Natural Gas - Proved Reserves|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2179rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2013-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309174844/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2179rank.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="DOE012010">{{eng icon}} {{cite web|last=DOE|title=Iran|url=http://www.eia.doe.gov/countries/cab.cfm?fips=IR|publisher=United States Department of Energy|location=Washington D.C.|date=januar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> odnosno treći u svijetu po zalihama [[Nafta|nafte]] (10%)<ref name="DOE012010"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Oil - Proved Reserves|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2178rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2007-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005503/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2178rank.html|deadurl=yes}}</ref>. [[Termoelektrana|Termoelektrane]] na naftu, plin i [[ugljen]] zajedno s [[Nuklearna elektrana|nuklearnom elektranom]] u [[Bušer]]u, [[hidroelektrana]]ma i drugim [[elektrana]]ma koje koriste [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] zadovoljavaju zemlju [[Električna energija|eletričnom energijom]]<ref name="DOE012010"/>. Godišnje rasipanje [[Energija|energije]] procjenjuje se između šest i sedam milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Energy Wastage In Iran Equals 6-7 Billion Dallars Per Year|url=http://www.payvand.com/news/08/oct/1303.html|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=30. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115095247/http://www.payvand.com/news/08/oct/1303.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je energetska potrošnja mnogo veća od svjetskog prosjeka<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BP|title=BP Statistical Review of World Energy|url=http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2008/STAGING/local_assets/2010_downloads/statistical_review_of_world_energy_full_report_2010.pdf|publisher=British Petroleum|location=London|date=juni 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100630210655/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2008/STAGING/local_assets/2010_downloads/statistical_review_of_world_energy_full_report_2010.pdf|archivedate=2010-06-30|deadurl=no}}</ref>. U [[2008.]] godini iranska vlada isplatila je 84 milijardi [[USD]] subvencija za naftu, plin i električnu energiju<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Energy Subsidies Reach $84b|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3111/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=27. 4. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Iran godišnje troši oko 140 milijardi m³ godišnje (najviše nakon [[SAD]]-a i [[Rusija|Rusije]])<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Natural Gas - Consumption|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2181rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129051956/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2181rank.html|dead-url=yes}}</ref>, uz najveći porast potrošnje u svijetu. Godine [[2010.]] uz [[Rusija|rusku]] pomoć otvorena je prva iranska [[nuklearna elektrana]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran: Bushehr launch peaceful symbol|url=http://www.presstv.ir/detail/139502.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=11. 8. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728160117/http://www.presstv.ir/detail/139502.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je u planu izgradnja dodatnih 19 diljem zemlje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=AP|title=Iran plans 19 more nuclear plants|url=http://articles.latimes.com/2007/dec/25/world/fg-iran25|publisher=Los Angeles Times|location=Los Angeles|date=25. 12. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Iran je među glavnim izvoznicima [[Nafta|nafte]] još od [[1913.]] godine. Najznačajnija nalazišta smještena su u jugozapadnom dijelu zemlje zapadno od [[Zagros]]a, odnosno u [[Iranske pokrajine|pokrajinama]] [[Ilam (pokrajina)|Ilamu]], [[Huzestan]]u, [[Bušer (pokrajina)|Bušeru]], [[Hormuzgan]]u i [[Fars]]u. Velika naftna i plinska polja također se nalaze i na području [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. Godine [[1978.]] Iran je bio četvrti najveći proizvođač [[Nafta|nafte]] u [[svijet]]u, odnosno drugi najveći [[OPEC]]-ov proizvođač i izvoznik<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pars Times|title=Iran: The Economy|url=http://www.parstimes.com/history/economy.html|publisher=The Library of Congress Country Studies|location=Washington D.C.|date=decembar 1987.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Nakon [[Iranska revolucija|revolucije]] iz [[1979.]] godine nova vlada smanjila je proizvodnju u skladu s politikom dugoročnog očuvanja izvora, a nagli pad proizvodnje nadalje je zabilježen tijekom [[Iransko-irački rat|iransko-iračkog rata]] tijekom kojeg su [[Irak|iračke]] i [[SAD|američke]] oružane snage [[Bombardiranje|bombardirale]] iranske [[Rafinerija nafte|rafinerije]]. Kasnih [[1980-ih]] godina proizvodnja nafte raste, što je uvjetovano obnovom infrastrukture kao i novootkrivenim nalazištima u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]]. Godine [[2004.]] proizvodnja nafte dosegla je 1,4 milijarde [[barel]]a godišnje čime je ostvaren neto profit od 50 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=AP|title=Iran oil industry founders, report says|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2003494872_iranoil26.html|publisher=The Seattle Times|location=Seattle|date=26. 12. 2006.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, dok se [[2009.]] godine proizvodnja povećala na 1.53 milijarde [[barel]]a. Krajem [[2000-ih]] godina [[Iran]] je s [[Kina|Kinom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=CRI|title=China, Iran sign biggest oil & gas deal|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-10/31/content_387140.htm|publisher=China Daily|location=Beijing, China|date=31. 10. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, [[Rusija|Rusijom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=JP|title=Iran and Russia sign major oil deal|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1215330962516&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|publisher=Jerusalem Post|location=Jerusalem|date=14. 7. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Indija|Indijom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Rediff|title=OVL-Hinduja plan $20 bn investment in Iran, India|url=http://in.rediff.com/money/2008/jan/04ongc.htm|publisher=Rediff Business|location=Mumbai, India|date=4. 1. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> i [[Malezija|Malezijom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=China Daily|title=Iran, Malaysia sign $16b oil deal|url=http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-12/27/content_6351901.htm|publisher=China Daily|location=Beijing, China|date=27. 12. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> sklopio brojne ugovore na području naftne infrastrukture čija je vrijednost više desetaka milijardi [[USD]]. Iran u domaćim pogonima trenutačno proizvodi 70-80% potrebne opreme za istraživanje, proizvodnju i transport [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]]<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Trend|title=FM: Iran produces major equipment for its oil and gas industry|url=http://en.trend.az/capital/energy/1757093.html|publisher=Trend News Agency|location=Baku, Azerbaijan|date=27. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Equipment Needs in Iran's Oil, Gas Industries Mostly Supplied Domestically|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907041206|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=26. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20120708082052/http://english.farsnews.com/newstext.php?nn=8907041206|archivedate=2012-07-08|dead-url=no}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Share of domestically made equipments on the rise|url=http://www.shana.ir/155561-en.html|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=18. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2012-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309074817/http://www.shana.ir/155561-en.html|deadurl=yes}}</ref>. Prema procjenama iranskih službenika, nakon dovršetka radova na infrastrukturi zarada od [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] će u [[2015.]] godini dosegnuti 250 milijardi [[USD]]<ref name="Payvand22122010"/>. <center> <gallery> Datoteka:Top Oil Producing Counties (Cro).JPG|Najveći svjetski proizvođači [[Nafta|nafte]] od [[1960.]] do [[2006.]] g. Datoteka:Iran Oil Products (Cro).JPG|Iranski [[Rafinerija nafte|rafinerijski]] kapaciteti (procjene od [[2007.]] do [[2012.]] g.) Datoteka:IRAN oil&gas production (Cro).JPG|Iranska proizvodnja [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] od [[1970.]] do [[2030.]] g. Datoteka:Iran Electricity (Cro).PNG|Iranska proizvodnja i potrošnja [[Električna energija|el. energije]] od [[1988.]] do [[2007.]] g. Datoteka:Energy consumption per capita-Iran (Cro).PNG|Iranska potrošnja [[Energija|energije]] po stanovniku od [[1971.]] do [[2006.]] g. </gallery> </center> Glavne iranske [[Rafinerija nafte|rafinerije]] smještene su u [[Abadan]]u (prva iranska rafinerija), [[Kermanšah]]u, [[Teheran]]u, [[Isfahan]]u, [[Širaz]]u, [[Tabriz]]u, [[Arak]]u i [[Bandar-e Abas]]u<ref name="Coutsoukis10112004"/>. Golema većina [[Nafta|nafte]] s nalazišta u rafinerije transportira se [[naftovod]]ima. Ukupna dužina [[cjevovod]]a je 34.789&nbsp;km, od čega 7&nbsp;km kondenzacijskih, 397&nbsp;km za kondenzirani prirodni plin, 19.161&nbsp;km za prirodni plin (4. u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|url=http://www.shana.ir/142918-en.html|title=Iran Ranks 4th in Gas Pipeline Scope|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=15. 6. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>), 570&nbsp;km za ukapljeni naftni plin, 7018&nbsp;km za naftu, te 7936&nbsp;km za ostale rafinirane proizvode. Do [[2025.]] godine planira se proširenje mreže cjevovoda za prirodni plin na 70.000&nbsp;km.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=GasAndOil|url=http://www.gasandoil.com/goc/company/cnm93321.htm|title=Alexander's Gas & Oil Connections - Iran plans 40,000 km gas pipeline network by 2025|publisher=GasAndOil.com|location=Limbach, Germany|date=20. 8. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Najznačajnije [[Luka|luke]] za izvoz nafte su [[Abadan]], [[Bandar-e Abas]], [[Mahšaher]], [[Harg]], [[Lavan]], [[Kiš]] i [[Amirabadska luka|Amirabad]]<ref name="DOE012010"/>. Godine [[2008.]] na otoku [[Kiš]]u otvorena je Iranska naftna burza (IOB) na kojoj se trguje [[Nafta|nafte]], [[Prirodni plin|prirodnim plinom]] i petrokemijskim proizvodima<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=1st phase of Iran oil stock inaugurated on Kish island|url=http://www2.irna.ir/en/news/view/line-203/0802173565111734.htm|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=17. 2. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2009-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110151138/http://www2.irna.ir/en/news/view/line-203/0802173565111734.htm|dead-url=}}</ref>. Većina trgovine obavlja se u [[Euro|eurima]] i [[Iranski rijal|iranskim rijalima]] te ostalim [[valuta]]ma<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Oil bourse opens in Iran's Kish Island|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=43476&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=17. 2. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825023915/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=43476&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>, dok je [[američki dolar]] u potpunosti isključen<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Austin|first=Steve|title=Iranian Oil Bourse Opening|url=http://www.oil-price.net/en/articles/iranian-oil-bourse-opening.php|publisher=Oil-Price.net|location=USA|date=2. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Zahvaljujući proizvodnji dušičnog [[Gnojivo|gnojiva]] u [[Širaz]]u<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Shiraz Fertilizer Plant Tender Started|url=http://www.shana.ir/25007-en.html|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=28. 6. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, najvećoj [[Tvornica|tvornici]] [[eten]]a u svijetu smještenoj u [[Asaluja|Asaluji]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran opens world largest ethylene unit|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=77737&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=7. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825025338/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=77737&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref> kao i drugim proizvodnjim zonama diljem zemlje, iranski [[izvoz]] petrokemikalija dosegnuo je 5,5 milijardi [[USD]] u [[2007.]]<ref name="PressTV26042008">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran exports $570M of petrochemicals|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=53267&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 4. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825025101/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=53267&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>, 9 milijardi [[USD]] u [[2008.]]<ref name="PressTV26042008"/>, te 7,6 milijardi [[USD]] u prvih deset mjeseci [[2010.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Petrochemical Exports Pass $7 Billion|url=http://www.shana.ir/165360-en.html|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=31. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Prema podacima Iranskog ministarstva za naftu, [[Iran]] do [[2025.]] godine planira uložiti 500 milijardi [[USD]] u naftnu infrastrukturu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=$500b Needed For Hydrocarbon Sector|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3109/html/economy.htm#s297894|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=24. 4. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Energetika|Iran u internacionalnim statistikama: Energetika]] === Uslužne djelatnosti === [[Datoteka:Carpet Bazaar of Tabriz.JPG|thumb|desno|250px|Veliki [[bazar]] ([[tržnica]]) u [[Tabriz]]u]] Unatoč ekonomskoj [[Liberalizam|liberalizaciji]] iz [[1990-ih]] godina, državna potrošnja (uključujući izdatke poluvladinih fondova) ostala je relativno visoka. Procjene potrošnje u uslužnim djelatnostima Irana iznose približno 40% [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]], od čega je većina državnog karaktera uključujući i izdatke za [[Oružane snage Irana|oružane snage]], državne [[Plaća|plaće]] i isplate za socijalnu sigurnost<ref name="IranCIA2011"/>. Proces [[Urbanizacija|urbanizacije]] značajno je doprinio uslužnim djelatnostima među kojima su najznačajnije javne službe (uključujući [[obrazovanje]]), [[trgovina]], osobne i stručne usluge, te [[turizam]]. Ukupna vrijednost [[promet]]a i [[Komunikacije|komunikacija]] prema procjenama za [[2013.]] godinu porasti će na 46 milijardi [[USD]] što predstavlja 6,8% iranskog [[BDP]]-a<ref name="NITC18062009">{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Freight Transport Report|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3427/html/economy.htm#s386826|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=18. 6. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Prema podacima Međunarodne radničke organizacije o zapošljavanju iz [[1996.]] godine, na području prometa i komunikacija bilo je zaposleno oko 3,4 milijuna ljudi odnosno oko 20,5% ukupne radne snage iz [[2008.]] godine<ref name="NITC18062009"/>. ==== Maloprodaja ==== Iranska industrija [[Maloprodaja|maloprodaje]] sastoji se uglavnom od [[zadruga]] (uglavnom pod vladinim sponzorstvom) i nezavisnih trgovaca na malo koji posluju u [[bazar]]ima ([[tržnica]]ma)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iranica|title=Bāzār|work=Encyclopedia Iranica|location=New York|url=http://www.iranica.com/articles/bazar-index|date=15. 12. 1989.|accessdate=3. 2. 2011|archive-date=2010-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208194537/http://www.iranica.com/articles/bazar-index}}</ref>. Najveći dio [[Hrana|hrane]] pojavljuje se na uličnim tržnicama s [[cijena]]ma koje određuje iranski Glavni statistički zavod. U zemlji djeluje 438.478 trgovaca mješovitom robom<ref name="Euromonitor032011">{{eng icon}} {{cite web|last=Euromonitor|title=Retailing in Iran|url=http://www.euromonitor.com/retailing-in-iran/report|publisher=Euromonitor International|location=London|date=mart 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> od kojih većina posluje van [[Teheran]]a gdje postoji velik broj hipermarketa i [[supermarket]]a. Diljem Irana bilježi se i veliki rast manjih [[trgovina]] koje su većinom u privatnom [[Vlasništvo|vlasništvu]]. Najveći iranski trgovački lanci u državnom vlasništvu su ''Etka'', ''Refah'', ''Šahrvand'' and ''Hyperstar Market''<ref name="Euromonitor032011"/>. [[Elektroničko poslovanje]] u [[2008.]] godini ostvarilo je promet od milijardu [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran's e-commerce to reach rls10,000b|url=http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-234/0812030911192309.htm|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=3. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2009-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110154827/http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-234/0812030911192309.htm|dead-url=}}</ref>. ==== Zdravstvo i ljekarništvo ==== {{glavni|Zdravstvo u Iranu}} {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:right;" |- style="background:lightblue;" ! Zdravstvo u Iranu (''Izvor: [[Economist Intelligence Unit]]''<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Iran: Healthcare and Pharmaceuticals Forecast|url=http://www.zawya.com/countries/ir/macrowatch.cfm?eiusection=Healthcare%20And%20Pharmaceuticals%20Forecast&pass=1|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|date=18. 8. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>) ! 2005. ! 2006. ! 2007. ! 2008. ! 2009. ! 2010. ! 2011. ! 2012. |- | Očekivana životna dob (godina) | 70,0 | 70,3 | 70,6 | 70,9 | 71,1 | 71,4 | 71,7 | 72,0 |- | Izdvajanja za zdravstvo (postotak BDP-a) | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 |- | Izdvajanja za zdravstvo (milijardi USD) | 7,9 | 9,2 | 10,8 | 13,8 | 16,2 | 19,3 | 23,1 | 27,3 |- | Izdvajanja za zdravstvo (USD per capita) | 113 | 132 | 151 | 191 | 223 | 261 | 309 | 362 |} Iranskim [[ustav]]om zajamčena je [[Zdravstvo|zdravstvena]] skrb svim stanovnicima zemlje. Do [[2008.]] godine 73% Iranaca bilo je obuhvaćeno dobrovoljnom nacionalnom zdravstvenom skrbi<ref name="EIUMarketProfile2008"/>. Oko 85% stanovnštva koristi sustav osiguranja za lijekove, a vlada uvelike subvencionira [[Farmacija|farmaceutsku]] proizvodnju u cilju povećanja dostupnosti [[lijek]]ova i [[Cijepljenje|cjepiva]]. Ukupna tržišna vrijednost iranske [[Zdravstvo|zdravstvene]] i [[Medicina|medicinske]] mreže bila je 24 milijarde [[USD]] u [[2002.]] godini, dok se s obzirom na sve veću potražnju zdravstvenih usluga procjenjuje rast na 50 milijardi [[USD]] do [[2013.]] godine<ref name="Austrade19072007">{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Health services and pharmaceuticals to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/Health-services-and-pharmaceuticals-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=19. 7. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419082947/http://www.austrade.gov.au/Health-services-and-pharmaceuticals-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref><ref name="BMI25032009">{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran Pharmaceuticals and Healthcare Report Q2|url=http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html|publisher=Business Monitor International|location=London|date=25. 3. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129222751/http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html|dead-url=yes}}</ref>. Od [[2006.]] godine 55 iranskih [[Farmacija|farmaceutskih]] tvrtki proizvodi 96% lijekova<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's medicine production growing|url=http://www.presstv.ir/detail/144089.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2010-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929072124/http://www.presstv.ir/detail/144089.html|dead-url=yes}}</ref> vrijednih 1,2 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=18% of Medicines Thrown Out Annually|url=http://iran-daily.com/1386/2880/html/national.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=30. 6. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018051214/http://iran-daily.com/1386/2880/html/national.htm|dead-url=}}</ref> dok se vrijednost cjelokupnog tržišta procjenjuje na 310 milijardi [[USD]]<ref name="Austrade19072007"/>. Procjenjuje se da će samo farmaceutsko tržište [[2013.]] godine narasti na 3.65 milijardi [[USD]]<ref name="BMI25032009"/>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Zdravstvo|Iran u internacionalnim statistikama: Zdravstvo]] ==== Turizam ==== {{glavni|Turizam u Iranu}} [[Turizam]] kao ekonomska aktivnost u [[Iran]]u dramatično se smanjila tijekom [[Iransko-irački rat|rata s Irakom]] [[1980-ih]] godina, no [[2000-ih]] je relativno oživjela. Godine [[2004.]] približno 1,659.000 stranih turista posjetilo je zemlju<ref name="IranTravels2010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Travels|title=Iran: Economy|url=http://www.iran-travels.com/english/economy.php|publisher=Shokoufeh|location=Tehran|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310014302/http://iran-travels.com/english/economy.php}}</ref>, dok je broj u [[2007.]] godini premašio dva milijuna<ref name="UNWTO062010">{{eng icon}} {{cite web|last=UNWTO|title=World Tourism Barometer (Vol. 8, No. 2)|url=http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|publisher=UN World Tourism Organization|location=Madrid|date=juni 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2015-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903225411/http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|dead-url=yes}}</ref> odnosno dosegnuo 2,3 milijuna u [[2009.]] godini<ref name="PressTV19032010">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran 'hosted 2.3mn tourists this year'|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=121199&sectionid=351020108|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=19. 3. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221100152/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=121199&sectionid=351020108|dead-url=yes}}</ref>. Iste je godine zabilježen porast stranih turističkih posjeta od 7%<ref name="PressTV19032010"/>. Većina posjetitelja dolazi iz [[Azija|azijskih]] država, dok oko 10% turista dolazi iz [[Europa|europskih]] i [[Amerika|američkih]] zemalja<ref name="IranTravels2010"/><ref name="PressTV19032010"/>. Početkom [[2000-ih]] godina oko 2% iranske radne snage bilo je zaposleno u turističkim djelatnostima<ref name="Payvand07092003"/>. <center> <gallery> Datoteka:Kish sea sides 1.jpg|Ljetovalište na otoku [[Kiš]]u Datoteka:Persepolis hdr.JPG|[[Darije I. Veliki|Darijeva]] palača u [[Perzepolis]]u Datoteka:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg|Trg [[Nakš-e Džahan]] u [[Isfahan]]u Datoteka:Imam Reza shrine 06.jpg|Grobnica [[Imam Reza|Imama Reze]] u [[Mašhad]]u Datoteka:Dizin.jpg|Skijalište [[Dizin]] </gallery> </center> Najpopularnija iranska turistička odredišta kulturološkog karaktera su [[Isfahan]], [[Mašhad]] i [[Širaz]]. Početkom [[2000-ih]] najveće prepreke u razvoju [[Turizam u Iranu|iranskog turizma]] bile su nedovoljna [[promet]]na infrastruktura, zakonska ograničenja i manjak stručnih kadrova<ref name="CurtisHooglund2008"/>. Velik broj posjetitelja su [[Šijiti|šijitski]] [[muslimani]] iz [[Azija|azijskih]] država koji posjećuju [[Šijiti|šijitska]] svetišta u [[Mašhad]]u i [[Kum (grad)|Kumu]]<ref name="PressTV19032010"/>, dok manjinu čine [[Europa|Europljani]] i drugi [[Zapadni svijet|zapadnjaci]] koji posjećuju [[:Kategorija:Arheološki lokaliteti u Iranu|arheološke lokalitete]] i [[spomenik]]e. U [[2007.]] godini zemlju je posjetilo oko 2,219.000 stranih turista<ref name="UNWTO2010"/> (58. u [[svijet]]u) kojima je na raspolaganju 641 [[hotel]] s ukupno 63.000 [[krevet]]a, dok je godišnja zarada od turizma u [[2008.]] iznosila 8,7 milijardi [[USD]]<ref name="UNWTO062010"/> (28. u svijetu) što je približno dvanaesterostruki porast u odnosu na [[2000.]] godinu<ref name="UNWTO062010"/>. Zbog atraktivnih [[Geografija Irana|prirodnih]] i [[Povijest Irana|povijesnih]] turističkih resursa Iran je rangiran među prvih 10 turističkih zemalja svijeta<ref name="Payvand07092003"/>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Kultura|Iran u internacionalnim statistikama: Kultura]] ==== Bankarstvo, financije i osiguranja ==== [[Datoteka:TEPIX (Cro).PNG|mini|lijevo|250px|[[Teheranska burza]] se prema [[Zapadni svijet|zapadnim]] procjenama smatra jednom od najuspješnijih u [[svijet]]u posljednjih godina<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BBC|title=Iran blocks share price gains|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3129995.stm|publisher=British Broadcasting Corporation|location=London|date=6. 8. 2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref><ref name="Bloomberg26072010">{{eng icon}} {{cite web|last=Sheikholeslami|first=Ali|coauthors=Sukumar, Nandini|title=Tehran Exchange Trades Futures to Attract Investors|url=http://www.businessweek.com/news/2010-07-26/tehran-exchange-trades-futures-to-attract-investors.html|publisher=Bloomberg BusinessWeek|location=New York City|date=26. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>]] Vladini [[kredit]]i i [[Zajam|zajmovi]] su dostupni za industrijske i poljoprivredne projekte, prvenstveno putem [[Banka|banaka]]. Službena [[iran]]ska [[valuta]] je [[Iranski rijal|rijal]] čiji je tečaj krajem [[2000-ih]] iznosio oko 10.000 rijala za jedan [[američki dolar]]<ref name="IranCIA2011"/>, dok se na neslužbenom tržištu mijenjaju i po višoj tarifi. Nakon [[Iranska revolucija|revolucije]] [[1979.]] godine iranska je vlada [[Nacionalizacija|nacionalizirala]] sve privatne [[Banka|banke]], a [[Kamata|kamate]] su u skladu s [[islam]]skim zakonom zamijenjene obrađivačkim pristojbama. Ovaj sustav stupio je na snagu sredinom [[1980-ih]] godina<ref name="CurtisHooglund2008"/>. [[Banka]]rski sustav sastoji se od središnje banke ([[Iranska središnja banka|Markazi banka]]) koja izdaje valutu i nadzire sve državne i privatne banke. Nekoliko poslovnih [[Banka|banaka]] sa sjedištem u [[Teheran]]u ima podružnice u cijeloj zemlji. Postoje i dvije razvojne banke i stambene banka koja je specijalizirana u stambenim [[hipoteka]]ma. Računima vladinih banaka dominiraju krediti državi, „[[bonjad]]” poduzeća, velike privatne tvrtke i četiri tisuće imućnijih pojedinaca koji ponekad ne uspijevaju otplatiti svoje [[kredit]]e<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Banking System Needs Overhaul|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3238/html/|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=7. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=President in Birjand Rally|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3240/html/|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Vlada je počela s privatizacijom bankarskog sustava u [[2001.]] godini kada su izdane dozvole za otvaranje dviju banaka u privatnom vlasništvu<ref name="EIUFinancial2008">{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Iran Financial Services Forecast|url=http://www.zawya.com/marketing.cfm?zp&p=/story.cfm?id=EIU20080501212121777&section=Countries&page=Iran&eiusection=Financial%20Services%20Forecast-1&cc|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402104415/http://www.zawya.com/marketing.cfm?zp&p=%2Fstory.cfm%3Fid%3DEIU20080501212121777&section=Countries&page=Iran&eiusection=Financial%20Services%20Forecast-1&cc|deadurl=yes}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. Godine [[2010.]] iranske devizne pričuve u inozemnim bankama dosegle su iznos od 75.06 milijardi [[USD]] prema američkim izvorima<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Country comparison: Reserves of foreign exchange and gold|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2188rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613005020/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2188rank.html|dead-url=yes}}</ref>, odnosno oko 100 milijardi [[USD]] prema službenim [[iran]]skim izvorima<ref name=autogenerated1 />. Od [[2010.]] godine [[Teheranska burza]] trguje dionicama više od 330 registriranih [[Tvrtka|tvrtki]]<ref name="Bloomberg26072010"/> čija je ukupna vrijednost u [[2011.]] godini bila oko 100 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=TSE ranked as best bourse index|url=http://www.presstv.com/detail/163110.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916081515/http://www.presstv.com/detail/163110.html|dead-url=yes}}</ref>. Iran prema mišljenju stručnjaka pruža mnoge mogućnosti ulaganja, posebno na Teheranskoj burzi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Vast Economic Potential Lauded|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3240/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Premije [[Osiguranje|osiguranja]] iznosile su tek nešto manje od 1% [[BDP]]-a u [[2008.]] godini<ref name="EIUMarketProfile2008"/> što je uvjetovano prosječnim primanjima po glavi stanovnika<ref name="EIUMarketProfile2008"/>. Pet državnih osiguravajućih društava dominiraju na [[Tržište|tržištu]], od kojih su četiri aktivna u komercijalnom osiguranju. Vodeća osiguravajuća društva su ''Iransko osiguravajuće društvo'', ''Azija osiguranje'', ''Alborz osiguranje'' i ''Dana osiguranje''. U iranskoj fiskalnoj godini [[2001.]]/[[2002.]] osiguranja treće strane činili su 46% premija, slijedi zdravstveno osiguranje sa 13%, protupožarno osiguranje sa 10%, te životno osiguranje sa 9,9%<ref name="EIUFinancial2008"/>. ==== Komunikacije i informatička tehnologija ==== {{glavni|Komunikacije u Iranu}} [[Datoteka:IR Telecom (Cro).JPG|mini|desno|250px|[[Iran]] je među pet vodećih zemalja prema rastu [[Telekomunikacije|telekomunikacijskog]] sektora (iznad 20%)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Burkhart|first=Grey E.|title=Iran|url=http://www.georgetown.edu/research/arabtech/pgi98-4.html|publisher=National Security and the Internet in the Persian Gulf Region|location=Washington D.C.|year=1998.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703041209/http://www.georgetown.edu/research/arabtech/pgi98-4.html|dead-url=}}</ref>]] [[Mediji|Medije]] u zemlji čine brojne službene [[Novine|novinske]] agencije, veliki broj dnevnih [[Novine|novina]] i [[časopis]]a, službeni i privatni [[TV|televizijski]] kanali odnosno [[Radio|radijske]] stanice. U [[2009.]] godini na 1000 stanovnika postojalo je 331 [[Telefon|fiksnih]] odnosno 675 [[Mobitel|mobilnih]] telefonskih linija<ref name="IranCIA2011"/>. Broj [[Osobno računalo|osobnih računala]] naglo se povećao sredinom [[1990-ih]] godina, nakon čega počinje i snažan rast broja korisnika [[internet]]a koji je [[2010.]] godine iznosio približno 33,200.000 (oko 50% ukupnog stanovništva)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Internet World Stats|title=Iran|url=http://www.internetworldstats.com/me/ir.htm|publisher=Miniwatts Marketing Group|location=Bogota, Colombia|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520115447/http://www.internetworldstats.com/me/ir.htm}}</ref>. Također, Iran je sa 700.000 [[blog]]ova treća zemlja u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Joffe-Walt|first=Benjamin|title=Hackers take Iran's civil war online|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=167963|publisher=Jerusalem Post|location=Jerusalem|date=2. 6. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Godine [[2006.]] u zemlji je postojalo 1223 [[pružatelj internet usluga]] (ISP) od čega su svi u privatnom vlasništvu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Information and communications technology (ICT) to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/ICT-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=4. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727015312/http://www.austrade.gov.au/ICT-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref>, a prihodi od [[internet]]a se za istu godinu procjenjuju na 1,2 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Privatization of Telecom Companies|url=http://www.iran-daily.com/1385/2681/html/focus.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 10. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219133406/http://www.iran-daily.com/1385/2681/html/focus.htm|dead-url=}}</ref>. Prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]], [[komunikacije]] i [[informatička tehnologija]] čine 1,4% udjela u iranskom [[BDP]]-u iz [[2008.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=ICT At-a-Glance: Iran|url=http://devdata.worldbank.org/ict/irn_ict.pdf|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051215045113/http://devdata.worldbank.org/ict/irn_ict.pdf|archivedate=2005-12-15|deadurl=yes}}</ref>. U navedenim ekonomskim granama zaposleno je oko 150.000 ljudi, uključujući 20.000 u industriji [[softver]]a<ref name="EIUIT2008">{{eng icon}} {{cite web|last=EIU|title=Iran: Telecoms and technology background|url=http://www.ebusinessforum.com/index.asp?layout=newdebi&country_id=IR|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2006-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060813091822/http://www.ebusinessforum.com/index.asp?layout=newdebi&country_id=IR|url-status=dead}}</ref>. U [[2002.]] godini u zemlji je bilo registrirano 1200 tvrtki za informatičku tehnologiju, od čega je 200 bilo uključeno u razvoj softvera tj. programske podrške<ref name="EIUIT2008"/>. Iranski izvoz softvera u [[2008.]] godini iznosio je 60 milijuna [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=ITP|title=Iran software export market nearing $60 million|url=http://www.itp.net/542560-iran-software-export-market-to-hit-60-million|publisher=ITP.net|location=UAE|date=4. 1. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Krajem [[2009.]] godine iransko telekomunikacijsko tržište zabilježilo je prihode od 9,2 milijarde [[USD]], dok se [[2014.]] godine uz trenutni rast od 6,9% očekuje povećanje na 12,9 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Campbell|first=Susan J.|title=Iran Telecom Market Expected to Reach $12.9 Billion by 2014: Report|url=http://voice-quality.tmcnet.com/topics/phone-service/articles/73387-iran-telecom-market-expected-reach-129-billion-2014.htm|publisher=Voice Quality|location=Norwalk, Connecticut|date=22. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Komunikacije|Iran u internacionalnim statistikama: Komunikacije]] ==== Promet ==== {{glavni|Promet u Iranu}} [[Iran]] ima razvijenu mrežu [[asfalt]]iranih [[cesta]] koje spajaju golemu većinu [[Popis gradova u Iranu|gradova]] i manjih naselja. Američke procjene iz [[2006.]] godine navode kako je ukupna dužina svih iranskih [[cesta]] 172.927&nbsp;km<ref name="IranCIA2011"/>, od čega je 125.908&nbsp;km (73%) [[asfalt]]irano<ref name="IranCIA2011"/>. Broj [[Motorno vozilo|motornih vozila]] na 1000 stanovnika u [[2011.]] godini bio je 146<ref name="EIUAutomotive2008">{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Automotive Forecast: Iran|url=https://www.zawya.com/marketing.cfm?zp&p=/countries/ir/macrowatch.cfm?eiusection=Automotive%20Forecast|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|date=18. 8. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>, dok godišnji porast iznosi 9%<ref name="EIUAutomotive2008"/>. Godine [[2009.]] Iran je sa 1.67 milijuna [[Motorno vozilo|vozila]] na [[prirodni plin]] i 1021 stanicom zauzimao treće mjesto u svijetu, a krajem [[2010.]] godine njihov se broj povećao na dva milijuna vozila (1,3 milijuna tvorničkih i 0,7 milijuna ugrađenih motora na plin) odnosno 1546 stanica čime trenutno zauzima drugo mjesto u svijetu<ref name="TehranTimes20092010"/>. Iran također bilježi i najbrži svjetski porast korištenja vozila na plin<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Kurczewski|first=Nick|url=http://wheels.blogs.nytimes.com/2009/03/05/iranian-automaker-bets-on-natural-gas/|title=Iranian Automaker Bets on Natural Gas|publisher=New York Times|location=New York|date=5. 3. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Jarman|first=Brett|url=http://www.ngvglobal.com/iranian-cng-revolution-continues-1-5-million-ngvs-and-growing-0805|title=Iranian CNG Revolution Continues – 1.5 Million NGVs and Growing|publisher=NGV Global|location=Auckland, New Zealand|date=5. 8. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2009-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090811034706/http://www.ngvglobal.com/iranian-cng-revolution-continues-1-5-million-ngvs-and-growing-0805|dead-url=yes}}</ref> pa se [[2012.]] godine očekuje porast na tri milijuna vozila na plin<ref>{{eng icon}} {{cite web|author=Dow Jones Newswires|url=http://www.ngvglobal.com/irans-push-for-fuel-self-sufficiency-drives-ngv-growth-0729|title=Iran’s Push for Fuel Self-Sufficiency Drives NGV Growth|publisher=NGV Global|location=Auckland, New Zealand|date=29. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004201248/http://www.ngvglobal.com/irans-push-for-fuel-self-sufficiency-drives-ngv-growth-0729|dead-url=yes}}</ref> odnosno 2500 stanica za punjenje. U svim velikim gradovima postoje gradske [[autobus]]ne linije, dok više privatnih tvrtki upravlja međugradskim autobusnim linijama. Operativna [[podzemna željeznica]] trenutačno postoji samo u [[Teheran]]u čija je ukupna dužina linija [[2007.]] godine bila 120,1&nbsp;km (sa 64 stanice). Do [[2012.]] godine planira se proširenje [[teheran]]ske podzemne željeznice za dodatna 172&nbsp;km, a u izgradnji je i 380&nbsp;km podzemnih željeznica u ostalim gradovima poput [[Mašhad]]a, [[Širaz]]a, [[Tabriz]]a, [[Ahvaz]]a i [[Isfahan]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=MEED: Tehran metro funding admirable|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://edition.presstv.ir/detail/74892.html|date=10. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310131900/http://edition.presstv.ir/detail/74892.html|dead-url=yes}}</ref>. Duljina [[Željeznička pruga|željezničkih pruga]] je 8442&nbsp;km<ref name="IranCIA2011"/>, dok je trenutačno u izgradnji dodatnih 5000&nbsp;km<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran constructing 5,000 km railway|url=http://www.presstv.ir/detail/161731.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=24. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729010924/http://www.presstv.ir/detail/161731.html|dead-url=yes}}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Bandarabbas-sahel-2.jpg|[[Bandar-e Abas]], najznačajnija iranska [[luka]] Datoteka:Tehran Karaj Rd.jpg|[[Autocesta]] [[Teheran]]-[[Karadž]] Datoteka:Iran railway (2006) hr.png|Iranska [[Željeznica|željeznička]] mreža (septembar [[2006.]]) Datoteka:Tehran subway.jpg|[[Podzemna željeznica]] u [[Teheran]]u, glavnom [[promet]]nom žarištu zemlje Datoteka:IranAir 747 at Mehrabad International Airport.JPG|Iranski [[Boeing 747]] u zračnoj luci u [[Zračna luka Mehrabad|Mehrabadu]] </gallery> </center> Najznačajnija [[luka]] nalazi se u [[Bandar-e Abas]]u koji je smješten na obali [[Hormuški tjesnac|Hormuškog tjesnaca]]<ref name="DOE012010"/>, a pristigla se [[roba]] po državi raznosi [[kamion]]ima ili [[vlak]]ovima. [[Željeznička pruga]] između [[Teheran]]a i Bandar-e Abasa otvorena je [[1995.]] godine i zahvaljujući željezničkom spojnicom s [[Mašhad]]om igra važnu ulogu u opskrbi [[Središnja Azija|središnje Azije]]. Ostale značajne iranske luke uključuju [[Bandar-e Anzali]], [[Amirabadska luka|Amirabad]] i [[Bandar-e Turkaman]] na [[Kaspijsko jezero|kaspijskoj]] obali<ref name="DOE012010"/>, odnosno [[Horamšaher]] i [[Bandar-e Homeini]] na obali [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="DOE012010"/>. Iran raspolaže flotom od 74 [[Trgovački brod|trgovačka broda]], uz dodatnih 78 brodova registriranih u stranim zemljama<ref name="IranCIA2011"/>. Prvi iranski prekooceanski teretni brod u domaćim [[Brodogradilište|brodogradilištima]] izgrađen je [[2007.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran builds first huge cargo ship|url=http://edition.presstv.ir/detail/28630.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 10. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Deseci [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] imaju vlastite [[Zračna luka|zračne luke]] za prihvat [[Putnički zrakoplov|putničkih]] i [[Teretni zrakoplov|teretnih zrakoplova]]. U čitavoj zemlji postoji 319 aktivnih zračnih luka od čega je 133 asfaltiranih<ref name="IranCIA2011"/>, dok prema broju (42) zračnih luka s velikim pistama (iznad 3048 m odnosno 10.000 stopa) Iran zauzima četvrto mjesto u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Airports - With Paved Runways|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2030.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2015-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406133103/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2030.html|dead-url=yes}}</ref>. Iransko nacionalno zrakoplovno poduzeće ''[[Iran Air]]'' osnovano je [[1962.]] godine i danas upravlja flotom od 51 zrakoplova<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IranAir|title=IranAir Fleet|url=http://www.iranair.com/DesktopDefault.aspx?tabid=309|publisher=Iran Air|location=Tehran|date=februar 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516140610/http://www.iranair.com/DesktopDefault.aspx?tabid=309|deadurl=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Jaeger|first=Thomas|coauthors=Saugy, Martial|title=Iran Air Fleet|url=http://ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&airline=IR&al_op=1|publisher=CH-Aviation|location=Switzerland|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (uz 30 narudžbi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=RIA Novosti|title=Russia's Ilyushin Finance to supply Tu-204 planes to Iran|url=http://en.rian.ru/russia/20071116/88447536-print.html|publisher=Russian International News Agency|location=Moscow|date=16. 11. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013075520/http://en.rian.ru/russia/20071116/88447536-print.html|dead-url=yes}}</ref>) koji lete na domaćim i međunarodnim letovima. U cjelokupnom prometnom sektoru zaposleno je više od milijun ljudi, a prihodi od prometne industrije u [[2008.]] godini činili su 9% [[BDP]]-a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Road Construction Projects Upbeat|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3298/html/economy.htm#s352350|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=21. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Promet|Iran u internacionalnim statistikama: Promet]] == Međunarodna trgovina i ekonomski odnosi == [[Datoteka:Iranian Export 2006 (Cro).PNG|mini|lijevo|320px|[[Iran]]ski nenaftni [[izvoz]] u [[2006.]] godini]] [[Iran]] je jedan od osnivača [[OPEC|Organizacije zemalja izvoznica nafte]] (OPEC)<ref name="DOE14072010">{{eng icon}} {{cite web|last=DOE|title=Iran|url=http://www.eia.doe.gov/countries/country-data.cfm?fips=IR|publisher=United States Department of Energy|location=Washington D.C.|date=14. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> i [[OGEC|Organizacije zemalja izvoznica plina]] (OGEC)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Envoy: Iran to Join Gas Exporters Club Soon|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810271643|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=17. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329131936/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810271643|archivedate=2012-03-29|deadurl=no}}</ref>. Udjel industrije [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] u iranskom [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] iznosi manje od 10%<ref name="IMF2010.15"/>, dok istovremeno sačinjava oko 70% [[izvoz]]a<ref name="PressTV02032011"/> odnosno 66,2 milijardi [[USD]] prema procjeni iz [[2010.]] godine<ref name="PressTV02032011"/> što je porast od iznad 40% u odnosu na [[2006.]] kada je zarada iznosila 46,9 milijardi [[USD]]<ref name="DOE14072010"/>. Izvoz ostalih proizvoda (30%) iste godine je iznosio 28,4 milijarde [[USD]]<ref name="PressTV02032011"/> odnosno 75% više nego u [[2007.]] godini kada je ostvarena zarada od 16,3 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran's non-oil export up to dlrs 16.3b|url=http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-237/0704155593011805.htm|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=1. 10. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001002335/http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-237/0704155593011805.htm|dead-url=}}</ref>. Najveći udjel u iranskom izvozu osim nafte i plina čine [[motorna vozila]], [[sag]]ovi ručne izrade, [[pistacija]], [[metanol]] i [[ukapljeni naftni plin]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to launch more trade counselors|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=73214&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=25. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407055630/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=73214&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Iranski izvoz tehničkih i inženjerskih usluga obuhvaćao je poslove vrijedne 2,7 milijardi USD od čega je 40% otpadalo na [[Središnja Azija|središnju Aziju]] i [[Kavkaz]], 30% odnosno 350 milijuna [[USD]] na [[Irak]], 20% na [[Afrika|afričke]] države, te 10% na ostatak [[svijet]]a (uglavnom [[Južna Amerika]])<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Karimi|first=Majid|title=Engineering Service Exports Improve|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3278/html/|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=24. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Iranske tvrtke u navedenim zemljama većinom obavljaju poslove vezane uz [[Energetika|energetiku]], izgradnju [[cjevovod]]a, [[navodnjavanje]], te izgradnju [[brana]] i [[elektrana]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's trade not limited to Europe|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=123160&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=13. 4. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407055651/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=123160&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Izvoz nenaftnih [[proizvod]]a jedan je od glavnih iranskih državnih prioriteta<ref name="France2411012010"/>, a oslanja se na snažnu domaću industriju, obrazovane i motivirane radnike, te povoljan geostrateški položaj s obzirom da u okolnim državama živi više od 300 milijuna ljudi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UNIDO|title=An Overview of the Economy of the Islamic Republic of Iran|url=http://www.unido.org/index.php?id=5035|publisher=United Nations Industrial Development Organization|location=New York City|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Prema [[SAD|američkim]] procjenama iz [[2009.]] godine, glavni iranski izvozni partneri bili su [[Kina]] (16.58%), [[Japan]] (11.9%), [[Indija]] (10.54%), [[Južna Koreja]] (7.54%) i [[Turska]] (4.36%)<ref name="IranCIA2011"/>. [[Iran]] pripada manjini svjetskih država kojima je [[izvoz]] značajno veći od [[uvoz]]a<ref name="IranCIA2011"/>. Godine [[2000.]] uvoz je iznosio 13,7 milijardi [[USD]] odnosno 39,7 milijardi [[USD]] u [[2005.]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Habibi|first=Nader|title=The Cost of Economic Sanctions on Major Exporters to Iran|url=http://www.payvand.com/news/06/may/1046.html|publisher=Payvand News|location=San Francisco|date=5. 5. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709163548/http://www.payvand.com/news/06/may/1046.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je [[2010.]] porastao na 58.97 milijardi<ref name="IranCIA2011"/> prema američkim odnosno 55 milijardi [[USD]]<ref name="PressTV02032011"/> prema službenim iranskim izvorima (približno upola manje od izvoza). Iran je također jedna od rijetkih vodećih zemalja svijeta koja je ubilježila rast [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]] unatoč [[Svjetska financijska kriza od 2007. godine|svjetskoj financijskoj krizi]] koja traje od [[2007.]]<ref name="2Kriza"/> godine što je prije svega uvjetovano sankcijama nametnutim od strane [[SAD|Sjedinjenih Država]]<ref name="2Kriza"/>. Američki izvori iz [[2009.]] godine kao vodeće iranske uvozne partnere spominju [[UAE]] (15.14%, [[Kina|Kinu]] (13.48%), [[Njemačka|Njemačku]] (9.66%), [[Južna Koreja|Južnu Koreju]] (7.16%), [[Italija|Italiju]] (5.27%), [[Rusija|Rusiju]] (4.81%) i [[Indija|Indiju]] (4.12%)<ref name="IranCIA2011"/>. [[Datoteka:Economic Cooperation Organization map.svg|mini|desno|320px|Članice [[ECO]]-a]] Sredinom [[1990-ih]] godina [[Iran]] je unaprijedio ekonomsku suradnju sa zemljama u razvoju poput [[Sirija|Sirije]], [[Indija|Indije]], [[Kina|Kine]], [[Južna Afrika|Južne Afrike]], [[Kuba|Kube]] i [[Venecuela|Venecuele]]. U [[2007.]] godini trgovina s [[Indija|Indijom]] dosegla je 13 milijardi [[USD]], dok godišnji rast bilateralne ekonomske suradnje iznosi 80%<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=$13bn: new record in Iran-India trade|url=http://previous.presstv.ir/Detail.aspx?id=73952&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718224422/http://previous.presstv.ir/Detail.aspx?id=73952&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Iran također ojačava suradnju sa [[Turska|Turskom]] i [[Pakistan]]om koji pripadaju Organizaciji za ekonomsku suradnju ([[ECO]]) čije tržište obuhvaća države [[Središnja Azija|središnje]], [[Južna Azija|južne]] i [[Jugozapadna Azija|jugozapadne Azije]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran pres. to attend ECO summit|url=http://www.presstv.ir/detail/155512.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=15. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728162425/http://www.presstv.ir/detail/155512.html|dead-url=yes}}</ref>. Od [[2003.]] godine [[Iran]] je povećao ulaganja u ekonomski razvoj i rekonstrukciju susjednih država poput [[Irak]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran, Iraq to broaden mutual cooperation|url=http://irna.ir/ENNewsShow.aspx?NID=30257471|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=20. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> i [[Afganistan]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran, Afghanistan trade up 25%|url=http://www.irna.ir/ENNewsShow.aspx?NID=30191919|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=17. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> koji su pogođeni [[rat]]ovima. Procjenjuje se da iranski emigranti posjeduju oko 20% nekretnina u [[Dubai]]ju ([[UAE]]) što je proporcionalno i njihovom udjelu u stanovništvu tog emirata<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Islamic WTO Proposed|url=http://iran-daily.com/1384/2481/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=22. 1. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017220758/http://iran-daily.com/1384/2481/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>, dok godišnja iranska ulaganja u [[Dubai]] iznose 200-300 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=In 2005: Import Bill From Dubai $28.7b|url=http://iran-daily.com/1385/2528/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=4. 4. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219133355/http://iran-daily.com/1385/2528/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>. U [[2006.]] godini iranski su građani iz [[Dubai]]ja vratili u domovinu oko dvije milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Overseas Workers Remit Over $2b|url=http://iran-daily.com/1386/2971/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=22. 10. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225040145/http://iran-daily.com/1386/2971/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>, dok se između [[2005.]] i [[2009.]] godine trgovina između Irana i Dubaija utrostručila na 12 milijardi [[USD]]<ref name="Bloomberg25012010">{{eng icon}} {{cite web|last=Foroohar|first=Kambiz|title=Dubai Helps Iran Evade Sanctions as Smugglers Ignore U.S. Laws|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=av5smtYe_DDA|publisher=Bloomberg BusinessWeek|location=New York City|date=25. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> od čega se većina odnosi na tržište [[nekretnina]]ma i uvozno-izvozne poslove<ref name="Bloomberg25012010"/>. === Izravna strana ulaganja === [[Datoteka:FDI Iran (Cro).PNG|mini|desno|320px|Izravna [[strana ulaganja]] u [[Iran]] od [[2000.]] do [[2007.]] godine]] Tijekom [[1990-ih]] i [[2000-ih]] godina [[Iran]] je sklopio određene poslovne ugovore sa stranim [[tvrtka]]ma, uključujući otkup ugovora na [[Nafta|naftnom]] području gdje izvođač radova osigurava financiranje a potom dobiva naknadu od [[NIOC|Iranskog nacionalnog naftnog poduzeća]] (NIOC) proporcionalno proizvodnom učinku. Nakon određenog broj godina, rad na terenu završetkom ugovora prebačen je pod okrilje NIOC-a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=ABC|title=Iran - Oil & Gas|url=http://www.atiehbahar.com/Resources/Oil%26Gas.htm|publisher=Atieh Bahar Consulting|location=Tehran|date=juni 2002.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000413/http://www.atiehbahar.com/Resources/Oil%26Gas.htm|dead-url=}}</ref>. Nepovoljni ili složeni operativni zahtjevi i međunarodne sankcije otežavali su strana ulaganja u zemlji tijekom protekla dva desetljeća, dok je ranih [[2000-ih]] godina provodena liberalizacija [[Tržište|tržišta]] čime je njihov broj znatno porastao. Između [[1993.]] i [[2007.]] godine Iran je absorbirao oko 24,3 milijarde [[USD]] stranih ulaganja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran attracted $24.3b foreign capital in 16 years|url=http://www.payvand.com/news/07/may/1313.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=27. 5. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120459/http://www.payvand.com/news/07/may/1313.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je [[2007.]] godine zabilježen rekord od 10,2 milijarde [[USD]] što je osjetno povećanje u odnosu na 4,2 milijarde [[USD]] iz [[2005.]] ili dva milijuna [[USD]] iz [[1994.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Foreign Investment At Record Level|url=http://iran-daily.com/1386/2813/html/economy.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=10. 4. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222164054/http://iran-daily.com/1386/2813/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>. Između [[2000.]] i [[2007.]] godine ugovoreni su poslovi u vrijednosti od 150 milijardi [[USD]], što uključuje privatna i državna kreditiranja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Rodman|first=Véronique|title=Global Investment in Iran: Interactive|url=http://www.aei.org/press/26147|publisher=American Enterprise Institute|location=Washington D.C.|date=9. 5. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610130424/http://www.aei.org/press/26147|dead-url=yes}}</ref>. Prema procjenama [[EIU]]-a, iznos izravnih stranih ulaganja u razdoblju između [[2010.]] i [[2014.]] godine povećati će se za 100%<ref name="Parsi22052010">{{eng icon}} {{cite web|last=Parsi|first=Massoud|title=The tragicomedy of Iran sanctions|url=http://english.aljazeera.net/focus/2010/05/201052271814825709.html|publisher=[[Al Jazeera]]|location=Doha, Qatar|date=22. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. S druge strane, godine [[2007.]] Iran je posjedovao inozemne nekretnine u vrijednosti od 62 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Mehr News|title=Iran’s foreign assets surpass $62b|url=http://www.mehrnews.ir/en/NewsDetail.aspx?NewsID=510378|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=30. 6. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212043225/http://www.mehrnews.ir/en/NewsDetail.aspx?NewsID=510378|dead-url=yes}}</ref>. Strani ulagači uglavnom su zainteresirani za područja [[Energija|energetike]], proizvodnju [[Motorna vozila|motornih vozila]], rudnike [[Bakar (element)|bakra]], [[Građevinarstvo|graditeljstvo]], uslužne programe, [[Rafinerija nafte|petrokemikalije]], [[Odjeća|odjeću]], [[Hrana|hranu]] i [[Piće|pića]], [[telekomunikacije]], te [[ljekarništvo]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Amuzegar|first=Jahangir|title=Iran's Third Development Plan: an Appraisal|url=http://www.redorbit.com/news/science/258875/irans_third_development_plan_an_appraisal/index.html|publisher=Red Orbit|location=Dallas, Texas|date=3. 10. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129212318/http://www.redorbit.com/news/science/258875/irans_third_development_plan_an_appraisal/index.html|dead-url=yes}}</ref>. Veliki udjel u stranim ulaganjima čini i iransko iseljeništvo čiji se [[kapital]] procjenjuje na više od 1300 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Expats Worth $1.3 Trillion|url=http://www.iran-daily.com/1385/2781/html/economy.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=14. 2. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071230222828/http://www.iran-daily.com/1385/2781/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>. [[Iran]] je član Multilateralne agencije za garanciju investicija ([[MIGA]], ogranak [[Svjetska banka|Svjetske banke]])<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=MIGA|title=MIGA Member Countries (175)|url=http://www.miga.org/about/index_sv.cfm?stid=1695|publisher=Multilateral Investment Guarantee Agency|location=Washington D.C.|date=22. 11. 1010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Pedesetak tvrtki ulagalo je u iransku ekonomiju između [[1992.]] i [[2008.]] godine, među kojima su vodeće one iz [[Europa|europskih]] i [[Azija|azijskih]] zemalja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=$34b Foreign Investment in 16 Years|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3289/html/economy.htm#s349941|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=7. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:center" |- style="background:lightblue;" ! Kontinent !! Vodeće zemlje prema ulaganjima u Iran (1992.-2008.) !! Broj projekata !! Ukupni iznos ulaganja |- | [[Azija]] || [[Ujedinjeni Arapski Emirati]], [[Singapur]], [[Indonezija]] i [[Oman]] ||align="center"| 190 || 11,6 milijardi [[USD]] |- | [[Europa]] || [[Njemačka]], [[Nizozemska]], [[Španjolska]], [[UK]], [[Turska]], [[Italija]], [[Francuska]] (ukupno 20 država) ||align="center"| 253 || 10,9 milijardi [[USD]] |- | [[Amerika]] || [[Kanada]], [[Panama]], [[SAD]] i [[Jamajka]] ||align="center"| 7 || 1,4 milijardi [[USD]] |- | [[Afrika]] || [[Mauricijus]], [[Liberija]] i [[Južna Afrika]] ||align="center"| ''nepoznato'' || 8 milijardi [[USD]] |- | [[Australija]] || [[Australija]] ||align="center"| 1 || 682 milijuna [[USD]] |} === Odnosi sa Svjetskom trgovinskom organizacijom === [[Datoteka:Middle east graphic 2003.jpg|thumb|desno|250px|[[Bliski istok]] najznačanije je [[tržište]] za iranski nenaftni [[izvoz]]]] Od [[2005.]] godine [[Iran]] ima status promatrača pri [[WTO|Svjetskoj trgovinskoj organizaciji]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=WTO|title=Accessions: Iran|url=http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/a1_iran_e.htm|publisher=World Trade Organization|location=Geneva, Switzerland|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, iako su [[SAD|Sjedinjene Države]] dosljedno blokirale iranska nastojanja za priključenjem godinama ranije<ref name="Dombey26052005">{{eng icon}} {{cite web|last=Dombey|first=Daniel|title=US agrees to Iran WTO membership talks|url=http://www.ft.com/cms/s/59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8.html&_i_referer=|publisher=Financial Times|location=London|date=26. 5. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723195715/http://www.ft.com/cms/s/59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8.html&_i_referer=|dead-url=yes}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. Otvaranje vrata organizacije Iranu smatra se znakom dobre volje zbog olakšavanja pregovora oko [[Iranski nuklearni program|iranskog nuklearnog programa]]<ref name="Dombey26052005"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=WTO Membership|url=http://iran-daily.com/1386/2817/html/focus.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=15. 4. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215030351/http://iran-daily.com/1386/2817/html/focus.htm|dead-url=}}</ref>. U slučaju iranskog dobivanja statusa punopravnog člana u [[WTO]]-u, jedan od preduvjeta biti će provođenje zakona o [[Autorsko pravo|autorskim pravima]] što će zahtjevati značajnu rekonstrukciju [[Poduzetništvo|poduzetništva]] i [[Trgovina|trgovine]]. Otvaranjem brojnih zona slobodne trgovine poput onih na [[Kešm]]u, [[Čabahar]]u i [[Kiš]]u, Iran očekuje privlačenje milijarda dolara izravnih stranih ulaganja odnosno stvaranje povoljnije ekonomske atmosfere koja će pripomoći pristupanju u [[WTO|Svjetsku trgovinsku organizaciju]]. U [[2010.]] godini, Iran je izdvojio 20 milijardi [[USD]] kredita za pokretanje dvadeset trgovačkih centara u drugim zemljama<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Iran Plans to Open Trade Centers Abroad|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810261289|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=16. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301004459/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810261289|archivedate=2012-03-01|deadurl=no}}</ref>. === Međunarodne sankcije === Nakon [[Iranska revolucija|iranske revolucije]] iz [[1979.]] godine, [[SAD|Sjedinjene Države]] prekinule su ekonomske i diplomatske odnose s [[Iran]]om, zabranile uvoz iranske [[Nafta|nafte]], te zamrznule oko 11 milijardi [[USD]] iranskog novca u američkim [[banka]]ma<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Maloney|first=Suzanne|title=The Revolutionary Economy|url=http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy|publisher=United States Institute of Peace|location=Washington D.C.|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129234420/http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy}}</ref>. Godine [[1996.]] američka vlada donijela je novi postupak sankcija Iranu i [[Libija|Libiji]] (''ILSA'') kojim se američkim i neameričkim [[tvrtka]]ma zabranjuju ulaganja i trgovina s Iranom u vrijednosti većoj od 20 milijuna [[USD]] godišnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Katzman|first=Kenneth|title=The Iran-Libya Sanctions Act (ILSA)|url=http://fpc.state.gov/documents/organization/23591.pdf|publisher=[[Congressional Research Service]]|location=Washington D.C.|date=31. 7. 2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Od [[2000.]] godine odobrene su iznimke za poduzeća koja se bave trgovinom [[lijek]]ova i [[Medicina|medicinske]] opreme<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Becker|first=Jo|title=U.S. Approved Business With Blacklisted Nations|url=http://www.nytimes.com/2010/12/24/world/24sanctions.html?_r=1&pagewanted=all|publisher=New York Times|location=New York City|date=23. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[Iranski nuklearni program]] od [[2006.]] godine povećao je političke napetosti sa [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i njenim saveznicima koje optužuju Iran da pokušava konstruirati [[nuklearno oružje]]. Na američku inicijativu [[Vijeće sigurnosti]] [[UN]]-a je [[Iran]]u do [[2010.]] godine uvelo tri kruga [[Sankcije|sankcija]] sa svrhom izoliranja zemlje na svjetskoj političkoj i ekonomskoj sceni. Sankcije su vezane uz iranski nuklearni program, razvoj balističkih kapaciteta, izvoz i uvoz vojne opreme, pomorski promet, te petrokemijsku industriju<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=France 24|title=Iran nuclear talks back on, in Geneva next week|url=http://www.france24.com/en/20101130-iran-nuclear-talks-back-geneva-next-week|publisher=France 24|location=Issy-les-Moulineaux|date=30. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Ipak, brojni [[iran]]ski i [[Zapadni svijet|zapadni]] stručnjaci tvrde kako su sankcije neučinkovite s obzirom na razvijenu mrežu iranskih posrednih puteva poslovanja<ref name="Parsi22052010"/><ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Envoy Dismisses Sanctions against Iran as Inefficient|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8903011372|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=22. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523171504/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8903011372|archivedate=2010-05-23|deadurl=no}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Richter|first=Paul|title=Diplomat says Iran sanctions not working|url=http://www.philly.com/philly/news/nation_world/20101103_Diplomat_says_Iran_sanctions_not_working.html|publisher=Tribune Washington Bureau|location=Washington D.C.|date=3. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. === Iransko-hrvatski ekonomski odnosi === [[Hrvatska]] je jedna od 33 zemlje koje imaju sklopljene bilateralne ekonomske odnose s [[Iran]]om<ref name="IMOC2009"/>, a ekonomski odnosi datiraju još iz vremena [[SFRJ|SFR Jugoslavije]] kada su u Iranu djelovale hrvatske tvrtke poput [[Končar Elektroindustrija|Končara]], [[Đuro Đaković Holding d.d.|Đure Đakovića]], [[Ingra|Ingre]] ili [[TŽV Gredelj d.o.o.|Gredelja]]<ref name="LiderPress20032008"/> koje su tijekom i nakon [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] zamijenile tvrtke iz [[EU]]<ref name="LiderPress20032008"/>. U maju [[2000.]] godine hrvatsko [[brodogradilište]] „Greben” iz [[Vela Luka|Vele Luke]] sklopilo je s Iranom ugovor o izgradnji 12 [[Patrolni brod|patrolnih brodova]] vrijedan 12 milijuna [[USD]]<ref name="Cvitić30032004">{{sh}} {{cite web|last=Cvitić|first=Plamenko|title=Mesić nakon Blairova posjeta inzistira na trgovanju s Libijom|url=http://www.nacional.hr/clanak/10945/mesic-nakon-blairova-posjeta-inzistira-na-trgovanju-s-libijom|publisher=[[Nacional]]|location=Zagreb|date=30. 3. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, no posao nije proveden u djelo zbog [[SAD|američkog]] političkog pritiska odnosno optužbi da Iran potpomaže [[terorizam]]<ref name="Cvitić30032004"/>. Iran je nakon toga sklopio istovjetni ugovor s [[Francuska|francuskim]] brodogradilištima<ref name="Cvitić30032004"/>, dok su Amerikanci [[Hrvatska|Hrvatskoj]] ponudili zamjenski poslovni ugovor koji također nije proveden u djelo<ref name="Cvitić30032004"/>. Glavne ekonomske grane na kojima [[Iran]] i [[Hrvatska]] surađuju su [[brodogradnja]], [[željeznice]], [[Energija|energetika]], gradnja [[termoelektrana]], [[Prehrana|prehrambena]] industrija, [[ribarstvo]], [[poljoprivreda]] i [[turizam]]<ref name="LiderPress20032008"/>, među kojima se hrvatska [[Brodogradilište|brodogradilišta]] najčešće ističu kao glavni temelj suradnje<ref name="Cvitić30032004"/><ref name="Čubelić08112008">{{sh}} {{cite web|last=Čubelić|first=Tonka|title=Mohammad Hassan Fadaifard: Želimo ulagati u brodogradnju|url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/29160/Default.aspx|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|location=Split|date=8. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref><ref>{{sh}} {{cite web|last=Klarić|first=Jasmina|title=Iranski veleposlanik o suradnji s Istrom|url=http://www.hrt.hr/index.php?id=439&tx_ttnews%5Btt_news%5D=72690&tx_ttnews%5BbackPid%5D=438&cHash=616a105b94|publisher=[[Hrvatska radiotelevizija]]|location=Zagreb|date=10. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[TDR]] iz [[Rovinj]]a prva je hrvatska tvrtka koja je otvorila [[Tvornica|tvornicu]] u [[Iran]]u (2008.)<ref>{{sh}} {{cite web|last=TDR|title=TDR gradi tvornicu u Iranu|url=http://www.tdr.hr/novosti_press/novosti/objava_08092008.html|publisher=Tvornica duhana Rovinj|location=Rovinj|date=8. 9. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415013037/http://www.tdr.hr/novosti_press/novosti/objava_08092008.html|dead-url=yes}}</ref>, dok se s druge strane na hrvatsko tržište planira plasirati iranski [[automobil]] ''[[Samand]]'' za čiju su prodaju zainteresirane četiri hrvatske tvrtke<ref>{{sh}} {{cite web|last=Vejnović|first=Saša|title=Iranski Samand stiže u Hrvatsku|url=http://www.poslovni.hr/vijesti/iranski-samand-stize-u-hrvatsku-108436.aspx|publisher=Poslovni dnevnik|location=Zagreb|date=13. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Iran]]sko-[[Hrvatska|hrvatski]] trgovački odnosi su u [[2008.]] godini prema riječima iranskog [[veleposlanik]]a u [[RH]] iznosili simboličkih 8-10 milijuna [[USD]]<ref name="LiderPress20032008"/><ref name="Čubelić08112008"/>, dok je istovremeno trgovina između [[Iran]]a i [[SAD|Sjedinjenih Država]] unatoč nepostojanju političkih odnosa bila trideseterostruko veća<ref name="Čubelić08112008"/>. == Veze == * [[Iran u internacionalnim statistikama#Ekonomija|Iran u internacionalnim statistikama: Ekonomija]] == Izvori == {{reflist|3}} == Literatura == ;Knjige * {{eng icon}} {{cite book|last=Nash|first=Jason John|coauthors=Sasmaz, Aytng|title=The Business Year 2011: Iran|publisher=The Business Year|location=London|year=2011.|isbn=978-1908180001}} * {{eng icon}} {{cite book|author=IBP USA|title=Doing Business and Investing in Iran Guide|publisher=International Business Publications USA|location=Washington D.C.|year=2009.|isbn=978-1433011023}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Gheissari|first=Ali|title=Contemporary Iran: Economy, Society, Politics|publisher=Oxford University Press|location=New York City|year=2009.|isbn=978-0-19-537849-8}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Curtis|first=Glenn|coauthors=Hooglund, Eric|title=Iran, a country study|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf|publisher=U.S. Library of Congress|location=Washington D.C.|year=2008.|isbn=978-0-8444-1187-3}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Jbili|first=A.|coauthors=Kramarenko, V.; Bailén, J. M.|title=Islamic Republic of Iran: Managing the Transition to a Market Economy|url=http://www.imf.org/External/Pubs/NFT/2007/iran/market/market.pdf|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|year=2007.|isbn=9781589064416}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Mohammadi|first=Ali|title=Iran encountering globalization: problems and prospects|publisher=Routledge|location=London|year=2003.|isbn=978-0415308274}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Parvin|first=Alizadeh|coauthors=Hakimian, Hassan|title=The Economy of Iran: Dilemmas of an Islamic State|url=https://archive.org/details/theeconomyofiran0000unse|publisher=I. B. Tauris|location=London|year=2001.|isbn=978-1860644641}} ;Dokumenti * {{eng icon}} {{cite web|author=IMF|title=Regional Economic Outlook - Middle East and Central Asia|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2010/mcd/eng/10/mreo1024.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington, D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|author=IMF|title=Islamic Republic of Iran: 2009 Article IV Consultation|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2010/cr1074.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington, D.C.|date=mart 2010.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|author=World Bank|title=Regional appendix: Middle East and North Africa|url=http://siteresources.worldbank.org/INTGEP2010/Resources/GEP2010Summer2010-MENAAnnex.pdf|work=Global Economic Prospects|publisher=The World Bank|location=Washington, D.C.|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|last=DeRosa|first=Dean A.|coauthors=Hufbauer, Gary Clyde|title=Normalization of Economic Relations - Consequences for Iran’s Economy and the United States|url=http://www.nftc.org/default/trade/NFTC%20Iran%20Normalizaton%20Book.pdf|publisher=National Foreign Trade Council|location=Washington D.C.|date=21. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Wilson|first=Dominic|coauthors=Stupnytsk, Anna|title=The N-11: More Than an Acronym|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf|publisher=Goldman Sachs|location=New York City|date=28. 3. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611224820/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|archivedate=2009-06-11|deadurl=no}} * {{eng icon}} {{cite web|author=UNIDO|title=Islamic Republic of Iran|url=http://www.unido.org/fileadmin/user_media/Publications/Pub_free/Strategy_document_to_enhance_contribution_of_efficient_and_competitive_SME_sector%20_in_Iran.pdf|publisher=United Nations Industrial Development Organization|location=Vienna, Austria|date=februar 2003.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903060902/http://www.unido.org/fileadmin/user_media/Publications/Pub_free/Strategy_document_to_enhance_contribution_of_efficient_and_competitive_SME_sector%20_in_Iran.pdf|dead-url=yes}} * {{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Islamic Republic of Iran Services for Agriculture and Rural Development|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1994/06/20/000009265_3961004234937/Rendered/PDF/multi_page.pdf|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=20. 6. 1994.|accessdate=21. 4. 2011}} ;Vladina izdanja * {{eng icon}} {{cite web|author=Markazi Bank|title=Annual Review 2009/10|url=http://www.cbi.ir/page/7575.aspx|publisher=Central Bank of the Islamic Republic of Iran|location=Tehran|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928084852/http://www.cbi.ir/page/7575.aspx|dead-url=yes}} * {{eng icon}} {{cite web|author=IMOC|title=Memorandum – The foreign trade regime of the Islamic Republic of Iran|url=http://www.irantradelaw.com/wp-content/uploads/2010/03/Irans-Foreign-Trade-Regime-Report.pdf|publisher=Iranian Ministry of Commerce|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Ilias|first=Shayerah|title=Iran’s Economy|url=http://fpc.state.gov/documents/organization/107234.pdf|publisher=[[Congressional Research Service]]|location=Washington D.C.|date=12. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ;Medijski članci * {{sh icon}} {{cite web|last=Figenwald|first=Vanja|title=Zemlje koje su nametnule sankcije Iranu s njim dobro gospodarski surađuju|url=http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|publisher=Lider Press|location=Zagreb|date=20. 3. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820044227/http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|dead-url=yes}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Maloney|first=Suzanne|title=The Revolutionary Economy|url=http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy|publisher=United States Institute of Peace|location=Washington D.C.|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129234420/http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Salehi-Isfahani|first=Djavad|title=Iran's Economy: Short Term Performance and Long Term Potential|url=http://www.brookings.edu/speeches/2008/0523_iran_economy_salehi_isfahani.aspx|publisher=Brookings|location=Washington D.C.|date=23. 5. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ;Video zapisi * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://presstv.com/Program/170721.html Iran's Budget Bill (FY 2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723102239/http://presstv.com/Program/170721.html |date=2011-07-23 }} (mart 2011.) * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://presstv.com/Program/157036.html Iran's Economic Reform Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119211109/http://presstv.com/Program/157036.html |date=2011-01-19 }} (decembar 2010.) * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://www.presstv.com/program/153427.html Fifth Development Plan in Majlis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119211053/http://presstv.com/Program/153427.html |date=2011-01-19 }} (novembar 2010.) * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://www.presstv.com/program/151362.html Iran's Prospering Economy and the Global Financial Crisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123111406/http://presstv.com///Program/151362.html |date=2011-01-23 }} (novembar 2010.) == Vanjske veze == ;Izdanja i statistike * {{eng icon}}{{fas icon}} [http://amar.sci.org.ir/index_e.aspx Statistical Centre of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503181043/http://amar.sci.org.ir/index_e.aspx |date=2016-05-03 }} - službena [[iran]]ska baza podataka i indeks izdanja * {{eng icon}} [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/IRANEXTN/0,,menuPK:312982~pagePK:141132~piPK:141109~theSitePK:312943,00.html World Bank Statistics] - društveni i gospodarski pokazatelji [[Svjetska banka|Svjetske banke]] * {{eng icon}} [http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/archive.php Turquoise Partners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317123020/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/archive.php |date=2007-03-17 }} - [[iran]]sko-[[UK|britanski]] mjesečnik s podacima o [[Teheran]]skoj burzi * {{eng icon}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html The World Factbook: Iran's entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |date=2012-02-03 }} - izvještaj [[SAD|američke]] [[CIA|Središnje obavještajne agencije]] * {{eng icon}} [http://www.eia.doe.gov/countries/country-energy-data.cfm?fips=IR US Department of Energy: Iran's entry] - statistike američkog ministarstva za energetiku * {{eng icon}} [http://www.irantracker.org/global-business-in-iran American Enterprise Institute: Global Investment in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125154418/http://www.irantracker.org/global-business-in-iran |date=2017-01-25 }} - popis međunarodnih tvrtki koje ulažu u Iran (prema podrijetlu, vrsti posla i iznosima) ;Službene stranice * {{sh}} [http://hgd.mvpei.hr/gospodarski_prikaz/iran/10/ Hrvatska gospodarska diplomacija: Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424211558/http://hgd.mvpei.hr/gospodarski_prikaz/iran/10 |date=2012-04-24 }} - stranice hrvatskog [[Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske|ministarstva vanjskih poslova]] * {{eng icon}} [http://en.freezones.ir/ High Council of Iran Free Trade-Industrial Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717193706/http://en.freezones.ir/ |date=2007-07-17 }} - službene stranice o iranskim slobodnim trgovinskim zonama * {{eng icon}} [http://www.cbi.ir/default_en.aspx Central Bank of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210203093839/https://www.cbi.ir/default_en.aspx |date=2021-02-03 }} - opće informacije i statistike Iranske središnje banke * {{eng icon}} [http://en.tpo.ir/ Trade Promotion Organization of Iran] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121227213223/http://en.tpo.ir/ |date=2012-12-27 }} - baza podataka Iranske organizacije za trgovinu * {{eng icon}} [https://web.archive.org/web/20061004192232/http://www.austrade.gov.au/australia/layout/0,,0_S2-1_CLNTXID0019-2_-3_PWB1151550-4_doingbusiness-5_-6_-7_,00.html Doing Business in Iran] - izvještaji i statistike australske vlade ;Generalno * {{eng icon}} [http://www.parstimes.com/IBR.html Pars Times – Iran Business Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141013184826/http://www.parstimes.com/IBR.html |date=2014-10-13 }} - sveobuhvatan popis izvora o iranskom gospodarstvu * {{eng icon}} [http://www.dmoz.org/Regional/Middle_East/Iran/Business_and_Economy/Economic_Development/ Iran Economic Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507233312/http://www.dmoz.org/Regional/Middle_East/Iran/Business_and_Economy/Economic_Development/ |date=2011-05-07 }} ([[Open Directory Project]]) ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Economy of Iran |commonscatsh = Ekonomija Irana }} [[Kategorija:Ekonomija Irana| ]] [[Kategorija:Iran]] [[Kategorija:Ekonomija Azije po državama|Iran]] [[Kategorija:Ekonomija po državama|Iran]] 30045b6pivmg9k7c9utmdqj4s4jam0r 0 136183 42600568 42353991 2026-05-20T19:18:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600568 wikitext text/x-wiki '''Dvojno knjigovodstvo''' je skup pravila za beleženje finansijskih informacija u finansijskom [[knjigovodstvo|knjigovodstvu]] u kojem svaka transakcija ili događaj menja najmanje dva različita računa (konta) glavne knjige računa. Tako da se svaka poslovna promena upisuje najmanje dva puta. == Historija == Ime potiče od činjenice da su se finansijske informacije upisivale, korišćenjem olovke i mastila na papiru, odnosno u knjigama - otuda "knjigovodstvo" (a sada se uglavnom snimaju u kompjuterskim sistemima) i da je svaka transakcija dva puta upisana (otuda "dvojno"), sa jedne strane transakcije se upisuju u dugovnu stranu , a sa druge u potražnu stranu. Prvi put je opisano u 15. veku, od strane [[Luca Pacioli|Luke Paciolija]]. U odlučivanju koji nalog će biti zadužen (upisan u dugovnu stranu) , a koji račun mora da bude odobren (upisan u potražnu stranu) koristi se zlatno pravilo računovodstva. Ovo je postignuto korišćenjem računovodstvene jednačine: Kapital = Aktiva - Obaveze. Računovodstvene jednačine takođe služe kao sredstva za detekciju greške. Ako u bilo kom trenutku zbir zaduženja (dugovne strane) za sve naloge nije jednak zbiru potraživanja (potražne strane) za sve račune, došlo je do grešaka. Iz toga sledi da zbir zaduženja i zbir potraživanja mora da bude jednake vrednosti. Dvojno knjigovodstvo nije garancija da nema grešaka. == Knjigovodstveni nalog == Za beleženje poslovnih promena koriste se knjigovdstveni nalozi. Svaka finansijska transakcija je zabeležena u najmanje dva različita računa (konta) u finansijskom računovodstvenom sistemu, tako da su ukupna zaduženja jednaka ukupnim potraživanjima u Glavnoj knjizi. Ovo je delimična provera da li je svaka poslovna promena korektno upisana. Poslovna promena je zabeležena kao zaduženje ( u dugovnu stranu) i kao potraživanje (u potražnu stranu) na nalogu. Ako je zbir upisa na dugovnoj strani jednog naloga jednak zbiru upisa potražne strane na nalogu, onda kažemo da je taj nalog u ravnoteži. Primer knjiženja pazara. {| class="wikitable" |- !width="50px" align="center"| '''Konto''' !width="250px" align="center"| '''Naziv konta''' !width="50px" align="center"| '''Opis''' !width="150px" align="center"| '''Duguje''' !width="150px" align="center"| '''Potražuje''' |- |align="center"| 1340 | | Roba u prometu na malo - prodajna... |align="center"| Pazar |align="right" | 0,00 |align="right" | 4.600,00 |- |align="center"| 2419 | | Prelazni račun |align="center"| Pazar |align="right" | 4.600,00 |align="right" | 0,00 |- |align="center"| 2430 | | Glavna dinarska blagajna |align="center"| Pazar |align="right" | 4.600,00 |align="right" | 0,00 |- |align="center"| 2430 | | Glavna dinarska blagajna |align="center"| Pazar |align="right" | 0,00 |align="right" | 4.600,00 |- |align="center"| 6020 | | Prihodi od prodaje robe na malo na... |align="center"| Pazar |align="right" | 0,00 |align="right" | 3.898,29 |- |align="center"| 4760 | | PDV obračunat na promet naplaćen... |align="center"| Pazar |align="right" | 0,00 |align="right" | 701,71 |- |align="center"| 1344 | | Ukalkulisani porez na promet u prometu... |align="center"| Pazar |align="right" | 701,71 |align="right" | 0,00 |- |align="center"| 5010 | | Nabavna vrednost prodate robe na malo |align="center"| Pazar |align="right" | 813,64 |align="right" | 0,00 |- |align="center"| 1349 | | Ukalkulisana razlika u ceni robe... |align="center"| Pazar |align="right" | 3.084,65 |align="right" | 0,00 |} == Analitička kartica == Analitička kartica je dokument koji prikazuje sve promene na jednom računu (kontu). Primer analitičke kartice za račun (konto) – 4330 dobavljači u zemlji {| class="wikitable" |- !width="100px" align="center"| '''Datum naloga''' !width="100px" align="center"| '''Datum<br />dokumenta''' !width="100px" align="center"| '''Broj<br />dokumenta''' !width="150px" align="center"| '''Tip naloga''' !width="100px" align="center"| '''Broj naloga''' !width="100px" align="center"| '''Duguje''' !width="100px" align="center"| '''Potražuje''' !width="100px" align="center"| '''SALDO''' |- || 21.04.2011. || 21.04.2011. || 1 || Ulazni računi || 902 |align="right"| 0,00 |align="right"| 1.000,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| -1.000,00 |- || 19.05.2011. || 19.05.2011. || 9 || Ulazni računi || 1344 |align="right"| 0,00 |align="right"| 2.000,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| -3.000,00 |- || 24.05.2011. || 24.05.2011. || 9 || Izvodi || 1345 |align="right"| 4.000,00 |align="right"| 0,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| 1.000,00 |- || 24.05.2011. || 24.05.2011. || 9 || Ulazni računi || 1350 |align="right"| 0,00 |align="right"| 1.000,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| 0,00 |- || 24.05.2011. || 24.05.2011. || 2 || Izvodi || 1351 |align="right"| 500,00 |align="right"| 0,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| 500,00 |- || 01.06.2011. || 01.06.2011. || 9 || Izvodi || 1359 |align="right"| 1.500,00 |align="right"| 0,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| 2.000,00 |- || 01.06.2011. || 01.06.2011. || 7777 || Ulazni računi || 1661 |align="right"| 0,00 |align="right"| 3.000,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| -1.000,00 |- || 02.06.2011. || 02.06.2011. || 987 || Ulazni računi || 1662 |align="right"| 0,00 |align="right"| 500,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| -1.500,00 |- || 06.06.2011. || 06.06.2011. || 8888 || Ulazni računi || 1768 |align="right"| 0,00 |align="right"| 1.000,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| -2.500,00 |- || 06.06.2011. || 06.06.2011. || 999 || Izvodi || 1817 |align="right"| 4.000,00 |align="right"| 0,00 |bgcolor="#AAB5DC" align="right"| 1.500,00 |} == Glavna knjiga == Glavna knjiga je dokument koji prikazuje sve promene na svim računima (kontima). Glavna knjiga mora da bude u ravnoteži, odnosno ukupan zbir upisa na dugovnoj i potražnoj strani mora da bude isti. == Vanjske veze == {{Commonscat|Accounting}} * [http://www.uvra.net/index.php UVRA - Udruženje vlasnika računovodstvenih agencija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204220011/http://www.uvra.net/index.php |date=2011-12-04 }} * [http://www.srrs.rs/ SRRS – Savez računovođa i revizora Srbije] * [http://www.poreskisavetnik.com/ Poreski savetnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723095652/http://www.poreskisavetnik.com/ |date=2008-07-23 }} * [http://www.kontograf.hr/hr.html Računovodstvena agencija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124182353/http://kontograf.hr/hr.html |date=2011-11-24 }} * [https://www.qg.rs/ web aplikacija/program za knjigovodstvo] * [http://www.mojknjigovodja.rs/ Moj knjigovodja - portal za knjigovođe i privrednike] [[Kategorija:Knjigovodstvo]] [[Kategorija:Financije]] 8klv2plpe9m7m3lc9w0xk7lcjcqmklf 0 143637 42600638 42396815 2026-05-21T10:37:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600638 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kraljevska krv |ime =Evdokija Ingerina |titula =[[Popis rimskih i bizantskih carica|Carica]] [[Bizantsko Carstvo|Bizantskog Carstva]] |slika =Solidus-Basil_I_with_Constantine_and_Eudoxia-sb1703.jpg |opis =Evdokija sa sinom Konstantinom, i Vasilije. |succession =bizantska carska supruga |vladavina =24. septembar 867 – 882 |supružnik =[[Mihajlo III (vizantijski car)|Mihailo III]] (kao ljubavnica)<br />[[Vasilije I Makedonac|Vasilije I]] |potomstvo =Konstantin<br />[[Lav VI Mudri|Lav VI]]<br />[[Stefan I Carigradski|Patrijarh Stefan I]]<br />[[Aleksandar (vizantijski car)|Aleksandar]]<br />Ana Porfirogenita<br />Helena Porfirogenita<br />Marija Porfirogenita |kuća =[[Makedonska dinastija|Makedonska]] |kuća-tip=Dinastija |otac =Inger, varjaški gardist |majka =žena iz porodice Martiniakoi |datum rođenja =cca. 840 |datum smrti =cca. {{death year and age|882|840}} |mjesto sahrane =[[Crkva Svetih apostola]], [[Istanbul|Carigrad]] }} '''Eudokija''' ili '''Evdokija Ingerina''' ({{lang-el|Ευδοκία Ιγγερίνα}}) (cca. 840 – cca. 882) bila je supruga [[Bizantsko Carstvo|bizantskog]] cara [[Vasilije I Makedonac|Vasilija I]], poznata i kao ljubavnica njegovog prethodnika [[Mihajlo III (vizantijski car)|Mihaila III]] te kao majka careva [[Lav VI Mudri|Lava VI]] i [[Aleksandar (vizantijski car)|Aleksandra]] i carigradskog patrijarha [[Stefan I Carigradski|Stefana I]]. Eudokija je bila kćerka Ingera, [[Varjazi|varangijskog]] (varjaškog) gardista u carskoj službi. Majka joj je bila Martinakia, u dalekom rodu sa carskom porodicom.<ref>Cyril Mango, "Eudocia Ingerina, the Normans, and the Macedonian Dynasty," ''Zbornik radova Vizantoloskog Instituta'', XIV-XV, 1973, 17-27.</ref> Njen najbliži rod su bili [[vizantijsko ikonoborstvo|ikonoborci]] te je bila u nemilosti carice [[Teodora (9. vijek)|Teodore]]. Oko 855. je postala ljubavnicom njenog sina Mihaila III, što je izazvalo bijes carice majke i moćnog ministra Teokistosa. Mihailo je, nastojeći smiriti skandal, Eudokiju dao udati za svog prijatelja Vasilija; sa njom je nastavio ljubavnu vezu, a da bi Vasiliju ublažio poniženje, dozvolio mu je ljubavnu vezu sa vlastitom sestrom Teklom. Evdokija je 866. rodila sina Lava, a potom 867. i Stefana. Iako su službeno bila Vasilijeva djeca, javnost, pa i sam Vasilije su u to sumnjali. Njen najmlađi sin Aleksandar je, s druge strane, rođen nakon Mihailovog ubistva, pa se smatra Vasilijevim sinom. Deset godina nakon početka Vasilijeve vladavine, započela je novu ljubavnu vezu s jednim čovjekom. Kada je to doznao, Vasilije ga je dao prisilno zarediti. Nedugo prije smrti je odabrala [[Teofano Martiniake|Teofano]] za suprugu svom sinu Lavu. {{s-start}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[Eudokija Dekapolitissa]]}} {{s-ttl|title=[[Popis bizantskih carica|Bizantska carica-supruga]]|years=867–882}} {{s-aft|after=[[Teofano Martiniake]]}} {{s-end}} == Literatura == * ''The [[The Oxford Dictionary of Byzantium|Oxford Dictionary of Byzantium]]'', Oxford University Press, 1991. * [[Cyril Mango]], "Eudocia Ingerina, the Normans, and the Macedonian Dynasty," ''Zbornik radova Vizantoloskog Instituta'', XIV-XV, 1973, 17-27. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#BasileiosIdied886B Her listing along with her husband in "Medieval lands" by Charles Cawley.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610052028/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#BasileiosIdied886B |date=2017-06-10 }} {{Lifetime|840|882|Ingerina, Eudokia}} [[Kategorija:Istočnorimske carice]] [[Kategorija:Makedonska dinastija]] m368wqbnalh7y17e3zw702r1ma62028 0 149169 42600637 42249680 2026-05-21T10:37:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600637 wikitext text/x-wiki '''Evdokija Bajana''' (? - 12. april 901) je bila [[Bizantsko Carstvo|bizantska]] carica, odnosno treća supruga [[popis bizantskih careva|cara]] [[Lav VI Mudri|Lava VI Mudrog]]. Prema ''Theophanes Continuatusu'', bila je rodom iz [[Opskion|Opskijske teme]] ([[Bitinija]] i [[Paflagonija]], odnosno sjeverozapadna Anadolija). Za cara se udala u proljeće 900. godine, nedugo nakon smrti prethodne carice [[Zoe Zaucena|Zoe Zaucene]]; tako brzo vjenčanje je bilo protiv pravila tadašnje [[Vaseljenska patrijaršija|Crkve]], te je Lav VI morao tražiti posebno dopuštenje od patrijarha [[Antonije II Carigradski|Antonija II]]. Lavov motiv za taj potez je, prije svega, bilo nastojanje da što brže dobije muškog nasljednika, s obzirom da su mu prethodne dvije supruge (koje je nadživio), rodile samo kćeri. Evdokija je sljedeće godine umrla prilikom rađanja, a njeno dijete je u historijskim izvorima zabilježeno kao mrtvorođenče. Tekst ''De Ceremoniis'' [[konstantin Porfirogenit|cara Konstantina VII]], pak navodi da je dijete preživjelo dovoljno dugo da bi ga se nazvalo Vasilije. {{S-start}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[Zoe Zaucena]]}} {{s-ttl|title=[[Popis bizantskih carica|Bizantska carica]]|years=900&ndash;901}} {{s-aft|after=[[Zoe Karbonopsina]]}} {{S-end}} == Vanjske veze == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#LeonVIdied912B Her listing along with her husband in "Medieval lands" by Charles Cawley. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610052028/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#LeonVIdied912B |date=2017-06-10 }} {{DEFAULTSORT:Baiana, Eudokia}} [[Kategorija:Rođeni u 9. vijeku]] [[Kategorija:Umrli 901.]] [[Kategorija:Istočnorimske carice]] [[Kategorija:Makedonska dinastija]] ih12r15kii72x5z7h25s79l92ix61i1 0 154459 42600634 42498133 2026-05-21T10:02:24Z ~2026-29948-88 355175 42600634 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = José Mourinho | slika = José Mourinho 20250206 (1).jpg | punoime = José Mário dos Santos Mourinho Félix | nadimak = ''The Special One'', ''Mou'' | datumrođenja = [[26. siječnja]] [[1963.]] | rodnigrad = {{flagicon|POR}} [[Setúbal]] | rodnadržava = [[Portugal]] | datumsmrti = | gradsmrti = | državasmrti = | nacionalnost = [[Portugalci|Portugalac]] | državljanstvo = {{flagicon|POR}} [[portugal]]sko | visina = 1.74m | pozicija = središnji vezni | trenutniklub = | brojnadresu = | datumimjestodebija = | omladinskegodine = | omladinskipogoni = | godine1 = 1980 - 1982 | klubovi1 = {{flagicon|POR}} [[Rio Ave F.C.|Rio Ave]] | nastupi(golovi)1 = 16 (2) | godine2 = 1982 - 1983 | klubovi2 = {{flagicon|POR}} [[C.F. Os Belenenses|Belenenses]] | nastupi(golovi)2 = 16 (2) | godine3 = 1983 - 1985 | klubovi3 = {{flagicon|POR}} [[G.D. Sesimbra]] | nastupi(golovi)3 = 35 (1) | godine4 = 1985 - 1987 | klubovi4 = {{flagicon|POR}} [[Comércio e Indústria|CeI]] | nastupi(golovi)4 = 27 (8) | reprezentacija = | nacionalnegodine1 = | nacionalneekipe1 = | nacionalninastupi(golovi)1 = | nacionalnegodine4 = | nacionalneekipe4 = | nacionalninastupi(golovi)4 = | trenergodine = | trenerklubovi = {{Dva stupca | 2000 | {{flagicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]] | 2001 – 2002 | {{flagicon|POR}} [[União de Leiria]] | 2002 – 2004 | {{flagicon|POR}} [[FC Porto|Porto]] | 2004 – 2007 | {{flagicon|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | 2008 – 2010 | {{flagicon|ITA}} [[FC Internazionale Milano|Inter Milan]] | 2010 – 2013 | {{flagicon|ŠPA}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | 2013 – 2015 | {{flagicon|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | 2016 – 2018 | {{flagicon|ENG}} [[Manchester United]] | 2019 – 2021 | {{flagicon|ENG}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | 2021 – 2024 | {{flagicon|ITA}} [[A.S. Roma|Roma]] | 2024 – 2025| {{flagicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (fudbal)|Fenerbahçe]] | 2025 – 2026 | {{flagicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]] }} | zadnjiuređaj = 18.9.2025 }} {{commonscat|José Mourinho}} '''José Mário dos Santos Mourinho Félix''' ([[Setúbal]], [[26. 1.|26. siječnja]] [[1963]].) je [[portugal]]ski nogometni trener i bivši igrač, aktualni trener [[S.L. Benfica|Benfice]]. U medijima je znan kao '''"The Special One"'''. Prema brojnim kritičarima i fanovima, Mourinho se smatra jednim od najboljih trenera svih vremena. Iako je započeo karijeru kao igrač, vrlo se brzo prebacio na trenerski posao. Nakon što je tijekom [[1990-e|1990-ih]] radio kao pomoćni trener i trener mladih ekipa, Mourinho se zaposlio kao prevoditelj Sir [[Bobby Robson|Bobbyja Robsona]], koji je radio kao trener [[Sporting Clube de Portugal|Sportinga]], [[FC Porto|Porta]] i [[F.C. Barcelona|Barcelone]]. U [[katalonija|katalonskom]] je klubu ostao i nakon Robsonova odlaska te je radio zajedno s njegovim nasljednikom [[Louis van Gaal|Louisom van Gaalom]]. Nakon posvećivanja trenerskoj karijeru, Mourinho je imao velikog, ali kratkoročnog uspjeha u [[S.L. Benfica|Benfici]] i [[União de Leiria|U.D. Leiriji]]. Godine [[2002]]. vratio se u Porto, ovaj put kao glavni trener, te je [[2003]]. s klubom osvojio [[Primeira Liga|prvenstvo]], [[Taça de Portugal|kup]] i [[UEFA Europska Liga|UEFA Kup]]. Godine [[2004]]. obranio je naslov prvaka i doveo Porto na vrh Europe, osvojivši [[UEFA Liga prvaka|Ligu prvaka]]. Sljedeće godine odlazi u [[Chelsea F.C.|Chelsea]] s kojim osvaja dva prvenstva [[2005]]. i [[2006]]. godine. Iako je često izazivao kontroverze zbog svojih javnih istupa i arogantnosti, Mourinhovi uspjesi donijeli su mu svjetski renome. Godine [[2008]]. odlazi u [[Italija|talijansku]] [[Seria A|Seriju A]] gdje potpisuje trogodišnji ugovor s [[FC Internazionale Milano|Interom]]. Nakon samo tri mjeseca osvojio je svoj prvi trofej, [[Supercoppa Italiana|superkup]], a sezonu je završio osvajanjem prvenstva. Sljedeće sezone Mourinho je osvojio prvu trostruku krunu u talijanskoj povijesti, osvojivši prvenstvo, [[Coppa Italia|kup]] i Ligu prvaka, izbacivši tada nepobjedivu [[F.C. Barcelona|Barcelonu]] u polufinalu. Mourinho je tako postao tek treći trener u povijesti koji je Ligu prvaka osvojio s dvije različite ekipe, uz [[Ernst Happel|Ernsta Happela]] i [[Ottmar Hitzfeld|Ottmara Hitzfelda]]. Godine [[2010]]. postao je prvi dobitnik [[FIFA Ballon d'Or|FIFA-ine Zlatne lopte]] za trenera, a u svibnju iste godine potpisao je četverogodišnji ugovor s [[Real Madrid CF|Real Madridom]], s kojim je [[2011]]. osvojio [[Copa del Rey|kup]], prvi put nakon [[1993]]. {{Authority control}} {{Životni vijek|1963||Mourinho, José}} [[Kategorija:Portugalski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbalski treneri]] [[Kategorija:Treneri Real Madrida]] 4vby8iag7c30kjtu1nezk2xatlhbd77 0 154870 42600604 41422344 2026-05-21T00:24:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600604 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac |ime=Enver Kazaz |mjesto_rođenja=[[Kamenica (Ilijaš)|Kamenica]], [[NR BiH]], [[FNRJ]] |datum_rođenja={{birth year and age|1962}} |alma_mater=Filozofski fakultet u Sarajevu |zanimanje=filolog, esejist, publicist, sveučilišni nastavnik |žanr=historija književnosti, [[književna kritika]] }} '''Enver Kazaz''' ([[Ilijaš]], 15. januara [[1962]].), [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] teoretičar književnosti. Završio je studij na Odsjeku za južnoslavenske književnosti Filozofskog fakulteta u [[Sarajevo|Sarajevu]] [[1985]]. Pohađao je postdiplomski studij na [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkom fakultetu u Beogradu]], gdje je odbranio magistarski rad pod nazivom: Poezija Muse Ćazima Ćatića – književno naslijeđe i duh moderne [[1991]]. Doktorsku disertaciju pod nazivom: Bošnjački roman XX vijeka odbranio je na Filozofskom fakultetu u Sarajevu [[2000]]. Radio je u Institutu za književnost u Sarajevu u periodu [[1986]]-[[1992]]. Na Odsjeku za književnosti naroda BiH Filozofskog fakulteta u Sarajevu radi od [[1996]]. Profesor je za područja bosanskohercegovačke i hrvatske književnosti i komparativne južne slavistike. Enver Kazaz bavi se književnom historijom, [[Književna kritika|književnom kritikom]], historijom književnosti i političkom publicistikom. Objavio je i priredio veći broj knjiga, radova, ogleda i studija u brojnim časopisima i zbornicima (''Izraz'', ''Lica'', ''Život'', ''Diwan'', ''Sarajevske sveske'', ''Bosna franciscana''). Bio je glavni urednik u izdavačkoj kući Zoro i glavni urednik časopisa ''Lica'', te član redakcije časopisa ''Književna revija'' i časopisa Sarajevske sveske. Član je [[P.E.N.]] Centra Bosne i Hercegovine. == Bibliografija == *''Musa Ćazim Ćatić – književno naslijeđe i duh moderne'', Centar za kulturu, Tešanj 1997. {{COBISS.BH|id=1188887}}. *''Morfologija palimpsesta'', Centar za kulturu, Tešanj 1999. {{COBISS.BH|id=7385606}}. *''Antologija bosanskohercegovačke pripovijetke XX vijeka'' (koautori [[Ivan Lovrenović]] i Nikola Kovač, Alef, Sarajevo 2000. {{COBISS.BH|id=7319558}}. *''Bošnjački roman XX vijeka'', Naklada Zoro, Zagreb-Sarajevo 2004. {{COBISS.BH|id=13602310}}. *''Neprijatelj ili susjed u kući'', Rabic, Sarajevo 2008. {{COBISS.BH|id=16559366}}. *''Traži se'', Međunarodni centar za mir, Sarajevo 1996. (poezija). {{COBISS.BH|id=931363}}. == Vanjske veze == *{{NSK ime|000255123}} *{{worldcat id|id=lccn-n00034944}} *[http://d-nb.info/gnd/1146317786 Enver Kazaz] u katalogu [[Njemačka nacionalna knjižnica|Njemačke nacionalne knjižnice]] *[https://lccn.loc.gov/n00034944 Enver Kazaz] u katalogu [[Kongresna biblioteka|Kongresne biblioteke]] *[https://viaf.org/viaf/2755067/ Djela čiji je autor Enver Kazaz] u međunarodnoj normativnoj datoteci [[Virtual International Authority File|VIAF]] *[http://openlibrary.org/authors/OL2485144A/Enver_Kazaz Knjige Envera Kazaza] indeksirane u [[Open Library]] *[http://www.sveske.ba/bs/autori/e/enver-kazaz Tekstovi Envera Kazaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131119150748/http://www.sveske.ba/bs/autori/e/enver-kazaz |date=2013-11-19 }} objavljeni u ''Sarajevskim sveskama'' {{Lista potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1962||Kazaz, Enver}} [[Kategorija:Književni kritičari]] [[Kategorija:Komparatisti]] [[Kategorija:Filolozi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Publicisti]] [[Kategorija:Politički komentatori]] syk55s8711pcffmwb8iwwfxlf8ooz1k 0 169822 42600508 41824141 2026-05-20T12:50:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600508 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | tip = c/b | naslov = Divna nedjelja | slika = Subarashiki nichiyobi poster.jpg | režija = [[Akira Kurosawa]] | producent = [[Sojiro Motoki]] | scenario = Akira Kurosawa <br /> [[Keinosuke Uegusa]] | uloge = [[Isao Numasaki]] <br /> [[Chieko Nakakita]] | distributer = [[Toho]] | premijera = {{Film date|1947|6|25|df=y}} | trajanje = 108 min. | zemlja = {{flagcountry|JPN}}| jezik = [[Japanski jezik|japanski]]| budžet = | muzika = [[Tadashi Hattori]] | awards = | |}} {{nihongo|'''''Divna nedjelja'''''|素晴らしき日曜日|'''''Subarashiki Nichiyōbi'''''}} je [[japan]]ski igrani film snimljen 1947. u režiji [[Akira Kurosawa|Akire Kurosawe]]. Protagonisti su dvoje zaručnika koje odluče nedjelju provesti zabavljajući se u [[Tokijo|Tokiju]] usprkos toga što kod sebe nemaju više od 35 jena. Filmskim historičarima je ''Divna nedjelja'' zanimljiva jer je u njoj Kurosawa na realistični način prikazao teške ekonomske prilike u Japanu u prvim godinama [[Saveznička okupacija Japana|savezničke okupacije]], ali i po neobičnoj narativnoj tehnici kojom se jedan od likova [[obraćanje lika publici|obraća publici]]. == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0039871|title=One Wonderful Sunday}} * [http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:120056~C ''One Wonderful Sunday''] at [[Allmovie]] * [http://www.rottentomatoes.com/m/one_wonderful_sunday/ ''One Wonderful Sunday''] at [[Rotten Tomatoes]] * ''[http://www.jmdb.ne.jp/1947/bw000480.htm One Wonderful Sunday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825105413/http://www.jmdb.ne.jp/1947/bw000480.htm |date=2011-08-25 }}'' {{ja icon}} at the [[Japanese Movie Database]] * [http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/onewonderfulsundaynrkempley_a0caf5.htm ''One Wonderful Sunday'' review] by [[Rita Kempley]], ''[[The Washington Post|Washington Post]]'' Staff Writer, 5 September 1986. {{Kurosawa}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Romantični filmovi]] b2uuus0el2vz3gm40ge45c83ba9ec80 0 187358 42600515 42511441 2026-05-20T14:01:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600515 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Crucuno dolmen.jpg|mini|Domen u [[Crocuno]]u, [[Plouharnel]], [[Bretanja]], [[Francuska]].]] [[Datoteka:Paulnabrone.jpg|mini|Domen u [[Poulnabrone]]u, [[Clare (grofovija)|County Clare]], [[Irska]].]] '''Dolmen''' ([[bretonski jezik]]: "kameni stol"<ref>Prvi je ovaj pojam koristio [[Napoleon]]ov oficir i kolekcionar svega [[Kelti|keltskog]], [[Théophile Corret de la Tour d'Auvergne]], u svom djelu "Podrijetlo [[Gali|Gala]]" (''Origines gauloises'')</ref>) ili '''dvoranska grobnica''', '''cromlech''' i '''quoit''' ([[velški jezik|velški]]), '''anta''' ([[portugalski jezik|portugalski]]), '''Hünengrab/Hünenbett''' ([[nemački jezik|njemački]]), '''adamra''' ([[abkazijski jezik]]), '''ispun''' ([[sjeverozapadni kavkaski jezici]]), '''hunebed''' ([[holandski jezik|nizozemski]]), '''dös''' ([[švedski jezik|švedski]]), '''goindol''' ([[korejski jezik|korejski]]) - je vrsta jednoćelijske [[megaliti|megalitske]] grobnice (svetišta ili primitivni [[hram]]ovi), obično od nekoliko uspravnog kamenja ([[menhir]]) koji nose veliki plošni, horizontalno polegnuti, poklopni kamen (trilit, ili ploča). Mogu se pronaći širom svijeta, a većina datira u rani [[neolit]] (4000.-3000. pr. Kr.). Neki su bili prekriveni zemljom ili manjim kamenjem tako da su tvorili [[tumulus]]e (gomile ili gromile), a nekima je taj pokrov vremenom ispran. ==Tipovi== * Jednostavni dolmen je rani oblik dolmena ili megalitskog groba manjih dimenzija, koji se pojavio u sjevernoj Evropi, u ranim danima razvoja megalitskih spomenika [[Kultura ljevkaste keramike|kulture lijevkastih pehara]] (TBK), oko 3.500. godine p.n.e. * Veliki dolmen je grobno mjesto sa tri ili više završnih kamenova * Poligonalni dolmen čini 5 do 9 devet potpornih kamenova koji oblikuju tlocrt poligonalne komore. Pokriva ih jedan, ponekad posebno veliki završni kamen. Spolja izgrađen ulazni prolaz, iako obavezan, često nije sačuvan. * Prošireni (restangularni) dolmen je specifična vrsta megalita, pravougaonog oblika, sa uspravnim bočnim kamenjem i, obično, dva završna kamena. Termin se posebno koristi u njemačkoj državi Schleswig-Holstein, gdje se prvenstveno javljaju dolmeni sa ovom vrstom tlocrta. Javljaju se i sa trapezoidnim tlocrtima. <gallery> File:Urdolmen-Dammerstorfer-Wald-02-07-2008-264.jpg|Mali dolmen File:Megawal24.jpg|Tlocrt velikog dolmena File:Großsteingrab Dwasieden 19.JPG|Veliki dolmen File:Megawal60.jpg|Tlocrt poligonalnog dolmena </gallery> == Reference == {{izvori}} == Poveznice == {{Commonscat|Dolmens|Dolmen}} * [[Neolitska umjetnost]] * [[Megaliti]] == Vanjske veze == * [http://www.megalithic.co.uk The Megalithic Portal] {{en icon}} * [http://www.megalithicireland.com/index.html Dolmeni u Irskoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200701205053/http://www.megalithicireland.com/index.html |date=2020-07-01 }} {{en icon}} * [http://members.home.nl/jbmeijer/hunepic.htm ''Hunebedden'' u Nizozemskoj] {{nl icon}} * [http://www.megalith.ru/ Ruski megaliti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601185240/http://www.megalith.ru/ |date=2008-06-01 }} {{en icon}} * [http://www.heritage.go.kr/eng/her/her_08.jsp Dolmeni u Koreji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070324210503/http://www.heritage.go.kr/eng/her/her_08.jsp |date=2007-03-24 }} - [[svetska baština|svjetska baština]] {{en icon}} [[Kategorija:Megalitska kultura]] [[Kategorija:Spomenici]] [[Kategorija:Arheologija]] r6xllgk8ya4d8y9s0lmurdlubjlyews 0 196663 42600613 42483820 2026-05-21T03:23:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600613 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Eyjafjallajokull volcano plume 2010 04 18.JPG|thumb|280px|Erupcija vulkana [[18. 4.|18. travnja]] [[2010]].]] '''Erupcija vulkana Eyjafjallajökull 2010.''' odnosi se na seriju znatne [[vulkan]]ske aktivnosti [[Eyjafjallajökull]]a na jugu [[Island]]a tijekom [[2010]]. Bila je to prva erupcija tog vulkana nakon gotovo 200 godina. Seizmička aktivnost započela je već potkraj 2009. te dovela do [[vulkanska erupcija|vulkanske erupcije]] [[20. 3.|20. ožujka]] [[2010]].<ref>{{cite news|title="Eruption in Eyjafjallajökull"|publisher=University of Iceland|author=Institute of Earth Sciences|accessdate=17 April 2010|url=http://www.evropusamvinna.is/page/ies_Eyjafjallajokull_eruption|archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100809185331/www.evropusamvinna.is/page/ies_Eyjafjallajokull_eruption|archivedate=9 August 2010}}</ref> Druga erupcija započela je [[14. 4.|14. travnja]] 2010. i dovela do najvećeg poremećaja [[vazdušni saobraćaj|zračnog prometa]] u povijesti [[Evropa|Europe]] uzrokovanog prirodnom katastrofom. Milijuni putnika ostali su zaglavljeni na zračnim lukama od [[15. 4.|15. travnja]]. == Erupcija == Islanđani su zabilježili Eyjafjallajökullove erupcije [[920]]., [[1612]]. [[1821]]. i [[1823]]., kada je često zabilježen fenomen da se potom dogodila i erupcija susjednog, većeg vulkana, [[Katla]].<ref>{{cite news|title="Iceland prepares for second, more devastating volcanic eruption"|publisher=TimesOnline|author=Roger Boyes|accessdate=17 April 2010|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article7070239.ece|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629105520/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article7070239.ece}}</ref> Islandska meteorološka služba objavila je 2009. da se povećala seizmička aktivnost područja oko Eyjafjallajökulla od 2006. do 2009., kada je zabilježeno 250 manjih zemljotresa.<ref>{{cite web|url=http://www.vedur.is/media/vedurstofan/utgafa/skyrslur/2009/VI_2009_013.pdf |title=Microsoft Word - 013_eyjafjallajok_sg2.docx |format=PDF |date= |accessdate=2010-04-19}}</ref> [[Datoteka:Fimmvordauhals volcano eruption 2010 03 27.jpg|thumb|right|250px|Prolaznici promatraju dim kod Fimmvörðuhálsa]] Potkraj 2009, dogodilo se tisuću manjih [[potres]]a (većinom od magnitude 1–2), oko 7–10 kilometara ispod vulkana.<ref>Veðurstofa Íslands (5 March 2010) {{cite web | title=Jarðskjálftahrina undir Eyjafjallajökli | work=Veðurstofa Ísland (The Meteorological Institute of Iceland)|url=http://www.vedur.is/um-vi/frettir/2010/nr/1831}}</ref> 26. veljače 2010 [[Global Positioning System|GPS]] oprema koju je koristio meteorološki institut Islanda kod farme [[Þorvaldseyri]] u području Eyjafjölla (otprilike 15&nbsp;km južno od lokacije nedavne erupcije<ref name=Fasteignaskra>Measurements made by using maps and measurement tools from Fasteignaskrá Íslandskort {{cite web|title=Fasteignaskrá measurement tools|url=http://www.fasteignaskra.is/pages/943|access-date=2012-12-15|archive-date=2010-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526024534/http://www.fasteignaskra.is/pages/943|dead-url=yes}}</ref>) je pokazala premještanje lokalne zemljine kore 3 centimetara prema jugu, od čega se pomak od 1 centimetara zbio u razdoblju od četiri dana. To je poslužilo kao dokaz da [[magma]] teče ispod kore u komoru s Eyjafjallajökulla a da je pritisak uzrokovao pomak zemljine kore kod farme Þorvaldseyri.<ref>Morgublaðið (26.02.2010) {{cite web |title=Innskot undir Eyjafjallajökli|work=Morgunblaðið|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/02/26/innskot_undir_eyjafjallajokli/}}</ref> Od 3. do 5. ožujka, oko 3,000 zemljotresa je izmjereno na epicentru vulkana, iako je većina bila neprimjetne jačine.<ref>{{cite news |title=Fyrsta háskastigi lýst yfir |work=Morgunblaðið |url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/05/fyrsta_haskastigi_lyst_yfir/}}</ref> Smatra se da je erupcija započela 20. ožujka 2010., između 22:30 i 23:30 po mjesnom vremenu.<ref>{{cite web |title=Eldgosið á Fimmvörðuhálsi |url=http://www.vedur.is/um-vi/frettir/2010/nr/1846/}}</ref><ref>[http://www.grapevine.is/News/ReadArticle/Volcano-Erupts-Under-Eyjafjallajokull Volcano Erupts Under Eyjafjallajökull] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111005113/http://www.grapevine.is/News/ReadArticle/Volcano-Erupts-Under-Eyjafjallajokull |date=2014-01-11 }} Reykjavík Grapevine, March 21, 2010</ref> "Turizam za katastrofe" munjevitom se brzinom proširio oko vulkana nakon erupcije kada su putničke agencije ponudile putovanje ljudima da gledaju erupciju.<ref name="guardian.co.uk" /> Islandska telekominikacijska tvrtka Mila<ref>{{cite web|url=http://www.mila.is/ |title=Forsíða |publisher=Mila.is |date= |accessdate=2010-04-18}}</ref> je postavila tri kamere koje emitiraju snimke erupcija sa [[Valahnúkur]]a, [[Hvolsvöllur]]a i [[Þórólfsfell]]a.<ref>{{cite web |url=http://eldgos.mila.is/ |title=Vefmyndavélar |publisher=Eldgos.mila.is |date= |accessdate=2010-04-18 |archivedate=2010-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100421061923/http://eldgos.mila.is/ |deadurl=yes }}</ref> === Evakuacije === Oko 500 farmera i njihovih obitelji je evakuirano sa područja [[Fljótshlíð]], Eyjafjöll i [[Landeyjar]] preko noći sa 20. na 21. ožujka, a letovi u [[Rejkjavik|Reykjavíku]] su otkazani zbog vulkanske prašine, no navečer 21. ožujka, domaći i međunarodni letovi su ponovno pušteni u opticaj.<ref>[http://www.visir.is/article/20100320/FRETTIR01/946441584 Gos hafið í Eyjafjallajökli], ''Visir'', March 21, 2010</ref><ref>[http://www.icelandair.us/information/media/newslist/detail/item426219/Volcanic_eruption_in_Eyjafjallaglacier_-_flights_to_Iceland_are_on_hold_More/ Volcanic eruption in Eyjafjallaglacier&nbsp;– flights to Iceland are on hold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324045346/http://www.icelandair.us/information/media/newslist/detail/item426219/Volcanic_eruption_in_Eyjafjallaglacier_-_flights_to_Iceland_are_on_hold_More/ |date=2010-03-24 }}. Icelandair. Retrieved March 21, 2010.</ref><ref>{{cite web | title = Fyrsta vél frá Boston í loftið klukkan hálf fimm | work= Vísir | url=http://www.visir.is/article/20100321/FRETTIR01/660839071}}</ref> Stanovnicima riskantne zone područja Fljótshlíð, Eyjafjöll i Landeyjar je dopušten povratak na njihove farme nakon sastanka Odjela za zaštitu javnosti 22. ožujka a plan evakuacije je privremeno obustavljen. 29. ožujka policija je ponovno otvorila sve ceste prema vulkanu. Međutim, nakon druge erupcije, cesta je ponovno zatvorena zbog opasnosti od poplava zbog vulkanske topline kraj obližnjeg ledenjaka i drugih snježnih rezervoara, no cesta je ponovno otvorena 1. travnja.<ref>Morgunblaðið 1. Apríl {{cite web|title=Gosslóðirnar opnaðar aftur|work= Morgunblaðið|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/04/01/gosslodirnar_opnadar_aftur/}}</ref><ref>Eyjan 1. Apríl {{cite web|title=Litlar líkur taldar á öðru gosi við Eyjafjallajökul|work=Eyjan|url=http://eyjan.is/blog/2010/03/30/litlar-likur-taldar-a-odru-gosi-vid-eyjafjallajokul-vegurinn-inn-i-thorsmork-opnadur/|access-date=2012-12-15|archivedate=2010-03-31|archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100331102003/http://eyjan.is/blog/2010/03/30/litlar%2Dlikur%2Dtaldar%2Da%2Dodru%2Dgosi%2Dvid%2Deyjafjallajokul%2Dvegurinn%2Dinn%2Di%2Dthorsmork%2Dopnadur/|deadurl=yes}}</ref><ref>Morgunblaðið 22. Mars 2010 {{cite web |title = Rýmingu aflétt|work=Morgunblaðið |url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/22/rymingu_aflett/}}</ref> === Pukotina === [[Datoteka:Fimmvorduhals second fissure 2010 04 02.JPG|thumb|right|250px|Druga pukotina, zapažena na sjeveru, 2. travnja 2010.]] Pukotina je dugačka 500 metara te ima 10 do 12 eruptirajućih kratera [[lava|lave]] čija temperatura iznosi oko 1,000&nbsp;°C.<ref name="earthice1">{{cite web |url=http://www.earthice.hi.is/page/ies_Eyjafjallajokull_eruption?74,23 |title=Eruption in Eyjafjallajökull |publisher=Earthice.hi.is |date= |accessdate=2010-04-18 |archivedate=2010-03-30 |archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100330054433/http://earthice.hi.is/page/ies_Eyjafjallajokull_eruption |deadurl=yes }}</ref> Erupcija je okarakterizirana kao relativno opasna, sa tipičnom karakteristikom protjecanja lave iz vulkana.<ref>{{cite news |title=Gossprungan um 1 km að lengd |work=Morgunblaðið |url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/21/gossprungan_um_1_km_ad_lengd/}}</ref> Tekuća lava je tekla više od 4,000 metara, sjevero-istočno od pukotine u kanjon Hrunagil.<ref>{{cite news |title=Gosið enn í gangi&nbsp;– Farið að bera á öskufalli |work=Vísir fréttvefur |url=http://www.visir.is/article/20100322/FRETTIR01/633234973}}</ref><ref>Morgunblaðið 22. March 2010 (13:11 GMT) {{cite web | title=Hraunflæði niður í Hrunagil | work=Morgunblaðið | url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/22/hraunflaedi_nidur_i_hrungil/}}</ref><ref>Ríkisútvarpið fréttavefur {{cite web | title = Eldgosið í jafnvægi |work=Rúv|url=http://www.ruv.is/frett/eldgosid-i-jafnvaegi|archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100324104515/www.ruv.is/frett/eldgosid-i-jafnvaegi|archivedate=2010-03-24}}</ref> Prema naznakama, do sredine travnja 2010. je primjećeno da se seizmička aktivnost oko vulkana smanjuje te da je počeo proces ravnoteže.<ref>Veðurstofa Íslands (24 March 2010) {{cite web |title=GPS mælingar | work = Veðurstofa Íslands|url=http://www.vedur.is/skjalftar-og-eldgos/frodleikur/greinar/nr/1847}}</ref> 31. ožujka otvorila se nova pukotina, oko 200 metara sjevero-zapadno od prvotne.<ref name="guardian.co.uk">{{cite web|author=Tom Robbins |url=http://www.guardian.co.uk/travel/2010/apr/03/iceland-erupting-volcano-hyjafjallajoekull |title=Iceland's erupting volcano &#124; Travel |work=The Guardian |date= |accessdate=2010-04-15}}</ref> Geofizičar Magnús Tumi Einarsson je održao novinarsku konferenciju 21. ožujka i objavio da je erupcija mala u usporedbi sa erupcijom vulkana [[Hekla]] 2000. No pošto pukotina nije u blizini glečera, opasnost od većih poplava je minimalna.<ref>{{cite news |title=Eldgosið er lítið |work=Morgunblaðið |url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/21/eldgosid_er_litid/}}</ref> 22. ožujka uočen je vulkanski pepeo kraj područja Fljótshlíð (20–25&nbsp;km sjevero-istočno od lokacije erupcije)<ref name=Fasteignaskra/> i grada Hvolsvöllur (40&nbsp;km sjevero-zapadno od lokacije erupcije)<ref name=Fasteignaskra/>. 22. ožujka eksplozija je izbacila dim vulkana 4&nbsp;km u visinu,<ref>{{cite news |title=Tímabundinn kraftur í gosinu |work=Morgunblaðið |url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/22/timabundinn_kraftur_i_gosinu/}}</ref> a sljedeći dan još jedna eksplozija je izbacila dim do visine od 7&nbsp;km.<ref>Ríkisútvarpið fréttavefur {{cite web | title = Krafturinn ekki aukist | work = RÚV | url = http://www.ruv.is/frett/krafturinn-ekki-aukist|archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100324105017/www.ruv.is/frett/krafturinn-ekki-aukist|archivedate=2010-03-24}}</ref> Znanstvenici su 22. ožujka zabilježili iznenadan porast temperature rijeke Krossá (koja crpi izvor sa ledenjaka Eyjafjallajökull i Mýrdalsjökull) u području Þórsmörk, pošto se temperatura vode povećala za 6&nbsp;°C u razmaku od samo dva sata, što nikada prije nije bilo zabilježeno u povijesti te rijeke.<ref>Meteorological Institute of Iceland: Eruption in Fimmvörðuháls mountain pass {{cite web | title=Elsdgosið í Fimmvörðuhálsi|work=Veðurstofa Ísland|url=http://www.vedur.is/skjalftar-og-eldgos/frodleikur/greinar/nr/1847}}</ref> Farmeri u blizini vulkana su upozoreni da njihova stoka možda pije otrovane izvore vode pune flourida.<ref>Morgunblaðið 23. Mars 2010 {{cite web | title=Ekki mikið af flúor í öskunni | work=Morgunblaðið | url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/23/ekki_mikid_af_fluor_i_oskunni/}}</ref><ref>{{cite web |title=Experimental Acute Sodium Fluoride Poisoning in Sheep: Renal, Hepatic, and Metabolic Effects | work=M. KESSABI, A. HAMLIRI, J. P. BRAUN and A. G. RICO: Département de Toxicologie, Pharmacie et Biochimie, Institut Agronomique et Vétérinaire Hassan II B.P. 6202, Rabat-Agdal, Maroc {dagger}Département de Biochimie et Biophysique, École Nationale Vétérinaire 23, chemin des Capelles, 31076 Toulouse, France | year=1985 | url=http://toxsci.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/5/6part1/1025}}</ref> == Druga erupcija == [[Datoteka:Eruption of Eyjafjallajökull Volcano, Iceland April 17 Detail.jpg|thumb|right|220px|Satelitski snimak NASA-e vulkana]] 14. travnja 2010., nakon kratke stanke, Eyjafjallajökull je ponovno nastavio sa erupcijom, ovog puta u središtu ledenjaka, uzrokujući topljenje leda i poplave, zbog čega je 800 ljudi evakuirano. Cesta kraj rijeke [[Markarfljót]] je na nekim mjestima poplavljena.<ref name="BBC8621581">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8621581.stm |title=Iceland's volcanic ash halts flights in northern Europe |author=Robert Barr |date=15 April 2010 |publisher=BBC News |accessdate=15 April 2010 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nastao je rijedak fenomen: „prljava oluja“ od vulkanskog oblaka koja proizvodi i grmljavinu.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/36645958?GT1=43001 ‘Dirty thunderstorm’: Lightning in a volcano - Slideshows and Picture Stories - NBCNews.com<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/weather/article3889902.ece|title=Dirty thunderstorm shoots lightning from volcano|last=Simons|first=Paul|date=May 8, 2008|publisher=Times Online|accessdate=2010-04-19|location=London|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813142802/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/weather/article3889902.ece}}</ref> Prema procjenama, vulkan je izbacio oko 104 milligrama fluorida po kilogramu pepela. Veoma brzo islandski vulkan postao je europski problem - i to razmjera kakav se ne pamti. Temperatura vulkana je na tone prašine digla visoko u nebo i tamo su zračne struje brzinom i do 200 kilometara na sat počele razvlačiti prašinu prema kontinentu Europe.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5474590,00.html Vulkan zaustavio avione nad Europom]; Deutsche Welle, 16-04-2010.</ref> === Prekid zračnog prometa === Prema nekim procjenama, hladna voda od otopljenog leda ohladila je dijelove lave te ih fragmentirala u [[silicij]]. Manje čestice su izbačene u atmosferu prilikom erupcije, što je opasno za avione u letu.<ref name="Guardian_ash_halts_flights">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/feedarticle/9032564 |title=Iceland's volcanic ash halts flights across Europe &#124; World news &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date=2008-01-23 |accessdate=2010-04-18}}</ref> Vulkanski pepeo i oblak prašine proširio se prvo po sjevernoj, a potom i po srednjoj Europi, zbog čega su mnoge zrakoplovne luke zatvorene na tom području.<ref name=grauniad17>Robert Booth, Dan Milmo, et. al. "[http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/16/volcanic-ash-air-travel-europe Volcanic ash keeps flights across Europe grounded ]", ''[[The Guardian]]'', 16 April 2010</ref><ref name="met_17-4-2010">"[http://www.metoffice.gov.uk/aviation/vaac/data/VAG_1271508253.png Volcanic Ash Advisory ]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''[[Met Office]](UK)'', from London, 17 April 2010 at 12:00</ref> [[Datoteka:Eyjafjallajökull volcanic ash 17 April 2010.png|thumb|left|Vulkanski oblak pepela proširio se Europom i uzrokovao prekid zračnog prometa, 17-04-2010]] [[Datoteka:Eyjafjallajökull volcanic ash 19 April 2010.png|thumb|left|Vulkanski oblak pepela proširio se Europom i uzrokovao prekid zračnog prometa, 19-04-2010]] Naime, oblak od pepela smanjuje vidljivost a malene čestice prašine se teoretski mogu otopiti zbog vručine motora [[turbina|turbine]] te potom stvrdnuti i uzrokovati zatajenje motora.<ref name="Guardian_ash_halts_flights"/> To je bio najveći prekid [[vazdušni saobraćaj|zračnog prometa]] u Europi od [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]].<ref name=SMH2>{{Cite news | title= Qantas cancels flights for a third day | work= [[The Sydney Morning Herald]] | date= 18 April 2010 | url= http://www.smh.com.au/travel/travel-news/qantas-cancels-flights-for-a-third-day-20100418-slv5.html | accessdate= 18 April 2010 | archive-date= 2011-06-05 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110605142411/http://www.smh.com.au/travel/travel-news/qantas-cancels-flights-for-a-third-day-20100418-slv5.html | dead-url= yes }}</ref> Također, mnogi putnici koji diljem svijeta putuju u Europu suočeni su sa otkazanim letovima. [[Međunarodna udruga za zračni prijevoz]] je procjenila da zračna industrija diljem svijeta gubi 148 millijuna € (200 millijuna $) dnevno zbog prekida letova.<ref>{{Cite news |author= Wearden, Graeme |title= Ash cloud costing airlines £130m a day |url= http://www.guardian.co.uk/business/2010/apr/16/iceland-volcano-airline-industry-iata |work= [[The Guardian]] |date= 16 April 2010 |accessdate= 17 April 2010}}</ref> Države koje su zatvorile sve ili dio zrakoplovnih luka su: [[Austrija]], [[Belgija]], [[Belorusija|Bjelorusija]], [[Bosna i Hercegovina]], Bugarska, [[Češka Republika|Češka]], Danska, [[Estonija]], [[Finska]], [[Hrvatska]], Irska, sjever Italije, Latvija, [[Luksemburg]], [[Mađarska]], Nizozemska, [[Nemačka|Njemačka]], [[Poljska]], Rumunjska, Slovačka, [[Slovenija]], [[Srbija]], sjeverna [[Španija|Španjolska]], Švicarska i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]]. Hrvatske vlasti potvrdile su 17. travnja da su privremeno otkazali sve letove sjeverno od 45° [[geografska širina|zemljopisne širine]]. [[Croatia Airlines]] je objavila da gubi 500,000 € dnevno zbog zatvorenog zračnog prometa.<ref name="Cro airlines">{{Cite news |author= |title=Normalizacija: Otvorena i zračna luka u Zagrebu |url=http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/oblaci-pepela-ugrozili-prihode-zrakoplovne-industrije.html |work=Dnevnik.hr |date=18-04-2010|accessdate= 20-04-2010}}</ref> Oblak prašine proširio se tijekom noći [[18. 4.|18. travnja]] na cijeli teritorij Hrvatske na svim visinama, a najveća je koncentracija bila na 7 do 11 kilometara. [[Datoteka:Helsinki-Vantaa departures board 2010-04-18.jpg|right|thumb|200px|[[Helsinki]]: zatvorena zračna luka zbog vulkanske prašine]] Simulacije su pokazale da će rijetki dio oblaka, koji se sastoji od raspršenih i oku nevidljivih čestica vulkanske prašine, nekoliko dana biti iznad većeg dijela Hrvatske, osim iznad južne Hrvatske, priopćili su iz [[Državni hidrometeorološki zavod|DHMZ-a]]. Otvoren je zračni prostor iznad srednjeg i južnog Jadrana, a u skladu s tim, [[21. 4.|21. travnja]] u 9.30 donesena je odluka o otvaranju zračnih luka u [[Dubrovnik]]u, [[Split]]u i [[Zadar|Zadru]].<ref name="Cro airlines"/> 16. travnja 2010., u Europi je otkazano oko 16,000 od ukupno 28,000 dnevnih putničkih letova, a 17. travnja 16,000 od 22,000 letova je otkazano zbog straha od sigurnosti za putnike.<ref name="VoA17April">{{cite web|url=http://www1.voanews.com/english/news/europe/Disrupted-Air-Travel-in-Northern-Europe-for-Third-Full-Day-91209609.html|title=Disrupted Air Travel in Northern Europe for Third Full Day|last=Hennessy|first=Selah|date=17 April 2010|publisher=Voice of America|accessdate=17 April 2010|archivedate=2010-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420052257/http://www1.voanews.com/english/news/europe/Disrupted-Air-Travel-in-Northern-Europe-for-Third-Full-Day-91209609.html|deadurl=yes}}</ref> Nacionalni centar za zračni promet izvijestio je da je to prvi put u povijesti da je prirodna nepogoda prizemljila zrakoplove u Velikoj Britaniji. Zračni prostor bio je otvoren čak i nakon [[napadi 11. septembra 2001.|napada 11. rujna 2001. u SAD-u]].<ref>Aleksandra Vladić; [http://www.jutarnji.hr/video--pepeo-iz-vulkana-na-islandu-paralizirao-zracni-promet-u-europi/717812/ KARTA KAOSA: Zbog vulkanskog pepela sjeverna Europa bez ijednog leta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418200449/http://www.jutarnji.hr/video--pepeo-iz-vulkana-na-islandu-paralizirao-zracni-promet-u-europi/717812 |date=2010-04-18 }}; [[Jutarnji list]], 15-04-2010.</ref> Sveukupno je oko pet milijuna putnika ostalo zaglavljeno na aerodromima jer su im letovi otkazani.<ref>"[http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/news/article7101162.ece Volcanic ash grounds Britain for days to come] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418101406/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/news/article7101162.ece |date=2010-04-18 }}" Times Online, 18 April 2010</ref> Udruga britanskih putničkih zastupnika procjenuje da je u travnju i do milijun Britanaca vjerojatno ostalo zaglavljeno u inozemstvu.<ref>"[http://www.dailyexpress.co.uk/posts/view/169810/Volcano-ash-Now-a-million-Britons-stranded- Volcanic ash: Now a million Britons stranded]" Daily Express, 17 April 2010</ref> Profesor [[Bill McGuire]] je procjenio da bi najpoznatija islandska vulkanska erupcija, ona od [[Laki]]ja koja se dogodila [[1783]].,<ref>"[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061121232204.htm Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows]" ''ScienceDaily'' 22 November 2006</ref> „prekinula zračni promet diljem sjevera Europe na šest mjeseci da se dogodila danas“.<ref>"[http://www.msnbc.msn.com/id/36556083/ns/us_news-environment/ Volcano could mean cooling, acid rain]" MSNBC, 15 April 2010</ref> Tijekom tog razdoblja, nekoliko britanskih zračnih linija su na vlastitu odgovornost poletili sa zračne piste, ali bez putnika, kako bi utvrdili može li avion letjeti po manjim oblacima vukanske prašine. Letovi su protekli bez greške.<ref>[http://thescotsman.scotsman.com/news/-Scots-keep--world.6234203.jp Scots keep world flying in fallout from volcano] The Scotsman</ref> 18. travnja Njemačka je djelomično ponovno otvorila svoj zračni prostor na tri sata kako bi putnici koji su ostali zaglavljeni u [[Portugal]]u mogli sletjeti u Hanover. Nije bilo nikakvih zabilježenih problema.<ref>[http://www.spiegel.de/reise/deutschland/0,1518,689695,00.html Wirrwarr um Flughafen-Schließungen], Spiegel Online, 18 April 2010</ref> [[17. 4.|17. travnja]] 2010., predsjednik njemačke zračne kompanije [[Air Berlin]] je u intervjuu za časopis [[Bild|Bild am Sonntag]] izjavio da nema opasnosti od leta i da je „prijetnja vulkasnke prašine nepostojeća“ jer se zasniva samo na računalnoj simulaciji.<ref name="bild01">{{cite web |url=http://www.bild.de/BILD/news/2010/04/17/flugverbot-ueber-europa/berechtigt-oder-skandal-air-berlin-chef-hunold-erhebt-vorwuerfe.html |title=Ist das Flugverbot berechtigt oder ein Skandal? |language=German |date=17 April 2010 |publisher=''[[Bild|Bild am Sonntag]]'' |accessdate=18 April 2010 |archive-date=2010-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100420162044/http://www.bild.de/BILD/news/2010/04/17/flugverbot-ueber-europa/berechtigt-oder-skandal-air-berlin-chef-hunold-erhebt-vorwuerfe.html }}</ref> Glasnogovornik za tvrtku [[Lufthansa]] je također potvrdio da su njihovi probni letovi protekli bez problema.<ref name="agi02">{{cite web |url=http://www.agi.it/news/notizie/201004181016-cro-rt10003-isalnda_presidente_airberlin_rischio_voli_e_bufala_dei_computer |title=Islanda: Presidente Airberlin, Rischio voli è bufala dei computer |language=Italian |date=18 April 2010 |publisher=''[[Agenzia Giornalistica Italia|AGI]]'' |accessdate=18 April 2010 |archivedate=2010-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100421202048/http://www.agi.it/news/notizie/201004181016-cro-rt10003-isalnda_presidente_airberlin_rischio_voli_e_bufala_dei_computer |deadurl=yes }}</ref> Tijekom svibnja i lipnja 2010. promet se ponovno normalizirao i vratio u opticaj. == Reference == {{izvori|colwidth=30em}} == Vanjske veze == {{Commonscat|2010 eruption series in the Eyjafjallajökull volcanic system}} * [http://www.earthice.hi.is/page/ies_Eyjafjallajokull_eruption?74,23 Informacije o erupciji vulkana Eyjafjallajökull] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100330054433/http://earthice.hi.is/page/ies_Eyjafjallajokull_eruption |date=2010-03-30 }} * [http://en.vedur.is/earthquakes-and-volcanism/earthquakes/myrdalsjokull/ Trenutna seizmička aktivnost oko Eyjafjallajökulla i Mýrdalsjökulla] * Webcams: ** [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100813211229/eldgos.mila.is/eyjafjallajokull-fra-thorolfsfelli/ pogled na Hvolsvelli] ** [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100813211104/eldgos.mila.is/eyjafjallajokull-fra-fimmvorduhalsi/ pogled na Þórólfsfelli] ** [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100813211212/eldgos.mila.is/eyjafjallajokull-fra-valahnjuk/ pogled na Valahnúk] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2010.]] [[Kategorija:Vulkanske erupcije na Islandu|Eyjafjallajökull]] 95z414mo12yg7ewdnxj77vl5m11uiak 0 208872 42600593 42260596 2026-05-20T23:16:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600593 wikitext text/x-wiki '''Elizabeta Šeleva''' ([[Ohrid]], [[1961]].), je makedonska književna kritičarka, književnica i prevoditeljica. Rođena je 1961. godine u Ohridu. Profesor je [[metodologija|metodologije]] i šef Odsjeka za [[komparativna književnost|komparativnu književnost]] na [[Univerzitet Sveti Ćiril i Metodije|Univerzitetu Sveti Ćiril i Metodije]] u [[Skoplje|Skoplju]]. Član je Predsjedništva PEN centra Makedonije do [[2000]]. godine, a Udruženja neovisnih pisaca Makedonije od njegovog utemeljenja [[1994]]. godine. Od [[1995]]. do [[1999]]. godine radila je kao sekretar projekta [[Makedonska akademija umjetnosti i znanosti|Makedonske akademije umjetnosti i znanosti]] "Komparativna studija makedonske književnosti i kulture u 20. stoljeću". Urednica je magazina Naše pismo od [[1998]]. godine. Predaje [[feminizam|feminističku]] literarnu teoriju na Evro-Balkan školi "Rod i politika". Autorica više od 150 tekstova i šest knjiga: Komparativna poetika. Postmodernizam u makedonskoj prozi (1996.), Književnoteorijske studije (1997.), Kulturalni ogledi (2000.), Od dijalogizma do intertekstualnosti (2000.), Zatvorenici dana (2001., [[e-knjiga]]), Otvoreno pismo. Studije o makedonskoj književnosti i kulturi (2003.). Na makedonski prevela knjige R. Močnika, G. Tevzadze, K. Poppera i J.B, Dom (2005.). == Bibliografija == * Postmodernizam u makedonskoj prozi (1996.) * Književnoteorijske studije (1997.) * Kulturalni ogledi (2000.) * Od dijalogizma do intertekstualnosti (2000.) * Zatvorenici dana (2001, e-knjiga.) * Otvoreno pismo. Studije o makedonskoj književnosti i kulturi (2003.) == Autorski tekstovi u Sarajevskim Sveskama == * Čežnja za sjećanjem * Jednačina pisma selice * Katahrestički čitajući Sarkanjca * Kome je i kakva pesma oporuka? - par utisaka o tranziciji i makedonskoj poeziji * Komentar za najnoviju knjigu pesama Lidije Dimkovske * Kuća i nelagoda * Kuća i/ili izdomljavanje * Ljubav kao biografija i domovina - domopis starih mirisa i "Snijeg u Kazablanki" Kice Barxijeve Kolbe * Ljudi i adrese ¹ Navedeni tekstovi mogu se naći na internetskoj adresi sveske.ba == Vanjske veze == * [http://www.womenngo.org.rs/sajt/sajt/saopstenja/razgovori/elizabeta_seleva.htm Womenngo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803052421/http://www.womenngo.org.rs/sajt/sajt/saopstenja/razgovori/elizabeta_seleva.htm |date=2010-08-03 }} * [http://www.site.zenskestudie.edu.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=226&Itemid=41 Ženske studije]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.scribd.com/doc/16288644/Mahmoud-Darwish-Elizabeta-eleva Scribd] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Makedonski pisci]] q9c3nogp00i8zht4llx90c4momge6yx 10 219253 42600529 1748780 2026-05-20T15:17:40Z Edgar Allan Poe 29250 42600529 wikitext text/x-wiki [[File:Increase2.svg|{{{size|11px}}}|alt={{{1|Increase}}}|link=|{{{1|Increase}}}]]<noinclude> == Povezano == * {{tl|Pad}} * {{tl|Nema promjene}} [[Kategorija:Slikovni šabloni]] </noinclude> jcwi0a0ll3zzb4x60blbukljwqfg10w 0 230387 42600605 42406399 2026-05-21T00:54:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600605 wikitext text/x-wiki '''Episkopska konferencija svih kanonskih pravoslavnih episkopa Okeanije''' okuplja [[Pravoslavlje|pravoslavne]] [[episkop]]e [[Vaseljenska patrijaršija|Vaseljenske]], [[Antiohijska pravoslavna crkva|Antiohijske]], [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske]], [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske]], [[Rumunska pravoslavna crkva|Rumunske]], [[Bugarska pravoslavna crkva|Bugarske]] i [[Gruzijska pravoslavna crkva|Gruzijske patrijaršije]] na teritoriji [[Okeanija|Okeaniju]] i [[Istočna Azija|istočne Azije]]. Osnovana je u skladu je sa odlukama Četvrte predsaborske svepravoslavne konferencije održane [[2009]]. u [[Šambezi]]ju. Slične episkopske konferencije osnovane su u [[Pravoslavna episkopska konferencija Nemačke|Nemačkoj]], [[Pravoslavna episkopska konferencija Austrije|Austriji]], [[Pravoslavna episkopska konferencija Švajcarske|Švajcarskoj]] i [[Skupština pravoslavnih episkopa Francuske|Francuskoj]].<ref>[http://www.vesti-online.com/Dijaspora/drzava/Nemacka/Vesti/36176/Episkopske-konferencije-pokazuju-jedinstvo-Pravoslavlja Vesti online / Dijaspora / Nemačka / Vesti / Episkopske konferencije pokazuju jedinstvo Pravoslavlja]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 5. 4. 2013.</ref> Cilj episkopskih konferencija je pokazivanje jedinstva [[Pravoslavna crkva|Pravoslavne crkve]] u dijaspori, razvijanje zajedništva među crkvama u svim oblastima pastirskog služenja, posebno po pitanjima duhovnog staranja za bolesnike, zatvorenike i podržavanje liturgijskog blagodatnog života u celini. U nadležnosti episkopskih konferencija je i izučavanje i određivanje kanonskog statusa crkvenih opština koje nemaju jasan odnos prema pravoslavnim pomesnim crkvama. Sve odluke Episkopskih konferencija donose se [[konsenzus]]om. Episkopske konferencije nemaju administrativna i kanonska ovlašćenja i ne ograničavaju prava eparhijskih arhijereja u dijaspori. == Sastanci == U nedelju [[17. oktobar|17. oktobra]] [[2010]]. godine u sabornoj crkvi [[Blagovesti|Blagovesti Presvete Bogorodice]], sedištu Arhiepiskopije Konstantinopoljske crkve u Australiji i Novom Zelandu, nakon gotovo dve decenije, ponovo su se okupili predstojatelji svih pomesnih pravoslavnih crkava Australije i Okeanije. Liturgijsko sabranje predvodio je predstojatelj [[Vaseljenska patrijaršija|Vaseljenske patrijaršije]] u Australiji, Njegovo visokopreosveštenstvo arhiepiskop Stilijanos, a sasluživali su episkopi svih Pravoslavnih crkava koji svoje sedište imaju na Petom kontinetu: arhiepiskop Pavle ([[Antiohijska patrijaršija]]), episkop Agapit ([[Ruska patrijaršija]]), episkop [[Irinej Dobrijević|Irinej]] ([[Srpska patrijaršija]]), episkop Mihajlo ([[Rumunska patrijaršija]]), te mitropolit Novog Zelanda Amfilohije ([[Konstantinopoljska patrijaršija]]), kao i vikarni episkopi arhiepiskopa Stilijanosa: episkop derviški Jezekilj, episkop apolonijski Serafim i episkop dorilejski Nikandros. Na svetoj liturgiji takođe je sasluživalo mnogobrojno [[prezviter]]stvo i [[đakon]]stvo iz svih jurisdikcija.<ref>[http://www.soc.org.au/sr/%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/2098-%D0%A1%D0%B0%D0%BE%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D1%81%D0%B0-%D0%9F%D1%80%D0%B2%D0%B5-%D0%95%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B5-%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5-%D1%81%D0%B2%D0%B8%D1%85-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%85-%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B0-%D0%9E%D0%BA%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B5 Saopštenje sa Prve Episkopske Konferencije svih kanonskih pravoslavnih episkopa Okeanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110329201337/http://www.soc.org.au/sr/%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/2098-%D0%A1%D0%B0%D0%BE%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D1%81%D0%B0-%D0%9F%D1%80%D0%B2%D0%B5-%D0%95%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B5-%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5-%D1%81%D0%B2%D0%B8%D1%85-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%85-%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B0-%D0%9E%D0%BA%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B5 |date=2011-03-29 }}, Pristupljeno 5. 4. 2013.</ref> Ponovni sastanak članova druge Episkopske konferencije svih kanonskih pravoslavnih episkopa Okeanije održan je u [[Sidnej]]u, dana [[16. oktobar|16]]. i [[17. oktobar|17. oktobra]] [[2011]]. godine, pod predsedavanjem, -{''[[ex officio]]''}-, Njegovog visokopreosveštenstva arhiepiskopa Stilijana. Konferencija je otvorena molitvom u sedištu Grčke pravoslavne arhiepiskopije u [[Redfern]]u.<ref>{{Cite web |title=Saopštenje za javnost Druge episkopske konferencije Okeanije |url=http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_druge_episkopske_konferencije_okeanije |access-date=2013-06-29 |archive-date=2011-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020141025/http://spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_druge_episkopske_konferencije_okeanije |dead-url=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Pravoslavne episkopske konferencije|Okeanija]] [[Kategorija:Pravoslavlje u Australiji]] [[Kategorija:Pravoslavlje na Novom Zelandu]] 5112oat6fy1ojyd6npxqj7l801hxdxz 0 230573 42600632 42559382 2026-05-21T08:33:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600632 wikitext text/x-wiki {{vojni avion (SR) |ime = Jurofajter tajfun |slika =Eurofighter Typhoon 02.jpg |opis_slike = Jurofajter tajfun |širina_slike = 290px |namena = Višenamenski [[lovački avion]] |posada = 1 |proizvođač = <div> [[Jurofajter korporacija]]<br /> holding firmi iz<br /> država kooperanata:<br /> {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}<br /> {{Zastava|Nemačka}}<br /> {{Zastava|Italija}}<br /> {{Zastava|Španija}} </div> |prvi_let = [[27. mart]] [[1994]]. |uveden_u_upotrebu = [[4. avgust]] [[2003]]. |status = U operativnoj upotrebi |broj_primeraka = >260 |dužina = 15,96 |razmah_krila = 10,95 |visina = 5,28 |površina_krila = 51,2 |prazan = 11.150 |poletna = 16.000 |maksimalna_težina = 23.500 |težina_naoružanja = 7.500 |TMM = dva [[Turbomlazni motor|turbomlazna motora]] Jurodžet EJ200 s naknadnim sagorevanjem |TMMpot = 60 / 90 |brzina_krstarenja = 2.495 |radijus_kretanja = 601 |dolet = 3.790 |plafon_leta = 19.810 |brzina_penjanja = 18.900 }} [[Datoteka:Eurofighter Typhoon @ Farnborough Airshow, July 2008 01.jpg|<center>Jurofajter u demonstracionom letu, na vazduhoplovnoj izložbi u Fanborou [[2008]]. godine, u oštrom manevru sa maksimalnim [[Faktor aerodinamičkog opterećenja|faktorom aerodinamičkog opterećenja]].</center>|desno|mini|300px]] [[Datoteka:A Eurofighter Typhoon awaits take-off clearance at the end of runway 30, RNAS Culdrose. - geograph.org.uk - 84941.jpg|<center>„Tajfun“ na poletanju</center>|desno|mini|300px]] [[Datoteka:Euro consortium roundel.svg|<center>Logo konzorcijuma aviona Jurofajter, simbolizuje zastave zemalja učesnica.</center>|desno|mini|205px]] '''Jurofajter tajfun''' ({{jez-eng|Eurofighter Typhoon}}) je manevarski, [[Višenamenski borbeni avion|višenamenski]], dvomotorni [[lovački avion]] [[Mlazni lovac četvrte generacije|četvrte generacije]]. Nastao je kroz saradnju i kooperaciju [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], [[Nemačka|Nemačke]], [[Španija|Španije]] i [[Italija|Italije]]. Namenjen je za vojne potrebe ovih zemalja, kao i za izvoz. Za razvoj i proizvodnju ovog aviona, odgovorna je grupa vazduhoplovnih firmi iz kooperantskih zemalja, okupljenih u okviru holdinga [[Jurofajter (korporacija)|Jurofajter korporacije]] ({{jez-nem|Eurofighter GmbH}}), osnovane [[1986]]. godine. Prvi let [[prototip]]a realizovan je [[27. mart]]a [[1994]]. godine, a u operativnu upotrebu uveden je [[4. avgust]]a [[2003]]. Kao i kod svih ostalih naprednih evropskih projekata tog vremena – [[Avion Rafal|Rafala]], [[JAS 39 Gripen]]a i [[Novi avion|Novog aviona]] – koncepcija „tajfuna“ zasniva se na [[aerodinamika|aerodinamičkoj]] šemi ''kanarda'' i ''delta'' [[krilo|krila]]. „Tajfun“ je veoma agilan avion, poseduje napredne sisteme i smanjenu uočljivost za neprijateljske [[senzor]]e, što ga svrstava u svetski vrh [[Lovački avion|lovačkih aviona]]. Integracija sistema je izvršena na osnovu standarda [[magistrala podataka|magistrale podataka]] [[MIL-1553]], uz podršku preko 80 [[računar]]a, što avionu daje veliku operativnu efikasnost, funkcionalnu pouzdanost, rasterećenje [[pilot]]a od suvišnih radnji i potencijal za dalju nadgradnju. Serijski standard „tajfuna“ zasniva se na pogonu sa dva [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]] Jurodžet EJ200, bez sistema za upravljanje vektorom potiska. Sistem za upravljanje vektorom potiska već je razvijen, a sledi njegovo ispitivanje i konverzija u avione iz serije 3. Za sada su porudžbine izvršile četiri kooperantske države, kao i ratna vazduhoplovstva [[Austrija|Austrije]] i [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]]. Serijska proizvodnja „tajfuna“, podeljena je u tri partije. Standard definicije aviona je projektno i proizvodno razvrstan po partijama i po blokovima, u okviru procesa postepene nadgradnje njegovih sposobnosti. „Tajfun“ je najnapredniji višenamenski borbeni avion nove generacije trenutno dostupan na svetskom tržištu. Početnim planom od 765 i do sada ugovorenih 559 primeraka aviona, „tajfun“ je najveći evropski vojni program saradnje u segmentu visoke tehnologije što značajno jača evropsku vazduhoplovnu i ostalu industriju u globalnoj konkurenciji. Zapošljava više od 100.000 ljudi u 400 kompanija u vodećim zemljama [[Evropa|Evrope]]. ''Jurofajter korporacija'' rukovodi programom, u ime svojih akcionara osnivača sa prometom od 60,7 milijardi evra ([[2006]]). Sa izvozom 72 aviona u [[Saudijska Arabija|Saudijsku Arabiju]], ostvaren je ugovor vredan 4.430 miliona funti (oko 6,4 milijarde evra [[2007]]. godine).<ref>{{Cite web | url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a_tmH4i16wBk&refer=europe | title = Saudis Pay 4.43 Billion Pounds for 72 Eurofighters (Update5) | quote = Saudijska porudžbina | accessdate = 8. 10. 2011. | author = Emmet Oliver and Massoud A. Derhally | date = September 17, 2007 | format = | publisher = Bloomberg | location = | pages = | language = {{en}} }}</ref> == Odvijanje programa == === Razvoj === [[Datoteka:British Aerospace EAP at the Farnborough Air Show, 1986.jpg|<center> ACA na aeromitingu u [[Farnboro]]u ([[London]]), [[1986]]. godine.</center>|desno|mini|250px]] [[Datoteka:Rockwell-MBB X-31 - Paris Air Show 1995.JPEG|X-31 EFM, na izložbi u [[Pariz]]u, [[1995]]. godine.|desno|mini|250px]] [[Datoteka:Eurofighter Typhoon line drawing.svg|<center>Projekcije Jurofajtera tajfuna.</center>|desno|mini|250px]] Početkom [[1980e|osamdesetih]] godina dvadesetog veka, zemlje [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] značajnije su zaostajale u [[Borbeni avion|borbenoj avijaciji]] prve linije, a njihove vazduhoplovne industrije su prekinule kontinuitet razvoja i proizvodnje u domenu naprednih vazduhoplovnih tehnologija. Francuska se zaustavila na avionima [[Miraž 2000]] i [[Miraž 4000]], Ujedinjeno Kraljevstvo na [[Panavija tornado|Panavija tornadu]], dok je Nemačka kupovala američke [[Lovački avion|lovačke avione]]. U SAD su se odvijali napredniji programi [[F-15 igl]] i [[F-16 fajting falkon]] i ''superkrstaš'' [[F-22 raptor]], a u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskom Savezu]], programi aviona [[Su-27]] i [[Mig-29]]. U tom periodu pokrenuta su četiri nova avionska programa u [[Evropa|Evropi]] – program saradnje najmoćnijih zemalja Evrope (kasnije završen kao Jurofajter tajfun), [[Avion Rafal]], koga je razvila Francuska nakon povlačenja iz zajedničkog evropskog programa, [[JAS 39 Gripen]] koji je samostalno finansirala [[Švedska]] uz tehnološku podršku Britanaca i [[Novi avion]] koji je razvijala [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] uz tehnološku podršku Francuza. Sva ova četiri programa zasnivala su se na sličnom konceptu spregnutih ''kanarda'' i ''delta'' [[krilo|krila]], s tim što [[Avion Rafal|Rafal]] i Jurofajter pogone dva [[Vazduhoplovni motor|motora]], a [[JAS 39 Gripen]] i [[Novi avion]] (ne realizovan zbog raspada Jugoslavije) jedan.<ref name="Jurofajter u vektor sajtu"/><ref name="Novi avion, arhiva">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1990/1990%20-%200612.html | title = Novi avion, arhiva | format = {{pdf}} | language = {{en}} | accessdate = 8. 03. 2011.}}</ref><ref name="„Tajfun“ u razvoju">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1986/1986%20-%200940.html | title = „Tajfun“ u razvoju | format = {{pdf}} | language = {{en}} | accessdate = 8. 03. 2011.}}</ref> Prve ideje o formiranju taktičko-tehničkih zahteva i koncepta zajedničkog evropskog aviona potekle su od vodećih evropskih članica [[NATO]]-a – [[Nemačka|Nemačke]], [[Francuska|Francuske]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]]. Međutim, Francuska se ubrzo povukla iz te kooperacije, u želji da plasira vlastitu razvijenu modernu vazduhoplovnu tehnologiju u svoj avion, optimizovan za svoje potrebe, uz maksimalno angažovanje svojih kapaciteta vazduhoplovne industrije. Francuzi su insistirali na dobijanju 50% od svih poslova, a kad to nisu postigli, povukli su se i započeli sopstveni program.<ref name="Jurofajter u vektor sajtu"/> Ujedinjeno Kraljevstvo je [[1971]]. godine definisalo zahtev za novi [[lovački avion]] sa specifikacijom AST 403 koju je izdalo [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije]] [[1972]]. Radilo se o definiciji aviona sa klasičnim konceptom, poznatim kao '''P.96''', koji je prikazan krajem [[1970]]. godine. Na osnovu specifikacija AST 403, Britiš erspejs ({{jez-eng|British Aerospace, BAE}}) je uradio projekte u više varijanti, od kojih je bila usvojena varijanta „laganog [[Lovački avion|lovca]]“ '''P.106B'''. Taj projekat je ispunjavao zahteve ratnog vazduhoplovstva, ali nije imao potencijal za buduću nadgradnju i perspektivu za izvoz.{{efn|Kasnije je ovaj projekat nuđen, u modifikovanim verzijama, mnogim državama pa i [[Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana|Ratnom vazduhoplovstvu i protivvazdušnoj odbrani]] SFRJ, kao rešenje za [[Novi avion]]. Na kraju nije došlo do njegove realizacije pošto nije bio napredan i perspektivan - zato jer se zasnivao na klasičnim rešenjima i tehnologijama.}} Kao rezultat tog nastojanja, nakon sporazuma Velike Britanije, Zapadne Nemačke i Italije, u aprilu [[1982]]. godine pokrenut je program razvoja eksperimentalnog ''agilnog borbenog aviona'' ({{jez-eng|Agile Combat Aircraft}}) ACA. Ovaj avion je bio sličan britanskom '''P.110''', sa delta [[krilo]]m dvostruke strele (''trisonično''), ''kanardom'' i dvostrukim vertikalnim repom. Pogon ACA se sastojao od dva motora modifikovane verzije RB199. Kada su nemačka i italijanska vlada povukle svoju finansijsku podršku ovom projektu, Ujedinjeno Kraljevstvo se složilo da samo snosi sve troškove. U maju [[1983]]. godine, Britiš erspejs je potpisao ugovor sa Ministarstvom odbrane za razvoj i proizvodnju eksperimentalnog aviona, demonstratora novih tehnologija ACA (istovremeno su ga zvali i EAP – {{jez-eng|Experimental Aircraft Programme}}), koji je poleteo [[1986]].<ref name="Jurofajter u vektor sajtu"/><ref>{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1986/1986%20-%200940.html | title = EAP | format = {{pdf}} | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref><ref name="Jurofajter tajfun višenamenski lovac"/><ref name="Program partija 3">{{Cite web | url = http://fdra.blogspot.com/2011/02/caza-multi-rol-eads-typhoon.html | title = Program partija 3 | quote = Partija 3 i dalje | language = {{es}} | accessdate = 8. 3. 2012.}}</ref> U maju [[1986]]. godine paralelno je potpisan i sporazum o izgradnji dva aviona demonstratora novih tehnologija, X-31 EFM ({{jez-eng|Enhanced Fighter Maneuverability}}) između vlada Nemačke i SAD. Prvi let ovog aviona održan je [[11. oktobar|11. oktobra]] [[1990]]. godine, a u [[avgust]]u [[1993]]. godine održana je i simulacija njegove borbe u vazduhu sa [[F/A-18 Hornet|F/A-18C]]. Stečena iskustva su kasnije preneta na rešenja projekta Jurofajtera. Projekat X-31 EFM je trajao do oktobra [[1994]]. godine, pri čemu je istraživana tehnologija upravljanja, pod ekstremnim napadnim uglovima u manevru, uz pomoć promene pravca dejstva vektora potiska. Vršena su i istraživanja pri automatskom sletanju kod napadnog ugla do 24 stepena, s namerom da se smanji potrebna dužina staze za sletanje.<ref name="Stepenasti razvoj">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/geschichte-konzept.htm| title = Auf der Suche nach dem Konzep| quote =Tehnologija motora 3/3| author = | date = | format = | publisher = Stepenasti razvoj | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref> Drugi avion je reaktiviran [[2002]]. za napredne studije [[Sistem komandi leta aviona|sistema komandi leta]], i mogućnosti leta bez krmila pravca. Program EFM, pored dokazanih komponenti sistema opreme i i savremene [[Aerodinamika|aerodinamike]], obuhvatio je i integraciju specijalne ''kacige'' sa postavljenom vizuelizacijom na ''viziru'' i sistema audio prikaza. Položaji ciljeva u [[vazduh]]u grafički su prikazivani u tri dimenzije na ''viziru'' kacige. [[Zapadna Nemačka]] je [[1979]]. godine definisala zahtev za novog lovca kroz razvoj koncepta sa oznakom TKF-90. Projekat se zasnivao na aerodinamičkoj šemi ''delta'' krila dvostruke strele napadne ivice (''trisonično krilo'') sa ''kanardom'', [[Sistem komandi leta aviona|električnim komandama leta]] i ''veštačkoj stabilnosti''. Britanci su se složili s ovom savremenom koncepcijom iako su je korigovali i prolongirali realizaciju nekih od njenih funkcija, kao npr. upravljanje s vektorom potiska motora.<ref name="Stepenasti razvoj"/> Uprkos velikim naporima Francuske, Španija je ipak odlučila da ne učestvuje u francuskom programu [[Avion Rafal|Rafal]]. S druge strane, u [[Torino|Torinu]], [[2. avgust]]a [[1985]]. godine, Zapadna Nemačka, Ujedinjeno Kraljevstvo i Italija su se složile da nastave saradnju na Jurofajteru, dok im se Španija konačno pridružila početkom [[septembar|septembra]] iste godine. U [[Minhen]]u je [[1986]]. godine osnovan holding [[Jurofjter korporacija]], u funkciji koordinacije svih aktivnosti na programu koje su se realizovale u istraživačko-razvojnim i proizvodnim vazduhoplovnim kapacitetima kooperanata. Raspodela troškova je bila: po 33% Nemačka i Ujedinjeno Kraljevstvo, 21% Italija i 13% Španija. U vreme potpisivanja sporazuma razvoja između četiri partnerske države, dogovorena je nabavka 765 aviona – po 250 za Nemačku i Veliku Britaniju, 165 za Italiju i 100 za Španiju.<ref name="Partija 3 i dalje"/> Takođe, istovremeno i po istom principu, u Minhenu je osnovan holding [[Jurodžet turbo]] s ciljem obezbeđivanja pogona (motora) za Jurofajter.<ref name="Jurofajter u vektor sajtu"/> Ovaj projekat je u početku imao naziv Jurofajter EFA, a [[1992]]. godine preimenovan je u EF2000, da bi konačno dobio usaglašen naziv '''Jurofajter tajfun''' ({{jez-eng|Eurofighter Typhoon}}).<ref name="Jurofajter tajfun višenamenski lovac"/> Do [[1990]]. godine, izbor [[radar]]a bio je glavni kamen spoticanja. Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija i Španija zalagale su se za Ferantijev sistem za protivvazduhoplovnu odbranu, zasnovan na radaru ECR-90, dok je Nemačka favorizovala APG-65 na bazi rešenja MSD2000 (saradnja između Hjuza, AEG i GEC-Markonija). Dogovor je konačno postignut nakon garancije Velike Britanije da će njihova vlada odobriti projekat i omogućiti GEC-u da steknu prava na Ferantijev sistem za protivvazduhoplovnu odbranu. Na osnovu toga, GEC je povukla predlog i podršku rešenju MSD2000.<ref name="Jurofajter u vektor sajtu">{{Cite web |url = http://www.vectorsite.net/aveuro.html |title = The EuroFighter Typhoon |quote = Jurofajter u vektor sajtu |date = 01 oct 10 |publisher = Vectorsite |language = {{en}} |accessdate = 8. 10. 2011. g. |archive-date = 2006-09-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060925134010/http://www.vectorsite.net/aveuro.html |url-status = dead }}</ref><ref name="Jurofajter tajfun višenamenski lovac">{{Cite web | url = http://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=55 | title = Eurofighter Typhoon Multirole Fighter | quote = Jurofajter tajfun višenamenski lovac | author = Captain Jack | date = 7. 08. 2010 | publisher = Militaryfactory | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. g.}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://images2.wikia.nocookie.net/__cb20070421032958/aircraft/images/9/9f/800px-DoD_Lockheed_ATF_DF-ST-87-12789.jpg | title = Slika 2 EFM | format = {{jpg}} | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref> === Ispitivanje === [[Datoteka:Eurofighter.jpg|<center>[[Prototip]] Jurofajtera tajfuna, izložen u [[Dubaj]]u na vazduhoplovnoj izložbi [[1998]]. godine.</center>|desno|mini|250px]] Prvi probni let [[prototip]]a Jurofajtera, održan je [[27. mart]]a [[1994]]. godine u [[Bavarska|Bavarskoj]] i tom prilikom avionom je upravljao probni [[pilot]] Piter Venger. U decembru [[2004]]. godine u [[Švedska|Švedskoj]], ispitano je ponašanje aviona pri letu u uslovima velikih temperaturnih razlika, u opsegu od -25&nbsp;°C do 31&nbsp;°C, a potpuno opremljen prototip № 7 iz partije 2, ispitan je u januaru [[2008]]. godine.<ref>{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/27/newsid_2531000/2531051.stm | title = 1994: Maiden flight for future fighter jet | quote = Probni let | author = | date = 3/27/1994 | format = | publisher = [[BBC]] | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref> U [[2007]]. godini bio je održan prvi let prototipa № 5 sa demonstracijom i ispitivanjem [[radar|dopler radara]] sa rešetkastom antenom i aktivnim elektronskim skeniranjem koji je bio namenski razvijen za Jurofajter. Proizvodnja i integracija ove verzije radara CAPTOR–E bila je predviđena u okviru partije 3. Avioni iz partije 2 ne koriste radar sa elektronskim već sa mehaničkim skeniranjem (CAPTOR-M), koji zadovoljava težinske i zapreminske uslove za naknadnu integraciju savremenog standarda CAPTOR–E u taj prostor.<ref>{{Cite web | url = http://www.flugrevue.de/de/militaer/flugzeuge/news-in-brief.549.htm | title = First flight of E-Scan Radar in Eurofighter | quote = Radar sa el. skeniranjem | author = | date = 12. 5. 2007. | format = | publisher = FlugRevue | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. | archive-date = 2012-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120906034806/http://www.flugrevue.de/de/militaer/flugzeuge/news-in-brief.549.htm | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/hopes-raised-for-captor-e-tests-207043/ | title = Hopes raised for Captor-E tests | quote = Radar Captor-E | author = | date = 6 Jun 2006 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref> Konačno, bilo je najavljano da će dopler radar sa elektronskim skeniranjem biti operativan [[2015]]. godine.<ref>{{Cite web | url = http://www.defensenews.com/story.php?i=4386720&c=EUR&s=AIR | title = Italian AF Doubts AESA Prospects for Latest Typhoon | quote = Italijanska sumnja | author = Tom Kington and Andrew Chuter | date = 20 Nov 2009 | format = | publisher = DefenceNews | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.defencetalk.com/eurofighter-and-euroradar-to-develop-latest-generation-aesa-radar-27605/ | title = Eurofighter and Euroradar to Develop Latest Generation AESA Radar | quote = Juroradar | author = | date = July 21st, 2010 | format = | publisher = DefenceTalk | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.asdnews.com/news/29271/Eurofighter_and_Euroradar_to_develop_latest_generation_AESA_Radar.htm | title = Eurofighter and Euroradar to develop latest generation AESA Radar | quote = Najnovija generacija Juroradara | author = | date = July 20, 2010 | format = | publisher = ASDNews | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. | archive-date = 2011-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110725014436/http://www.asdnews.com/news/29271/Eurofighter_and_Euroradar_to_develop_latest_generation_AESA_Radar.htm | dead-url = yes }}</ref> === Porudžbine === [[Datoteka:Eurofighter Typhoon take-off.jpg|<center>Tajfun u poletanju.</center>|desno|mini|250px]] U toku ugovaranja programa aviona Jurofajter tajfun [[1985]]. godine, dogovorena je ukupna serija od 765 primeraka. Prema toj seriji su procenjeni troškovi i raspodela proizvodnje između kooperanata. Sporazum o porudžbini je potpisan [[30. januar]]a [[1998]]. godine, sa Jurofjter korporacijom i sa Jurodžet turbo. On se odnosio na isporuku „tajfuna“ kooperantima: Velikoj Britaniji 232, Nemačkoj 180, Italiji 121 i Španiji 87 primeraka. Podela proizvodnje bila je ponovo ažurirana prema ovom sporazumu: britansko učešće iznosilo je 37,42%, nemačko 29,03%, italijansko 19,52% i špansko 14,03%.<ref name="Ugovorena isporuka">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/52066.stm | title = Euro-fighter contracts signed | quote = Ugovorena isporuka | author = | date = 30 January, 1998 | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref><ref name="Podela partije 3">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eurofighter-nations-offered-split-deal-for-tranche-3-316819/ | title = Eurofighter nations offered split deal for Tranche 3 order | quote = Podela partije 3 | author = Craig Hoyle | date = 7 Oct 2008 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref> Zvanična promocija Jurofajtera, održana je [[2. septembar|2. septembra]] [[1998]]. godine, na [[aerodrom]]u [[Farnboro]]u, pored [[London]]a. Tada je naziv „tajfun“ formalno bio usvojen, doduše, samo za izvoz. Nemci su imali određene rezerve prema tom nazivu pošto je asocirao na [[Hoker tajfun]], [[lovac-bombarder]] kojim je [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]] tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] dejstvovao po ciljevima u njihovoj zemlji. Iz istih razloga odbačeni su i drugi predlozi za naziv, kao npr. [[Supermarin Spitfajer|Spitfajer]]. U [[septembar|septembru]] [[1998]]. godine potpisani su ugovori za proizvodnju 148 aviona iz partije 1 kao i za buduću nabavku iz partije 2. U martu [[2008]]. godine bili su završeni avioni iz partije 1 i sukcesivno su isporučivani nemačkom vazduhoplovstvu. Prva dva od 91 aviona iz partije 2 isporučeni su 21. oktobra iste godine, a ostali u naredne četiri, prema redosledu porudžbina.<ref name="Britanski tajfun">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/163092.stm | title = Storm over 'Typhoon' name for Eurofighter | quote = Britanski tajfun | author = | date = September 2, 1998 | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref><ref name="Tajfun u nemačkom vazduhoplovstvu">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-10000-flying-hours-with-the-eurofighter.html | title = German Air Force: 10,000 Flying Hours with the Eurofighter | quote = Tajfun u nemačkom vazduhoplovstvu | author = | date = 16. March 2009 | format = | publisher = Eurofighter | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. | archivedate = 2011-09-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927053539/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-10000-flying-hours-with-the-eurofighter.html | deadurl = yes }}</ref> U [[oktobar|oktobru]] [[2008]]. godine kooperanti su pokrenuli preispitivanje svojih porudžbina zbog krize i limitiranih vojnih budžeta. Bilo je predloženo da se dogovoreni broj iz partije 3, od 236 aviona, podeli u dve faze. U [[juni|junu]] [[2009]]. godine, Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije je smanjilo svoju porudžbinu na samo 120 aviona (iz partija 1 i 2), umesto ranije planiranih 232 (vidi tabelu ispod). Uprkos tom smanjenju, [[14. maj]]a [[2009]]. godine britanski premijer [[Gordon Braun]] je izjavio da će Ujedinjeno Kraljevstvo napraviti treću porudžbinu. Krajem jula [[2009]]. godine bio je potpisan ugovor za prvi deo partije 3 (partija 3A) koja se sastojala od ukupno 112 aviona za četiri kooperanske države: 40 aviona za Veliku Britaniju, 31 za Nemačku, 21 za Italiju, a 20 za Španiju. Nakon isporuke ovih 40 aviona, Britanci su izjavili da su zbog prekoračenja ukupnih troškova njihove obaveze prema programu u potpunosti izvršene, imajući u vidu da isporuka Saudijskoj Arabiji ide iz njihovog kontigenta od raspodele (160+72). Ministar odbrane UK je izjavio da Ujedinjeno Kraljevstvo ne može učestvovati u narudžbini aviona iz partije 3B. Po tome pitanju je stav proizvođača da oni rade na programu „tajfuna“ sa uslovima utvđene serije od 620 primeraka i da je na vladama da se dogovaraju među sobom u okviru te zajedničke cifre.<ref name="Partija 3 jednoseda"/><ref name="9 milijardi evra partija 3A]">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eurofighter-partners-sign-9-billion-tranche-3a-deal-330463/ | title = Eurofighter partners sign €9 billion Tranche 3A deal | quote = 9 milijardi € partija 3A | author = | date = 31 Jul 2009 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref><ref name="Britanci su se obavezali da nabave 232 tajfuna">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/uk-has-no-obligation-to-meet-232-aircraft-typhoon-331233/ | title = UK has 'no obligation' to meet 232-aircraft Typhoon pledge | quote = Britanci su se obavezali da nabave 232 tajfuna | author = Andrew Doyle | date = 19 Aug 2009 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. }}</ref><ref name="Program Jurofajtera">{{Cite web | url = http://www.defensa.gob.es/Galerias/politica/armamento-material/ficheros/DGM_Avion_EUROFIGHTER.pdf | title = Programa eurofighter | quote = Program Jurofajtera | author = | date = | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 8. 10. 2011. | archivedate = 2012-07-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120709055424/http://www.defensa.gob.es/Galerias/politica/armamento-material/ficheros/DGM_Avion_EUROFIGHTER.pdf | deadurl = yes }}</ref> {| border="2" cellpadding="2" style="margin:auto; width:760px;" |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" |+'''Porudžbine'''<ref name="Program partija 3"/><ref name="Produktionsnummern und Kennungen">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/fertigung-de.htm| title = Produktionsnummern und Kennungen| quote =Produktionsnummern und Kennungen| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> !Država ![[1985]]. plan ![[1998]]. plan !partija 1 ugovoreno !partija 2 ugovoreno !partija 3 plan !partija 3A ugovoreno !partija 3B neizvesno !Ukupno ugovoreno |- |{{Zastava|Austrija}}<ref name="Produktionsnummern und Kennungen" /> | | |15 | | | | |15 |- |{{Zastava|Nemačka}}<ref name="Produktionsnummern und Kennungen"/> | 250 | 180 | 33 | 79 | 68 | 31 | 37 ? | 143 |- |{{Zastava|Italija}}<ref name="Italiano Produzione Eurofighter Typhoon">{{Cite web | url =http://www.midkiff.cz/obj/novinky_165_soubor1.doc| title =Italiano Produzione Eurofighter Typhoon| quote =Italiano Produzione Eurofighter Typhoon| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{It}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> | 165 | 121 | 28 | 47 | 46 | 21 | 25 ? | 96 |- |{{Zastava|Saudijska Arabija}}<ref name="Partija 3 i dalje"/> | | | |72 | | | |72 |- |{{Zastava|Španija}}<ref name="Program partija 3"/> | 100 | 87 | 19 | 34 | 34 | 20 | 14 ? | 73 |- | style="border-bottom: 1px solid black" | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}<ref name="Britanska proizvodnja">{{Cite web | url = http://www.targetlock.org.uk/typhoon/production_uk.html | title = Production for the United Kingdom | quote = Britanska proizvodnja | author = | date = November 22nd 2011 | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 11. 10. 2011.}}</ref> | 250 | 232 | 53 | 67 | 88 | 40 | 0 | 160 |- |<center>'''Ukupno'''</center> | 765 | 620 | 148 | 299 | 112 | 112 | 76? | 559 |} === Proizvodnja === Jurofajter tajfun u modernoj vazduhoplovnoj industriji predstavlja jedinstven slučaj sklapanja [[borbeni avion|borbenih aviona]] na četiri međusobno udaljene lokacije. Kompanije odgovorne za finalizaciju aviona zemalja kooperanata angažuju ostale firme vazduhoplovne industrije dotične zemlje, na proizvodnji delova i sklopova, u okviru svoga dobijenog dela (procenta) u skladu sa globalnom dogovorenom raspodelom za sve avione iz ukupne planirane serije od 620 primerka (uključujući i izvoz). Peta linija završne montaže kasnije je uspostavljena za preostalih 48 aviona [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], u toj zemlji.<ref name="Partija 3 i dalje">{{Cite web | url = http://www.defenseindustrydaily.com/Eurofighters-EUR-9B-Miltinational-Tranche-3A-Contract-05674/ | title = Eurofighter’s Future: Tranche 3, and Beyond | quote = Partija 3 i dalje | author = | date = Nov 14, 2011 | format = | publisher = Defense Industry Daily | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref><ref name="Cena tajfuna za Arabiju">{{Cite web | url = http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto091720071414273704 | title = Saudis confirm 4bn Typhoon deal | quote = Cena tajfuna za Arabiju | author = Stephen Fidler | date = 17-Sep-2007 | format = | publisher = Financial Times | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2012-02-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120203145717/http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto091720071414273704 | deadurl = yes }}</ref> Svako odstupanje od toga plana iziskuje preraspodelu učešća u proizvodnji i u troškovima. Ako neka zemlja kooperant smanji svoju porudžbinu dužna je da svima ostalima kompenzira uticaj toga na porast jedinične cene aviona. Proizvodnja je podeljena na sledeći način:<ref name="Partija 3 i dalje"/> * Nemačka firma '''''Premijum aerotek''''' ({{jez-nem|Premium AEROTEC}}), proizvodi centralni sklop trupa, 30% (180 aviona). * Španska firma '''''EADS CASA''''', proizvodi desno polukrilo i pretkrilca, 13% (87 aviona). * Britanska firma '''''BAE sistem''''', proizvodi prednji i zadnji deo trupa, leđni ''hrbat'', vertikalni rep i unutrašnje [[flaperon]]e, 37,5% (232 aviona).<ref name="Britanska proizvodnja"/> * Italijanska firma '''''Alenija aeronautika''''', proizvodi levo polukrilo, spoljašnje flaperone i zadnju sekciju trupa. Proizvodnja je podeljena na tri partije (vidi gornju tabelu). Partije se razlikuju po cenama. Partija 3 će najverovatnije biti zasnovana na partiji 2, sa dodatnim poboljšanjima konstrukcije i opremanja aviona. Partija 3 je podeljena na faze A i B.<ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="Partije proizvodnje"/> Podela proizvodnje na partije je izvršena zbog lakšeg sistema finansiranja u dva dela. Razvoj serije prati se po definisanim standardima koji se odnose na izmene dokumentacije kao i na realizovani kvalitet po „blokovima“ proizvodnje. Porudžbine i lansiranje proizvodnje odvijaju se po serijama, mada postoje i međusobna nepoklapanja. Na primer, Jurofajter određen sa FGR4 za RAF, pripada partiji 1 i bloku 5. Serija 1 pokriva blok 1, ali s druge strane serija 2 pokriva blok 2, 2B i 5. Znači, u principu naručena serija može biti lansirana u proizvodnji za bilo koji postojeći (razvijeni) standard „tajfuna“, prema želji kupca tj. korisnika. Stoti avion po standardu ZK315 (interna oznaka za standard) bio je proizveden u [[Vorton]]u [[25. maj]]a [[2011]]. godine.<ref name="Partija 3 jednoseda">{{Cite web | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=defense&id=news/TRANCHE073109.xml | title = Eurofighter Tranche 3A Product Deal Signed | quote = Partija 3 jednoseda | author = Robert Wall | date = Jul 31, 2009 | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 11. 10. 2011. }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Program Jurofajtera"/><ref name="Serijski Jurofajter">{{Cite web | url = http://www.theregister.co.uk/2009/07/31/eurofighter_ditched/ | title = Government slashes final Eurofighter order | quote = Serijski Jurofajter | author = John Oates | date = 31st July 2009 | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 11. 10. 2011.}}</ref> === Troškovi === U britanskom parlamentu, [[1988]]. godine, državni sekretar za oružane snage je izjavio da projekat Jurofajter tajfun [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] košta oko 7 milijardi funti. Međutim, realnija procena bila je 13 milijardi funti – 3,3 milijarde funti za troškove razvoja, plus 30 miliona funti po avionu. Do [[1997]]. procena troškova je dostigla 17 milijardi funti, a do [[2003]]. godine čak 20 milijardi funti. Kašnjenje isporuka aviona [[Kraljevske vazdušne snage|RAF]]-u povećalo je troškove čije je ažuriranje Ministarstvo odbrane odbilo. Međutim, [[2011]]. godine državna [[revizor]]ska institucija je procenila da će britanski ukupni troškovi na kraju biti 37 milijardi funti, to jest jedinična cena aviona „tajfun“ iznosiće 126 miliona funti.<ref name="Air farce one">{{Cite web | url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/1450899/Air-farce-one.html | title =Air farce one | quote = | author = | date = 4 Jan 2004 | format = | publisher = The Telegraph | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref><ref name="Tajfuni RAF-a preko 20 milijardi £">{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/uk/2011/apr/15/raf-typhoon-jets-mps-flak | title = RAF Typhoon jets draw MPs' flak over £20bn price tag | quote = Tajfuni RAF-a preko 20 milijardi £ | author = Richard Norton-Taylor| date = 15 April 2011 | format = | publisher = The Guardian | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref><ref name="Kritika kašnjenja i rasta troškova">{{Cite web | url = http://uk.reuters.com/article/2011/04/15/uk-britain-typhoon-report-idUKTRE73D8PE20110415 | title = Watchdog slams delays, high costs of Typhoon jet | quote = Kritika kašnjenja i rasta troškova | author = Mohammed Abbas | date = Apr 15, 2011 | format = | publisher = Thomson Reuters | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2013-12-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131202232008/http://uk.reuters.com/article/2011/04/15/uk-britain-typhoon-report-idUKTRE73D8PE20110415 | deadurl = yes }}</ref> Do [[2007]]. godine, Nemačka je procenila ukupne jedinične troškove (aviona, obuka i rezervni delovi) na 120 miliona evra, sa tendencijom stalnog povećanja. Nemačkom narudžbinom 31 aviona iz partije 3A po ceni od 2,8 milijardi evra [[17. juni|17. juna]] [[2009]], jedinična cena je pala na 90 miliona evra po avionu. Jedinična cena za Španiju iznosila je 88,4 miliona evra po avionu. Uzroci razlike u cenama nalazili su se u različitoj definiciji standarda opremanja i naoružavanja.<ref name="Menadžment programa tajfuna"/> Komitet za javne račune Velike Britanije saopštio je da je loše upravljanje projektom izazvalo rast jediničnih cena aviona za 75%.{{efn|Kooperacija više zemalja na velikim programima aviona izaziva veće ukupne troškove, ali umanjuje ih po jedinici proizvoda, pošto je uvećana serijska proizvodnja. Veći broj zemalja kooperanata sa narudžbinama za svoje potrebe uvećavaju ukupnu količinu jedinica proizvoda, te se svi zajednički troškovi razvoja i investicija dele na veći broj jedinica. Dodatna korist se ogleda u tome što sve zemlje učesnice u kooperaciji postaju trajni vlasnici novih osvojenih tehnologija i stečenih znanja. Ukupni troškovi rastu zbog dopunskih organizacionih i birokratskih nadgradnji. Primer za ovaj program su troškovi za rad oformljenih firmi '''''Jurofjter korporacije''''', '''''Jurodžet turbo''''' i '''''Juroradara''''' za ukupnu koordinaciju rada na programu.}} [[Datoteka:Typhoon f2 zj910 arp.jpg|<center>Tajfun F2 u letu, pripada [[RAF]]-u.</center>|desno|mini|250px]] Cena sata leta iznosila je 43.000 evra u [[2010]]. godini. Rad na održavanju „tajfuna“ manji je od 9 „čovek sati“.<ref name="Menadžment programa tajfuna">{{Cite web | url = http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&version=-1 | title = Management of the Typhoon Project | quote = Menadžment programa tajfuna | author = | date = 2 March 2011 | format = {{pdf}} | publisher = The National Audit Office | location = | pages = 25 | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2011-08-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110805163039/http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&version=-1 | deadurl = yes }}</ref>{{efn|Čovek sat je praktična jedinica za uloženi ljudski rad, proizvod 1 čovek • 1 čas. Čovek sat nije isto što i „sati po čoveku“ (ovo drugo je količnik 1 čas/1 čoveku). Na primer, 2 čoveka koja rade dva sata, uložiće rad od 4 čovek sati, što je ekvivalentno radu jednog čoveka u trajanju od četiri sata ili radu 40 ljudi u trajanju 6 minuta.}} po jednom letu. Očekivana racionalizacija sadrži: * Smanjenje količine rada na održavanju. * Zamenu motora angažovanjem četiri mehaničara koji bi obavili posao za 45 minuta. * Otklanjanje nedostataka od 3 časa: smanjenje na 90 minuta{{efn|U vazduhoplovnotehnickoj službi postoje obavezni i standardizovani postupci: pregled aviona pre leta, posle leta, povremena zamena motora, punjenje goriva itd. Oni se mere u čovek•satima (vidi napomenu C). Postoje poslovi prouzrokovani manjim kvarovima i primedbama pilota posle leta koji mogu biti najrazličitije prirode, ali su u domenu popravke na licu mesta. Oni se statistički kvantificiraju i za njih se kaže ako su trajali 3 sata sa poboljšanjima da su statistički smanjeni na 90 minuta.}}. * Pretpoletni pregled: manje od 15 minuta, angažovana dva lica. * Posleletni pregled: manje od 45 minuta, angažovana dva lica. * Postavku konfiguracije naoružanja vazduh-vazduh: manje od 23 minuta, angažovano 6 lica. * Postavku konfiguracije naoružanja vazduh-zemlja: manje od 30 minuta,<br /> angažovano 6 lica.<ref name="Napredak u ključnim projektima">{{Cite web | url = http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmdfence/572/57206.htm#a17 | title = Progress on key projects | quote = Napredak u ključnim projektima | author = | date = 28 July 2004 | format = | publisher = UK Parliament | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref><ref name="Vojni projekti">{{Cite web | url = http://www.nao.org.uk/system_pages/idoc.ashx?docid=e8026e85-9161-4e34-9689-06b69cd56648&version=-1 | title = Major Projects Report 2007 | quote = Vojni projekti | author = | date = 30 November 2007 | format = {{pdf}} | publisher = The National Audit Office | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2012-08-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120805004309/http://www.nao.org.uk/system_pages/idoc.ashx?docid=e8026e85-9161-4e34-9689-06b69cd56648&version=-1 | deadurl = yes }}</ref><ref name="Budućnost tajfuna">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/programme/history.html | title = Eurofighter Typhoon: designed today for future needs | quote = Budućnost tajfuna | author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref><ref name="Borba za tajfun">{{Cite web | url = http://www.tagesspiegel.de/wirtschaft/kunden-kaempfen-mit-eurofighter/1117378.html | title = Kunden kämpfen mit Eurofighter | quote = Borba za tajfun | author = | date = 10.12.2007 | format = | publisher = Der Tagesspiegel | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref><ref name="Sistem za ispitivanje opreme">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/bae-systems-delivers-first-eurofighter-typhoon-ground-proximity-warning.html | title = BAE SYSTEMS delivers first Eurofighter Typhoon Ground Proximity Warning | quote = Sistem za ispitivanje opreme | author = | date = 7. December 2000 | format = | publisher = Eurofighter | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. | archivedate = 2011-09-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927053702/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/bae-systems-delivers-first-eurofighter-typhoon-ground-proximity-warning.html | deadurl = yes }}</ref> === Izvoz === Kašnjenje razvoja [[radar]]a degradira kvalitet „tajfuna“ u okviru kategorije [[Lovački avion|lovačkih aviona]] četvrte generacije. Konkurentski avioni na svetskom tržištu [[Avion Rafal|Rafal]], [[Su-27]] i [[MiG-29]] poseduju [[radar|dopler radare]], sa aktivnim elektronskim skeniranjem, što na „tajfunu“ tek treba da bude ostvareno u budućnosti. Čak je i britanska vlada insistirala na ubrzanju razrešenja tog pitanja i povećanju konkurentnosti „tajfuna“, posebno na [[Indija|indijskom]] tržištu, pošto je u pitanju značajan ugovor.<ref name="Izvoz zbog zaposlenosti">[http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=allBreakingNews&storyID=2007-06-26T184013Z_01_N26251168_RTRIDST_0_AUSTRIA-EUROFIGHTER-UPDATE-1.XML Izvoz zbog zaposlenosti]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 12. 10. 2011.</ref><ref name="Čeka se radar">{{Cite web | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=defense&id=news/asd/2011/09/14/09.xml | title = EADS Awaits Fighter Radar, UAV Decisions | quote = Čeka se radar | author = Robert Wall | date = Sep 16, 2011 | format = | publisher = Aviation week | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Austrija ==== [[Datoteka:Eurofighter Typhoon AUT.jpg|<center>Prvi austrijski Jurofajter tajfun.</center>|desno|mini|250px]] [[Austrija|Austrijsko]] ratno vazduhoplovstvo je bilo opremljeno [[Švedska|švedskim]] lovcima [[Sab 35 draken]] ({{jez-eng|Saab 35 Draken}}), koji su uvedeni u operativnu upotrebu još davne [[1963]]. godine. Stoga je austrijska vlada [[2. juli|2. jula]] [[2002]]. godine najavila odluku o kupovini novog aviona za protivvazduhoplovnu odbranu. Odluka o kupovini 18 „tajfuna“ doneta je [[1. juli|1. jula]] [[2003]]. godine. Podrazumevalo se da ugovor obuhvata obuku i kompletnu logistiku, održavanje i simulator leta. Ministar odbrane Austrije korigovao je ovu odluku [[26. juna]] [[2007]]. godine i smanjio je porudžbinu sa 18 na 15 aviona. Prvi „tajfun“ je isporučen Austriji [[12. juli|12. jula]] [[2007]]. godine i tada su formalno uvedeni u operativnu upotrebu u austrijsko ratno vazduhoplovstvo. Svih 15 aviona su iz partije 1, s tim što je devet novih, a šest već korišćenih aviona. Na ovaj način je učinjena ušteda u novcu, sa 1,959 na 1,589 milijardi evra (oko 19%).<ref name="Austrijski tajfun">{{Cite web | url = http://www.defenseindustrydaily.com/eurofighter-set-for-rough-ride-in-austria-updated-02701/ | title = Austria, Eurofighter | quote = Austrijski tajfun | author = Mark Heinrich | date = Jun 26, 2007 | format = | publisher = Reuters | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref><ref name=autogenerated2>{{Cite web | url = http://www.reuters.com/article/2007/06/26/idUSL2675028220070626 | title = Austria, Eurofighter agree jet order cut -ministry | quote = Austrijski tajfun | author = Mark Heinrich | date = Jun 26, 2007 | format = | publisher = Reuters | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2015-09-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924121201/http://www.reuters.com/article/2007/06/26/idUSL2675028220070626 | deadurl = yes }}</ref><ref name="Određivanje količine">{{Cite web | url = http://www.airpower.at/news07/0627_eingespart/index.html | title = Der Darabos-Deal | quote =Određivanje količine | author = | date = | format = | publisher = Martin Rosenkranz| location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref> Potpuna isporuka je izvršena sa nemačke proizvodne linije zaključno sa [[24. septembar|24. septembrom]] [[2009]]. godine.<ref name="Produktionsnummern und Kennungen"/><ref name="Prihvat tajfuna u austrijske eskadrile">{{Cite web | url = http://newsv1.orf.at/070712-14329/index.html | title = Begrüßung nach Luftwaffenart | quote = Prihvat tajfuna u austrijske eskadrile | author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}</ref> [[Datoteka:Saudi eurofighter.jpg|Jurofajter tajfun Saudijske Arabije.|desno|mini|250px]] ==== Saudijska Arabija ==== Nakon neuspešnih pregovora sa [[Južna Koreja|Južnom Korejom]] i [[Singapur]]om, koje su se na kraju odlučile za kupovinu [[F-15 igl|F-15E]], uspešno su privedeni pregovori sa [[Saudijska Arabija|Saudijskom Arabijom]]. Vest o tome da je Saudijska Arabija donela odluku da kupi 72 „tajfuna“ objavljena je [[18. avgust]]a [[2006]]. godine.<ref name="Saudijska Arabija kupuje 72 tajfuna">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5262120.stm?ls | title = Saudi Arabia buys 72 Eurofighters | quote = Saudijska Arabija kupuje 72 tajfuna | author = | date = 18 August 2006 | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}</ref> Ovu vest pratili su izveštaji o korupciji saudijskih zvaničnika u okviru realizacije ugovora za kupovinu aviona, međutim, ova afera je bila zataškana zbog zaštite britanskih nacionalnih interesa i međunarodne bezbednosti.<ref name="4,43 milijarde funti za 72 aviona">{{Cite web | url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=a_tmH4i16wBk&refer=europe | title = Saudis Pay 4.43 Billion Pounds for 72 Eurofighters (Update5) | quote = 4,43 milijarde funti za 72 aviona | author = Emmet Oliver and Massoud A. Derhally | date = September 17, 2007 | format = | publisher = Bloomberg | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}</ref> RAF je čak pristao da preusmeri deo svojih isporuka Saudijskoj Arabiji u cilju pospešenja i ubrzanja saradnje na izvozu. Isporučena su 24 aviona iz partije 2, od kojih je prvi isporučen [[2008]]. godine, a takođe je bila ugovorena i opcija da isti budu kasnije unapređeni u partiju 3.<ref name="Saudijska Arabija želi partiju 3">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/saudi-arabia-seeks-tranche-3-capabilities-for-typhoon-353336/ | title = Saudi Arabia seeks Tranche 3 capabilities for Typhoon fleet | quote = Saudijska Arabija želi partiju 3| author = Craig Hoyle | date = 17 Feb 2011 | format = | publisher = Flight Global | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}</ref><ref name="Prioritet BAE je tajfun">{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/business/2006/dec/03/themilitary.theobserver | title = BAE in eye of the Typhoon | quote = Prioritet BAE je tajfun | author = Oliver Morgan| date = 3. 12. 2006. | format = | publisher = The Observer| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}</ref> Preostalih 48 aviona treba da budu sklopljeni u Saudijskoj Arabiji i biće isporučeni posle [[2011]]. godine.<ref name="Ostalo o tajfunu">{{Cite web | url = http://www.airforce-technology.com/projects/ef2000 | title = Eurofighter Typhoon | quote = Ostalo o tajfunu | author = | date = | format = | publisher = Airforce-technology | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}</ref> === Potencijalni kupci === ==== Indija ==== Jurofajter tajfun je jedan od kandidata za opremanje indijskog vazduhoplovstva sa 126 višenamenskih borbenih aviona. Ostali konkurenti su [[F/A-18 Hornet]], [[Avion Rafal|Rafal]], [[JAS 39 Gripen]], [[MiG-35]] i [[F-16 fajting falkon]]. [[Indija|Indiji]] je ponuđeno partnerstvo u proizvodnji „tajfuna“ koje vi donelo pozamašan broj radnih mesta u Indiji i u Evropi. U [[juli|julu]] [[2007]]. godine, indijsko ratno vazduhoplovstvo organizovalo je manevar na kome su učestvovali ruski [[Su-30]] i „tajfuni“, što je bila njihova svojevrsna takmičarska promocija. U januaru [[2010]]. godine, indijski ambasador je u Italiji izjavio da je „tajfun“ prvi na spisku za indijski izbor budućeg višenamenskog lovca. Kako je zvanično izjavilo Ministarstvo odbrane Indije [[27. april]]a [[2011]]. godine, Jurofajter tajfun i [[Avion Rafal|Rafal]] su dva lovca u užem izboru za nabavku 126 planiranih aviona. <ref name="Konkurencija za lovce">{{Cite web | url = http://www.forbes.com/feeds/afx/2008/04/25/afx4933322.html | title = Eurofighter consortium seeks to reinforce relationship with India | quote = Konkurencija za lovce | author = | date = 04.25.08 | format = | publisher = Thomson Financial News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090827025221/http://www.forbes.com/feeds/afx/2008/04/25/afx4933322.html | archivedate = 2009-08-27 | deadurl = no }}</ref><ref name="Spremnost Nemačke da prenese deo posla u Indiju">{{Cite web | url = http://www.livemint.com/2009/08/10231950/8216We-will-shift-workload.html?h=B | title = We will shift workload from Germany to India in the area of avionics | quote = Spremnost Nemačke da prenese deo posla u Indiju | author = Anil Padmanabhan and Rahul Chandran | date = Aug 10 2009 | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011.}}</ref><ref name="Strateško partnerstvo sa Indijom">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eads-proposes-strategic-partnership-with-indian-aerospace-and-defence-companies.html | title = EADS proposes strategic partnership with Indian aerospace and defence companies | quote = Strateško partnerstvo sa Indijom | author = | date = 13. February 2009 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-05-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130518184932/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eads-proposes-strategic-partnership-with-indian-aerospace-and-defence-companies.html | deadurl = yes }}</ref><ref name="Suprostavljen tajfun i MiG-30">{{Cite web | url = http://www.defencetalk.com/raf-eurofighter-typhoons-and-iaf-su-30-mkis-first-ever-aerial-combat-12480/#ixzz1IY4RW1A3 | title = RAF Eurofighter Typhoons and IAF Su-30 MKIs First-Ever Aerial Combat | quote = Suprostavljen tajfun i MiG-30 | author = | date = July 10th, 2007 | format = | publisher = DefenceTalk| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011.}}</ref><ref name="Tajfun je favorit za Indiju">{{Cite web | url = http://www.reuters.com/article/2010/01/22/arms-india-eurofighter-idUSLDE60L24R20100122?type=marketsNews | title = Eurofighter leading race for India deal - ambassador | quote = Tajfun je favorit za Indiju | author = Valentina Rusconi | date = Jan 22, 2010 | format = | publisher = Thomson Reuters | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-10-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131004235325/http://www.reuters.com/article/2010/01/22/arms-india-eurofighter-idUSLDE60L24R20100122?type=marketsNews | deadurl = yes }}</ref><ref name="10 milijardi $ u igri">{{Cite web | url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Europeans-ahead-in-10bn-race-for-jets/articleshow/8103844.cms | title = Europeans ahead in $10bn race for jets | quote = 10 milijardi $ u igri | author = | date = Apr 28, 2011 | format = | publisher = The Times of India | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011.}}</ref> Indija se na kraju odlučila za „rafala“. Ta odluka je objavljena [[31. januar]]a [[2012]]. godine.<ref name="Indija se odlučila za rafala">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/dassault-confirms-selection-for-indian-mmrca-deal-367594/ | title = Dassault confirms selection for Indian MMRCA deal | quote = Indija se odlučila za rafala | author = | date = 31.01.2012 | format = | publisher = Spiegel | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 10. 3. 2012.}}</ref> Presudila je činjenica da je „rafal“ jeftiniji.<ref name="Rafal je jeftiniji">{{Cite web | url = http://www.spiegel.de/wirtschaft/unternehmen/0,1518,812543,00.html | title = Indija se odlučila za rafala | author = | date = 31.01.2012 | format = | publisher = Spiegel | location = | pages = | language = {{de}} | accessdate = 10. 3. 2012.}}</ref> ==== Japan ==== U martu [[2007]]. godine objavljeno je da je „tajfun“ na prvom mestu za izbor aviona sledeće generacije u [[Japan]]u. Glavni konkurenti su mu bili [[F/A-18 Super Hornet|F/A-18E/F Super hornet]] i [[F-15 igl|F-15E]]. Japanski ministar odbrane potvrdio je [[17. oktobar|17. oktobra]] [[2007]]. godine da će Japan verovatno kupiti „tajfun“. Pri tome je izrazio divljenje prema [[F-22 Raptor]]u, iako je dodao da on Japanu nije neophodan, pogotovo što u tom momentu nije bilo saglasnosti američke vlade za njegov izvoz, te je zbog toga „tajfun“ bio za Japan najbolja alternativa. Tokom posete predstavnika firme BAE Japanu, u [[juni|junu]] [[2009]]. godine, istaknuto je da će Japanu biti dodeljena takođe i ovlašćenja za proizvodnju ovog aviona i integraciju svoje opreme, a pri tome neće postojati rizik od otkrivanja tajne vojne tehnologije. Međutim, u [[juli|julu]] [[2010]]. godine, objavljeno je da Ratno vazduhoplovstvo Japana ipak favorizuje američki avion [[F-35]], ispred „tajfuna“ i [[F/A-18 Super Hornet|F/A-18E/F Super horneta]]. Smatra se da je za ovakvu odluku bilo presudno bolja smanjena uočljivost (''stelt karakteristike''), ali Ministarstvo odbrane Japana je odložilo kupovinu ovog aviona zbog toga što se još uvek ne zna kada će [[F-35]] biti operativan. Britanci su na to reagovali tako što su ponudili Japanu partnerstvo na programu Jurofajter tajfun. Za sada je to pitanje i dalje otvoreno.<ref name="Otvoren za tržište">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/home.html | title = Eurofighter Typhoon - Home Page | quote = Otvoren za tržište | author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-07-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130702074851/http://www.eurofighter.com/home.html | deadurl = yes }}</ref><ref name="BAE o tajfunu F-22">{{Cite web | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090612a3.html | title = BAE pitching Typhoon as F-22 eludes | quote = BAE o tajfunu F-22 | author = Jun Hongo | date = June 12, 2009 | format = | publisher = The Japan Times | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://archive.today/20120716004852/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20090612a3.html%23.UANk46go9Rw | archivedate = 2012-07-16 | dead-url = no }}</ref><ref name="Odložena nabavka stelt aviona">{{Cite web | url = http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T100726003604.htm | title = Order for next-generation stealth fighters postponed again | quote = Odložena nabavka aviona stelt | author = | date = Jul. 27, 2010 | format = | publisher = The Daily Yomiuri | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100812085818/http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T100726003604.htm | archivedate = 2010-08-12 | deadurl = no }}</ref><ref name="Britanci dozvoljavaju izvoz tajfuna">{{Cite web | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20110302f2.html | title = U.K. pitch: free trade, Eurofighter and Hague | quote = Britanci dozvoljavaju izvoz tajfuna | author = Masami Ito | date = March 2, 2011 | format = | publisher = The Japan Times | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://archive.today/20120713200628/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20110302f2.html%23.UAB_sqgo9Rw | archivedate = 2012-07-13 | dead-url = no }}</ref> ==== Grčka ==== [[Grčka]] vlada je [[1999]]. godine odlučila da kupi 60 „tajfuna“ kojima bi zamenila svoje zastarele [[borbeni avion|borbene avione]]. Kupovina je stavljena na čekanje zbog budžetskih ograničenja i zbog ekonomske krize. U [[juni|junu]] [[2006]]. godine, grčka vlada je najavila namensko odvajanje 22 milijarde evra za obezbeđenje neophodnog budžetskog okvira za realizaciju kupovine savremenih [[lovački avion|lovačkih aviona]] u narednih 10 godina. „Tajfun“ se ozbiljno razmatra kao kandidat za kupovinu, ali je [[Ekonomska kriza u Grčkoj|grčka dužnička kriza]] umanjila tu mogućnost.<ref name="Tajfun i Grčka">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-opensoffice-in-athens.html | title = Eurofighter opens Office in Athens | quote = Tajfun i Grčka | author = | date = 16. July 1999 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2011-09-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927053614/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-opensoffice-in-athens.html | deadurl = yes }}</ref><ref name="22 milijarde € namenjenih za lovce">{{Cite web | url = http://archive.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_politics_100006_26/06/2006_71338 | title = More arms spending | quote = 22 milijarde € namenjenih za lovce | author = | date = June 26, 2006 | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Ostali potencijalni kupci ==== Tokom izložbe aviona u Farnborou [[2008]]. godine, [[Oman]] je najavio da je u ozbiljnim razgovorima o kupovini „tajfuna“ koji bi zamenio omanske „jaguare“. Oman je bio zainteresovan za „tajfuna“ i u aprilu [[2010]]. godine, iako je takođe razmatrao i švedski [[JAS 39 Gripen]] kao alternativu. Istovremeno su vođeni i pregovori za kupovinu 18 primeraka [[F-16 Fajting falkon]]a, čime se umanjuju šanse za kupovinu „tajfuna“.<ref name="Oman se intresuje za tajfun">{{Cite web | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=busav&id=news%2FOMAN0717.xml&show=farn08 | title = Oman Nears Eurofighter Typhoon Deal | quote = Oman se intresuje za tajfun | author = Douglas Barrie | date = Jul 18, 2008 | format = | publisher = Aviation Week | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. | archive-date = 2012-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120418221105/http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=busav&id=news%2FOMAN0717.xml&show=farn08 | dead-url = yes }}</ref><ref name="Oman se interosaovao na Fanborou">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/farnborough-2008-oman-pushes-the-typhoon-door-ajar-225867/ | title = FARNBOROUGH 2008: Oman pushes the Typhoon door ajar | quote = Oman se interosaovao na Fanborou | author = | date = 18 Jul 2008 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Oman želi da kupi Tajfun avione iz Velike Britanije">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8601011.stm | title = Oman 'wants to buy' Eurofighter planes from the UK | quote = Oman želi da kupi Tajfun avione iz Velike Britanije | author = | date = 2 April 2010 | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Oman između Gripena i Tajfuna">{{Cite web | url = http://tacticalreport.com/view_news/Royal_Air_Force_of_Oman_JAS_39_Gripen_and_Eurofighter_Typhoon/1229 | title = Royal Air Force of Oman, JAS 39 Gripen and Eurofighter Typhoon | quote = Oman između Gripena i Tajfuna | author = | date = Jun 03, 2010 | format = | publisher = Tactical Report | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. | archive-date = 2010-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100606230556/http://tacticalreport.com/view_news/Royal_Air_Force_of_Oman_JAS_39_Gripen_and_Eurofighter_Typhoon/1229 | dead-url = yes }}</ref><ref name="Nije bez šanse ni F-16, za Oman">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/in-fresh-blow-to-eurofighter-us-touts-possible-f-16-sale-to-345736/ | title = In fresh blow to Eurofighter, US touts possible F-16 sale to Oman | quote = Nije bez šanse ni F-16, za Oman | author = Stephen Trimble | date = 4 Aug 2010 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref> [[Katar]] takođe razmatra kupovinu novih [[lovački avion|lovačkih aviona]]. Od početka [[2011]]. godine razmatrani su [[F-35]], [[F/A-18E/F Super Hornet]], [[F-15 igl]] i [[Avion Rafal|Rafal]]. Katar planira da kupi 24 do 36 novih aviona do kraja [[2012]].<ref name="Katar namenio milijardi dolara za novi lovac">{{Cite web | url =http://www.thenational.ae/business/aviation/qatar-targets-multibillion-dollar-fighter-jet-deal | title = Qatar targets multibillion-dollar fighter jet deal | quote = Katar namenio milijardi dolara za novi lovac | author = Ivan Gale | date = Jan 6, 2011 | format = | publisher = The National | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref> Drugi potencijalni kupci „tajfuna“ su [[Danska]], [[Norveška]] i [[Rumunija]]. BAE sistem navodi „da se Jurofajter aktivno promoviše na mnogim drugim tržištima, uključujući [[Grčka|Grčku]], [[Švajcarska|Švajcarsku]], [[Turska|Tursku]] i [[Japan]]“. [[Turska]] je dala prednost kupovini većeg broja [[F-35]]. U [[2010]]. godini [[Srbija]] je takođe pokazala interes za „tajfun“, a u [[juli|julu]] [[2011]]. godine [[Južna Koreja]] je bila pozvana da se pridruži programu Jurofajter tajfun u svojstvu partnera i punopravnog člana.<ref name="tajfun je ponuđen i Norveškoj">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eads-reveals-details-of-eurofighter-typhoon-offer-to-norway-to-replace-jsf-205853/ | title = EADS reveals details of Eurofighter Typhoon offer to Norway to replace JSF order | quote = Tajfun je ponuđen i Norveškoj | author = | date = 6 Apr 2006 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Turskoj treba novi lovac">{{Cite web | url = http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkey-to-build-8216national-original8217-fighter-aircraft-2010-12-16 | title = Turkey to build 'national, original' fighter aircraft | quote = Turskoj treba novi lovac | author = Ümit Enginsoy | date = 12/16/2010 | format = | publisher = Hürriyet Daily News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Turska razmišlja o 20 F-35">{{Cite web | url = http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkey-may-buy-20-more-f-35-fighters-2009-10-07 | title = Turkey to possibly buy 20 more F-35 fighters | quote = Turska razmišlja o 20 F-35 | author = Ümit Enginsoy| date = 10/7/2009 | format = | publisher = Hürriyet Daily News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Srbija je isto u nekoj igri">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/ila-eurofighter-submits-tranche-3b-offer-as-serbia-shows-343013/ | title = ILA: Eurofighter submits Tranche 3B offer, as Serbia shows interest | quote = Srbija je isto u nekoj igri | author = Craig Hoyle | date = 10 Jun 2010 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref> Dana [[2. decembar|2. decembra]] [[2009]]. godine, BAE sistem je najavio mogućnost zemene [[Malezija|malezijskih]] aviona [[MiG-29]]N „tajfunom“. Međutim Malezija takođe razmatra i druge konkurentske avione kao što su [[F/A-18E/F Super Hornet]], [[F-15]], [[Avion Rafal|Rafal]], [[JAS 39 Gripen]], [[Su-35]], i savremene verzije [[F-16 Fajting falkon]]a.<ref name="Evropski partneri nude Korejsku saradnju">{{Cite web | url = http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2011/07/113_90150.html | title = Europe asks Korea to join Eurofighter program | quote = Evropski partneri nude korejsku saradnju | author = Lee Tae-hoon | date = 07-03-2011 | format = | publisher = The Korea Times | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="BAE predlaže Maleziji da zameni svoje MiG-29N sa tajfunom">{{Cite web | url = http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/12/2/business/20091202120857&sec=business | title = BAE to propose that Typhoon replace RMAF's MIG-29N | quote = BAE predlaže Maleziji da zameni svoje MiG-29N sa tajfunom | author = | date = December 2, 2009 | format = | publisher = Star Publications | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Zamena MiG-29N u Maleziji?">{{Cite web | url = http://www.bernama.com/bernama/v5/newsgeneral.php?id=459544 | title = Race on to offer replacement as RMAF phases out Mig-29N | quote = Zamena MiG-29N u Maleziji? | author = | date = | format = | publisher = Bernama | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref> === Nadogradnja === [[Datoteka:Meteor (Luft-Luft-Rakete).jpg|<center>Raketa „Meteor“ dugog dometa vazduh–vazduh.</center>|desno|mini|250px]] Godine [[2002]], odlučeno je da se [[Raketa]] [[MBDA meteor]] dugog dometa vazduh–vazduh upotrebi za opremanje Jurofajtera tajfuna. Predviđeno je da se uvede u operativnu upotrebu u [[avgust]]u [[2012]]. godine. Ova raketa je razvijena u međunarodnoj kooperaciji [[Francuska|Francuske]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], [[Nemačka|Nemačke]] i [[Italija|Italije]].<ref name="Ispitivanje Meteora">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-eurofighter-clears-meteor-release-trials-358401/ | title = PARIS: Eurofighter clears Meteor release trials | quote = Ispitivanje Meteora | author = Craig Hoyle | date = 20 Jun 2011 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref> Korisnici „tajfuna“ su [[2009]]. godine razmotrili poboljšanje trenutne flote upotrebom rakete „MBDA meteor“ i odlučili su se za rešenje primene [[radar]]a sa rešetkastom antenom sa aktivnim elektronskim skeniranjem, što je bio preduslov za upotrebu tog oružja. U saopštenju od [[22. jun]]a [[2011]]. godine, rečeno je da će evropski partneri finansirati razvoj sledeće generacije radara sa elektronskim skeniranjem, počev od njegovog uvođenja u operativnu upotrebu [[2015]]. godine. Sa ovim će se povećati efektivna površina [[Antena|antene]] radara, a time i emitovana [[snaga elektromagnetnih talasa]] i domet radara, pa će se i raketa „meteor“ moći koristiti u okviru svojih graničnih performansi.<ref name="Ispitivanje Meteora"/><ref name="tajfun dobija 2125 g. radar sa ele. skeniranjem">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-eurofighter-and-euroradar-confirm-2015-entry-into-service-target-date-for-the-typhoo.html | title = Eurofighter and Euroradar confirm 2015 entry into service target date for the Typhoon new generation E-Scan radar | quote = Tajfun dobija 2125. radar sa ele. skeniranjem | author = | date = 22. June 2011 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. | archivedate = 2011-07-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110705014206/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-eurofighter-and-euroradar-confirm-2015-entry-into-service-target-date-for-the-typhoo.html | deadurl = yes }}</ref> [[Jurodžet turbo]] pokušava da pronađe finansijska sredstva za ispitivanje trodimenzionalne mlaznice za vektorsko upravljanje sa potiskom motora na avionu demonstratoru novih tehnologija. Pored toga, RAF je nastojao da razvije prostrane rezervoare za [[gorivo]] za svoje „tajfune“ (kao kod „[[Avion Rafal|rafala]]“, priljubljene uz zadnji deo trupa). Sa time bi se oslobodile podvesne tačke za podvešavanje oružja. To je planirano da se realizuje u proizvodnji partije 3.<ref name="Vektorsko upravljanje potiskom">{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eurojet-pushes-thrust-vectoring-technology-for-typhoon-333501/ | title = Eurojet pushes thrust-vectoring technology for Typhoon | quote = Vektorsko upravljanje potiskom | author = Andrew Doyle | date = 18 Oct 2009 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}</ref><ref name="Britanci najavljuju novi set nadogradnje do 2014.">{{Cite web | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=defense&id=news/TYPHOON081809A.xml | title = U.K. Pushes On Typhoon Upgrades | quote = Britanci najavljuju novi set nadogradnje do 2014. | author = Robert Wall | date = Aug 18, 2009 | format = | publisher = Aviation Week | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. }}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Opis projektnih rešenja == === Opšta koncepcija === [[Datoteka:Eurofighter 9803 2.jpg|<center>Jurofajter tajfun [[Luftvafe]], sa uključenim dopunskim sagorevanjem motora i sa podvešenim naoružanjem.</center>|desno|mini|250px]] [[Datoteka:Typhoon deploying parachute arp.jpg|<center>Tajfun sa otvorenim kočnim padobranom.</center>|desno|mini|250px]] Jurofajter tajfun je projektovan po savremenoj [[aerodinamika|aerodinamičkoj]] šemi, sa ''kanardom'' i ''delta'' [[krilo]]m prema opimiziranim zahtevima velike agilnosti, smanjene uočljivosti i integracije naprednih sistema. To ga svrstava u svetski vrh [[lovački avion|lovačkih aviona]], četvrte generacije i sa nekim elementima i pete (4+) (vidi poglavlje „borbena sposobnost“).<ref name="Program partija 3"/><ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="Konstrukcija tajfuna">{{Cite web | url = http://www.doppeladler.com/oebh/eurofighter.htm?eurofighter_tech.htm | title = Der Eurofighter Typhoon - technische Beschreibung. | quote = Konstrukcija „tajfuna“ | author = | date = | format = {{pdf}} | publisher = Doppeladler | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 23. 11. 2011.}}</ref> Zbog svoje [[Aerodinamika|aerodinamičke]] konfiguracije (''kanard'' i delta krilo), [[aerodinamički otpor|otpor]] je veoma mali (posebno talasni). Zbog visokog odnosa potiska motora i mase aviona, „tajfun“ ima veliko ubrzanje i ostale dobre letne performanse na svima režimima leta, uključujući i faze poletanja i sletanja. Koristeći najnoviju tehnologiju upravljanja sa visokim stepenom [[aerodinamika|aerodinamičke]] nestabilnosti, kao i široku upotrebu kompozitnih materijala (na bazi ugljeničnih vlakana), postignuti su gabariti manji za 10–20%, kao i manja [[masa]] za 30% „tajfuna“ u odnosu na svoje prethodnike.<ref name="Program partija 3"/><ref name="Partija 3 i dalje"/> „Tajfun“ je veoma okretan avion u celoj anvelopi leta. Četvorostruke digitalne [[Sistem komandi leta aviona|električne komande leta]] daju mu ''relaksiranu'' [[statička stabilnost|statičku stabilnost]], dok na podzvučnim režimima leta ima značajnu nestabilnost, kao i automatsko ograničavanje manevra u granicama cele projektovane anvelope leta (''manevar bez brige pilota''). Uz to, poseduje i visoku integraciju opreme i naoružanja.<ref name="Program partija 3"/> Ta rešenja daju sledeći rezultat: * Visoki odnos potisak / težina + niski prirast [[Aerodinamički otpor|otpora]] [[krilo|krila]] = '''<big>agilnost</big>''' * Agilnost + visoka integracija avionskih sistema i naoružanja = '''<big>borbena superiornost</big>'''<ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="Konstrukcija tajfuna"/> [[Energija]] za pogon avionskih sistema sa [[hidropokretač]]ima ostvarena je pomoću dva ravnopravna i jednog pomoćnog [[Hidraulički sistem aviona|hidrosistema]] sa nominalnim [[pritisak|pritiskom]] od 275 bara. Svaki glavni hidrosistem napaja po jedna [[hidropumpa]], priključena na po jedan [[vazduhoplovni motor|motor]]. Hidrosistemi snabdevaju hidropokretače komandnih površina (''kanarda'', ''flaperona'', pretkrilaca i krmila pravca), [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]], [[aerodinamička kočnica|aerodinamičkih kočnica]], pokretnih elemenata mlaznica motora, pri promeni površine izlaznog preseka i drugo. Ova činjenica određuje suštinsku ulogu [[Hidraulički sistem aviona|hidrosistema]] za ukupnu pouzdanost aviona, zbog čega je realizovana trostruka rezervisanost, sa 16 raspoređenih [[senzor]]a, za kontrolu [[pritisak|pritiska]] hidroulja. Ovi [[senzor]]i su povezani sa avionskim računarom pomoću digitalnog ''interfejsa''.<ref name="Sistem komandi leta"/> „Tajfun“ poseduje [[sistem]] za prijem [[gorivo|goriva]] u toku leta. Nalivno grlo (''sonda''), ugrađeno je ispred kabine [[pilot]]a. [[Kočni padobran]] je ugrađen u kontejner, u korenu vertikalnog stabilizatora, sa namenom smanjenja staze „trčanja“, posle sletanja. „Tajfun“ zato može koristiti [[aerodrom]]e sa kratkim stazama, kao i delove [[auto-put]]a. Između gondola [[Vazduhoplovni motor|motora]], ugrađena je kuka, koja se koristi samo u hitnim slučajevima kočenja sa elastičnim užetom, razvučenim po principu korištenim za palubno sletanje.<ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="Konstrukcija tajfuna" /><ref name="Jurofajter">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/fileadmin/web_data/downloads/misc/EFTechGuideENG-1109.pdf | title = Eurofighter Typhoon | quote = Jurofajter | author = | date = 11/2009 | format = {{pdf}} | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121107041010/http://www.eurofighter.com/fileadmin/web_data/downloads/misc/EFTechGuideENG-1109.pdf | archivedate = 2012-11-07 | deadurl = yes }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/fileadmin/web_data/downloads/misc/TechnicalGuideENG.pdf | title = Eurofighter Typhoon - Tehnical Guide | quote = Opis Jurofajtera tajfuna | author = | date = 6/2010 | format = {{pdf}} | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.theengineer.co.uk/news/pressure-flies-high-in-the-eurofighter/283625.article | title = Pressure flies high in the EuroFighter | quote = Senzori za kontrolu pritiska u hidroinstalaciji | author = | date = 28 February 2000 | format = | publisher = The Engineer | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. | archive-date = 2013-12-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131202231005/http://www.theengineer.co.uk/news/pressure-flies-high-in-the-eurofighter/283625.article | dead-url = yes }}</ref> === Aerodinamika === {{Glavni članak|Aerodinamika}} [[Datoteka:EM-0036-05.ogv|<center>Istraživanja na X-31 EFM, koja su prethodila aerodinamičkom projektu tajfuna.</center>|desno|mini|250px]] [[Datoteka:Dijagram_aerodinamika_5.svg|<center>Uticaj nestabilnosti aviona na indukovani otpor za [[Mahov broj|M]] = 0,7 na nivou mora, za krajnji prednji i zadnji ispitani položaj „kanarda“.</center>|desno|mini|450px]] Jedan od najvećih izazova u razvoju agilnog [[Lovački avion|lovačkog aviona]] „tajfuna“, bila je njegova [[aerodinamika]]. Zahtevana je visoka optimizacija karakteristika u celoj anvelopi leta, a to je podrazumevalo i posebna rešenja sa maksimalnom statičkom nestabilnošću u uzdužnom kretanju aviona. Maksimalno su korišćene mogućnosti aerodinamike, prvenstveno na optimizaciji [[krilo|krila]], za sve tri oblasti brzina leta (''trisonično krilo'') i ispred njega integraciju ''kanarda''. Aerodinamičari su imali težak tehnički problem da pomire kontraditorne zahteve za oblik krila u tri oblasti [[brzina]] (podzvučnoj, krozzvučnoj i nadzvučnoj).<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna">{{Cite web | url = http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=752 | title = Der Eurofighter "Typhoon" (IV) | quote = Aerodinamika Jurofajtera tajfuna | author = | date = 3/2008 | format = {{pdf}} | publisher = Österreichs Bundesheer | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011. | archive-date = 2010-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101001015253/http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=752 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://ftp.rta.nato.int/public//PubFulltext/RTO/EN/RTO-EN-004///$EN-004-19.pdf | title = Aspects of Wing Design for Transonic and Supersonic Combat Aircraft | quote = Aerodinamički aspekti trisoničnog krila | author = B. Probert | date = 25-29 May 1998 | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011. | archive-date = 2011-05-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110517202722/http://ftp.rta.nato.int/public/ | dead-url = yes }}</ref> Taj problem je bio prisutan i ranije, još kod druge i treće generacije [[lovački avion|lovačkih aviona]]. U periodu treće generacije, pokušano je njegovo rešavanje sa mehaničkom (kinematičkom) promenom ugla strele krila u funkciji [[Mahov broj|Mahovog broja]], ali je to penalisano složenošću, većom [[masa|masom]] i porastom cene aviona. Na optimizaciji univerzalnog oblika krila, za sve tri oblasti brzina strujanja, svetski instituti i laboratorije godinama su radili na istraživanju kako bi došli do nekog rešenja. Rezultat tih istraživanja je tako zvano ''trisonično krilo'' sa fiksnim uglom strele napadne ivice, promenljive vrednosti duž razmaha.<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> U korenom delu krila ugao strele je veći. Taj oblik delta krila postao je zaštitni znak prepoznavanja četvrte generacije lovačkih aviona, pa i „tajfuna“, ali zbog jednostavnosti proizvodnje krila zadržan je konstantan ugao strele napadne ivice. Efekat povećanja ugla strele u korenom delu izveden je sa napadnom ivicom gondola motora koje su delimično posrednici između korenog dela polukrila i trupa (to su odvojeni proizvodni sklopovi). Sa takvim oblikom delta krila, integrisan je ''kanard'', uz pažljivo određivanje njihove optimalne međusobne udaljenosti po dužini i visini. Eksperimentalno je istražen položaj ''kanarda'', po kriterijumu da je ukupni [[uzgon]] aviona optimiziran za najmanji indukovani [[Aerodinamički otpor|otpor]], za slučajeve uravnoteženja aviona sa ''kanardom'' na svima režimima leta. Rezultati ispitivanja, šematski su prikazani na slici desno. U tome istraživanju analiziran je i uticaj položaja ''kanarda'' na maksimalni [[uzgon]] aviona i na potrebnu snagu za uravnoteženje aviona, kao i na vrednost potrebnog ''volumena'' komandne površine. Na osnovu dobijenih rezultata izabrana je konfiguracija ''kanard'' i delta krilo za „tajfun“, prema usvojenom kriterijumu optimizacije performansi prvenstveno u manevru.<ref name="Program partija 3"/><ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/><ref name="Struktura">{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/structure.html| title =Structural Design| quote =Struktura| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archive-date =2014-06-20| archive-url =https://web.archive.org/web/20140620122152/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/structure.html| dead-url =yes}}</ref><ref name="Multidisciplinarna aerodinamika"/>{{efn|Na prvi pogled, kod „tajfuna“ ''kanard'' izgleda mnogo isturen ispred krila. To je posebno upadljivo ako se njegovo rešenje poredi s rešenjem na [[Avion Rafal|Rafalu]]. Kod „rafala“ su primenjivani drugojačiji principi i kriterijumi integracije ''kanarda'', nastrešnice usisnika i delta krila, u blisku i jedinstvenu aerodinamičku celinu.<ref name="Struktura"/>}} ''Kanard'' ima namenu krmila za upravljanje u uzdužnom kretanju aviona, a na „tajfunu“ se sa levom i desnom površinom nezavisno upravlja sa signalom iz [[Sistem komandi leta aviona|sistema komandi leta]]. Na taj način se sa njihovim jednakim zakretanjem generiše [[moment propinjanja]], a sa nejednakim i moment valjanja.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> Kada avion pri sletanju dodirne stazu sa prednjim točkom, ''kanard'' se automatski otklanja u poseban položaj, sa funkcijom dopunske aerodinamičke kočnice.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/><ref name="Struktura"/> Da bi se „tajfunu“ obezbedila neophodna upravljivost u uslovima velike statičke nestabilnosti,<ref name="Struktura"/> jedino rešenje je bilo primeniti [[sistem komandi leta aviona|električne komande leta]] vrhunskih performansi, visoke pouzdanosti i sa moćnim [[računar]]ima.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> Problem su takođe bili i zahtevi za održavanje linearne aerodinamike zbog korišćenja matematičkog modela i zakona upravljanja sistema komandi leta zasnovanih na principima linearnosti. Taj uslov nije bilo moguće ispuniti na većim napadnim uglovima, gde nastaje nelinearni prirast aerodinamičkih sila i momenata pri povećanju napadnog ugla. Tada počinju njihovi gradijenti da se menjaju, kao npr. [[uzgon]]a:<ref name="Nelinearna aerodinamika">{{Cite web | url = http://aerosociety.com/Assets/Docs/Protected/Subscribers/AeroJournal/2838.pdf | title = Non-linearities in flight control systems | quote = Nelinearna aerodinamika | author = C. Fielding and P. K. Flux | date = NOVEMBER 2003 | format = {{pdf}} | publisher = THE AERONAUTICAL JOURNAL | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> :<math>\frac{\partial C_z}{\partial \alpha} \not = const</math> Slično se dešava i sa ostalim aerodinamičkim veličinama u tim uslovima leta. Avioni sa tradicionalnim komandama leta nisu imali problem sa upravljanjem na tim režimima, prvenstveno zato što su tada piloti izbegavali da dovode avion blizu granica anvelope leta, a za avione sa mehaničkim komandama leta to i nije bio veći problem. U uslovima nelinearne aerodinamike (na granici anvelope), u kojima savremeni avioni uglavnom i lete u procesu vođenja borbe, a i uopšte kada je model upravljenja nelinearan, problem se rešava u domenu automatskog upravljanja sa primenom posebnih metoda i tehnika. Dešavaju se i slučajevi prisustva histerezisa, zazora, što isto utiče na nelinearnost dinamičkog sistema, kao i netipične promene osećaja potrebne [[sila|sile]] u ruci [[pilot]]a, pri upravljanju u toku manevra. Nestabilni borbeni avioni sa ''kanard'' konfiguracijom neizbežno poseduju efekte nelinearne aerodinamike. Veština je u tome da se ovi efekti prevaziđu uspešnom linearnom aproksimacijom, i/ili da se napravi adaptivan sistem komandi leta koji je u stanju da to prevaziđe. Zbog visoke statičke nestabilnosti „tajfuna“ ovaj uslov je bilo teže ispuniti. Bilo je mišljenja da se aerodinamička i druge nelinearnosti mogu prevazići upotrebom efikasnog („pametnog“) sistema komandi leta.<ref name="Nelinearna aerodinamika"/> Uspeh koncepta zavisi od obezbeđivanja slobodnog i bezbednog upravljanja avionom u okviru cele njegove anvelope leta. Nemci su počeli ta istraživanja još [[1974]]. godine, na ''avionu laboratoriji'', napravljenom od poznatog aviona iz naoružanja svog vazduhoplovstva, [[F-104]]. Prepravili su mu [[Sistem komandi leta aviona|komande leta]] ugradivši električni sistem. Ta ispitivanja sa elementima veštačke statičke nestabilnosti aerodinamičkog doprinosa sprezanja ''kanarda'' i krila, uz iskustva sa eksperimentalnim avionom X-31 EFM (iz kooperacije sa Amerikancima) i britanska iskustva, sačinjavala su bogatu bazu podataka za uspešno projektovanje aerodinamike „tajfuna“ koja je bila osnova za projektovanje, međutim u toku projekta se sve vreme eksperimentisalo i u [[aerotuneli]]ma. Na osnovu toga su razvijeni [[prototip]]ovi na kojima se pristupilo ispitivanju i merenju u letu, zbog osetljivosti tehnologije [[Sistem komandi leta aviona|sistema električnih komandi leta]] i uslova leta sa značajnom statičkom nestabilnošću. Ta ''hrabra'' rešenja, zasnovana su na poverenju u ''pamet'' (ispravan softver) komandnog sistema.{{efn|Dva aviona prototipa [[JAS 39 Gripen]], izgubljena su zbog skrivene greške u [[softver]]u [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]].}} Da bi sistem komandi leta bio ''pametan'' i da bi pouzdano funkcionisao po optimalnim zakonima upravljanja, na svima režimima leta, on mora biti zasnovan na realnim karakteristikama aviona, odnosno na njegovom verodostojnom matematičkom modelu. Iz tih razloga su vodeće firme iz sve četiri kooperanske države paralelno pristupile identifikaciji aerodinamičkih karakteristika „tajfuna“ u letu. Dobijeni i usaglašeni rezultati iz leta bili su osnova za korekcije [[softver]]a i zakona upravljanja sistema komandi leta, zasnovanih na proračunima i merenjima u [[aerotuneli]]ma i u drugim laboratorijama. Metode identifikacije aerodinamičkih parametara u letu kod sve četiri firme zasnivaju se na dobro poznatim teorijskim postavkama. Svaka od firmi korisnika podesila je svoj sistem prema sopstvenim iskustvima i tradiciji. Dobijeni rezultati međusobno su usaglašeni na nivou projekta i iskorišćeni za ažuriranje baze [[Aerodinamika|aerodinamičkih]] podataka za „tajfun“ u svim konfiguracijama. Sistem je dostigao zahtevani standard putem kompleksnog matematičkog modeliranja dinamike „tajfuna“ i njegovog podešavanja na simulatoru. Model je obuhvatio veliki broj spoljnih i unutrašnjih parametara kao što su statički i dinamički pritisak i temperaturu vazduha i njihov uticaj na karakteristike. Zatim su obuhvaćene sve konfiguracije tereta i svi oblici i brzine leta aviona. Kvalitetan simulacioni model na [[prototip]]u omogućio je prihvatljiv početni [[softver]] komandi leta bez ispitivanja u letu. Dobijeni rezultat je potvrđen pouzdanošću prvih letova prototipova. Taj standard je bio osnova za dalji proces optimizacije sistema do konačnog standarda. Konačno rešenje je postignuto metodom upoređivanja i stalnog približavanja izmerenog ''odgovora'' realnog aviona u letu i ''odgovora'' korigovanog modela na simulatoru (vidi princip na šemi ispod). Taj princip dobijanja kvalitetnog rešenja sistema može se nazvati ''hibridna simulacija'' optimizacijom metode postepenog približavanja. <center>'''<big>Blok šema korišćenog sistema za identifikaciju aerodinamičkih karakteristika tajfuna.</big>'''<ref name="Identifikacija aerodinačkih parametara tajfuna">{{Cite web | url = http://ftp.rta.nato.int/public//PubFullText/RTO/MP/RTO-MP-011///$MP-011-12.PDF | title = Recent Experiences on Aerodynamic Parameter Identification for EUROFIGHTER at Alenia, British Aerospace, CASA and Daimler-Benz Aerospace | quote = Identifikacija aerodinačkih parametara tajfuna | author = Renzo Bava, Graham T. Hoare, Gabriel Garcia-Mesuro, Hans-Christoph Oelker | date = | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011. | archive-date = 2012-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120303185657/http://ftp.rta.nato.int/public//PubFullText/RTO/MP/RTO-MP-011///$MP-011-12.PDF | dead-url = yes }}</ref></center> Osnova principa je snimanje „odziva“ realnog aviona i modela na simulatoru leta na izabrani tipični ulaz (komandu pilota), zatim njihovo poređenje, uočavanje međusobne razlike i preduzimanje korekcija nelinearnog modela i zakona upravljanja u smeru smanjenja tih razlika. Snimljeni „odziv“, preko matematičkih metoda analize služi i za identifikaciju stvarnih sabiraka (gradijenata, odnosno derivativa) odgovarajuće aerodinamičke veličine kao što je dato u jednačini za [[Aerodinamički otpor|otpor]]. Tim putem su aerodinamički podaci „tajfuna“ korigovani u bazi podataka i u relevantnim proračunima. Uklanjanje razlike u „odzivu“ realizuje se sa popravkom nedostatatka nelinearnog matematičkog modela kroz korekciju njegovih elemenata sa novodobijenim podacima iz snimka „odziva“ realnog aviona u letu. Korekcije se prioritetno sprovode na mestima većih razlika odziva realnog aviona i modela na simulatoru. Na taj način se postupno ažurira baza podataka nelinearnog modela i saglasno tome se ponovo usklađuju zakoni upravljanja. Metodom uzastopnog približavanja dolazi se do zadovoljavajućeg rešenja, uspostavlja se standard aviona prema važećim standardima, nameni i zahtevima pilota. Za „tajfun“ su aerodinamički koeficijenti generalno identifikovani po metodu linearizacije nelinearnih segmenata, tj. po ''koracima''. Dobijeni aerodinamički podaci za te segmente pomoću matematičkih metoda analize pohranjeni su u bazi aerodinamičkih skupova podataka. [[Aerodinamički otpor]] se može razložiti na članove:<ref name="Aerodinamički derivativi">{{cite journal | last = Nenadović | first = Miroslav | date = 1971 | title = Aerodinamički derivativi | journal = Stabilnost i upravljivost letelica | volume = 741 | pages = str. 668-712 | language = {{sr}} | location = Beograd }}</ref> :<math>\ C_x =\ C_{x_0} + \Delta C_{x_\alpha} + \Delta C_{x_{\delta}} + \Delta C_{x_{\dot{\theta}}} + ...</math> Kao što je prilaz za kretanje duž x ose, isto važi i za sve stepene slobode kretanja aviona, kretanje duž sve tri ose i rotacija za tri ugla oko njih. U prethodnoj jednačini je data zavisnost koeficijenta [[Aerodinamički otpor|otpora]] aviona sa doprinosom njegovog rasta usled promene napadnog ugla, otklona komandne površne i prigušenja zbog ugaone brzine rotacije. Gradijenti aerodinamičkih veličina po promenljivoj, nazivaju se „aerodinamički derivativi“. Po istom principu je identifikovan i [[moment propinjanja]], pa i ostale karakteristike:<ref name="Aerodinamički derivativi"/> :<math>\ C_m =\ C_{m_0} + \Delta C_{m_\alpha} + \Delta C_{m_{\delta}} + \Delta C_{m_{\dot{\theta}}} + ..+ \left(\Delta C_{m_q}\dot q + \Delta C_{m_\dot{\alpha}}\cdot \dot{\alpha}\right)\cdot\frac{l}{\bar{V}} + \Delta C_{m_0}</math> Ovom metodom je uspešno ažurirana baza podataka nelinernog modela. Korišćeni algoritam greške u odzivu realnog aviona i modeliranog nelinearnog paketa svodi razliku na minimum. Time je napravljena realna osnova za izbor optimalnih zakona upravljanja sa avionom, to jest, obezbeđena je „pamet“ komandnom sistemu za efikasno upravljanje sa „tajfunom“ u celoj anvelopi leta i sa svim konfiguracijama aviona. [[Datoteka:Eurofighter 9803.ogg|Demostracioni let nemačkog tajfuna.|desno|mini|300px]] ''Kanard'' je na tajfunu postavljen ispred delta krila i to u blizini nosnog dela. Taj položaj daje veći destabilizirajući doprinos, isto tako i njegovo pomeranje iznad krila. Sa otklonom ''kanarda'', podiže se i spušta nosni deo aviona, odnosno podešava se njegov napadni ugao. Kada se povećava napadni ugao, kod nestabilnog aviona raste sila uzgona čija je napadna linija ispred težišta aviona, a to još više povećava momenat propunjenja (tendencija daljeg rasta napadnog ugla, nestabilan sistem). [[Pilot]], da bi to sprečio, gura nos „tajfuna“ na dole i sa otklonom ''kanarda'' stvara sile uzgona na dole. Količina otklona kanarda potrebna za smanjenje sile uzgona ujedno je i projektno ograničenje mere nestabilnosti u podzvučnom letu za granice ubrzanja u manevru od +9 /-3 g. U slučajevima ''oštrih'' manevara, moguće je kratkotrajno postići i veća ubrzanja, čak i do +12 g. Sa sistemom komandi leta, automatski je ograničeno ubrzanje u manevru na +15 g, pa samim tim i granica inercijalnih opterećenja [[pilot]]a i strukture aviona. Trenutno se avion isporučuje bez upravljanja vektorom potiska motora. U toku [[2011]]. godine, još uvek nisu sagledani rokovi i izvori finansiranja za realizaciju ispitivanja i usvajanje toga rešenja. Na režimu podzvučnog leta aviona, ''neutralna tačka'' je daleko ispred težišta. Pri nadzvučnom letu, ona se povlači unazad, ali pošto je pomerena za podzvučni let mnogo ispred, u uslovima nadzvučnog leta stigne na umerenu meru iza težišta i uspostavi se umerena mera pozitivne statičke stabilnosti. Na ovaj način je postignuto da pozitivna statička stabilnost u nadzvučnom letu ne limitira manevarske karakteristike aviona na tim režimima leta. Zbog ovakvog vrlo smelog rešenja, „tajfun“ ima prednost u poređenju sa drugim borbenim avionima. Mala pozitivna stabilnost na nadzvučnim brzinama mnogo manje uslovljava meru manevra. On može da ostvari ubrzanje u manevru čak i +9 g, na režimima leta sa nadzvučnim brzinama. To je velika prednost za [[lovački avion]]. Optimiziran je da ima superiorne performanse manevra pri letu na [[Mahov broj|Mahovom broju = 1,6]], što je optimum za lansiranje svojih raketa vazduh-vazduh i za izbegavanje protivničkih. „Tajfun“ je u stanju da dostigne nadzvučnu brzinu bez uključivanja dopunskog sagorevanja motora. Sa motorom snage 2 × 60&nbsp;kN može postići brzinu ekvivalenta [[Mahov broj|Mahovog broja = 1,5]] bez spoljnih tereta (''čista konfiguracija''). Za kraće vreme motor se opterećuje i daje potisak od 2 × 69&nbsp;kN, 15% daje više „suvog“ potiska sa kojim se znatno povećava brzina aviona. Sposobnost ''superkrstarenja'' je verovatno uključena u zahteve projekta aviona, jer se ova brzina ne postiže slučajno. Dakle, ove karakteristike obezbeđuju veliki dolet „tajfunu“, smanjuje mu se potreba da duže vreme leti na režimu sa [[Dopunsko sagorevanje|dopunskim sagorevanjem]] i nema suvišnu potrošnju [[gorivo|goriva]], za razliku od svojih prethodnika. Zvanično ograničenje brzine najčešće je navedeno sa [[Mahov broj|Mahov broj = 2]], što nije odlučujuće za borbu, a i nije krajnja mogućnost „tajfuna“.<ref name="Multidisciplinarna aerodinamika">{{Cite web | url = http://ftp.rta.nato.int/public//PubFulltext/RTO/MP/RTO-MP-035///MP-035-01.pdf | title = Eurofighter: Aerodynamics within a Multi-Disciplinary Design Environment | quote = Multidisciplinarna aerodinamika | author = Keith McKay | date = 18-21 October 1999 | format = {{pdf}} | publisher = RTO AVT Symposium | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011.}}</ref><ref name="Identifikacija aerodinačkih parametara tajfuna"/><ref>{{Cite web | url = http://icas-proceedings.net/ICAS1998/PAPERS/04.PDF | title = Eurofighter tehnology for the 21st century | quote = Tehnologija za 21-i vek | author = Erwin Obermeiter and Bob Haslam | date = -1998 | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120311142044/http://icas-proceedings.net/ICAS1998/PAPERS/04.PDF | archivedate = 2012-03-11 | deadurl = yes }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.uni-graz.at/alpinmedizin//Watzmann/Watzmann_14_VortrWELSCH.pdf | title = Höhenphysiologische Aspekte bei der Einführung EF 2000 Eurofighter | quote = Aspekti životnih i radnih uslova pilota | author = Dr. med. Dipl-Ing. H. Welsch | date = 11. – 14. August 2005 | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 22. 10. 2011. | archivedate = 2013-12-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131224105335/http://www.uni-graz.at/alpinmedizin//Watzmann/Watzmann_14_VortrWELSCH.pdf | deadurl = yes }}</ref><ref>[http://www.luftwaffe.de/portal/a/luftwaffe Tajfun u praksi], Pristupljeno 22. 10. 2011.</ref> === Komande leta === Primarno upravljanje sa „tajfunom“ realizuje se pomoću otklanjanja komandnih aerodinamičkih površina: ''kanarda'', unutrašnjih i spoljnih ''flaperona'' i vertikalnog krmila. U uzdužnom kretanju, za obrtanje oko '''Y''' ose, generiše se [[moment propinjanja]] sa izmenom [[uzgon]]a ''kanarda'' i unutrašnjih ''flaperona''. Rotacija aviona oko uzdužne '''X''' ose, realizuje se sa generisanjem obrtnog momenta pomoću diferencijalnih otklona spoljnih ''flaperona'' i sa stvaranjem razlike [[uzgon]]a na levom i desnom polukrilu. Moment skretanja oko '''Z''' ose, generiše se sa otklonom vertilalne krme. Ova pomeranja aerodinamičkih komandnih površina vrše dvokomorni hidropokretači, nepovratnog dejstva (bez mogućnosti pomeranja u suprotnom smeru, usled dejstva sile reakcije). Rotacije aviona, oko '''X''' i '''Z''' osa, izazivaju međusobni aerodinački uticaj (kuplovanje), čiji intezitet zavisi od aerodinamičke konstrukcije. Sve u svemu, sa potpuno automatizovanim sistemom komandi leta upravlja se sa „tajfunom“, preko devet komandnih površina.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> Tu su ubrojana i pretkrilca za upravljanje sa uzgonom, na velikim napadnim uglovima, čija granična vrednost se na taj nači povećava. Osim toga, električne komande leta ograničavaju preopterećenje u manevru, kako zbog zaštite pilota tako i strukture, da se spreče neželjene posledice, sa izlaskom iz projektovane anvelope leta. Ta funkcija se naziva „manevar bez brige“. Na sličan način, avion je obezbeđen i kada padne u nepravilan položaj, u toku leta. Komande leta ga automatski vraćaju u pravilan položaj, preko [[autopilot]]a. Jednostavno, [[pilot]] samo pritisne ''instiktno dugme'' na komandnoj poluzi, avion se automatski vraća u horizontalnu ravan, sa ravni krila i sa osom trupa, a regulator gasa motora automatski zauzima srednji položaj.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/><ref name="Autopilot"/><ref name="Senzori i drugi elektronsji sistemi „tajfuna“"/> „Tajfun“ poseduje i komande za upravljanje sa režimom rada dva [[Vazduhoplovni motor|motora]], sa njihovim dopunskim sagorevanjem i izmenom izlaznog preseka mlaznica. Pored ovih primarnih komandi postoje i sekundarne, za upravljanje sa [[Stajni organi vazduhoplova|stajnim organima]], vazdušnom kočnicom, kočnim padobranom, otvaranjem kabine, odbacivanjem spoljnih tereta, uključujući i upravljanje sa oružjem i [[gorivo]]m.<ref name="Sistem komandi leta"/> Sve ove funkcije imaju svoje sisteme, koji se baziraju na prenosu električnih signala i međusobno su integrisani preko [[Magistrala podataka|magistrale podataka]]. Ključni je [[sistem komandi leta aviona]], koji profiliše dinamičke i letne karakteristike aviona, a posebno njegovu pouzdanost. Udeo ovih karakteristika je veoma značajan u borbenoj prevlasti nad protivnikom.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> <center><big>'''Šema principa [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]], primenjenog na avionu Jurofajter tajfun.'''</big> </center> „Tajfunove“ [[Sistem komandi leta aviona|električne digitalne četvorostruke komande leta]] prihvataju izraženu želju [[pilot]]a (preko pomeranja komandne ručice i nožnih pedala) i zajedno sa primljenim signalima iz [[senzor]]a, o kompletnom ''vektoru stanja'' leta aviona, generišu rezultujuće komandne signale profilisane po optimalnim zakonima upravljanja. Na osnovu tih signala, brzo se komandne površine postave u odgovarajuće otklone, u funkciji realizacije pilotove želje prelaska na novi komandovan režim leta aviona.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> Uvedena digitalna tehnologija, u komande leta „tajfuna“, veliki je potencijal za fleksibilnu optimizaciju zakona upravljanja i integraciju sa drugim sistemima, preko [[Magistrala podataka|magistrale podataka]] sa brzim protokom informacija. Brz protok signala je uslov za brz odgovor sistema (mala je ''vremenska konstanta''), što je jedna od ključnih performansi sistema za realizaciju upravljanja sa nestabilnim avionom.<ref name="Sistem komandi leta"/> Pogrešan signal, koji bi postavio komandnu površinu u nepravilan položaj bio bi katastrofalan, pošto pilot nema nikakve rezervne mogućnosti za korekciju položaja aviona. Zato ovaj sistem mora biti veoma pouzdan. Sačinjavaju ga četiri paralelna i ravnopravna kanala, pri čemu se stalno sva četiri njihova izlazna signala međusobno upoređuju. Sa međusobnim upoređivanjem, signali se „nadglasavaju“, i većina istovetnih se usvajaju kao relevantni. Taj signal računar favorizuje kao ispravan za otklon krmila, a različiti se „odbacuje“ kao neispravan.<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> Svaki, od četiri paralelna kanala [[Sistem komandi leta aviona|električnih komandi leta]], poseduje osam [[procesor]]a tipa Motorola 68020. Pored ovih procesora, postoji i veći broj dodatno izvedenih specifičnih instalacija (elektronskih kola), za međusobno povezivanje i integraciju elemenata i komponenti. Svaka kutija računara ima priključak (konektor) STANAG-3910 za [[optički kabl]], za brzi prenos podataka na glavnu avionsku [[magistrala podataka|magistralu podataka]], a za međusobnu vezu između računara poseduju priključke STANAG-3838. Softver komandi leta stalno je izložen samodijagnostici. Svaki fizički komplet komponenti od četiri kanala električnih komandi leta „tajfuna“, težak je 10&nbsp;kg.<ref name="Sistem komandi leta">{{Cite web | url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/flight-sys.html| title = Flight Control System (FCS)| quote =Sistem komandi leta| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}</ref><ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/><ref>{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/performance/fight-control-system.html| title =Flight Control Systems| quote =Električne komande leta| author =| date =| format =| publisher =Eurofigter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archive-date =2013-07-18| archive-url =https://web.archive.org/web/20130718150313/http://www.eurofighter.com/capabilities/performance/fight-control-system.html| url-status =dead}}</ref><ref>{{Cite web| url =http://ukacc.group.shef.ac.uk/Lecture/2001_Lecture.pdf| title =The design of fly-by-wire flight control systems| quote =Tehnologije komandi leta| author =Chris Fielding| date =| format ={{pdf}}| publisher =BAE Systems| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110125012002/http://ukacc.group.shef.ac.uk/Lecture/2001_Lecture.pdf| archivedate =2011-01-25| deadurl =no}}</ref><ref name="Studija o električnim komandama leta">{{Cite web | url = http://ia600503.us.archive.org/3/items/nasa_techdoc_19760010066/19760010066.pdf | title ="Preliminary System Design Study f o r a D i g i t a l Fly-by-Wire F l i g h t Control System f o r an F-8C A i r c r a f t " | quote = Studija o električnim komandama leta | author = Report No.NASA CR-2609 | date = January 1976 | format = pdf| publisher = NASA Langley Research Center | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate =7. 05. 2012.}}</ref> ==== Autopilot ==== [[Autopilot]] „tajfuna“ izvršava više zadataka u funkciji bezbednosti leta i rasterećenja [[pilot]]a od suvišnih radnji. Taj njegov doprinos povećava mu efikasnost i superiornost nad protivnikom. Autopilot može da izvršava zadatke:[[Datoteka:Paris Air Show 2007-06-24 n17.jpg|Demonstracioni let „tajfuna“ na izložbi u [[Pariz]]u [[2007]].|desno|mini|250px]] * Održava konstantnu visinu leta. * Vodi avion na zadanu visinu leta i održava je konstantnom. * Postavlja avion u zadati pravac leta. * Održava zadani konstantni pravac leta aviona. * Ubrzava avion do zadate brzine leta i održava je konstantnom. * Vodi avion po zadatoj profilisanoj trajektoriji leta. * Obezbeđuje automatsko praćenje zadane trajektorije leta aviona za napad u borbi. * Automatski održava optimalnu trajektoriju presretanja aviona protivnika. * Automatski održava zadati profil leta u patroliranju. * Obezbeđuje automatsko sletanje. * Automatski stabilizuje avion (vraća u normalan položaj), na komandu pilota na ''instiktni'' prekidač, posle pada u nepravilan položaj ili pri trenutnom gubitku orijentacije pilota u prostoru. Autopilot je jedan od podsistema [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]] „tajfuna“.<ref name="Autopilot">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/cockpit-autopilot.htm| title = Autopilot| quote =Autopilot| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}</ref> === Struktura === „Tajfun“ ima laganu strukturu, što je postignuto sa optimizacijom dimenzionisanja njenih delova i izborom materijala iz domena visoke tehnologije: (82% [[kompozit]]a, od toga 70% kompozit od [[Ugljenična vlakna|ugljeničnih vlakana]], a 12% od staklenih). U gradnji aviona velika je korist od kompozitnih materijala koji su izdržljiviji, povećavaju krutost, smanjuju [[masa|masu]] i [[radarski poprečni presek]] avionu, pošto upijaju [[radar]]ske zrake. ''Okvašena'' površina strukture „tajfuna“ je samo 15% od [[metal]]a, lakih legura i [[Titanijum|titana]]. [[Krilo]] i trup su od ugljeničnih vlakana. Samo su neki delovi od metala, kao što su okovi za međusobnu vezu većih sklopova. Opšta specifikacija primene materijala, šematski je prikazana na slici desno.<ref name="Struktura i materijali">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/technik-struktur.htm| title = Struktur | quote =Struktura i materijali| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}</ref><ref name="Karbonska vlakna">{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/materials/carbon-fibre-composites.html| title =Materials - Carbon Fibre Composites| quote =Karbonska vlakna| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archive-date =2013-05-31| archive-url =https://web.archive.org/web/20130531055543/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/materials/carbon-fibre-composites.html| url-status =dead}}</ref> [[Krilo]] je višeramenjačne konstrukcije sa integralnim rezervoarima za [[gorivo]]. Izvedeni su efikasni unutrašnji i spoljni ''flaperoni'' i pretkrilca na napadnoj ivici. Na krajevima krila i ispod njih ugrađene su vezne tačke za linije naoružanja i druge terete. Oplata krila i ramenjače su od ugljeničnih vlakana. Rebra su od ugljeničnih vlakana sa metalnom armaturom. [[Titanijum]] je korišćen za krila, u delu okova (krilo/trup) i za izradu spoljnih ''flaperona''.<ref name="Struktura"/> „Tajfun“ je predviđen za gruba sletanja na kratke staze, to mu omogućuje konstrukcija [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]], koji su standardni, tipa tricikl sa jednim točkom na svakoj nozi. Glavne noge su oslonjene na strukturu krila i uvlače se unutra prema ravni simetrije, a nosna unazad u prednji deo trupa. Upravljanje sa nosnim točkom je jedna od sekundarnih funkcija [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]]. Pored toga, za hitna kratka sletanja, „tajfun“ je opremljen kukom za zahvat kočionog užeta, na zadnjem dela trupa. Jurofajter tajfun projektovan je po zahtevima da njegova struktura izdrži ''zamor'' sa vekom upotrebe od 6.000 sati leta, odnosno u ekvivalentu od 30 godina vremenskog trajanja. U [[septembar|septembru]] [[1998]]. godine, završena su statička i dinamička ispitivanja strukture aviona. Na osnovu dobijenih rezultata iz ispitivanja, koristeći simulacijone metode, zaključeno je da je struktura sposobna da izdrži 18.000 sati, odnosno tri puta više od projektovanog veka.<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref name="Struktura"/><ref name="Kompoziti produžuju vek tajfunu">{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/uk-looks-to-extend-eurofighter-typhoons-fatigue-life-331483/| title = UK looks to extend Eurofighter Typhoon's fatigue life | quote =Kompoziti produžuju vek tajfunu| author = Andrew Doyle | date = 26 Aug 2009 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}</ref> === Tehnologija smanjene uočljivosti === Jurofajter tajfun nije neprimetan (''nevidljiv'' – {{jez-eng|stealth}}) [[borbeni avion]], ali je umanjene uočljivosti (diskretan) sa delimičnom primenom projektnih rešenja u toj funkciji, koja ne narušavaju letne karakteristike. U tome cilju su prednji delovi oba uvodnika vazduha međusobno sastavljeni, a razmaknuti su dalje duž trupa. Na taj način su obezbeđeni uslovi za ''utapanje'' svih pet podtrupnih podvesnih sredstava u konturu aviona (4 rakete vazduh-vazduh + podvesni rezervoar). Sa time je postignuto njihovo ''skrivanje'' i smanjenje ukupnog čeonog radarskog poprečnog preseka „tajfuna“, odnosno smanjenje njegovog radarskog odraza. Izostavljene su mere za smanjenje uočljivosti, koje bi ugrozile performanse i agilnost aviona. Postavljen je zahtev da čeoni [[radarski poprečni presek]] ne pređe 1/4 od prethodnog aviona [[Panavija tornado]]. Sve vidljive prednje površine obložene su sa materijalom koji upija radarske zrake. Obložene su napadne ivice ''kanarda'', [[krilo|krila]], krmila i ''usni'' uvodnika vazduha. Ulazi u uvodnike vazduha izvedeni su u obliku latiničnog slova „S“, sa ciljem da bi se sprečilo direktno viđenje lopatica kompresora [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]], a sa time je sprečeno i [[toplota|toplotno]] zračenje od motora kroz usisnik, unapred prema protivničkim „IC“ [[senzor]]ima.<ref name="Struktura"/> Obloga [[radar]]a – ''radom'' je izrađen od posebnog kompozita sa premazom, koji upija radarske zrake. Na osnovu svih ovih preduzetih mera, postignuto je smanjenje čeonog radarskog poprečnog preseka „tajfuna“ na vrednost između 0,05 i 0,1 m².<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/><ref name="Struktura"/> === Oprema, integracija i fuzija senzora === Jurofajter tajfun je opremljen sofisticiranom opremom visoke tehnologije za uspešno izvršavanje zadataka [[Višenamenski borbeni avion|višenamenskog borbenog aviona]]. Pored opisanog [[Sistem komandi leta aviona|sistema komandi leta]] i navedenog [[Hidraulički sistem aviona|hidrauličkog sistema]], navigacija mu je dvostruka, preko [[Globalni pozicioni sistem|globalnog pozicionog, GPS]] i [[Inercijalni navigacioni sistem|inercijalnog navigacionog sistema]].<ref name="Avionika">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/technik-avionik.htm| title = Avionika| quote =Oprema| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> Tajfun može i u lošim vremenskim uslovima da sleti bez vizuelnog kontakta sa spoljnim okruženjem, na osnovu pilotovog čitanja parametara na pokazivačima u kabini prenetih sa sistema senzora (to se zove ''instrumentalno sletanje''). Poseduje i sistem za upozoravanje na blizinu prepreka na terenu koji nadleće (''praćenje terena''), zasnovan na multifunkcionalnim informacijama prenetim distributivnim sistemom [[sloj veze]]. Ovaj sistem je isti onome koji koristi i avion Panavija tornado. Izvršena je integracija sistema sa [[magistrala podataka|magistralom podataka]] standarda MIL-1553, što obezbeđuje „tajfunu“ operativnu efikasnost i veliku pouzdanost. Integracija obuhvata sedam funkcionalnih sistema, koje podržavaju preko 80 [[računar]]a:<ref name="Avionika"/> * Prikazivači i elementi za upravljanje u kabini, povezani su preko [[magistrala podataka|magistrale podataka]] MIL-1553, sa prenosom podadaka od 100 Mbit/s. * Upravljanje vatrom, identifikacija, navigacija, povezani su sa optičkim prenosom sa 1 000 Mbit/s preko magistrale podataka standarda STANAG-3910. * Elektronska samozaštita, povezivana je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s. * Sistem upravljanja sa oružjem, povezivan je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s. * ''Legitimisanje'', tipa šifrovanog pitanja i odgovora prijatelj / neprijatelj, povezano je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s. * Upravljanje sa sistemima, integrisani nadzor i snimanje podataka, povezivan je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s. * Oprema za komunikacije, povezana je sa optičkim prenosom sa 1.000 Mbit/s preko magistrale podataka standarda STANAG-3910.<ref name="Avionika"/> Visok nivo integrisanosti i brza razmena brojnih podataka između podsistema obezbeđuje [[pilot]]u uslove da brzo shvati taktičku situaciju i samostalno brzo i efikasno reaguje na opasnost od identifikovanih ciljeva. Automatizovani informacioni sistem ima za cilj da smanji obim posla pilotu u kabini, te da se isti može prvenstveno fokusirati na svoj osnovni zadatak - vođenje borbe. Redundantnost upravljanja sa podsistemima opreme povećava pouzdanost, smanjuje mogućnost pojave grešaka i neuspeh funkcija. Ugrađeni sistemi za ispitivanje na zemlji i samoispitivanje u letu, doprinose toj karakteristici. Integracija sistema opreme na „tajfunu“ ima 100% veći hardverski i softverski potencijal za prijem novih podsistema, u odnosu na trenutne potrebe. U izradi softvera primenjen je visoki programski jezik [[Ada (programski jezik)|Ada]] za ključne sistemske aplikacije.<ref name="Senzori i drugi elektronsji sistemi „tajfuna“"/><ref name="Avionika"/><ref name="Sloj veze za tajfuna">{{Cite web | url = http://www.datalinksolutions.net/dls/news/02_4-23.asp | title = Data Link Solutions Delivers First Production MIDS Low Volume Terminal for Eurofighter 2000 Aircraft | quote = Sloj veze za tajfuna | author = | date = April 24, 2002 | format = | publisher = Data Link Solutions | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. | archivedate = 2013-04-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130417004710/http://www.datalinksolutions.net/dls/news/02_4-23.asp | deadurl = yes }}</ref><ref name="Senzori tajfuna">{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/sensors.html| title =Sensor systems| quote =Senzori tajfuna| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =28. 10. 2011.| archivedate =2015-09-12| archiveurl =https://web.archive.org/web/20150912193825/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/sensors.html| deadurl =yes}}</ref> ==== Pretorijanac ==== „Tajfun“ poseduje sofisticirano i visoko integrisano odbrambeno sredstvo, avionski podsistem, pod nazivom „pretorijanac“. Sa projektnim zahtevima je uvaženo pozitivno iskustvo, da je efikasan elektronski sistem zaštite suštinska komponenta savremenog [[borbeni avion|borbenog aviona]], jer bez punog uvažavanja scenarija savremene pretnje od protivnika može biti samo štete. U potpunosti je odbrambeni podsistem integrisan u sistem naoružanja i ako je odvojeno fizički ugrađen. Sastoji se od ukupno 22 lako i brzo zamenljive komponente. Daje podršku [[pilot]]u za informacije o potencijalnim opasnostima za njega i njegov avion, tako da može automatski da preduzima korektivne mere za zaštitu. Sve komponente sistema samozaštite pod kontrolom su [[računar]]a. Automatski se analiziraju sve pretnje iz vazdušnog prostora i sa tla (zemlja/more), u punom sektoru od 360°. U suštini sistem radi, u dve faze:<ref name="Sistem za elektronsko ratovanje"/><ref name="Sistem za elektronsko ratovanje"/><ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1987/1987%20-%201174.html| title = DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Konzorcijum predlaže odbrambeni sistem| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> * otkriva, analizira i upozorava na opasnost i * automatski usmerava odbrambene akcije. '''<big>Pozicija podsistema „pretorijanac“, na tajfunu:</big><ref name="Sistem za elektronsko ratovanje"/><ref>{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/sensor-fusion/defensive-aids-sub-system.html| title =DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Pretorijanac| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =28. 10. 2011.| archive-date =2013-05-08| archive-url =https://web.archive.org/web/20130508101448/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/sensor-fusion/defensive-aids-sub-system.html| url-status =dead}}</ref>''' {{col-start}} {{col-2}} <math>\color{Red}1.</math> [[Laser]]ski detektor<br /> <math>\color{Red}2.</math> Lanser baklji, za pasivno ometanje (obmanjivanje) „IC“ detekcije<br /> <math>\color{Red}3.</math> Lanser staniolskih listića, pasivno ometanje (zasenčenje) [[radar]]a {{col-2}} <math>\color{Red}4.</math> Prijemnik (detektor) za upozorenje od protivničkih raketa<br /> <math>\color{Red}5.</math> ESM/ECM (sistemi za elektronsko ratovanje), kontejneri na nosačima<br /> <math>\color{Red}6.</math> Vučeni ometači {{Col-end}} Odbrambeni podsistem „pretorijanac“, sastoji se od gore navedenih komponeti, sa usaglašenim funkcijama, gde su posebno ključne one vezane za detekciju. Elektronske protiv mere (ESM) i elektronski registrator mera (ECM) nalaze se u kontejnerima na kraju krila. U pitanju je širokopojasni [[radar]]ski prijemnik radarskih signala, emitovanih od [[radar]]a protivnika. Pored te opasnosti, upozorava i na druge elektronske emisije, kao što je prenos radio podataka. Sistem obavlja neprekidnu pasivnu pretragu u frekventnom opsegu od 100 mHz do 10 gHz (pozicija <math>\color{Red}5.</math>).<ref name="Nove tehnologije i inovativne tehnike za nove generacije ESM/ECM sistema">{{Cite web| url =https://www.myaoc.org/eweb/images/aoc_library/Events/2002/102802_CONV/02CONV_Proceedings/Day2/Track2/Bacchelli.pdf| title =DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Nove tehnologije i inovativne tehnike za nove generacije ESM/ECM sistema| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =28. 10. 2011.| archivedate =2016-03-04| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304213630/https://www.myaoc.org/eweb/images/aoc_library/Events/2002/102802_CONV/02CONV_Proceedings/Day2/Track2/Bacchelli.pdf| deadurl =yes}}</ref> [[Senzor]]i za upozorenje o lansiranju neprijateljskih raketa, opciono se mogu postaviti na tri moguća načina. Dva senzora u napadnoj ivici korena krila, jedan u zadnjem delu korena vertikalnog repa (pozicija <math>\color{Red}4.</math>) i povezana četiri prijemnika [[laser]]ska upozorivača (pozicija <math>\color{Red}1.</math>). Signali koji se primaju od [[senzor]]a odbrambenog sistema, analiziraju se, klasificiraju, identifikuju, određuje se prioritet onima koji su udaljeni do 100&nbsp;km. Ugaona tačnost određivanja njihovog položaja je ispod 1°. To su informacije koje se skupljaju u bazi podataka centralnog računara (više od 10.000 podataka). Na osnovu njih sistem identifikuje tip predajnika neprijatelja, utvrđuje u kom je trenutnom režimu oružje s kojim on želi da dejstvuje i u skladu s tim rezultatima, rangiraju se opasnosti po prioritetu. Na osnovu podataka u ovoj bazi podataka, za „tajfun“, mogu se slobodno programirati i podesiti potrebne mere, u bilo koje vreme u skladu sa trenutnom pretnjom, za koju je sistem misije podešen. Uz širok spektar mogućnosti načina sprečavanja svoga otkrivanja, radarskim snopom osvetli („opomene“) neprijatelja, nosača odašiljača uhvaćenog elektronskog emitovanja. U kontejnerima na krajevima [[krilo|krila]] (lokacija <math>\color{Red}5.</math>), smešteni su moćni ometači za ometanje neprijateljskih [[radar]]a. Jurofajter koristi jedan ili dva elektronska ometača – mamca, koje vuče iza desnog kontejnera na kraju krila. Mamac-ometač emituje elektronske signale na osnovu obrađenih i oblikovanih podataka iz prijemnika radara upozorenja, u centralnom računaru, sa funkcijom efikasnog obmanjivanja neprijateljskog radara. Mamci se vuku sa kablom od kevlara dužine 100 m (lokacija <math>\color{Red}6.</math>), a preko [[Optički kabl|optičkog kabla]] prenose se signali iz centralnog računara do njega. Na ovaj način se može obmanuti neprijateljski radar da ne ''osvetli'' avion već mamac, pa se [[raketa|rakete]] sa polu-aktivnim radarskim vođenjem skreću na mamce, sa linije pogađanja „tajfuna“. Jurofajter tajfun je opremljen i sa sistemom za pasivno ometanje toplotnog i radarskog svoga otkrivanja, od strane senzora neprijatelja. Za toplotnu obmanu, koriste se baklje kao veštački izvori (mamci). Oni su smešteni u konejnerima ispod unutrašnjeg dela svakog polukrila (pozicija <math>\color{Red}2.</math>). U kontejnerima ispod spoljašnjeg dela krila (pozicija <math>\color{Red}3.</math>), smešteni su kontejneri sa raketicama, ispunjenim sa staniolskim listićima (''dipoli''). Pri registraciji radarske ozračenosti „tajfuna“ automatski se po utvrđenoj dinamici lansiraju te raketice (''dipoli''), iz kojih staniolski listići prave oblak radarskog zamračenja celog okruženja „tajfuna“ i degradiraju radarski odraz sa haotičnom disperzijom neprijateljskih radarskih zraka. Pri utvđenoj opasnosti od detekcije toplotnih senzora i lansiranja IC raketa neprijatelja, automatski se lansiraju baklje (patroni) po određenoj dinamici u okruženju aviona „tajfun“. Baklje kao toplotni izvori ''zbunjuju i obmanjuju'' samonavođenje raketa i privlače ih na sebe. Ovaj automatski rad sistema, pilot može prebaciti na svoje ručno upravljanje. [[Pilot]] je informisan o otkrivenosti neprijateljskih senzora od svojih sistema i spolja preko [[sloj veze]], a podaci o tome se obrađuju i integrisano prikazuju na višenamenskom prikazivaču. Takođe, postoji i zvučno upozorenje pilota o opasnosti da mu je avion otkriven sa neprijateljskim senzorima.<ref name="Sloj veze za tajfuna"/> Postoje razlike u finesama rešenja ovog sistema kod korisnika aviona po opcijama.<ref name="Sistem za elektronsko ratovanje">{{Cite web | url =http://www.janes.com/articles/Janes-Radar-and-Electronic-Warfare-Systems/Praetorian-defensive-aids-system-International.html| title = Praetorian defensive aids system (International), Airborne active and passive countermeasures systems and defensive aids suites (DAS)| quote =Sistem za elektronsko ratovanje| author = | date = | format = | publisher = Jane’s | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref><ref name="Nove tehnologije i inovativne tehnike za nove generacije ESM/ECM sistema"/><ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-dass.htm| title = DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Odbrambeni sistem| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> ==== Radar ==== Nova generacija višenamenskog, pulsirajućeg dopler radara „CAPTOR“ je sa mehaničkim principom skeniranja. Proizvodi ga konzorcijum ''Juroradar'', a razvio ga je BAE sistem, sa prvobitnom namenom za britanski avion [[Si harier]]. Modificirani radar „CAPTOR-M“, prihvaćen je za proizvodnju po novom ugovoru i sa njim se opremaju avioni „tajfun“ iz partije 2.<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref name="Senzori tajfuna"/><ref name="Radar „tajfuna“">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-captor.htm| title = Das "Captor" Radar| quote =Radar „tajfuna“| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> Projektovan je za superiornost u borbi vazduh-vazduh, kao primarnu namenu. Posebno mu je veliki domet, koji može da varira u zavisnosti od veličine ciljeva i do 185&nbsp;km za tipične veličine supersoničnih borbenih aviona, a za veličine komercijalnih aviona oko 370&nbsp;km. Može da detektuje istovremeno i do 20 ciljeva uz praćenje čak i ako su na većim udaljenostima i nadgleda situaciju i sa njihovim velikim brojem. Super je modularan, čine ga oko 61 zamenljivih modula i oko 6 zamenljivih linija veze. [[Masa]] mu je 193&nbsp;kg. Modularnost mu omogućuje brzu popravku sa lakom zamenom modula, što pojeftinjuje održavanje i povećava operativnost aviona. Automatski identifikuje i prati svih 20 ciljeva u vazduhu i određuje među njima prioritet po kriterijumu opasnosti.<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref name="Senzori tajfuna"/><ref name="Radar „tajfuna“"/> To je bio prvi radar u okviru [[NATO]]-a koji ima tri kanala za obradu (umesto uobičajenih dva). Dva koristi za praćenja, a dodatni treći kanal je za zaštitu i za mere ublažavanja „buke“ i za otkrivanje i klasifikaciju ometanja. * Mod vazduh-vazduh automatski kreira identifikaciju, postavljanje prioriteta i pronalaženje pretećeg cilja, analizira opasnost, kao i procenjuje svoje optimalno oružje odbrane, na osnovu baze podataka. Takođe, za nekooperativne ciljeve u vazduhu, ima sistem identifikacije, režim sa prepoznavanjem radarske slike i brojanjem lopatica prednjeg kola kompresora određuje tip aviona. * Mod vazduh-tlo, meri rastojanje, mapira sa rezolucijom od 1 m (0,3 m posle partije 2), poseduje sposobnost izbegavanja prepreka (praćenje terena), kao i izračunavanja „bodova“ za efekat dejstva oružja.<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref name="Senzori tajfuna"/><ref name="Radar „tajfuna“"/> ''Juroradar'' konzorcijum je dostavio ponudu, državama kooperantima, za razvoj i proizvodnju savremenijeg radara sa aktivnim elektronskim skeniranjem, samim tim i sa povećanjem aktivne površine [[antena|antene]], pa sa time i sa poboljšanim performansama. Predloženo je zadržavanje ostale elektronske opreme, iz postojeće varijante „CAPTOR-M“, sa čime bi se smanjio rizik, vreme i troškovi. Taj novi radar je verzije „CAPTOR–E“, sa modovima rada:<ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/eurofighter-nations-offered-aesa-radar-enhancement-344416| title = Eurofighter nations offered AESA radar enhancement | quote =Kooperanti su ponudili napredni radar| author = Craig Hoyle | date = 15 Jul 2010 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> * Simultano preklapanje režima rada. * Vazduh-vazduh za pretragu i praćenje / pretragu u toku praćenja. [[Datoteka:Typhoon f2 zj910 canard arp.jpg|<center>Jurofajter tajfun britanskog [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, izgled ''radoma'', od [[radar]]a u nosnom delu trupa.</center>|desno|mini|260px]] * Vazduh-zemlja, emituje radarske zrake i osvetljava ciljeve na zemlji. Snima, mapira teren u visokoj rezoluciji, nadzire prostor i izviđa. * Detektuje, otkriva i prati pokretne ciljeve na zemlji i pretražuje prostor. * Detektuje, pretražuje i prati pokretne ciljeve na površini [[more|mora]]. Obezbeđena je njegova jednostavna integracija u „tajfun“: * Nizak rizik za nadogradnju postojećih radara „CAPTOR-M“. * Uklapa se u postojeće uslove obezbeđene u „tajfunu“, zapreminske, masu i u sistem hlađenja. * Visoko je pouzdana antena sa elektronskim skeniranjem sa skladnim uklapanjem u celinu prednjeg dela trupa. * Tradicionalan je i robustan projekat, sa niskim troškovima održavanja u toku životnog veka. Potencijal za budući razvoj: * Može se modificikovati za prihvat novih radarskih modova, kao što je prihvat [[sloj veze|sloj veza]] i elektronsko ratovanje. * Formiranje višekanalnog adaptivnog zračenja, uključujući i [[svemir]]ski prostor. Adaptivni proces: * Veliko polje nadgledanja * Stabilan rad Radar CAPTOR–E, počeo se ispitivati u letu [[2007]]. godine, a predviđa se njegova ugradnja i uvođenje u operativnu upotrebu [[2015]]. Ta činjenica je veliki minus za program, pošto većina konkurenata avionu „tajfun“ već lete sa radarima sa elektronskim skeniranjem.<ref name="Senzori i drugi elektronsji sistemi „tajfuna“">{{Cite web | url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/flight-sys.html| title = Der Eurofighter "Typhoon" (VII)| quote =Senzori i drugi elektronski sistemi „tajfuna“| author = | date = | format = | publisher = Österreichischen Bundesheer | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/CAPTOR.pdf | title = CAPTOR-E Active Electronically Scanned Array Radar for Typhoon | quote = CAPTOR-E | author = | date = | format = {{pdf}} | publisher = Euroradar | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110708205705/http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/CAPTOR.pdf | archivedate = 2011-07-08 | deadurl = yes }}</ref> ==== Pirat ==== „Pirat“ (FLIR) je infracrveni (toplotni) [[senzor]], koji daje sliku sa visokom rezolucijom. Raspoloživ je od [[2007]]. godine. Zbog cene je opcioni sistem, samo za pojedine lovce „tajfun“. Senzor radi na talasnim dužinama od 3 do 5 i od 8 do 11 [[Mikrometar|mikrona]] i ugrađen je fiksno u prednji deo strukure trupa, na levoj strani ispred vetrobrana kabine (vidi sliku desno). Integrisan je sa ostalima sistemima na avionu, a po nameni, pripada napadnim. Prvi put je na [[borbeni avion|borbenom avionu]] primenjen ovakav infracrveni [[fotodetektor]], što je značajno uvećalo opseg detekcije u poređenju sa starijim sličnim senzorima. Dok OLS-35 na avionu [[Su-35|Su-35BM]] ima domet oko 50&nbsp;km, „pirat“ u istim uslovima postiže domet od 93&nbsp;km. Opseg detekcije u poteri neprijatelja je u sličnom odnosu, naspram 93&nbsp;km za OLS-35,<ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> sa [http://eurofighter.airpower.at/pirate.jpg „piratom“] je 150&nbsp;km. Međutim, u uslovima vremenskih prilika, za performanse infracrvenih senzora u pretragama i praćenju cilja „pirat“ ima značajnu prednost, pošto na njegove rezultate one nemaju degradirajući uticaj. „Pirat“ ovo isto radi kao i [[radar]] u skeniranju sa pogledom na dole, ali bez kompromitovanja (otkrivanja) sa svojim zračenjem. To radi kao pasivni senzor, identifikuje cilj i određuje njegovu udaljenost. Ovo je veliki napredak u odnosu na stare senzore infracrvenog zračenja, koji su mogli u skeniranju dati samo dvodimenzionalne slike. Da bi se odredila udaljenost do cilja, isti mora biti osvetljen sa [[laserski daljinomer|laserskim daljinomerom]]. Desno je u polarnim koordinatama, na prikazivaču prikazana slika sa sistema „pirat“. U gornjem levom uglu ekrana, date su performanse indikacije, veći pun snop, radni je spektar otkrivanja. Vidi se da je neprijateljski avion udaljen 35 nautičkih milja, na visini 3.000 stopa, i otkrivena grupa nepoznatih objekata na oko 50 nautičkih milja u okruženju i na visini od 1.000 stopa. Sivo obojeni cilj dolazi iz podataka [[sloj veze|sloja veze]].<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref name="Aerodinamika Jurofajtera tajfuna"/> [[Datoteka:Eurofighter PIRATE PPI.jpg|Opseg zahvata pirata: <br /> 1 Pokazatelj učinka<br /> 2 Visina obuhvaćenog polja|desno|mini|260px]] „Pirat“ predstavlja veliki napredak u opremanju aviona „tajfun“ i daje mu značajne taktičke prednosti u presretanju neprijatelja za borbu vazduh-vazduh i u borbi vazduh-zemlja, sa karakteristikama: * Veoma dug vremenski period rada u režimu vazduh-vazduh, pasivno (bez zračenja). * Automatska detekcija i istovremeno praćenje više ciljeva, a ujedno i skeniranje. * Visok ugaoni zahvat, velika rezolucija i tačnost praćenja. * Veliko vidno polje u velikom prostoru. * Identifikacija presretnutih ciljeva u vazduhu. * Detektekcija toplotnih signala, prvenstveno od kopnenih ciljeva. * Prenos i prikazivanje slike na viziru [[pilot]]ove kacige. * Doprinos navigaciji aviona pri sletanju. U okviru nabrojanih karakteristika, na raspolaganju su više modova (oblika) rada: * '''Istovremeno praćenje više ciljeva''' (MTT), tada u prostoru ispred aviona traži moguće ciljeve u velikom ugaonom opsegu i može da ih istovremeno prati brojčano i do 200. Prati dok skenira, kao i radar u modu pod nazivom IRST. * '''Praćenje pojedinačnog, izabranog cilja '''(STT) je režim koji se sprovodi samo u potrebama visoke preciznosti praćenja cilja. * '''Praćenje i identifikacija pojedinačnog, izabranog cilja'''(STTI), režim rada je kada cilj može biti vizuelno identifikovan od [[pilot]]a na prikazivaču, pošto je rezolucija bolja nego kod [[radar]]ske slike. * '''Akvizicija''', kada „pirat“ i [[radar]] zajednički pronalaze ciljeve u sektoru osmatranja. * '''Akvizicija u okviru ugaonog ograničenja''', kada „pirat“ ''zahvata'' cilj, na čiji položaj je „tajfun“ poslat i orijentisan. Kada je cilj pronađen, „pirat“ se automatski prebacuje u režim STT ili STTI.<ref name="Pirat">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-pirate.htm| title = Der "PIRATE"- Infrarot-Sensor| quote =Pirat| author = | date = | format = | publisher = RAND | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.thalesgroup.com/assets/0/93/238/5a18063e-8630-40c7-9fe3-1e1854ce896b.pdf?LangType=2057 | title = PIRATE Passive Infra-Red Airborne Track Equipment | quote = Pirat | author = | date = | format = {{pdf}} | publisher = Thales Group | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Rad „pirata“ se može uskladiti sa kretanjem glave pilota. [[Senzor]] tada gleda tamo gde pilot okrene glavu. Slika FLIR-a se projektuje na viziru pilotove kacige. Ovo može biti u funkciji otkrivanja i praćenja cilja, ili njegovog zahvata i navođenja [[raketa|rakete]] na cilj u toku borbe.<ref name="Pirat"/><ref>{{Cite web | url = http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/PIRATE_dsh.pdf | title = IRST (PIRATE) - Eurofighter Typhoon InfraRed Search and Track | quote = IRST Pirat | author = | date = | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 23. 11. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131012055007/http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/PIRATE_dsh.pdf | archivedate = 2013-10-12 | deadurl = yes }}</ref> ==== Fuzija signala sa senzora ==== Ishod borbe suprostavljenih [[lovački avion|lovačkih aviona]], u vazdušnom prostoru, zavisi od više faktora. Jedan od bitnih je imati prvi prave prepoznatljive informacije o protivniku, njegovom oružju i namerama. Sa time se dobija prednost u vremenu, što je jedna od najprioritetnijih informacija. [[Senzor]]i aviona to obezbeđuju u integraciji sa drugim sistemima. Oni su dopunska čula vida i sluha [[pilot]]a. Obrada signala primljenih sa senzora i lako shvatljiv njihov način prezentacije pilotu, predstavlja proširenje njegovog nervnog sistema, sa povećanim kapacitetom odlučivanja i delovanja. To je vrlo važan faktor u situaciji kada pilot ima malo vremena na raspolaganju, kao kada su već lansirane rakete kratkog dometa na njegov avion. One mogu biti lansirane na rastojanjima na kojima se u najboljem slučaju mogu vizuelno otkriti kao tamne tačke, a mogu se sa sistemom identifikacije prepoznati da su rakete vazduh-vazduh, u teoretskom opsegu više od 100&nbsp;km. Taj faktor „identifikacije“ je još jedan od presudnih. Ko prvi identifikuje neprijatelja može i prvi da upotrebi svoje oružje i da stekne početnu prednost u borbi, što je najčešće i odlučujuće. Tehnološki nivo, mnogobrojno umrežavanje, integracija i digitalizacija na „tajfunu“, otvara potpuno novi način i mogućnosti identifikacije i evidentiranja signala u širokom opsegu. Zatim, na „tajfunu“ je izvršena fuzija signala sa velikog broja senzora, kombinovanjem tih dobijenih podataka, obezbeđen je optimalni izbor trenutno najpovoljnijeg sistema za praćenje cilja. * Kontakt, i ako je snimljen sa nekoliko senzora, prikazan je samo na jednom mestu. Pilotu se podaci prikazuju sažeto u najmanjem potrebnom broju, nezavisno jedan od drugog, što rezultira sa smanjenjem njegovog opterećenja i smanjuje se potrebno vreme za njegovu reakciju (odziv). * Međusobno komplementarni senzori, dopunjavaju se usklađeno vremenski, prostorno i spektralno. Sa time se postiže veća rezolucija i gušće skeniranje u nadzoru. * Fuzija računarski obrađenih signala sa senzora, omogućava zajedničko automatsko rangiranje prioriteta svih otkrivenih ciljeva. * Ako je destinacija cilja izvan opsega detekcije nekog od senzora, cilj može biti „prebačen“ na drugi bolje pozicionirani i tako će biti „pokriven“ sa otkrivanjem, identifikacijom i praćenjem. * Prenos podataka u paketu, štedi resurse računara, za različite paralelne podatke. * Saznanje o cilju, produbljeno je i uvećano. Zna se pored količine, smer kretanja, udaljenost, brzina, radarski i infracrveni odraz i infracrvena slika kao i radio signali, prenos podataka i radarska učestanost. Na taj način se dobija i potpuna identifikacija cilja. To olakšava klasifikaciju relevantnih infomacija u bazi podataka. * Kontakt sa pasivnim praćenjem cilja može da se realizuje sa snimanjem bez emisije svojih senzora, treba da se prikupljaju podaci o zračenju, što nije nužno sa svojim aktivnim senzorima. Može da se bez uključenja radara aktivirati oružje i bez svoga otkrivanja napasti cilj. Takvo maskiranje se sprovodi kao element maksimalnog iznenađenja protivnika. Takav opit je napravljen, a opisan u poglavlju „operativna upotreba“.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-fusion.htm| title = Multi-Sensor-Fusion| quote =Fuzija multisenzorskih podataka| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.airpower.at/news04/0321_worning/index.html| title = Im Interview: Eurofighter Testpilot Chris Worning | quote =Intervju probnog pilota| author = Georg Mader| date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web| url =http://www.adacore.com/multimedia/pdfs/CaseStudy_Eurofighter.pdf| title =Case Study - BAE Systems Eurofighter Typhoon| quote =Studija BAE| author =| date =| format ={{pdf}}| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archiveurl =https://web.archive.org/web/20071014003826/http://www.adacore.com/multimedia/pdfs/CaseStudy_Eurofighter.pdf| archivedate =2007-10-14| deadurl =no}}</ref> === Kabina === ==== Opšte karakteristike ==== [[Datoteka:Eurofighter Typhoon cockpit.jpg|<center>Izgled kabine, u vidnom polju [[pilot]]a. Prikazana je tabla sa komandama, prikazivačima i komandnom palicom.</center>|desno|mini|250px]] U kabini Jurofajtera koriste se ekrani za prikaz podataka, bez konvencionalnih instrumenata. Prikazivanje je preko tri donja višenamenska prikazivača u boji i širokougaonog gornjeg (nišanskog), sa kojima se upravlja preko tastature, kursora i [[glas]]a.<ref name="Kabina"/><ref>{{Cite web | url = http://www.reuters.com/article/2011/06/24/us-airshow-helmets-idUSTRE75N52A20110624 | title = New helmet to give Typhoon pilots killer look | quote = Nova kaciga pilota na tajfunu | author = Geert De Clercq | date = Jun 24, 2011 | format = | publisher = Reuters | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archivedate = 2015-09-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924153807/http://www.reuters.com/article/2011/06/24/us-airshow-helmets-idUSTRE75N52A20110624 | deadurl = yes }}</ref><ref>{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| title =Eurofighter Technology and Performance : Cockpit| quote =Kabina| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2014-05-29| archiveurl =https://web.archive.org/web/20140529005508/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| deadurl =yes}}</ref><ref name="Pokazivački sistem">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/cockpit-hud.htm| title = Der "PIRATE"- Infrarot-Sensor| quote =Pokazivački sistem| author = | date = | format = | publisher = RAND | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> U kabini se prikazuju podaci i sa [[senzor]]a velikog dometa za detekciju slike, zasnovanoj na razlici u toplotnom zračenju (FLIR), [[pilot]] upravlja sa sistemima i avionom sa glasom i sa [[Sistem komandi leta aviona|komandama leta]]. Ulazne signale za komande leta pilot izražava pomeranjem palica (ručica) i pedala. Ruke pilota su stalno na ručici gasa [[Vazduhoplovni motor|motora]] i na komandnoj palici (HOTAS, skraćenica od engleske sintagme ''hands on throtle and stick'' (ruke na pedali i ručici). [[Pilot]] poseduje kacigu, na čijem viziru je prikazivač podataka (uglavnom istih kao što su i na gornjem prikazivaču) sa prikladnim simbolima, na raspolaganju mu je višefunkcionalni informacioni distributivni sistem, integrisani sistem za upozoravanje i sistem za unos podataka o ciljevima na levom pultu. Korišćeni prikazivači i komandni paneli leta u kabini, osvetljeni su i postavljeni na podešljive šarke za pilotov izbor odgovarajućeg postavnog ugla.<ref>{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| title =Cockpit| quote =Opšte karakteristike kabine| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2014-05-29| archiveurl =https://web.archive.org/web/20140529005508/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| deadurl =yes}}</ref> Kabina je razvijena na bazi iskustva pilota i njihovih zahteva i primedbi. Izgled i funkcionalnost je nastala metodom približavanja kroz povratne informacije i procene od vojnih probnih pilota.<ref>{{Cite web | url =http://www.janes.com/articles/Janes-Radar-and-Electronic-Warfare-Systems/MSD-2000-signals-display-unit-International.html| title = MSD 2000 signals display unit (International), LAND-BASED SIGNALS INTELLIGENCE (SIGINT), ELECTRONIC SUPPORT AND THREAT WARNING SYSTEMS| quote =MSD2000| author = | date = Nov 09, 2001 | format = | publisher = Jane’s | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref> U „tajfunu“ je pilot smešten u [[izbacivo sedište|sedište]] tipa Martin Bejker Mk.16A ({{jez-eng|Martin-Baker Mk.16A}}), sa nadstrešnicom za zaštitu lica, a lansira se pri spasavanju, sa dva [[raketni motor|raketna motora]].<ref name="Kabina"/><ref>{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/crew-escape-lifesupport/cockpit-ingress-and-egress.html| title =Crew Escape &amp; Life Support| quote =Hermetičnosti i pristupačnost kabini| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archive-date =2013-05-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20130511052843/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/crew-escape-lifesupport/cockpit-ingress-and-egress.html| url-status =dead}}</ref> Avion je predviđen da leti sa velikim opterećenjem. Usled ubrzanja n•g (n je [[faktor aerodinamičkog opterećenja]]), opremljen je sa priključkom sa sistemom za napajanje zaštitnog odela ([[Anti-G odelo|anti-g odela]]) za pilota, za zaštitu od posledica opterećenja. Ovo specijalno razvijeno odelo obezbeđuje zaštitu pilota, te on izdržava ubrzanja i do 9g. Nemački i austrijski piloti na „tajfunu“ nose hidrostatička [[Anti-G odelo|anti-g odela]], koja pružaju zaštitu i u rukama, te omogućuju potpuniju toleranciju na velika ubrzanja.<ref name="Kabina">{{Cite web| url = http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| title = Cockpit| quote = Kabina| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 3. 11. 2011.| archivedate = 2014-05-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140529005508/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| deadurl = yes}}</ref> ==== Upravljanje glasom ==== „Tajfun“ koristi sistem, sa modulom za prepoznavanje govora (SRM), sa kojim se generišu izvršne radnje od naredbi sa [[glas]]om, uz pomoć neophodnih računarskih uređaja. To je bila prva proizvodnja i operativna primena ovakvog sistema u kabini vojnog aviona. Sistem daje pilotu dodatni prirodni način upravljanja sa 26 nekritičnih (sekundarnih) funkcija u kabini, sa čime se značajno smanjuje njegovo opterećenje, poboljšava bezbednost vazduhoplova i širi prostor za nove misije. Važan korak u razvoju sistema upravljanja glasom dogodio se [[1987]], godine, kada je završen digitalni [[procesor]] signala TMS-320-C30, što je smanjilo veličinu i složenost potrebnog sistema. Sistem upravljanja glasom zahteva da svaki [[pilot]] ima snimljen svoj ''šablon glasa'' koji se koristi u procesoru za prepoznavanje i tako prepoznat generiše izgovorene tipične reči u naredbe, koje se realizuju u izvršne radnje. Taj ''šablon glasa'' pilota je snimljen na kasetu koja se memoriše u sistemu u kabini, pre početka leta. Ovaj sistem se ne koristi za radnje koje zahtevaju veću bezbednost i kritične zadatke, kao što su oružje, izvlačenje [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]] i za druge slične sisteme. Koristi se za širok spektar drugih funkcija u kabini, kao što je poziv prikaza nekih informacija na prikazivačima, kao što je stanje količine [[gorivo|goriva]], stanje sistema i tako dalje.<ref>{{Cite web| url = http://www.janes.com/extracts/extract/jav/jav_a062.html| title = Eurofighter Typhoon Direct Voice Input (DVI) system (United Kingdom)| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080512020020/http://www.janes.com/extracts/extract/jav/jav_a062.html| archivedate = 2008-05-12| quote = | author = | date = Oct 09, 2007| format = | publisher = Jane's| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 3. 11. 2011.| deadurl = no}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.aph.gov.au/house/committee/jfadt/defenceannualreport_2002_2003/subs/sub6.pdf | title = The 1998 Study - History, Accuracy and Impact | quote = Studija | author = Dr Carlo Kopp, Peter A Goon | date = 4 July 2004 | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050629151553/http://www.aph.gov.au/house/committee/jfadt/defenceannualreport_2002_2003/subs/sub6.pdf | archivedate = 2005-06-29 | deadurl = no }}</ref><ref>{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/voice-throttle-stick/direct-voice-input.html| title =Voice Throttle &amp; Stick (VTAS)| quote =Govorna naredba| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archive-date =2013-05-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20130511025203/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/voice-throttle-stick/direct-voice-input.html| url-status =dead}}</ref> === Pogon === [[Datoteka:Eurofighter wtd61.jpg|<center>Jurofajter, pri režimu rada motora sa uključenim dopunskim sagorevanjem.</center>|desno|mini|250px]] Jurofajter tajfun poseduje dva [[Dvoprotočni turbomlazni motor|dvoprotočna turbomlazna motora]] EJ200. Taj [[Vazduhoplovni motor|motor]] je sa odnosom dvoprotočnosti 0,4:1 i sa dva vratila. Relativno nizak odnos dvoprotočnosti je izabran za veliki potisak na režimu bez dopunskog sagorevanja, koji zadovoljava potrebe vremenski dužih supersoničnih [[brzina]] aviona (''superkrstarenje''). U poređenju sa motorom RB199, poseduje 37% manji broj delova (1.800 umesto 2.845), a razvija 50% više potiska, sa istom zapreminom zauzetog prostora u trupu aviona. Vazduh se komprimuje u kompresoru niskog pritiska, u tri faze (stepena). Ukupni odnos povećanja pritiska u njemu je 4,2:1. Kompresor visokog pritiska poseduje trodimenzionalne profilisane lopatice postavljene na pet setova statorskih i rotorskih kola. Tih pet stepeni sabijanja stvaraju ukupno povećanje pritiska sa odnosom 6,2:1.<ref name="Jurodžet EJ200"/> Kompresori visokog i niskog pritiska su proizvedeni u takozvanoj ''bliskoj tehnologiji'', diskovi kompresora i lopatice su napravljeni iz jedne celine od legure [[titanijum]]a, sa čime je učinjena ušteda u težini.<ref name="Optimalne performanse motora">{{Cite web| url =http://www.mtu.de/de/technologies/technologies_future/blisk/index.html| title =Blisk| quote =Optimalne performanse motora| author =| date =| format =| publisher =MTU Aero Engines| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =3. 11. 2011.}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lopatice su dvostruko veće nego kod RB199 i šuplje su. Ove dve kompresorske celine, obrću se u suprotnim smerovima, sa ukupnim efektom povećanja pritiska (stepenom sabijanja) vazduha od 26:1 sprovedenog u prstenastu komoru sagorevanja, gde se isti meša sa [[gorivo]]m u smešu za sagorevanje. [[Temperatura]] vrelih gasova je oko 1.800° [[Kelvin]]a, na ulazu u prvu pogonsku [[turbina|turbinu]] motora. Postoje dve jednostepene turbine (visokog i niskog pritiska), svaka od njih pogoni po jedno vratilo. Turbina visokog pritiska pogoni kraće vratilo prstenastog preseka, koje pokreće kompresor visokog pritiska, a turbina niskog pritiska pogoni duže, unutrašnje vratilo, na kome je kompresor niskog pritiska. Lopatice turbine monokristalne su strukture od legura [[nikl]]a, sa presvlakom [[Keramika (materijal)|keramike]], [[nikl]]a, [[hrom]]a i [[itrijum]]a i hlade se sa vazdušnom strujom. Gornji sloj lopatica turbine se mora redovno proveravati, da li na njemu postoje mehanička oštećenja. Sa primenom ovih visokih i zahtevnih tehnologija, motor EJ200 se uvrstio u svetski vrh, u domenu pogona.<ref name="Jurodžet EJ200">{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/engines.html| title =EuroJet 200| quote =Jurodžet EJ200| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2010-07-31| archiveurl =https://web.archive.org/web/20100731153302/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/engines.html| deadurl =yes}}</ref><ref name="EJ200">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno.htm| title = Triebwerke - Entwicklung| quote =EJ200| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref name="Tehnologija motora 1/3">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno.htm| title = Triebwerke - Technologie 1/3| quote =Tehnologija motora 1/3| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref name="Tehnologija motora 2/3">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno2.htm| title = Triebwerke - Technologie 2/3| quote =Tehnologija motora 2/3| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref name="Tehnologija motora 3/3">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno3.htm| title = Triebwerke - Technologie 3/3| quote =Tehnologija motora 3/3| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref> Posle podešenog sagorevanja, gasovi protiču kroz konvergentno-divergentnu mlaznicu, sa sistemom za dopunsko sagorevanje, ali bez vektorskog upravljanja sa potiskom. Odnos potiska i težine motora je 9,5:1, masa motora je 1.035&nbsp;kg. Jednostavan je za postavljanje i za skidanje sa aviona. Četiri osobe ga zamenjuju za kraće vreme od 45 minuta. Predviđena je nadogradnja motora sa sistemom za trodimenzionalno upravljanje sa vektorom potiska, sa uglom zakretanja mlaznice od oko 23°. Pripremljeni su motori prototipovi i traži se način finansiranja programa njihovih detaljnih ispitivanja i uvođenja u operativnu upotrebu. Istražuje se mogućnost adaptivnog upravljanja sa promenom raspodele preseka konvergentno-divergentne mlaznice duž njene ose za optimizaciju potiska i njegovim povećanjem za oko 7%. Motor je optimiziran za racionalni režim rada sa digitalnim sistemom upravljanja ({{jez-eng|Digital Engine Control Unit-DECU}}) za minimalno održavanje i maksimalnu izdržljivost. U takvim uslovima motor obezbeđuje potisak bez dopunskog sagorevanja od 60&nbsp;kN, a sa njime 90&nbsp;kN. U vanrednim situacijama, motor EJ200 može kratkotrajno obezbediti potisak i od 102&nbsp;kN.<ref name="Jurodžet EJ200"/><ref name="Jurodžet turbo">{{Cite web|url= http://www.eurojet.de/default.php?p=4&cid=6|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070928120508/http://www.eurojet.de/default.php?p=4&cid=6|archivedate= 2007-09-28|title= EJ200 Engine Data Fact Sheet|quote= Jurodžet turbo|author= |date= |format= |publisher= EUROJET Turbo GmbH|location= |pages= |language= {{En}}|accessdate= 3. 11. 2011.|deadurl= yes}}</ref><ref name="Karakteristike motora">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-daten.htm| title = EJ200 - Daten| quote =Karakteristike motora| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref> Na baznom potisku od 2 x 60&nbsp;kN „tajfun“ postiže brzinu ekvivalenta [[Mahov broj|M]] = 1,5, što ga svrstava među avione ''superkrstaše''. Sa dopunskim sagorevanjem postiže [[Mahov broj|M]] = 2,44, sa čistom konfiguracijom bez spoljnjeg podvešavanja. Ove performanse su uporedive sa pretpostavljenim budućim protivnikom, ruskim lovcem pete generacije za koji se smatralo da će uslediti posle prototipa [[MiG 1.44]], što se nije dogodilo jer je umesto njega usvojen [[Suhoj PAK FA]]. {{efn|U aproksimativnom proračunu uticaja Mahovog broja na efikasnost usisavanja pa i na promenu potiska [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]], usvaja se uprošćenje da [[Aerodinamički otpor|koeficijent otpora]] ostaje konstantan sa promenom [[Mahov broj|Mahovog broja]], što može biti prihvatljivo za manje segmente promene. Na slici je prikazana promena <math>\ C_p</math> u funkciji Mahovog broja, tako da je očigledno da su dobijene proračunske vrednosti konzervativne. Pad pritiska na ulazu u usisnik je interpoliran sa polinomom, drugog stepena. Ukupan pad pritiska na režimu leta na Mahovom broju od 1,5 je oko 0,96, a na 2,25 je oko o,87. Tako da za taj gubitak pritiska, kvadratne jednačine dobijaju vrednost: :<math>\Delta p = c_1 \cdot M^2 + k_1</math> Sistem jednačina je:<br /> :<math>0,96 = c_1 \cdot 1,5^2 + k_1</math> :<math>0,87 = c_1 \cdot 2,25^2 + k_1</math> Proizilazi da je rešenje <math>\ c_1 = -0,032</math> i <math>\ k_1 = 1,032</math> :<math>\Delta p = -0,032 \cdot M^2 + 1,032</math> Gubitak pritiska može da se odredi i za veći segment razlike Mahovih brojeva od 1,5 do 2,25, sa prihvatljivom preciznošću korišćenja formule, kada se uzme povećanje [[Aerodinamički otpor|otpora]] u obzir za taj segment. Pošto se pretpostavlja konstantan koeficijent otpora u funkciji Mahovog broja, onda sila otpora samo zavisi od kvadrata brzine aviona. Pod pretpostavkom da je stalno poznata brzina aviona, Mahov broj 1,5 se postiže pri statičkom potisku po motoru od 60 kN,<br /> a Mahov broj 2,35 pri 90 kN, što dovodi do gubitka pritiska u usisniku na vrednost 0,96 i 0,87, saglasno tome jednačine sistema izgledaju: :<math>60 \cdot 0,96 = c_2 \cdot 1,5^2 + k_2</math> :<math>90 \cdot 0,87 = c_2 \cdot 2,35^2 + k_2</math> U ovom slučaju, gubitak pritiska koristi se u dva režima leta, za Mahov broj 2,25 i za Mahov broj 2,35, što daje određena odstupanja u rezultatima, ali približno zadovoljava potrebu za grubu procenu. Zatim se određuje <math>\ c_2 = 6,36</math> i <math>\ k_2 = 43,29</math>. Povećanje otpora vazduha u funkciji brzine leta, u zavisnosti od potiska može se izračunati koristeći istu formulu ako se koristi ona iznad za pad pritiska. konkretno:<br /> :<math>\ T \cdot\Delta p = c_2 \cdot M^2 + k_2 \longrightarrow M = \sqrt{ \frac{T \cdot\Delta p - k_2}{c_2}}</math> U jednačinama je: : <math>\ k= C_p / C_v</math> — koeficijent adijabate, [[Poasonov broj]], a : <math>C_p</math> [[molarni toplotni kapacitet]] pri stalnom pritisku, <math>C_v</math> molarni toplotni kapacitet pri stalnoj zapremini. Jednačina u ovom obliku se koristi i za proračun približne vrednosti Mahovog broja: :<math>\ M = \sqrt{ \frac{T\cdot (-0,032 \cdot M^2 + 1,032) -43,29}{6,36}}</math> Kao što je gore navedeno, rezultati više odstupaju na velikim potiscima. Sasvim su zadovoljavajući oko brzine, koja odgovara Mahovom broju 2.<ref name="Jurodžet EJ200"/><ref name="Superkrstaš"/>}}<ref name="Jurodžet EJ200"/><ref name="Superkrstaš">{{Cite web | url =http://www.ausairpower.net/APA-Supercruise.html| title = Supercruising Flankers?| quote =Superkrstaš| author = Dr Carlo Kopp| date = 2005 | format = | publisher = Asia Pacific Defence Reporter | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref name="DECU">{{Cite web | url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/flight-sys.html| title = Flight Control System (FCS)| quote =DECU| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><ref name="Upravljanje vektorom potiska">{{Cite web | url = http://www.scribd.com/doc/46125325/ITP-TVC-EuroFighter | title = ITP-TVC-EuroFighter | quote = Upravljanje vektorom potiska | author = | date = | format = {{pdf}} | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archive-date = 2013-10-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131019104237/http://www.scribd.com/doc/46125325/ITP-TVC-EuroFighter | dead-url = yes }}</ref><ref name="MiG 1.44">{{Cite web | url =http://www.testpilot.ru/russia/mikoyan/mfi/mfi_1.htm| title = MFI (1.42) - mnogofunkcionalьnый frontovoй istrebitelь| quote =MiG 1.44| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{Ru}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref> {| style="margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |- |[[Datoteka:Eurojet EJ2000 Austrian.jpg|280px]]||[[Datoteka:Eurojet ej2000.jpg|280px]]||[[Datoteka:EJ200 inlet.jpg|280px]] |- |<center>Izložen [[Vazduhoplovni motor|motor]] [[Jurodžet EJ 2000]].</center>||<center>Jurodžet EJ2000, sa upravljanjem<br /> vektora potiska.</center>||<center>Čeoni prikaz dela prvog kola rotorskih i<br /> statorskih lopatica kompresora<br /> motora Jurodžet EJ2000.</center> |} === Naoružanje === [[Datoteka:Mauser BK-27 LKCV.jpg|<center>Top, Mauzer BK-27.</center>|desno|mini|250px]] „Tajfun“ je opremljen topom Mauzer BK-27, [[kalibar|kalibra]] od 27&nbsp;mm, sa bojevim kompletom od 145 granata.<ref name="Program partija 3"/><ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> [[Top]] je težak 100&nbsp;kg bez granata i instaliran je u koren desnog polukrila. [[Kadenca]] mu se može izabrati između 1.000 i 1.700 granata u minuti, dok je izlazna brzina granate 1.025&nbsp;m/s. Za 0,5 sekundi se može ispaliti preko 4&nbsp;kg [[masa|mase]] granata. Municija se automatski dovodi u top, a čaure se odvode u kontejner. Granate ne smeju biti povezane, ali se postavljaju u spremnik, što smanjuje potrebno vreme za punjenje oružja. Efektivni domet granate je oko 1.600 metara. Granate su različitih vrsta, raspoloživih za više namena. Visoko eksplozivne granate se koriste za dejstvo protiv [[raketa]] kojima je napadnut avion, i ove rakete se samouništavaju posle promašaja cilja. Poseban je tip granata protiv ciljeva na kopnu, za protivoklopnu borbu. [[Masa]] jedne granate je oko 260 grama.<ref>{{Cite web| url =http://www.whq-forum.de/cms/205.0.html| title =Mauser BK 27| quote =Top mauzer| author =| date =7. September 2007| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2016-03-04| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304193214/http://www.whq-forum.de/cms/205.0.html| deadurl =yes}}</ref><ref name="Naoružanje"/> Avion „tajfun“ poseduje 13 spoljnih veznih tačaka za podvešavanje borbenih sredstava i drugog tereta. Maksimalna ukupna masa podvešenih tereta je do 7.500&nbsp;kg. Podvesne tačke su raspoređene, po četiri ispod svakog polukrila (8 pod krilom) i pet ispod trupa (vidi sliku desno).<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> Na tri podvesne tačke mogu se podvesiti spoljni rezervoari goriva, dva pod krilo i jedan pod centralni deo trupa. Na ovu veznu tačku ispod centalnog dela trupa, podkačinje se jedino rezervoar goriva (nije predviđena alternativa).<ref name="Naoružanje"/> Na slici desno, oivičeni su rezervoari goriva sa žutom bojom. Može se birati između raspoloživa dva njihova modela: od 1.500 litara, koji je namenjen za podzvučni let i niske manevre, sa malim ubrzanjem n•g, a optimiziran za nadzvučni let i oštar manevar sa velikim ubrzanjem n•g je zapremine od 1.000 litara. Britanska firma BAE sistem je pripremila aerodinamički profilisane rezervoare goriva za postavljanje na zadnji deo trupa aviona i stapali bi se sa njim u zadebljan profil (kao obloga). Zapremina ovog rezervoara je 1.500 litara. Sa njim se povećava dolet aviona za oko 25%. Dve podtrupne bočne linije poseduju po dve tačke podvešavanja. Na njih se u konturu trupa mogu podvesiti 4 rakete vazduh-vazduh velikog dometa, sa ''utapanjem'' u konturu bez značajnijeg povećanja [[Aerodinamički otpor|otpora]] i radarskog odraza. Dve najudaljenije linije na krilu opremaju se samo sa raketama vazduh-vazduh kratkog dometa. Mogu se koristiti vezne tačke i za podvešavanje i drugog oružja, pod uslovom da je obezbeđena njihova integracija, saglasno propisu MIL-STD-1760.<ref name="Naoružanje"/> Pored rakete vazduh-vazduh kratkog dometa, tipa starog „saidvindera“, na raspolaganju su i nove većeg dometa, sa oznakama ASRAAM i IRIS-T. Kod ASRAAM je značajno povećanje dometa, što je bio i osnovni cilj razvoja. Sa njom neprijateljski avion može biti uništen u približavanju i pre nego što dođe do međusobne borbe. Pokretljivost ovih raketa u bliskoj borbi, uporediva je sa „sajdvinderom“, ali to joj je bio sekundarni projektni zahtev, mada je ovde mnogo jači potisak motora i nizak [[Aerodinamički otpor|otpor]], što joj je osnovni razlog za poboljšani manevar. Raketa IRIS-T, projektovana je da bude posebno agilna, tako da joj odmah može biti cilj i sopstveni avion. To jest, može brzo zaći za rep „svoga“ sopstvenog aviona, sa koga je i lansirana. Ta sposobnost je poznata pod nazivom kao potpuno sferna, ili ''sverakursna raketa''.<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> Za borbu na velikim rastojanjima, koristi se privremeno raketa AIM-120A/B/C AMRAAM, koja se uspešno pokazala u borbi. U budućnosti, biće zamenjena sa mnogo moćnijom MBDA meteor raketom, koja je opremljena [[Nabojnomlazni motor|nabojnomlaznim motorom]] i sa novom tehnologijom u domenu elektronike i upravljanja. Oružje vazduh-zemlja sačinjavaju razne vrste [[bomba|bombi]] i raketa. Bombe su poboljšane, a u planu razvoja je da u budućnosti budu poboljšane i rakete. Planovi o nadgradnji maksimalnog spoljnjeg nošenja oružja se ne objavljuju, tj. podležu tajnosti. Avion će nositi i neke tipove krstarećih raketa. Opcije kooperanata su usaglašene sa karakteristikama zajedničkog aviona, a i standardizovano je nošenje naoružanja po tipovima i količini. U donjoj tabeli, prikazana su usaglašena rešenja prema mogućnostima aviona i potrebama korisnika.<ref name="Naoružanje „tajfuna“">{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/bewaffnung.htm| title = Bewaffnung| quote =Naoružanje „tajfuna“| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref><ref name="Naoružanje">{{Cite web| url = http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/weapons.html| title = Weapons| quote = Naoružanje| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 3. 11. 2011.| archivedate = 2009-09-18| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090918033338/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/weapons.html| deadurl = yes}}</ref><ref name="Avaks">{{Cite web | url = http://www.aiaa.org/aerospace/images/articleimages/pdf/Eye%20on%20Electronics_NOV2008.pdf | title = Airborne early warning acquires new targets | quote = Avaks | author = David L. Rockwell | date = November 2008 | format = | publisher = Aerospace America | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100307120509/http://www.aiaa.org/aerospace/images/articleimages/pdf/Eye%20on%20Electronics_NOV2008.pdf | archivedate = 2010-03-07 | deadurl = yes }}</ref> {| border="2" cellpadding="2" style="margin:auto; width:760px;" |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! colspan="13" |'''Naoružanje aviona Jurofajter tajfun''' <ref name="Naoružanje „tajfuna“"/><ref name="Naoružanje"/> |- ! Oružje ! colspan="11" style="text-align:center;"| ! Korisnici |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! colspan="13" |Rakete vazduh-vazduh |- | <center>[[AIM-132 ASRAAM]]</center>[[Datoteka:Aim132asraam.jpg|170px]] | 1 | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | 1 | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |- | <center>[[IRIS-T|AIM-2000 IRIS-T]]</center>[[Datoteka:Aim 2000 iris t.jpg|170px]] | 1 | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | 1 | {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}} {{Zastava|Italija}} {{Zastava|Austrija}}<br /> {{Zastava|Saudijska Arabija}} |- | <center>[[AIM-9 Sajdvinder]]</center>[[Datoteka:Aim9 sajdvajnder.jpg|170px]] | 1 | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | 1 | {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}} {{Zastava|Italija}} {{Zastava|Austrija}}<br /> {{Zastava|Saudijska Arabija}} |- | <center>[[AIM-120 AMRAAM]]</center>[[Datoteka:Aim120amraam.jpg|170px]] | - | 1 | 1 | 1 | 2 | <center>‡</center> | 2 | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}} {{Zastava|Italija}}<br /> {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}{{Zastava|Saudijska Arabija}} |- | <center>[[MBDA Meteor]] (planirano)</center>[[Datoteka:Mbda meteor.jpg|170px]] | - | 1 | 1 | 1 | 2 | <center>‡</center> | 2 | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}}<br /> {{Zastava|Italija}} |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! colspan="13" |Rakete vazduh-zemlja |- | <center>[[Taurus (krstareća raketa)|Taurus KEPD 350]] (planirano)</center>[[Datoteka:Taurus kepd.jpg|170px]] | - | - | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | - | - | {{Zastava|Nemačka}} |- | <center>[[Storm šedou (krstareća raketa)|Storm šedou]] (planirano)</center>[[Datoteka:Storm shadow.jpg|170px]] | - | - | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | - | - | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |- | <center>[[Brimston]] (planirano)</center>[[Datoteka:Brimstoneraketa.jpg|170px]] | - | 3 | 3 | 3 | - | <center>‡</center> | - | 3 | 3 | 3 | - | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |- | <center>[[ALARM (Rakete)|ALARM]] (planirano)</center>[[Datoteka:ALARM raketa.jpg|170px]] | - | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! colspan="13" |Municija vazduh-zemlja slobodnog pada |- | <center>[[Pavivej|GBU-16]]</center>[[Datoteka:Gbu-16.jpg|170px]] | - | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |- | <center>[[Bombe slobodnog pada|Mark 83]] (454&nbsp;kg) | - | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |- | <center>[[Pavivej|Pavivej IV]]</center>[[Datoteka:Paveway IV laser-guided bomb - impression.jpg|170px]] | - | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Nemačka}} |- | [[Pavivej|GBU-48]] | - | 1 | 1 | 1 | - | <center>‡</center> | - | 1 | 1 | 1 | - | {{Zastava|Nemačka}} |} ‡ – centralna podtrupna vezna tačka (13), isključivo se koristi za nošenje [[gorivo|goriva]]. U okviru prikazanih ostvarenih mogućnosti, u prethodnoj tabeli, tipične operativne varijante konfiguracija podvešavanja, za konkretne namenske zadatke, prikazane su u sledećoj tabeli. {| border="2" cellpadding="2" style="margin:auto; width:760px;" |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! Superiornost u lovačkoj nameni<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> ! Višenamenska (polivalentna) namena<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> ! Zaštita, podrška<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> |- | * 6× raketa vazduh-vazduh, velikog dometa * 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa * 3× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit | * 2× krstareće rakete * 2× [[laser]]ski navođene bombe / GPS * 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg dometa * 4× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa * 1× rezervoar za gorivo, od 1.000 lit | * 4× laserski vođene bombe / GPS * 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa * 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa * 1× kontejner za laserski označivač * 2× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! Neposredna podrška iz<br /> vazdušnog prostora<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> ! Neutralisanje protivvazduhoplovne<br /> odbrane neprijatelja<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> ! Borba na moru protiv brodova<ref name="Naoružanje „tajfuna“"/> |- | * 18× protivtenkovske rakete (tri u grozdu) * 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa * 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa * 1× rezervoar za gorivo, od 1.000 lit | * 2× laserski vođene bombe / GPS * 2× protivradarske rakete * 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa * 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa * 1× kontejner za laserski označivač * 2× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit | * 4× protivbrodske rakete * 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa * 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa * 3× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit |} === Karakteristike === [[Datoteka:German eurofighter.JPG|<center>Jurofajter tajfun u poletanju.</center>|desno|mini|220px]] [[Datoteka:Eurofighter 9803 3.jpg|<center>Jurofajter na sletanju.</center>|desno|mini|220px]] [[Datoteka:Eurofighter Typhoon 2.jpg|<center>Jurofajter iz 29-te eskadrile [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAFa]].</center>|desno|mini|220px]] [[Datoteka:Typhoon.f2.zj922.ff2006.arp.jpg|<center>Jurofajter, lovac jednosed, [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAFa]].</center>|desno|mini|220px]] [[Datoteka:2010-06-11 Eurofighter Luftwaffe 31+21 EDDB 01.jpg|<center>Jurofajter, svojina [[Luftvafe]], u poletanju.</center>|desno|mini|220px]] {| border="2" style="margin:auto;" cellpadding="2" |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! Parametri ! Vrednosti/podaci <ref name="Jurofajter u vektor sajtu"/><ref name="Program Jurofajtera"/><ref>{{Cite web | url =http://www.raf.mod.uk/equipment/typhooneurofighter.cfm| title = Typhoon FGR4 | quote = Tajfun FGR4| author = | date = | format = | publisher = MOD RAF | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}</ref> |- | tip: || Višenamenski avion |- | Dužina: || 15,96 m |- | Razmah krila: || 10,95 m |- | Površina: || 50,00 m² ¹ |- | Vitkost krila: || 2,40 |- | Specifično opterećenje krila: || * minimalno (prazan avion): 220&nbsp;kg/m² * nominalno (normalna poletna masa): 310&nbsp;kg/m² * maksimalno (maksimalna poletna masa): 470&nbsp;kg/m² |- | Visina aviona: || 5,28 m |- | Masa praznog aviona: || * jednosed: 11.000&nbsp;kg ² * dvosed: 11.700&nbsp;kg |- | Masa pri poletanju, normalna vrednost || 15.500&nbsp;kg |- | Maksimalna masa pri poletanju: || 23.500&nbsp;kg |- |Količina goriva: || * jednosed 4.996&nbsp;kg / 6.215 lit (unutrašnje) * dvosed 4.300&nbsp;kg (unutrašnje) |- | Udeo goriva u ukupnoj masi: || 0,312 |- | Granice [[Faktor aerodinamičkog opterećenja|faktora aerodinamičkog opterećenja]]: || +9/–3 |- | Maksimalni [[Mahov broj]]: || * na optimalnoj visini 2,35 * na nivou [[more|mora]] 1,2 |- | [[Mahov broj]] krstarenja: || * bez spoljnih tereta 1,5 * konfiguracija vazduh-vazduh 1,2 ³ |- |Minimalna brzina: || 203&nbsp;km/h |- | Plafon operativne upotrebe: || 16.765 m ⁴ |- | Maksimalna visina leta: || 19.812 m |- |Maksimalna brzina penjanja: || 315&nbsp;m/s |- | Borbeni radijus: || 1.389&nbsp;km (sa spoljnim rezervoarima za gorivo) |- | Dolet: || 3.790&nbsp;km |- | Maksimalni spoljni teret: || 7.500&nbsp;kg |- | Motor: || dva [[Dvoprotočni turbomlazni motor|dvoprotočna turbomlazna motora]] [[Jurodžet EJ200]] |- | Potisak:&nbsp; &nbsp; || * bazni: 2 × 60&nbsp;kN * sa dopunskim sagorevanjem: 2 × 90&nbsp;kN |- | Odnos potisak masa aviona: || * maksimalni: 1,67 * nominalni: 1,18 * minimalni: 0,78 |} ¹ 51,2 m² površina je sa izvučenim pretkrilcima.<ref>{{Cite web | url =http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/baes_pdf_ms_japan_typ_abt_aird.pdf| title = Eurofighter Typhoon - dimensions| quote =Geometrija| author = | date = | format = | publisher = BAE Systems | location = | pages = | language = {{Ja}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><br /> ² varira između 10.995&nbsp;kg i 11.500&nbsp;kg. Jurofajter smatra kao 11.000&nbsp;kg.<ref>{{Cite web | url =http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/technicaldata.html| title = Technical Data| quote =Tehnički podaci| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref><br /> ³ Nema zvaničnih podataka za ovaj podatak, ali je procenjeno prema [[F/A-18 Hornet|F/A-18E]] za slučaj sa 2 × AIM-9 i 2 × AIM-120, gde je 1,5. Ovde se smatra za slučaj sa AIM-9 i 2 × AIM-120 da je približno 1,2.<ref>{{Cite web | url = http://attach.high-g.net/attachments/f18_turn_rate1_576.png | title = Anvelope F/A-18E | quote = Anvelopa [[F/A-18 Hornet|F/A-18E]] | author = | date = | format = {{jpg}} | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archivedate = 2012-07-10 | archiveurl = https://archive.today/20120710095045/http://attach.high-g.net/attachments/f18_turn_rate1_576.png | deadurl = yes }}</ref><br /> ⁴ Za [[borbeni avion|borbene avione]] je dolet od 3.790&nbsp;km neverovatan podatak.<ref>{{Cite web | url =http://www.aeronautica.difesa.it/Mezzi/velivoliDotazione/Pagine/Eurofighter2000Typhoon.aspx| title = Eurofighter 2000 Typhoon | quote =Tajfun 2000| author = | date = | format = | publisher = Aeronautica Militare | location = | pages = | language = {{It}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}</ref> == Varijante == Jurofajter se proizvodi u varijantama jednoseda i dvoseda. Varijanta dvoseda se borbeno ne koristi, već on samo služi za obuku i trenažu [[pilot]]a. Serijska proizvodnja aviona „tajfun“ je programirana u tri „partije“ i one se odvojeno finansiraju, sa različitim tehničkim definisanim standardima. U toku prototipskog razvoja korišćeno je sedam aviona, [[prototip]]ova (podeljenih između četiri kooperanta). Oni su služili za podeljene aktivnosti razvoja varijacija opremanja i izmene konstruktivnih rešenja. Konačna namena im je bila konačna potvrda zahtevanog standarda u letu, u cilju definisanja i lansiranja serijske proizvodnje aviona „tajfun“. === Avioni za razvoj (prototipovi) === Zbog naziva ovih aviona na enggleskom, ''Development aircraft'', za prototipove je usvojena skraćenica sa početnim slovima DA, a dopisani broj se odnosi na konkretan vazduhoplov po redosledu. Svaki od njih je imao programsku namenu ispitivanja u letu i u razvoju konkretnih sistema.<ref name="Program partija 3"/><ref>{{Cite web| url = http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4| title = EUROFIGHTER DESCRIBED| quote = Informacije| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 9. 11. 2011.| archive-date = 2006-09-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20060925134010/http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4| url-status = dead}}</ref> * {{Zastava|Nemačka}}; '''DA1''', imao je namenu ispitivanja i razvoja strukture, letnih karakteristika, [[Vazduhoplovni motor|motora]] i [[softver]]a [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]]. Prvi let je napravljen [[27. mart]]a [[1994]]. godine. Do [[juni|juna]] [[1994]]. godine, završeno je devet probnih letova u funkciji razvojnih ispitivanja softvera, a potom je sprovedeno ažuriranje sistema komandi leta. Ispitivanja u letu su nastavljena [[18. septembar|18. septembra]] [[1995]]. godine. Početkom [[1996]]. godine, [[vojska]] je procenila da je završen taj deo programa. Zatim je počela konverzija [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]] EJ200 serije 03Z, integracija opreme na [[magistrala podataka|magistralu podataka]] „Stanag 3910“ i usavršavanje nosača za [[izbacivo sedište]] Martin Bejker Mk.16A sve do novembra [[1998]]. U trećem kvartalu [[1999]]. godine, probni letovi su nastavljeni, sve do [[11. septembar|11. septembra]] [[2000]]. Ponovo je ažuriran sistem komandi leta, a verifikacioni letovi su trajali dve nedelje iznad [[Severno more|Severnog mora]]. Avion DA1, [[8. april]]a [[2003]]. godine preselio se u Španiju, kao zamena za DA6. Poslednji njegov let, održan je [[21. decembar|21. decembra]] [[2005]]. godine.<ref name="DA1">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da1.htm| title = DA1 (Werksbezeichnung)| quote =DA1| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''DA2''', imao je namenu razvoja softvera komandi leta i strukturalnih poboljšanja. Proizveo ga je BAE u Vortonu. Prvi let sa njim je izveden [[6. april]]a [[1994]]. godine. Zatim je realizovano devet opitnih letova do [[juni|juna]] [[1994]]. godine, nakon čega su ažurirane komande leta, u planiranoj takozvanoj drugoj fazi. Prvi let operativnog [[pilot]]a [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a izveden je na „tajfunu“ DA2 [[9. novembar|9. novembra]] [[1995]]. godine. Demonstriran je let, na velikim napadnim uglovima i do 25 stepeni, u maju [[1997]]. godine. Zatim su nastavljena operativna ispitivanja u bazi RAF-a, između ostalog da bi se proverila kompatibilnost sa [[aerodrom]]skim skloništem i ostalom infrastrukturom. Usledila su ispitivanja [[radar]]a. DA2 je prvi „tajfun“ koji je leteo na brzini ekvivalenta Mahovom broju 2, u decembru [[1997]]. godine. Prvi je i primio [[gorivo]] u vazduhu, u toku leta, [[14. januar]]a [[1998]]. Zatim, to je avion sa standardnim motorom EJ200, novom opremom i [[izbacivo sedište|izbacivim sedištem]] Martin Bejker Mk.16A. Ispitivanje [[flater]]a (flutter) u letu je otpočeto [[avgust]]a [[1998]]. godine. U drugoj polovini [[1999]]. godine opremljen je za ispitivanje opterećenja, sa postavljenim više od 500 [[senzor]]a (mernih davača). Na kraju, ažuriran je gorivni sistem, [[2001]]. godine. U januaru [[2002]]. godine, usledila su ispitivanja puštanja u rad (startovanja) motora u letu. Prvi let, sa novim softverom komandi leta održan je u februaru [[2005]]. godine, a to verifikaciono ispitivanje trajalo je do [[13. novembar|13. novembra]] [[2006]]. DA2 je sada u [[Muzej kraljevskog ratnog vazduhoplovstva|muzeju RAF-a]] ({{jez-eng|Royal Air Force Museum London}}) u Hendonu, severnom Londonu.<ref name="DA2">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da2.htm| title = DA2 (Werksbezeichnung) | quote =DA2| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Italija}}; '''DA3''', imao je namenu razvoja sistema naoružanja. Finalizirala ga je italijanska fabrika aviona Alenia. Od početka je opremljen motorima EJ200. Sa njim je izveden prvi let [[4. juni|4. juna]] [[1995]]. godine. Nadogradnja motora izvršena je u verziji EJ200-01C, u [[1996]]. godini, a u [[decembar|decembru]] iste godine ispitano je pokretanje (startovanje) motora u letu. Sa dva rezervoara goriva od po 1.000 litara, prvi let je izveden [[5. decembar|5. decembra]] [[1997]]. godine. Na proleće [[1998]]. godine, izvršena je nadogradnja sa motorima EJ200-03A, sa kojima je leteo u martu [[1999]]. godine, na režimu [[Mahov broj]]a od 1,6 sa podvešena dva rezervoara [[gorivo|goriva]] od po 1.000 litara. Tada je počelo i ispitivanje naoružanja u letu. DA3, dostigao je Mahov broj od 1,6 sa tri rezervoara goriva od po 1.000 litara u [[decembar|decembru]] [[1999]]. godine. Početak ispitivanja [[top]]a i izbacivog sedišta počelo je [[31. mart]]a [[2000]]. godine, kada su počela prva vatrena dejstva u letu. Prva upotreba topova u letu izvršena je u martu [[2004]]. godine, a u martu [[2005]]. godine, počela su ispitivanja njegovog dejstva vazduh-vazduh. Do [[avgust]]a [[2005]]. godine, počelo je na poligonu ispitivanje dejstva [[bomba|bombi]].<ref name="DA3">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da3.htm| title = DA3 (Werksbezeichnung) | quote =DA3| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''DA4''', imao je namenu razvoja [[radar]]a i ostale opreme u cilju nadogradnje na standard partije 2. Finaliziran je u pogonima BAE u Vortonu i to je bio prvi dvosed u celom programu i prvi „tajfun“ sa kompletnom avionskom opremom. Prvi let je napravio [[14. mart]]a [[1997]]. godine, a prvi sa ''superkrstarenjem'' [[20. februar]]a [[1998]]. Usledila je serija eksperimenata u Vortonu, u toku od polovine [[1998]]. do [[28. april]]a [[1999]]. godine, uključen je i [[autopilot]] sa funkcijom automatskog upravljanja sa potiskom [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]. Prvi let sa [[pilot]]ovom kacigom i sa prikazivačem na viziru realizovan je [[17. jun]]a [[1999]]. godine, a kasnije su počeli letovi sa raketama „varner“. Zatim sledi prvi noćni let „tajfuna“ dvoseda. Od [[2001]]. godine, počelo je osnovo ispitivanje i ažuriranje svih proverenih rešenja. Sprovedena je nadogradnja napajanja sa električnom energijom i avionske opreme i nastavak letnih ispitivanja aviona u [[novembar|novembru]] [[2001]]. godine. Prvo dvostruko dolivanje goriva u letu aviona DA2 i DA4, izvršeno je u januaru [[2002]]. godine. Ispitivanje integracije oružja i ispitivanje njegovog lansiranja tokom leta, izvršeno je [[9. april]]a [[2002]]. godine. Tada je sa raketom AMRAAM gađana leteća meta („trut“). Značajan napredak, napravljen je kada je prvi put u vazduhu dosipano gorivo u dvosed, prvi put sa spoljnim rezervoarima i u toku noći. Izveden je prvi najduži let „tajfuna“ u vremenskom trajanju od 4 sata i 22 minuta. Od [[2002]]. godine, počelo je ispitivanje opreme za elektronsko ratovanje i za protivelektronsku zaštitu. U [[septembar|septembru]] [[2004]]. godine, poboljšane su i unapređene [[Sistem komandi leta aviona|komande leta]].<ref name="DA4">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da4.htm| title = DA4 (Werksbezeichnung) | quote =DA4| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Nemačka}}; '''DA5''', imao je namenu paralelnog razvoja [[radar]]a i ostale opreme, u cilju nadogradnje na nivo partije 2, kao i britanski standard. Finaliziran je u okviru nemačke vazduhoplovne industrije, prvi let je napravio [[24. februar]]a [[1997]]. godine. DA5 je prvi [[Lovački avion|lovac]] opremljen radarom ECR-90 „CAPTOR“. U junu [[1997]]. godine, nadograđen je softver za [[radar]] i za sistem za upravljanje sa [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motoroma]] EJ200-03A. Realizovana je prva poseta potencijalnim norveškim kupcima u [[juni|junu]] [[1998]]. godine. Norveški probni pilot je leteo na „tajfunu“ DA5, [[15. decembar|15. decembra]] [[1998]]. godine. U aprilu [[1999]]. godine, napravljen je prvi let sa novim [[softver]]om, sa definisanim standardom za [[autopilot]]a i za automatsko upravljanje sa potiskom motora. Sredinom [[1999]]. godine, ispitivano je istovremeno praćenje četiri cilja sa radarom. U februaru [[2000]]. godine, izvršeni su zavšni letovi ispitivanja, a u maju [[2001]]. godine, završena je integracija raketa AMRAAM i AIM-9L. Do [[29. mart]]a [[2001]]. godine, završeno je ispitivanje radara sa različitim eksperimentima. Nadogradnja avionske opreme serijskog standarda završena je u [[proleće]] [[2003]]. godine, a prvi let je napravljen sa aktivnom naprednom raketom IRIS-T, u maju [[2004]].<ref name="DA5">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da5.htm| title = DA5 (Werksbezeichnung)| quote =DA5| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Španija}}; '''DA6''', imao je namenu razvoja tehnike pilotiranja, procedure letenja i poboljšanja strukture aviona. U [[Sevilja|Sevilji]] je finaliziran ovaj drugi dvosed, sa namenom istraživanja povećanja obima elemenata letnih mogućnosti, klimatizacije i ventilacije kabine, prenosa podataka sa [[Sloj veze|sloja veze]] i prikazivanja podataka na viziru kacige pilota. Prvi let je izveden [[31. avgust]]a [[1996]]. godine. Nakon toga, ispitivan je prsluk za hlađenje [[pilot]]a u uslovima povišenih temperatura. Ispitivan je i uticaj klimatskih uslova hangara, pri visokim temperaturama.<ref name="DA6">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da6.htm| title = DA6 (Werksbezeichnung)| quote =DA6| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Italija}}; '''DA7''', imao je namenu razvoja [[navigacija|navigacije]], avionske opreme i integracije [[raketa]]. Finalizirala ga je italijanska fabrika Alenija, a prvi let je izveo [[27. januar]]a [[1997]]. godine. Prvo lansiranje raketa kratkog dometa AIM-9L, izvršeno je [[15. decembar|15. decembra]] [[1997]]. godine, a prvo lansiranje AIM-120, izvedeno je [[17. decembar|17. decembra]] [[1997]].<br /> Usledila su prva podvešavanja rezervoara za gorivo od 1.000 litara, [[17. juni|17. juna]] [[1998]]. U periodu od aprila [[2001]]. godine, lansirane su rakete AMRAAM i AIM-9L u jedinici operativnog vazduhoplovstva. Kasnije su realizovana ispitivanja [[senzor]]a „pirat“. Izvršeno je ispitivanje punjenja goriva u letu, u [[juli|julu]] [[2002]]. godine. U martu [[2004]]. godine, ispitane su rakete IRIS-T sa spoljašnjih nosača ispod [[krilo|krila]].<ref name="Konstrukcija tajfuna"/><ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da7.htm| title = DA7 (Werksbezeichnung) | quote =DA7| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref><ref name="Predserija „tajfuna“">{{Cite web | url = http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4 | title = Predserija „tajfuna“ | quote = vectorsite | author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011. | archive-date = 2006-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060925134010/http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4 | url-status = dead }}</ref><ref name="Prototipski razvoj-">{{Cite web | url =http://www.elmundo.es/elmundo/2002/11/21/espana/1037883405.html| title = El único prototipo español del 'Eurofighter' se estrella en Toledo| quote =Prototipski razvoj| author = | date = 21 de Noviembre de 2002 | format = | publisher = El Mundo | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> ==== Industrijalizacija proizvodnje (predserija) ==== '''IPA''' je skraćenica od početnih slova od naziva na engleskom ''Instrumented Production Aircraft'', za obeležavanje aviona predserije, kojima je isto dopisivan redni broj. Isto je namenski razvijeno sedam takvih predserijskih aviona. * {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''IPA1''' je definisan standard za industrijsku realizaciju segmenta integracije odbrandbenog sistema. U Vortonu je BAE sistem finalno proizveo avion dvosed IPA1. Napravio je prvi let [[15. april]]a [[2002]]. godine. To je prvi definisani standard „tajfuna“, koji je ušao serijsku proizvodnju. Na njemu je još standardizovana klimatizacija, gorivni sisten, mlaznice motora, ispitan je instrumentalni let i primena boje aviona. Primarno je korišćen za ispitivanje i standardizaciju odbrambenog sistema. U letu je ispitana prva verzija [[bomba|bombe]] „Pavivej II“, [[29. juni|29. juna]] [[2006]]. godine, a u [[juni|junu]] [[2009]]. godine i sa „Pavivej IV“.<ref name="IPA1">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa1.htm| title = IPA1 (Werksbezeichnung) | quote =IPA1| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Italija}}; '''IPA2''' je predserijski avion na kome je rešena industrijska integracija oružja vazduh-zemlja. To je prvi italijanski „tajfun“ dvosed. U fabrici Aleniji je finaziran. Prvi let je napravio [[5. april]]a [[2002]]. godine. Na njemu je industrijalizovano i konačno ispitano naoružanje vazduh-zemlja i fuzija signala [[senzor]]a na pokazivačima u kabini pilota. Takođe je [[2003]]. godine, na njemu ispitivano i zvanično standardizovano taktičko letenje. Izvršena je verifikcija postupka punjenja goriva u toku noćnog leta, [[19. novembar]] [[2004]]. godine. Ispitana je upotreba ubojnog sredstva GBU-16, [[2005]]. godine. Prvi let sa motorima EJ200 Mk 101, izveden je [[14. septembar|14. septembra]] [[2007]]. godine. U toku ispitivanja leteo je i na nadzvučnim brzinama, kada su i verifikovane manevarske sposobnosti „tajfuna“. U procesu ispitivanja novih motor, prvo je samo desni zamenjen sa Mk 101, u [[decembar|decembru]] je zamenjen i drugi levi. Tako, je kompatibilnost motora ispitana i standardizovana, u [[novembar|novembru]] [[2008]]. godine.<ref name="IPA2">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa2.htm| title = IPA2 (Werksbezeichnung) | quote =IPA2| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Nemačka}}; '''IPA3''' je predserijski avion na kome je izvršena industrijska integracija oružja vazduh-vazduh. Finalno ga je proizvela nemačka vazduhoplovna industrija. Prvi let je ovaj dvosed napravio [[8. april]]a [[2002]]. godine. Na njemu je [[2005]]. godini, ispitana čvrstoća strukture pri nošenju spoljnih tereta. Ispitana je [[bomba]] „Pavivej II“, [[21. februar]]a. Pored toga, vršena su i pojedina [[Aerodinamika|aerodinamička]] ispitivanja.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa3.htm| title = IPA3 (Werksbezeichnung)| quote =IPA3| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Španija}}; '''IPA4''' je predserijski avion na kome je izvršena industrijska integracija dela oružja vazduh-zemlja i razvoj standarda očuvanja životne sredine. U Španiji je finaliziran avion IPA4 jednosed koji je poleteo [[27. februar]]a [[2004]]. godine. U [[decembar|decembru]] [[2004]]. godine, usledila su letna ispitivanja raketnog naoružanja, na poligonu u [[Švedska|Švedskoj]], a završeno je [[8. mart]]a [[2005]]. godine. Na ovu letelicu ugrađen je sistem „pirat“. U [[2006]]. godini, ispitivan je ovaj avion na elektromagnetnu kompatibilnost i karakteristike flatera strukture. U [[2007]]. godini, izvršeni su probni letovi sa raketom MBDA meteor, a [[31. mart]]a [[2009]]. godine je lansirao raketu AMRAAM na leteću metu. Sredinom [[2009]]. godine, avion je nadograđen na standard partije 2. Sa njim je detaljno ispitana i standardizovana tehnologija vožnje aviona po zemlji (taksiranje).<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa4.htm| title = IPA4 (Werksbezeichnung)| quote =IPA4| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''IPA5''' je predserijski avion na kome je izvršena industrijska integracija oružja vazduh-zemlja i vazduh-vazduh. Ovaj jednosed je finalno proizveo BAE sistem u Vortonu, prvi let je napravio [[7. juni|7. juna]] [[2004]]. godine. Na njemu je realizovana integracija raketa vazduh-vazduh i ukupnog oružja vazduh-zemlja.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa5.htm| title = IPA5 (Werksbezeichnung)| quote =IPA5| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''IPA6''' je predserijski avion na kome je realizovana konverzija sistema opreme standarda partije 2. Poleteo je [[1. novembar|1. novembra]] [[2007]]. godine, pripada partiji 1, to je bio prvi „tajfun“ sa potpunim hardverom i softverom partije 2. U [[oktobar|oktobru]] [[2007]]. godine, obavljena su ispitivanja motora. Od [[2008]]. godine, izvršeni su probni letovi sa novom kacigom pilota sa pokazivačkim sistemom i sistemom FLIR.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa6.htm| title = IPA6 (Werksbezeichnung)| quote =IPA6| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Nemačka}}; '''IPA7''' je predserijski avion na kome je isto realizovana konverzija u standard partije 2. Poleteo je [[16. januar]]a [[2008]]. godine isto sa potpunim standardom partije 2.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa7.htm| title = IPA7 (Werksbezeichnung)| quote =IPA7| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> Proizvedena su još dva predserijska aviona (ISPA), za bliže definisanje i verifikaciju serijskog standarda. Oni su bili opremljeni manjom količinom merne opreme u letu, te su bili približniji sa masom serijskom avionu, pa i sa izmerenim performansama. * {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''ISPA1''', finalno ga je ovaj dvosed proizveo BAE sistem u Vortonu. On je napravio prvi let [[11. maj]]a [[2004]]. godine. Korišćen za ispitivanje i industrisku standardizaciju i integraciju nišanske kacige pilota i [[laser]]skih kontejnera za lasersko obeležavanje ciljeva.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ispa1.htm| title = ISPA1 (Werksbezeichnung) | quote =ISPA1| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 11. 11. 2011.}}</ref> * {{Zastava|Italija}}; '''ISPA2''', finalno je ovaj jednosed proizvela italijanska fabrika Alenija. Sa njim je prvi let izveden [[9. juli|9. jula]] [[2004]]. godine. Pošto postoji samo jedan od ovih predserijskih „tajfuna“, pretpostavlja se da je kasnije ISPA2 transformisan u serijski avion.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ispa2.htm |title = ISPA2 (Werksbezeichnung) | quote = ISPA2 | author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 11. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.eurofighter.com/media/press-office/facts-sheet-mediakit/background-information.html| title = Background Information| quote = Osnovne informacije| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> === Serijska proizvodnja aviona === ==== Partija 1 ==== „Tajfuni“ partije 1, proizvođeni su u [[2003]]. godini i u daljem periodu. Smatraju se kao [[Lovački avion|lovci]] sa početnim mogućnostima. Vremenom je taj standard postepeno usavršavan, a svaka nadogradnja [[softver]]a i [[hardver]]a rezultira sa unapređenim rešenjima i mogućnostima aviona, što je prepoznatljivo označeno novim brojem bloka dokumentacije, odnosno novog standarda. Sa uvođenjem bloka 5, retroaktivno su sprovedene sve prethodno nadograđene modifikacije projekta, na svima avionima, iz celog programa proizvodnje. To je strategijski princip retroaktivne nadogradnje svih aviona iz programa Jurofajter.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Modifikacije"/> ; Blok 1: To je standard aviona sa početnim operativnim i osnovnim PVO sposobnostima. Preduzete su mere, kod sve četiri države kooperanta, da se ova rešenja nadograde na avionima jednosedima i dvosedima, sve do „tajfuna“ standarda bloka 5, u vremenskom periodu do [[2012]]. godine.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Modifikacije"/> ; Blok 2: To je standard aviona sa početnim sposobnostima borbene namene vazduh-vazduh.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Modifikacije"/> ; Blok 2B: To je standard aviona sa punom borbenom sposobnosti vazduh-vazduh. Dobijen je sa nadogradnjom rešenja bloka 2.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Modifikacije"/> ; Blok 5: To je standard aviona sa punim operativnim kapacitetom, sa kombinovanjem postojećih punih borbenih sposobnosti vazduh-vazduh i dodatak sa sposobnostima iz namene borbe vazduh-zemlja. Do kraja [[2007]]. godine, počela je njihova isporuka u kombinaciji sasvim novih aviona standarda bloka 5 i dobijenih sa nadograđivanjem iz bloka 2B. Sa time je ispunjena partnerska obaveza prema vazduhovnim snagama [[NATO]]a.<ref name="Partije proizvodnje">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/fertigung-t-b-b.htm| title = Fertigung in Tranches, Batches und Block's| quote =Partije proizvodnje| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}</ref><ref name="Modifikacije">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/major-retrofit-for-early-eurofighter-typhoon-aircraft-begins.html | title = Major Retrofit For Early Eurofighter Typhoon Aircraft Begins | quote = Modifikacije | author = | date = 15. November 2006 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052512/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/major-retrofit-for-early-eurofighter-typhoon-aircraft-begins.html | deadurl = yes }}</ref> ==== Partija 2 ==== Trenutno se proizvode avioni iz partije 2. Ugovor o njihovoj proizvodnji, potpisan je [[14. decembar|14. decembra]] [[2004]]. godine, a ujedno i o njihovom izvozu [[Austrija|Austriji]]. Jurofjter korporacija, obavezala se da isporuči naručiocima 251 primerak aviona iz patije 2, sa sistemima naoružanja. [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedienom Kraljevstvu]] isporučiće se 91 „tajfun“, [[Nemačka|Nemačkoj]] 79 (uključujući i 15 aviona prvobitno ugovoreno za Austriju), [[Italija|Italiji]] 47 i [[Španija|Španiji]] 34. Isporuke aviona „tajfuna“, iz partije 2, za sva četiri kooperanta počele su u [[leto]] [[2008]]. godine, a planirano je da traju sve do [[2013]]. Značajne razlike, u odnosu na standard partije 1, odnose se i na promenu i poboljšanje zastarele tehnologije proizvodnje.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partija 2">{{Cite web | url =http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=216895| title = First Tranche 2 Eurofighter Typhoon Has Flown| quote =Partija 2| author = | date = | format = | publisher = Newswire | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}</ref> ;Blok 8 Ugrađen je [[hardver]] novog [[standard]]a u [[računar]] zadataka i uvedeni su novi modovi [[radar]]a CAPTOR-M. Uglavnom je fokusirana pažnja na novi računar zadataka (misija) koji poseduje bolje performanse obrade podataka, sa većim kapacitetom memorije potrebne za integraciju buduće nadogradnje savremenog naoružanja.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partija 2"/> ;Blok 10 Ažuriran je [[softver]] za vektorsko mapiranje, poboljšana je oprena infra crvenog [[senzor]]a za režim izviđanja i praćenja. Integrisano je novo oružje: AIM-120C-5 AMRAAM, digitalni IRIS-T, GBU-24, ALARM, „Pavivej III i IV“.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partija 2"/> ;Blok 15 Realizacija višenamenske napredne efikasnosti aviona „tajfun“ na nivo 2 sa raketama vazduh-vazduh [[MBDA meteor]] i oružjem vazduh-zemlja: TAURUS, Storm šedou ({{jez-eng|Storm Shadow}}) i Sumpornom bombom.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partija 2"/><ref>{{Cite web | url = http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=216895 | title = First Tranche 2 Eurofighter Typhoon Has Flown | quote = Partija 2 | author = | date = | format = | publisher = PR Newswire Europe Ltd. | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}</ref> ==== Partija 3A ==== Standard i opremanje partije 3 aviona „tajfuna“ još uvek je u razmatranju. Usklađuju se stavovi kroz pregovore koji su u toku. Zbog budžetskih problema koji proizilaze iz sadašnje ekonomske svetske krize i zbog lakšeg trenutnog usaglašavanja stavova, partija 3 je podeljena na dva dela: partija 3A i 3B. Avioni partije 3A će imati otvoren interfejs za buduća unapređenja, ali će se isporučiti sa mogućnostima oko 2,82 od nivoa u odnosu na standard partije 2. Partija 3B ostaje da sačeka povoljnije ekonomske uslove i tek će biti usaglašavana.<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partije i blokovi tajfuna">{{Cite web | url =http://www.fast-air.co.uk/typhoon-block-tranche-summary/| title = Eurofighter Typhoon, understanding the Tranches and Blocks | quote =Partije i blokovi tajfuna| author = | date = Decembar 2011 | format = | publisher = Fast Air | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}</ref><ref name="Dosadašnji ugovori su za partiju 2">{{Cite web| url =http://www.defpro.com/daily/details/369/| title =The Half-Full, Half-Empty Eurofighter Glass, Too| quote =Dosadašnji ugovori su za partiju 2| author =| date =| format =| publisher =Defence professionals GmbH| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =12. 11. 2011.| archivedate =2009-11-21| archiveurl =https://web.archive.org/web/20091121080519/http://www.defpro.com/daily/details/369| deadurl =yes}}</ref> ==== Partija 3B ==== Za partiju 3B planirana je i pripremljena su rešenja za nadogradnju: * [[Radar]] sa elektronskim skeniranjem, CAPTOR-E. * Trodimenzionalne mlaznice za upravljive sa potiskom motora. * Softver i kompletan sistem za upravljanje sa vektorom potiska. * Savremena kaciga razvijena u BAE , sa vizirom koji ima funkciju nišanske glave u segmentima prikazivanja i upravljanja sa oružjem. * Spoljni rezervoar goriva, priljuben uz zadnji deo trupa aviona (''oblaže'' konturu trupa).<ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partije i blokovi tajfuna"/><ref name="Dosadašnji ugovori su za partiju 2"/><ref>{{Cite web | url =http://www.defenseindustrydaily.com/Eurofighters-EUR-9B-Miltinational-Tranche-3A-Contract-05674/| title = Eurofighter's Future: Tranche 3, and Beyond| quote =Partija 3| author = | date = Nov 14, 2011 | format = | publisher = Defense Industry Daily | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}</ref> ==== Sumarni pregled transformacije standarda aviona u toku predserijske i serijske proizvodnje ==== Jurofajter tajfun je jedan od najvećih međunarodnih kooperantskih programa u svetskoj istoriji industrije. Sa većim brojem država koje su uključene u projekat teže se može dogovarati pošto se povećava broj različitih interesa. Neophodno je dosta komromisa da se dođe do stabilnih dogovora i rešenja. U programu Jurofajter tajfuna, bilo je određenog neslaganja, kašnjenja i mnogo politike. U rešavanju prevazilaženja tih problema, lakše je bilo program izdeliti na etape. Odlučeno je da se proizvodnja odvija u tri partije (''tranše''). Svaka je partija usaglašena između kooperanata i obavezujuća je sa posebnim ugovorom između partnera i Jurofjter korporacije, za utvđeni broj aviona. Ovo je omogućilo partnerima, kooperantima fleksibilnost da promeni svoj broj aviona tokom perioda proizvodnje, ali uz nadoknadu Jurofjter korporaciji, koji garantuje fiksnu jediničnu cenu avina svima naručiocima u trenutku ugovaranja. Ova fleksibilna mogućnost je ostvarena u finansijskoj podeli tri partije proizvodnje, ali je isto ostavljena za opcione izmene specifikacija aviona (standarda) iz okvira početne definicije. Ovo omogućava da se nove funkcije dodaju ili odbace po potrebi, čak i na nivou aviona za pojedinačnu državu kooperanta. Dok je sa partijama rešavana međusobna finansijska podela, dotle je sa blokovima rešavan standard tehničke definicije i nivo sposobnosti aviona. Sa svakim novim blokom uvedene su nove mogućnosti. Pristup međusobne diferencijacije definicije standarda sa pojmom ''blokova'', uobičajen je metod i koristi za vojne avione za definiciju nadogradnje hardvera, softvera, ugradnju novog naoružanja i promene strukture aviona. „Tajfun“ je prvobitno bio planiran da se u okviru jedne partije proizvodnje definiše sa tri bloka, (partija 3 sadrži blok 20, blok 25 i opcije iz drugih blokava). Svaki blok je planiran da se dobija sa dogradnjom prethodnih rešenja iz partije 1, tako da je uvek ona osnova svih rešenja. Znači, mogućnosti vazduh-vazduh iz partije 2 dobijene su sa nadogradnjom rešenja standarda partije 1. Predviđeno je da se u partiji 3 uvede novo naoružanje i sistemi kroz uvođenje novih blokova. To su rakete ''meteor'', radar sa elektronskim skeniranjem i upravljanje sa vektorom potiska.<ref name="Partije i blokovi tajfuna"/> {| border="2" style="margin:auto;" cellpadding="2" |- class="hintergrundfarbe5" style="background:skyBlue;" ! colspan="6" |'''<big>Tabelarni pregled proizvodnje tajfuna u partijama, serijama i blokovima.</big>''' <ref name="Partije proizvodnje"/><ref name="Partije i blokovi tajfuna"/> |- !Godine !Partija !Serije !Blokovi !Broj<br /> primeraka !Funkcionalnosti |- |rowspan="2"|[[2003]]–[[2004]]. predati su |rowspan="6"|'''Partija 1'''<br />„tajfuna“<br /> 148 <br />i 363<br />[[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]<br /> EJ.200<br />i 147<br />[[radar]]a<br />CAPTOR |Serija IPA |rowspan="2"|Blok 1 |2 x JS ♥<br />3 x DS ♥ |Hardver, standardan serijski + oprema za ispitivanje u letu<br />(završeni i usvojeni: 30. juna 2003. godine) |- |Serija 1 |31 x DS |''Softver:'' PSP 1 (IOC; Početne operativne sposobnosti, Osnovni PVO kapacitet;<br /> osnovna obuka borbe u [[vazduh]]u) |- |rowspan="2"|[[2004]]–[[2005]]. predati su |rowspan="4"|Serija 2 |Blok 2 |43 x JS<br />4 x DS |''Softver:'' PSP 2 (Poboljšane PVO mogućnosti, unapređena<br /> sposobnost borbe u vazduhu)<br />''Funkcije'': Fuzija signala [[senzor]]a ([[radar]]a, MIDS i IFF), pasivna zaštita,<br /> „Pirat“ FLIR, upravljanje glasom, osnove [[autopilot]]a.<br />''Rakete vazduh-vazduh:'' AIM-9L, ASRAAM-digital, AIM-120B AMRAAM, [[top]] |- |Blok 2B |29 x JS<br />9 x DS |''Softver:'' PSP 3 (Dugotrajna sposobnost i prevlast u vazdušnom prostoru sa <br />višenamenskim karakteristikama.)<br /> ''Funkcije'': Kaciga, sa vizirom koji ima funkciju nišanske glave, puna funkcija<br /> [[Sloj veze|sloja veze]], unapređeni modovi radara, pasivna zaštita,<br /> sistem za upozoravanje za sudar sa preprekama na zemlji.<br />''Rakete vazduh-vazduh:'' IRIS-T analogna<br />(Dostupan softver za IPA, podršku funkcije) |- |rowspan="2"|[[2006]]-[[2007]]. predati su |Block 5 |16 x JS <br />5 x DS |rowspan="2"|''Softver:'' PSP 4 (više uloga pune sposobnosti)<br />''Funkcije'': Noćno osmatranje, oprema za prenos podataka preko kacige sa <br />nišanom, ažurirane [[Sistem komandi leta aviona|komande leta]], sistemi oružja vazduh-zemlja, puna<br /> funkcija [[autopilot]]a, „Pirat“ FLIR, potpuna funkcija sistema za upozoravanje <br />za sudar sa preprekama na zemlji.<br />''Vazduh-zemlja'': GBU-10 pavivej II, GBU-16 pavivej II, top.<br /> (Softver se ispituje) |- |Block 5A |5 x JS |- |Ugovoreno<br />[[2008]].<br />(planirano<br />[[2006]]) |rowspan="3"|'''Partija 2'''<br />„tajfuna“<br /> 254 <br />i 558 <br />[[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]<br />i 254 <br />[[radar]]a<br />CAPTOR |Serija 4 |Blok 8 | |[[Računar]] zadatka sa novim hardverom i sa novim standardom. |- |Ugovoreno<br />[[2008]]–[[2009]].<br />(planirano<br />[[2007]]–[[2008]]) |Serija 5 |Blok 10 | |''Softver:'' EOC 1 (višenamenska napredna efikasnost, nivo 1)<br />''Funkcije'': vektorske mape, poboljšan odbrambeni sistem, IFF mod 5, praćenje cilja. <br />''Rakete vazduh-vazduh:'' AIM-120C-5 AMRAAM, IRIS-T digitalna <br />''Vazduh-zemlja'': GBU-10, GPS-usmereno oružje, Pavivej III i IV.<br />(softver u radu) |- |Ugovoreno<br />[[2010]]–[[2011]].<br />(planirano<br />[[2009]]–[[2010]]) |Serija 6 |Blok 15 | | (višenamenska napredna efikasnost, nivo 2)<br />''Rakete vazduh-vazduh:'' raketa [[MBDA meteor]] <br />''Vazduh-zemlja'': TAURUS, „Storm šadov“, Sumporna bomba<br /> (oprema u pregovorima) |- |Ugovoreno<br />[[2008]].<br />(planirano<br />[[2006]]) |rowspan="3"|'''Partija 3'''<br />(plan)<br />(236 „tajfuna“<br />i 500 <br />[[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]<br />i 236 <br />[[radar]]i)<br /> + opcije<br /> <br />'''Partija 3A'''<br />(ugovoreno)<br />112 „tajfuna“ |Serija 7 |Blok 20 | |''Softver:'' EOC 3 <br />''Moguća poboljšanja'': upravljanje vektorom potiska motora, radar sa elektronskim skeniranjem, izviđanje u realnom vremenu. <br />digitalna tehnologija, smanjen infracrveni odraz ... <br />(u toku je konciptiranje rešenja) |- |Ugovoreno<br />[[2011]]–[[2014]]. <br />(planirano<br />[[2010]]-[[2013]]) |Serija 8 |Blok 25 | |''Softver:'' EOC 4 <br />''moguće poboljšanje'': smanjenje radarskog odraza ...<br />(u toku je konciptiranje rešenja) |- |Ugovoreno<br />[[2014]]–[[2015]].<br />(planirano<br />[[2013]]-[[2014]]) |Serija 9 |Opcije | | |} ♥ '''Značenje skraćenica: JS = jednosed i DS = dvosed'''<br /> „Tajfun“ je svetski najnapredniji višenamenski borbeni avion nove generacije, koji je dostupan na tržištu i u operativnoj je upotrebi u šest zemalja (Nemačka, Italija, Španija, Ujedinjeno Kraljevstvo, Austrija i Kraljevina Saudijska Arabija). Sa predviđenim brojem od 707 aviona, najveći je evropski vojni program saradnje, pruža vodeću visoku tehnologiju i jačanje evropske avio i ukupne industrije u globalnoj konkurenciji. Zapošljava više od 100.000 radnih mesta, u 400 kompanija, u vodećim zemljama Evrope. Jurofjter korporacija rukovodi sa programom u ime svojih akcionara vodećih vazduhoplovnih fabrika zemalja kooperanata, sa prometom od 60,7 milijardi evra (prema sagledavanju u 2006. godini).<ref name="Partija 2"/> ==== Mornarička varijanta ==== U prvobitnim razmatranjima, odbačena je opcija upotrebe „tajfuna“ u britanskoj mornarici zbog planiranog korišćenja američkog [[F-35 lajtning II|F-35]]. Ponovljenim razmatranjem plana strategije odbrane, oktobra [[2010]]. godine, konstatovana su kašnjenja i finansijska ograničenja za F-35. Poreg toga, primena F-35 zahteva dopunske radove i troškove na nosačima aviona na uvođenju modifikacija sa katapultom za ubrzavanje na elektromagnetni princip. Iz tih razloga je vraćena ideja na mornaričku verziju Jurofajtera i otkazivanje britanskog učešća u programu F-35. Za sada je to još uvek ideja, bez zvanične odluke i ugovora. U međuvremenu se zainteresovala i [[Indija]] za varijantu mornaričkog „tajfuna“.<ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="RAF preuzima mornaričku avijaciju">{{cite web | author = Sean Rayment |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/5461255/RAF-chief-predicts-controversial-takeover-of-Royal-Naval-air-power.html |title= RAF chief predicts controversial takeover of Royal Naval air power | quote =RAF preuzima mornaričku avijaciju |publisher=The Telegraph |date = 07 Jun 2009 |accessdate = 29. 12. 2011.}}</ref> Ova varijanta bi bila podešena za kratko poletanje, sa katapultom na palubi [[brod]]a. Pri sletanju bi mornarički „tajfun“ klasično sletao sa ''hvatanjem'' sa odgovarajućom opremom za prinudno zaustavljanje (kuka na avionu i elastično uže, poprečno razvučeno na palubi broda). U februaru [[2011]]. godine, BAE je promovisao [http://media.defenseindustrydaily.com/images/AIR_Eurofighter_Naval_Cutaway_New_lg.gif mornarički „tajfun“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202232558/http://media.defenseindustrydaily.com/images/AIR_Eurofighter_Naval_Cutaway_New_lg.gif |date=2013-12-02 }}, kao odgovor na zahtev [[Indija|Indije]]. Ova varijanta „tajfuna“ je veće mase za 500&nbsp;kg i veoma je konkurentan avion u odnosu na mornarički [[Avion Rafal|Rafal]] i [[F/A-18E/F Super Hornet]].<ref name="Partija 3 i dalje"/><ref>[http://www.navy-matters.beedall.com/cvf2.htm Budući nosač aviona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618041037/http://navy-matters.beedall.com/cvf2.htm |date=2013-06-18 }}, Pristupljeno 15. 11. 2011.g.</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.naval-technology.com/projects/cvf/| title = Queen Elizabeth Class (CVF), United Kingdom| quote =Klasa nosača Queen Elizabeth| author = | date = | format = | publisher = Naval-technology | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmselect/cmdfence/554/554we05.htm| title = Further Memorandum from the Ministry of Defence | quote =Memorandum Ministarstva odbrane| author = | date = 21 December 2005 | format = | publisher = UK Parliament | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}</ref><ref>[http://www.articles.cnn.com/2010-11-22/us/joint.strike.fighter_1_pentagon-defense-acquisition-board-program?_s=PM:US F-35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005004352/http://articles.cnn.com/2010-11-22/us/joint.strike.fighter_1_pentagon-defense-acquisition-board-program?_s=PM:US |date=2012-10-05 }}, Pristupljeno 15. 11. 2011.</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/ila-eurofighter-submits-tranche-3b-offer-as-serbia-shows-343013/| title = ILA: Eurofighter submits Tranche 3B offer, as Serbia shows interest | quote =Partija 3B| author = Craig Hoyle | date = 10 Jun 2010 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.defensenews.com/story.php?i=5666415&c=SEA&s=EUR | title = BAE Displays Model of Navalized Typhoon for India | quote = Mornarički tajfun za Indiju | author = Andrew Chuter | date = 9 Feb 2011 | format = | publisher = Defense News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011. }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Korisnici == {| border="2" style="margin:auto;" cellpadding="2" |- style="background:skyBlue;" !colspan="4"|'''<big>Korisnici aviona ''Jurofajter tajfun''</big>''' <ref name="Eskadrile Jurofajtera tajfuna">{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/in-service.html| title =Eurofighter Typhoon Squadrons| quote =Eskadrile Jurofajtera tajfuna| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter Typhoon| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =15. 10. 2011.| archive-date =2016-09-22| archive-url =https://web.archive.org/web/20160922230831/https://www.eurofighter.com/customers| url-status =dead}}</ref><ref name="Tajfun u Španiji">{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-spain-celebrates-10000-flying-hours-with-the-eurofighter-typhoon.html | title = Press Release - Spain celebrates 10,000 flying hours with the Eurofighter Typhoon | quote = Tajfun u Španiji | author = | date = 22. February 2010 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-05-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130518202239/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-spain-celebrates-10000-flying-hours-with-the-eurofighter-typhoon.html | deadurl = yes }}</ref> |- !colspan="3"|'''<big>Podaci</big>'''!!rowspan="9"| [[Datoteka:Eurofighter operators.png|350px]] |- !<center>Država </center> !Ugovoreno <center>N.º</center> !U upotrebi <center>N.º</center> |- |{{zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | style="text-align:center;"|160 | style="text-align:center;"|62 |- |{{zastava|Nemačka}} | style="text-align:center;"|125 | style="text-align:center;"|55 |- |{{zastava|Španija}} | style="text-align:center;"|73 | style="text-align:center;"|28 |- |{{zastava|Italija}} | style="text-align:center;"|96 | style="text-align:center;"|42 |- |{{zastava|Austrija}} | style="text-align:center;"|15 | style="text-align:center;"|15 |- |{{zastava|Saudijska Arabija}} | style="text-align:center;"|72 | style="text-align:center;"|6 |- |'''Ukupno''' | style="text-align:center;"|559 | style="text-align:center;"|208 |} == Operativna upotreba == === Borbena sposobnost === Jurofajter tajfun je u međunarodnoj konkurenciji predmet operativnog ocenjivanja, sa nekoliko aspekata i kriterijuma. Kao višenamenski avion, najvažnija i najzahtevnija mu je namena prevlast u vazdušnom prostoru. Taj segment zadataka je imao dominantan uticaj na izbor visoke tehnologije, posebnih konstruktivnih rešenja, što je rezultiralo sa visokim troškovima razvoja i proizvodnje. Ocenjivanje borbenih sposobnosti je razrađeno po posebnim maksimalno objektiviziranim kriterijumima i metodologiji, vrši se u odnosu na izabrani etalon avion, uslovno rečeno ''potencijalni protivnik''. U ovom slučaju ocenjivanja, izabran je ''protivnik'' [[Su-35]] koji je nastao od poznatog [[Rusija|ruskog]] aviona [[Su-27]]. Ova konkretna ocenjivanja „tajfuna“, u okviru grupe [[borbeni avion|borbenih aviona]] prve linije u svetu, izvršena je u specijaliziranoj instituciji izvan Jurofjter korporacije i bez njenog uticaja. Matematičko modeliranje ponašanja objekata pa i aviona dostiglo je, u uslovima visoke računarske tehnologije, veoma visok nivo. Korišćeni „modeli“ u simulaciji dinamike objekata daju rezultate, veoma bliske realnim. U razvojnim vazduhoplovnim centrima izgrađeni su ''borbeni simulatori'', u kojima se vrši simulacija borbe aviona u vazdušnom prostoru, koristeći njihove matematičke „modele“, uz podršku moćnih umreženih računarskih resursa. Borbu vrše stvarni borbeni piloti, a zbog objektivnosti u toku ocenjivanja menjaju uloge (avione) u simulaciji borbe, tako da se maksimalno isključi uticaj njihovih karakteristika na dobijeni rezultat. U toku ovih istraživanja, usvojene su najbolje performanse po svim segmentima za oba suprostavnjena protivnika od opreme, strukture, performansi motora (uključujući korišćeno gorivo), sistema zaštite i interfejsa čovek-avion. U ovim ispitivanjima francuski [[Avion Rafal|Rafal]] je koristio svoje rakete vazduh-vazduh Super Matra i MICA (što je primarno oružje francuske avijacije), dok su ostali vazduhoplovi koristili oružje AMRAAM. Prema rezultatima simulacije zaključuje se da Jurofajter ima pobednički rejting od 82% (od 100 borbi sa avionom [[Su-35]] bio bi pobednik 82 puta, a izgubio bi bitku samo 18 puta). To je značajna prednost za prevlast u vazdušnom prostoru nad avionom Su-35. Drugim rečima, statistički gledano jedan bi „tajfun“ bio izgubljen, naspram 4,5 izgubljena Su-35 u borbi za prevlast u vazdušnom prostoru. Proizilazi da su [[Su-35]] i [[Avion Rafal|Rafal]] potpuno ravnopravni (1:1). Razumljivo da je [[F-22 raptor]] najsuperiorniji avion u odnosu na sve ostale razmatrane u simulaciji borbe, pošto je predstavnik pete generacije (vidi rezultate simulacije na slici desno, gore). Ovo su ipak samo rezultati matematičke simulacija bez fizičkog učešća realnih aviona, njihovih sistema i uslova borbe, ali se smatra kao pouzdana i prihvatljiva približnost za ocenjivanje sposobnosti.<ref>{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/tech.html| title =Battle simulation| quote =Borbena sposobnost| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =9. 11. 2011.| archivedate =2013-06-05| archiveurl =https://web.archive.org/web/20130605074142/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/tech.html| deadurl =yes}}</ref><ref name="Simulacija borbe">{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/konsortium-kooperation.htm| title = Der "PIRATE"- Infrarot-Sensor| quote =Simulacija borbe| author = | date = | format = | publisher = RAND | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}</ref> === Uvođenje u upotrebu i primena === [[Datoteka:Eurofighter-WestoverAFRB-2009.jpg|mini|desno|250px|Vazduhoplovstvo raspoređuje tajfuna, kod Masačustesa u Americi.]] Isporuka serijskih aviona „tajfun“ i njihovo uvođenje u operativnu upotrebu počelo je [[4. avgust]]a [[2003]]. godine. Tada je nemačka industrija isporučila prve avione svome [[Luftvafe]]u. Iste godine je i španska industrija isporučila prvi serijski avion svome vazduhoplovstvu. „Tajfun“ je uveden u operativnu upotrebu u italijansko vazduhoplovstvo [[16. decembar|16. decembra]] [[2005]]. godine. Odmah su ovi avioni uključeni u snage za brzo delovanje, na upozorenja od opasnosti iz vazdušnog prostora.<ref name="Tajfun u nemačkom vazduhoplovstvu"/><ref>{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | title = German Air Force take Delivery of First Series Production Eurofighter | quote = Nemci uveli tajfuna | author = | date = 4. August 2003 | format = | publisher = Eurofighter | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052358/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | deadurl = yes }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/spanish-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | title = Spanish Air Force take Delivery of First Series Production Eurofighter | quote = Španci uveli tajfuna | author = | date = 5. September 2003 | format = | publisher = Eurofighter | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052417/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/spanish-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | deadurl = yes }}</ref><ref name="Tajfun“ u italijanskom vazduhoplovstvu">{{Cite web | url =http://www.aeronautica.difesa.it/Organizzazione/Reparti/Repartivolo/Pagine/4°Stormo.aspx| title = EF-2000 Typhoon | quote =„Tajfun“ u italijanskom vazduhoplovstvu| author = | date = | format = | publisher = Aeronautica Militare | location = | pages = | language = {{It}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}</ref> Ministarstvo odbrane Velike Britanije, saopštilo je [[9. avgust]]a [[2007]]. godine, da je 11. eskadrila [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a opremljena avionima „tajfun“. Preuzeli su prva dva aviona [[29. mart]]a [[2007]]. godine (serijski broj prvoga je bio №ZJ931). „Tajfuni“, iz 11. eskadrile, poslati su u presretanje [[Rusija|ruskog]] [[Tu-95]], koji se približavao britanskom vazdušnom prostoru [[17. avgust]]a [[2007]]. godine. Zvanično su britanski „tajfuni“ proglašeni operativnim za borbu u opciji vazduh-zemlja do [[1. juli|1. jula]] [[2008]]. godine, a za višenamensku primenu, za koju su i projektovani, sredinom [[2008]]. godine. U okviru svoje namene, razmešteni su po vazduhoplovnim bazama [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a.<ref name="Kompoziti produžuju vek tajfunu"/><ref>{{Cite web | url =http://www.raf.mod.uk/organisation/11squadron.cfm| title = XI Squadron| quote =11. eskadrila RAF-a| author = | date = | format = | publisher = RAF MOD | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.20minutos.es/noticia/268875/1/| title = Dos cazas británicos interceptan a un bombardero ruso sobre el Atlántico| quote = Tajfun presreo Tupoljeva| author = | date = 23.08.2007 | format = | publisher = 20 Minutos | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}</ref> Oko [[25. april]]a [[2008]]. godine, jedan „tajfun“ iz 17. eskadrile [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, leteo je za potrebe američke mornarice u opitnom centru u [[Kalifornija|Kaliforniji]] i pretrpeo je velika oštećenja prilikom sletanja. Tada nije bila podešena njegova brzina sletanja na odgovarajući način. Pravi razlog za [[udes vazduhoplova|udes]] nije utvrđen, a spekulisalo se da je to bila greška pilota.<ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/raf-eurofighter-damaged-in-us-landing-incident-223336/| title = RAF Eurofighter damaged in US landing incident| quote =Udes „tajfuna“ u SAD| author = Craig Hoyle | date = 28 Apr 2008 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}</ref> Tokom ovog boravka 17. eskadrile [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, jedan je „tajfun“ sleteo na „stomak“. Pretpostavlja se da je pilot zaboravio izvući noge [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]], što se ponekad dešava u vazduhoplovstvu. Avion nije uništen i pilot nije povređen.<ref>{{Cite web | url =http://www.telegraph.co.uk/news/1916854/RAF-fighter-jet-lands-without-wheels.html| title = RAF fighter jet lands without wheels| quote =Tajfun RAF-ov lovac| author = Stephen Adams| date = 01 May 2008 | format = | publisher = The Telegraph | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}</ref> Britanska državna revizorska institucija zaključila je u [[2011]]. godini, da je bilo propusta u distribuciji rezervnih delova u snabdevanju „tajfuna“ za njegovo održavanje i popravke. U nekoliko zemalja je došlo do njihove nestašice i neki avioni su zbog toga bili neispravni duži vremenski period. Kršeni su propisi, pristupilo se zabranjenom metodu, u [[vazduhoplovstvo|vazduhoplovstvu]], skidanja delova sa nekog ''žrtvovanog'' i postavljanja na drugi avion kao novi rezervni deo, u funkciji njegovog dovođenja u operativnu sposobnost. To se u vazduhoplovsvu zove ''kanibalizam'', što je propisima zabranjeno.<ref name="Menadžment „tajfuna“">{{Cite web | url = http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&version=-1 | title = Management of the Typhoon Project | quote = Menadžment „tajfuna“ | author = | date = 2. March 2011 | format = {{pdf}} | publisher = Ministry of Defence | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2011-08-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110805163039/http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&version=-1 | deadurl = yes }}</ref> „Tajfuni“, italijanskog vazduhoplovstva, raspoređeni su [[17. juli|17. jula]] [[2009]]. godine, da štite vazdušni prostor [[Albanija|Albanije]].<ref name="Tajfun“ u italijanskom vazduhoplovstvu"/> U [[septembar|septembru]] [[2009]]. godine, četiri „tajfuna“ [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a raspoređeni su u njihovu vazduhoplovnu bazu, kao zamena za [[Panavija tornado]], na [[Folklandska Ostrva|Folklandskim Ostrvima]]. Podrazumeva se da je usledio protest zvanične vlasti [[Argentina|Argentine]].<ref>{{Cite web| url =http://www.lacapital.com.ar/contenidos/2009/09/23/noticia_0017.html| title =Inglaterra envió cuatro aviones a las Malvinas y Argentina protestó| quote =Tajfun na Folklandskim Ostrvima| author =| date =23-09-200| format =| publisher =La Capital| location =| pages =| language ={{Es}}| accessdate =17. 11. 2011.| archivedate =2015-10-07| archiveurl =https://web.archive.org/web/20151007042403/http://www.lacapital.com.ar/contenidos/2009/09/23/noticia_0017.html| deadurl =yes}}</ref> „Tajfun“ je imao najteži [[udes vazduhoplova|udes]] (katastrofu) [[24. avgust]]a [[2010]]. godine, kada se dvosed u Španiji srušio iz nepoznatih razloga. Ta katastrofa je opisana u poglavlju „nesreće“. Stručnjaci sumnjaju da je sudar sa [[ptica|pticom]] uništio „ključne senzore“. Ta katastrofa je otkrila da ima propusta u konstrukciji sistema za spašavanje pilota, što je razjašnjeno i otklonjeno.<ref name="Pogibija saudijskog pilota">{{Cite web| url =http://articles.cnn.com/2010-08-24/world/spain.saudi.military_1_training-flight-pilot-saudi-arabia?_s=PM:WORLD| title =Saudi pilot dies in Spanish military crash| quote =Pogibija saudijskog pilota| author =| date =August 24, 2010| format =| publisher =[[CNN]]| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 11. 2011.| archivedate =2012-03-07| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120307094421/http://articles.cnn.com/2010-08-24/world/spain.saudi.military_1_training-flight-pilot-saudi-arabia?_s=PM:WORLD| deadurl =yes}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/martin-baker-responds-to-eurofighter-seat-reports-347784/| title = Martin-Baker responds to Eurofighter seat reports | quote =Reakcija Martin Bekera| author = Craig Hoyle | date = 24 Sep 2010 | format = | publisher = FlightGlobal| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref> Do kraja avgusta [[2008]]. godine, „tajfuni“ su već imali ukupni nalet od 44.500 sati leta. Komentarišući ovaj uspeh, izvršni direktor programa „tajfuna“, Alojsijus Rajen ({{jez-eng|Aloysius Rauen}}) izjavio je: {{izdvojeni citat|Ovo je najnoviji dokaz za priznanje posvećenosti letačkih posada i inženjera [[vazduhoplovstvo|vazduhplovstava]] zamalja učesnica i položenom ispitu industrija i stručnih timova. To je takođe dokaz pouzdanosti i raspoloživosti „tajfuna“, kao sistema oružja. Ova dva elementa, profesionalizam i tehnološka dostignuća, ono su što definiše „tajfun“ kao avion „svetsku batinu“, koji je danas u operativnoj upotrebi sa punim kapacitetom.}} Trenutno, deset jedinica u pet vazduhoplovstava koriste „tajfun“. Austrijske oružane snage sprovodile su visoki profil zaštite vazdušnog prostora sa letovima potpuno naoružanih „tajfuna“ tokom [[Evropsko prvenstvo u fudbalu 2008.|evropskog prvenstva u fudbalu 2008. godine]].<ref>{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-typhoon-flight-milestone-50000-hours-and-climbing.html | title = Eurofighter Typhoon Flight Milestone: 50,000 Hours and Climbing | quote = Tajfunov nalet | author = | date = 11. September 2008 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052427/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-typhoon-flight-milestone-50000-hours-and-climbing.html | deadurl = yes }}</ref> „Tajfun“ redovno učestvuje u međunarodnim vežbama, vazduhoplovnim mitinzima i izložbama. Tokom [[2008]]. godine, u Španiji i na [[Sardinija|Sardiniji]]. U Velikoj Britaniji u organizaciji [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, sa dominantnom ulogom američkog vazduhoplovstva u vežbi pod nazivom „Zapadna zelena zastava“, „tajfun“ se dokazao u višenamenskoj ulozi. To je i potvrdio, u veoma uspešnoj primeni u [[Nevada|Nevadi]], sa svojim mogućnostima dejstva vazduh-zemlja. Predstavljen je i na aero-mitingu u [[Srbija|Srbiji]] na [[Aerodrom Batajnica|aerodromu Batajnica]], [[13. septembar|13. septembra]] [[2009]]. godine. Sa „tajfuna“, [[31. mart]]a [[2009]]. godine, uspešno je lansirana raketa AMRAAM, dok je [[pilot]] aviona držao svoj [[radar]] u pasivnom režimu. Prvi put, potrebne podatke o cilju projektil je uzimao kao radarski odraz izazvan sa osvetlenjem radara sa drugog aviona. Cilj ispitivanja je bio da avion, sa koga se lansira raketa AMRAAM, nema radarsku emisiju i protivnički senzori nemaju informacije o njegovoj prisutnosti i nameri. Neophodne podatke o cilju, lansirana raketa, ''uzimala'' je od radara drugog „tajfuna“, a podaci su se prenosili preko multifunkcionalnog informacionog distributivnog sistema. Avioni „tajfun“, bili su međusobno udaljeni i na sasvim različitim rastojanjima od cilja. Ovaj scenario, posebno je taktički relevantan za „tajfuna“, u borbi u vazdušnom prostoru protiv visokog nivoa pretnji, uključujući avione teško uočljive (sa malim odrazom za njegove senzore). Ovo ispitivanje, izvedeno je sa španskim avionom „tajfun“ IPA4 (nosačem rakete) i britanskim IPA5 (sa uključenim radarom). Kao cilj korišćena je leteća meta (''trut'').<ref>{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/unique-amraam-firing-with-eurofighter-typhoon.html | title = Unique AMRAAM Firing with Eurofighter Typhoon | quote = Specijalno lansiranje rakete sa tajfuna | author = | date = 1. April 2009 | format = | publisher = Eurofighter Typhoon | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052436/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/unique-amraam-firing-with-eurofighter-typhoon.html | deadurl = yes }}</ref> [[Datoteka:Eurofighter Typhoon Batajnica 3.jpg|mini|desno|250px|Avion Jurofajter tajfun, na aero-mitingu na [[Aerodrom Batajnica|Aerodromu Batajnica]], [[13. septembar|13. septembra]] [[2009]]. godine.]] Isporučena su 148 aviona vazduhoplovstvima pet zemalja, iz partije 1. Prve isporuke od partije 2 slede. U januaru [[2011]]. godine, svi ovi avioni „tajfun“ iz svih pet vazduhoplovstava, imali su ukupni nalet od 100.000 sati.<ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="Sistem za ispitivanje opreme"/><ref name="Kompoziti produžuju vek tajfunu"/><ref name="Menadžment „tajfuna“"/> Britanski premijer [[Dejvid Kameron]] najavio je [[18. mart]]a [[2011]]. godine, da će Ujedinjeno Kraljevstvo razmestiti „tajfune“, zajedno sa [[Panavija tornado]]m u [[Libija|Libiju]], radi obezbeđenja zabrane letenja. [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-ovih 10 „tajfuna“ je [[20. mart]]a stiglo u vazduhoplovnu bazu u južnoj [[Italija|Italiji]]. Ovi „tajfuni“ su prvu svoju misiju izveli [[21. mart]]a. Leteli su sa zadatkom patroliranja u zoni zabrane letenja. Zaključeno je [[29. mart]]a da je potrebno povećati broj pilota u tim zadacima, što je i učinjeno. Mešoviti par aviona „tajfun“ i „tornado“ su [[12. april]]a [[2011]]. godine bacili precizno navođene bombe na vozila [[Gadafi]]jevih snaga, koja su bila parkirana u određenom prostoru. Načelnik štaba vazduhoplovstva je saopštio u toku konferencije Kraljevskog vazduhoplovnog društva [[2011]]. godine u [[London]]u, da je svaki avion „vrlo uspešno i precizno“ bacio po jednu [[laser]]ski vođenu bombu GBU-16 Pavivej II od 454&nbsp;kg, istakavši da „ovaj događaj predstavlja dokaz sposobnosti za izvršavanje višenamenskih zadataka tajfuna“. Tadašnji britanski sekretar odbrane je priznao [[14. april]]a da su britanski avioni „tajfun“ prošle godine oskudevali rezervnim delovima i upozorio je da će se to verovatno nastaviti sve do [[2015]]. godine.<ref>{{Cite web | url =http://www.baesystems.com/Newsroom/NewsReleases/autoGen_11102515827.html| title = Outstanding Success For Typhoon As It Achieves 100,000 flying hours| quote =Ukupni nalet do 2011. godine| author = | date = 25 Jan 2011 | format = | publisher = BAE Systems | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.bbc.co.uk/news/uk-12786786| title = Prime Minister David Cameron's statement on Libya| quote =Saopštenje Davida Kamerona| author = | date = 18 March 2011 | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/MilitaryOperations/RafTyphoonsPatrolLibyanNoflyZone.htm| title = RAF Typhoons patrol Libyan no-fly zone| quote =tajfun nad Libijom| author = | date = 22 Mar 11 | format = | publisher = Ministry of Defence | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.walesonline.co.uk/news/uk-news/2011/03/20/new-libya-ceasefire-as-jets-zero-in-91466-28372278/| title = New Libya ceasefire as jets zero in| quote = Prekid dejstva aviona u Libiji| author = | date = Mar 20 2011 | format = | publisher = Wales Online | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/MilitaryOperations/RafTyphoonsPatrolLibyanNoflyZone.htm| title = RAF Typhoons patrol Libyan no-fly zone| quote =Tajfuni patroliraju nad Libijom| author = | date = 22 Mar 11 | format = | publisher = Ministry of Defence| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8412467/Shortage-of-RAF-pilots-for-Libya-as-defence-cuts-bite.html| title = Shortage of RAF pilots for Libya as defence cuts bite| quote =Nedostatak pilota RAF-a u Libiji| author = Thomas Harding | date = 28 Mar 2011 | format = | publisher = The Telegraph | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web| url =http://bfbs.com/news/raf/typhoon-pilot-describes-first-air-ground-strike-46743.html| title =Typhoon pilot describes first air to ground strike| quote =Prva dejstva u Libiji vazduh-zemlja| author =| date =15 April 2011| format =| publisher =British Force News| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 11. 2011.| archivedate =2011-04-29| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110429023726/http://www.bfbs.com/news/raf/typhoon-pilot-describes-first-air-ground-strike-46743.html| deadurl =yes}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/libya/8448774/Libya-RAF-Typhoon-fighters-carry-out-first-ever-attack.html| title = Libya: RAF Typhoon fighters carry out first ever attack | quote =Prva dejstva „tajfuna“| author = Thomas Harding | date = 14 Apr 2011 | format = | publisher = The Telegraph | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/libya-raf-typhoons-drop-first-bombs-in-combat-355511/| title = LIBYA: RAF Typhoon drops first bombs in combat | quote =RAFov „tajfun“ baca prve bombe u borbi| author = Craig Hoyle | date = 13 Apr 2011 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/libya-raf-typhoon-hits-fresh-target-with-help-from-355641/| title = LIBYA: RAF Typhoon hits fresh target, with help from Tornado | quote =„tajfun“ pogađa ciljeve u saradnji sa „tornadom“| author = Craig Hoyle| date = 15 Apr 2011 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.defensenews.com/story.php?i=6246798&c=AIR&s=TOP | title = Britain's Fighter Jets 'Grounded By Spares Shortages' - Defense News | quote = Britanski tajfuni bez rezervnih delova | author = | date = 15 Apr 2011 | format = | publisher = Defence News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011. }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Nesreće == * Španski [[prototip]] dvosed '''DA-6''', srušio se [[21. novembar|21. novembra]] [[2002]]. godine, zbog izbijanja [[požar]]a na oba [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]. Oba člana posade su ostali nepovređeni posle katapultiranja. Ova nesreća se desila pri ispitivanju motora u letu, oko 100 kilometara južno od [[Madrid]]a. U trenutku nesreće, [[brzina]] aviona je bila ekvivalenta Mahovom broju od 0,77 na nadmorskoj visini od 15 kilometara i pod uglom penjanja od 10°. Neposredno pred nesreću na motorima je istovremeno uključeno dopunsko sagorevanje pri čemu pokretači nisu potpuno otvorili izduvne mlaznice. Posledica toga kašnjenja je nagomilavanje gasova i smeše goriva u komori za sagorevanje, zbog čega je došlo do takozvane „buktinje“ i havarije motora. Posledica toga je i pad pritiska u [[Hidraulički sistem aviona|hidrauličkom sistemu]], koji je od suštinskog značaja za rad sistema [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]]. Ostali su hidropokretači komandnih površina bez napajanja sa hidrouljem, te se sa avionom više nije moglo upravljati i isti se srušio. Pri padu avion je potpuno uništen.<ref>{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/faq.htm| title = Sie haben Fragen zum Eurofighter Typhoon ? | quote =Srušio se prototip dvoseda tajfuna| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 23. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/engine-surges-caused-da6-crash-159126/| title = Engine surges caused DA6 crash| quote =Otkaz motora| author = | date = 10 Dec 2002 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}</ref> * U Španiji pri poletanju za rutinski trenažni let, srušio se Jurofajter dvosed [[24. avgust]]a [[2010]]. godine. [[Pilot]] [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] je poginuo, a španski pilot instruktor letenja se spasao sa katapultirnjem. Veruje se da je do neuspeha izbacivanja [[Izbacivo sedište|sedišta]] arabijskog pilota došlo zbog tehničke greške u njegovoj konstrukciji. Zbog ovakvog zaključka o eventualnoj tehničkoj grešci u sistemu izbacivanja sedišta, nemačko vazduhoplovstvo zabranilo je letenje svojim „tajfunima“, [[15. septembar|15. septembra]] [[2010]]. godine. [[Austrija]] je takođe preduzela tu bezbednost za svoje avione. Posle izvedenih modifikacija kopči na sigurnosnom pojasu izbacivog sedišta, zabrana letenja je ukinuta [[30. septembar|30. septembra]] [[2010]].<ref name="Pogibija saudijskog pilota"/><ref name="Poginuo saudijski pilot">{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/saudi-pilot-killed-as-eurofighter-crashes-in-spain-346505/| title = Saudi pilot killed as Eurofighter crashes in Spain| quote =Poginuo saudijski pilot| author = Nial O'Keeffe | date = 24 Aug 2010 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web| url =http://www.edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/24/spain.saudi.military/index.html?iref=allsearch#fbid=OcYW29HkaJZ&wom=false| title =Saudi pilot dies in Spanish military crash| quote =Udes „tajfuna“ u Španiji| author =| date =August 24, 2010| format =| publisher =[[CNN]]| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =15. 11. 2011.| archive-date =2013-11-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20131104130242/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/24/spain.saudi.military/index.html?iref=allsearch#fbid=OcYW29HkaJZ&wom=false}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.ftd.de/politik/deutschland/:wegen-sicherheitsbedenken-luftwaffe-stoppt-eurofighter-fluege/50170489.html | title = Luftwaffe stoppt Eurofighter-Flüge | quote = Zabrana letenja „tajfunu“ | author = Gerhard Hegmann | date = 16.09.2010 | format = | publisher = Financial Times Deutschland | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 15. 11. 2011. | archiveurl = https://archive.today/20120801091711/http://www.ftd.de/politik/deutschland/:wegen-sicherheitsbedenken-luftwaffe-stoppt-eurofighter-fluege/50170489.html | archivedate = 2012-08-01 | dead-url = no }}</ref><ref>{{Cite web| url =http://fliegerweb.com/militaer/news/artikel.php?show=news-6654| title =Wiederaufnahme Flugbetrieb Eurofighter| quote =Ukinuta zabrana letenja „tajfunu“| author =| date =1. Oktober 2010| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =15. 11. 2011.| archive-date =2014-10-31| archive-url =https://web.archive.org/web/20141031190436/http://www.fliegerweb.com/militaer/news/artikel.php?show=news-6654| dead-url =yes}}</ref> == Hronologija važnih događanja na programu Jurofajter == * [[1972]]. godina: ** [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]] je postavio taktičko-tehničke zahteve (AST-396) za novi avion, koji je bio planiran da zameni postojeće avione – za kratko i vertikalno poletanje i sletanje ({{jez-eng|short take off and vertical landing, STOVL}}) [[Harijer]] i za podršku, tipa „jaguar“. ** Zahtev je izmenjen u dva odvojena: AST403 za superiornog višenamenskog [[Lovački avion|lovca]] i AST-409, za avion sa STOVL karakteristikama. Prvi zahtev je predodredio razvoj aviona Jurofajter tajfun a drugi [[Harijer II]]. * Polovinom 70-tih godina; ** [[Francuska]], [[Nemačka]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] pokrenuli su zajednički program za evropski borbeni avion ({{jez-eng|European Combat Aircraft, '''ECA'''}}). * [[1979]]. godina: ** Nakon različitih zahteva (naročito francuskog isključivog zahteva za nosioca programa), Englezi i Nemci su predložili „Evropski borbeni lovac“ ({{jez-eng|European Combat Fighter, ECF}}). * [[1981]]. godina: ** Razvoj različitih nacionalnih [[prototip]]ova i nastavljanje razlika oko specifikacija, dovelo je do otkazivanja ECF. Partneri [[Nemačka]], [[Italija]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], pokrenuli su ''Agilni borbeni avion'' ({{jez-eng|Agile Combat Aircraft, ACA}}). Zbog nedostatka finansija Nemačke i Italije, Ujedinjeno Kraljevstvo je podnela sve troškove za [[prototip]] od 80 miliona funti. Prototip je programiran sa nazivom „Evropski avionski program“ (EAP). * [[1983]]. godina: ** U maju je potpisan ugovor za razvoj i proizvodnju prototipa EAP. ** Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska, Nemačka, Italija i Španija pokrenuli su program budućeg evropskog lovca ({{jez-eng|Future European Fighter Aircraft, F/EFA}}). Zahtevi su bili za kratko poletanje i sletanje aviona i mogućnost borbe izvan vizulnog opsega. * [[1984]]. godina: ** Francuska je ponovila svoj zahtev za verziju sposobnu da se koristi sa nosača aviona i svoj udeo sa 50% od ukupnog posla. Ujedinjeno Kraljevstvo, Nemačka i Italija odlučili su da uspostave novi EFA. * [[1985]]. godina; ** Francuska je i zvanično napustila pregovore o programu, počeli su rad na razvoju svoga samostalnog ACX. ** BAE je premijerno prikazao u Vortonu, [[27. oktobar|27. oktobra]], završen prototip EAP. * [[1986]]. godina: ** U [[juni|junu]] je osnovana [[Jurofjter korporacija]]. ** EAP je napravio svoj prvi let, [[8. avgust]]a. Njegova konfiguracija je zadržana kao veći deo kasnijeg projekta Jurofajter. ** Firme ''Rols-Rojs'', ''MTU Aero Endžis'', ''Aviofiat'' i ''Industrija turbo propulzije'' formirali su kompaniju [[Jurodžet turbo]], za razvoj motora [[Jurodžet EJ200]]. * [[1988]]. godina: ** Potpisani su ugovori [[23. novembar|23. novembra]], za proizvodnju demonstracionih [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]. * [[1990]]. godina: ** Formirana je kompanija [[Juroradar]], za razvoj [[radar]]a [[ECR-90]] (kasnije je nazvan Juroradar „CAPTOR“). * [[1991]]. godina: ** Poslednji let je napravio demonstrator EAP, [[1. maj]]a. * [[1992]]. godina; ** Formirana je kompanija JuroDASS za razvoj odbrambenih sistema DASS. U početku su u tome učestvovale samo Ujedinjeno Kraljevstvo i Italija. [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-ovi „tajfuni“ koristili su rezultate razvoja i proizvodnje JuroDASS-a. ** U [[juli|julu]] mesecu, Nemačka je objavila svoju nameru da napusti program. Počeli su pregovori o smanjenju troškova. Kao i o prelasku na varijantu jednomotornog aviona. Nemačka se opredelila za jeftinije sisteme, poput radara sa aviona [[F/A-18 Hornet]] APG-65 umesto ECR-90, a odložila je uvođenje ovog drugog savremenijeg za dve godine. Nemačka je uslovila učešće u svim sistemima sa tim zahtevom. ** U [[decembar|decembru]] je avion preimenovan u Jurofajter 2000. * [[1994]]. godina: ** Napravljen je prvi let razvojnog prototipa DA1, [[27. mart]]a. DA1 je finaliziran u nemačkoj vazduhoplovnoj industriji, sa motorima RB199. ** Napravljen je prvi let britanskog razvojnog prototipa DA2, [[6. april]]a, koji je takođe poleteo sa motorima RB199. * [[1995]]. godina: ** Napravljen je prvi let italijanskog razvojnog prototipa DA3, [[4. juni|4. juna]]. To je bio prvi let „tajfuna“, sa motorima EJ200. * [[1996]]. godina: ** Napravljen je prvi let španskog razvojnog prototipa, dvoseda DA6, [[31. avgust]]a. * [[1997]]. godina: ** Napravljen je prvi let italijanskog razvojnog prototipa DA7, [[27. januar]]a. ** Napravljen je prvi let nemačkog razvojnog prototipa DA5, [[24. februar]]a, koji je bio prvi opremljen radarom ECR-90. ** Napravljen je prvi let britanskog razvojnog prototipa, dvoseda DA4, [[14. mart]]a. * [[1998]]. godina: ** Izvršeno je prvo punjenje [[gorivo|goriva]] u letu „tajfuna“. Ispitivanje je izvršeno u januaru, na prototipu DA2. ** Potpisan je ugovor sa Jurofjter korporacijom za proizvodnju i podršku od 620 aviona, [[30. januar]]a. ** U septembru su otklonjene sve dileme i konačno je određeno ime avionu, Jurofajter tajfun ({{jez-eng|Eurofighter Typhoon}}). ** Ugovori su potpisani po fazama (partijama) [[18. decembar|18. decembra]]. * [[1999]]. godina: ** Prva najava [[Grčka|Grčke]] [[8. mart]]a, da želi kupiti 60 aviona „tajfun“. ** Formirana je jedinstvena kompanija za izvoz „tajfuna“, pod nazivom „Intercionalni Jurofajter“ ({{jez-eng|Eurofighter International}}). * [[2000]]. godina: ** Ujedinjeno Kraljevstvo je poručila, [[16. maja]], [[raketa|raketu]] dugog dometa vazduh–vazduh [[MBDA meteor]], što je značajno doprinelo pogodnostima za izvoz „tajfuna“. ** Reaktiviran je prtotip DA2 za ispitivanje i istraživanje u letu, [[7. juli|7. jula]]. * [[2002]]. godina: ** Poleteo je predserijski italijanski avion dvosed IPA2, [[5. april]]a. ** Poleteo je predserijski nemački avion IPA3, [[11. april]]a. ** Poleteo je predserijski britanski avion, [[15. april]]a. ** Austrija je najavila [[2. juli|2. jula]], kupovinu 24 „tajfuna“. Kasnije je smanjena porudžbina na 15 primeraka. ** Španski „tajfun“ DA6 doživeo je [[Udes vazduhoplova|udes]], [[21. novembar|21. novembra]]. Problem je pripisan nedostacima motora EJ200, u ranoj fazi razvoja. ** Nastavljeno je ispitivanje motora u letu, [[11. decembar|11. decembra]]. * [[2003]]. godina: ** Isporučen je prvi serijski „tajfun“ nemačkom [[Luftvafe]], od ukupno 180 naručenih, [[13. februar]]a. ** Italijanski i britanski serijski avioni, napravili su svoje prve letove [[14. februar]]a. ** Španski prvi serijski avion, poleteo je [[17. februar]]a. ** Četiri „tajfuna“ uvedena su u operativnu upotrebu u nemačko [[Luftvafe]], [[8. mart]]a. ** Zemlje kooperanti potpisale su formalni sporazum o isporukama sklopova aviona ostalim partnerima, [[30. juni|30. juna]]. ** U oktobru je počela integracija rakete „meteor“. * [[2004]]. godina: ** Isporučena su prva tri španska „tajfuna“. Oni su dodeljeni 111toj eskadrili, 11tog puka, [[27. maj]]a. ** [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-ova dva „tajfuna“ su prebačena u [[Singapur]] na marketinški prikaz, [[27. juni|27. juna]]. ** Ujedinjeno Kraljevstvo je potvrdila porudžbinu 89 aviona iz druge serije, [[15. decembar|15. decembra]]. * [[2005]]. godina: ** Italijansko vazduhoplovstvo, proglasilo je „tajfuna“ operativnim, [[16. decembar|16. decembra]]. ** Saudijska Arabija je najavila kupovinu neodređenog broja „tajfuna“, [[21. decembar|21. decembra]]. * [[2006]]. godina: ** Uspostavljena je prva operativna eskadrila „tajfuna“ u Italiji, u januaru. ** Prvi operativni zadaci italijanskih „tajfuna“, bili su u februaru, za zaštitu vazdušnog prostora iznad [[Torino|Torina]], prilikom održavanja zimske olimpijade. ** U aprilu je uspostavljena prva operativna eskadrila [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a. ** [[Saudijska Arabija]] je najavila potpisivanje ugovora za 72 aviona, [[18. avgust]]a. * [[2007]]. godina: ** U septembru je Španija posedovala 19 „tajfuna“. * [[2008]]. godina: ** Saudijska Arabija je pokrenula [[11. avgust]]a pregovore sa namerom nabavke 72 „tajfuna“. ** Ujedinjeno Kraljevstvo je dobila prva dva aviona iz partije 2, [[21. oktobar|21. oktobra]]. * [[2010]]. godina: ** Španski Jurofajter dvosed srušio se [[24. avgust]]a . Pilot [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] je poginuo, a španski pilot instruktor letenja se spasao,<br /> sa katapultirnjem.<ref name="Jurofajter u vektor sajtu"/><ref name="Partija 3 i dalje"/><ref name="Tajfun i Grčka"/><ref name="DA1"/><ref name="DA2"/><ref name="DA3"/><ref name="DA4"/><ref name="DA5"/><ref name="DA6"/><ref name="Prototipski razvoj-"/><ref name="Poginuo saudijski pilot"/><ref>{{Cite web | url =http://www.elmundo.es/elmundo/2002/11/21/espana/1037883405.html| title = El único prototipo español del 'Eurofighter' se estrella en Toledo| quote =Udes španskog prototipa| author = | date = 21 de Noviembre de 2002 | format = | publisher = El Mundo | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 18. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=164007| title = Italian Eurofighter Typhoons Providing Air Cover for Turin Winter Olympics| quote =„Tajfuni“ štite zimsku olimpijadu| author = | date = | format = | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 18. 11. 2011.}}</ref><ref>{{Cite web | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5262120.stm?ls| title = Saudi Arabia buys 72 Eurofighters| quote =Saudijska Arabija kupuje „tajfune“| author = | date = 18 August 2006 | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 18. 11. 2011.}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web| url =http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/EquipmentAndLogistics/NewTyphoonsFlyIntoRafConingsby.htm| title =title| quote =Prvi avioni iz partije 2 u RAF-u.| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =18. 11. 2011.| archivedate =2009-01-03| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090103043428/http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/EquipmentAndLogistics/NewTyphoonsFlyIntoRafConingsby.htm| deadurl =yes}}</ref> == Povezano == * [[F-22 raptor]] * [[Su-30]] * [[MiG-29]] * [[Avion Rafal]] * [[JAS 39 Gripen]] * [[Novi avion]] * [[F-35 lajtning II]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} {| border="2" style="margin:auto;" cellpadding="2" |+|<div class="NavHead" style=" text-align:left;font-size:100%"><center>'''Rezultati aproksimativnog proračuna zavisnosti Mahovog broja leta „tajfuna“ i potiska njegovih motora'''</center> |- !Potisak kN | style="text-align:center;"|60 | style="text-align:center;"|69 | style="text-align:center;"|46 | style="text-align:center;"|72 | style="text-align:center;"|75,5 | style="text-align:center;"|90 | style="text-align:center;"|103 |- ![[Mahov broj]] | style="text-align:center;"|1,5 | style="text-align:center;"|1,8 | style="text-align:center;"|1,89 | style="text-align:center;"|1,99 | style="text-align:center;"|2,31 | style="text-align:center;"|2,4 | style="text-align:center;"|2,8 |} == Vanjske veze == {{Commonscat|Eurofighter Typhoon}} * [http://airwiki.org/other/draw/ef2000.html Crteži Jurofajtera] * [http://www.eurofighter.com/ Official Eurofighter website] * [http://www.doppeladler.com/oebh/luftfahrzeuge/eurofighter.htm The Eurofighter in the Austrian Air Force] * [http://www.luftwaffe.de/portal/a/luftwaffe/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLNzKId_d1BMlB2F7O-pFw0aCUVH1fj_zcVH1v_QD9gtyIckdHRUUA0YcKCg!!/delta/base64xml/L2dJQSEvUUt3QS80SVVFLzZfMjBfSDVQ?yw_contentURL=%2F01DB060000000001%2FW26E7J9E579ITSRDE%2Fcontent.jsp Eurofighter in the Luftwaffe] * [http://www.raf.mod.uk/equipment/typhooneurofighter.cfm and in the Royal Air Force] * [http://typhoon.starstreak.net/ Unofficial UK Eurofighter site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819091153/http://typhoon.starstreak.net/ |date=2009-08-19 }} * [http://www.ausairpower.net/TE-EO-Systems.html Optoelektronski sistem] [[Kategorija:Lovački avioni 1990-ih]] [[Kategorija:Njemački vojni avioni]] [[Kategorija:Britanski vojni avioni]] [[Kategorija:Italijanski vojni avioni]] [[Kategorija:Španski vojni avioni]] pjtz6re6tsi0ndsysepp5dgxwieij45 2 232970 42600545 42600487 2026-05-20T16:33:46Z Duma 16555 /* Adaptacije biljaka za privlačenje raspršivača */ 42600545 wikitext text/x-wiki {{For|oblik ljudske prehrane|frutarijanstvo}} [[Image:Orang Utan, Semenggok Forest Reserve, Sarawak, Borneo, Malaysia.JPG|thumb|[[Bornejski orangutan]] (''Pongo pygmaeus'') jede voće.]] A '''frugivore''' ({{IPAc-en|'|f|r|uː|dʒ|ɪ|v|ɔːr}} {{respell|FROO|jih|vor}}) is an animal that thrives mostly on [[fruit]]s. Approximately 20% of [[mammal]]ian herbivores eat fruit.<ref name="Dannell">{{Cite book|last1=Danell|first1=Kjell|title=Plant–Animal Interactions: An Evolutionary Approach|last2=Bergström|first2=Roger|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=Herrera|editor-first=Carlos M.|publication-date=February 2002|chapter=Mammalian herbivory in terrestrial environments|date=February 2002|lccn=2004302984|editor-last2=Pellmyr|editor-first2=Olle}}</ref> Frugivores are highly dependent on the abundance and nutritional composition of fruits. Frugivores can benefit or hinder fruit-producing plants by either dispersing or destroying their seeds through digestion. When both the [[fruit]]-producing plant and the frugivore benefit by fruit-eating behavior the interaction is a form of [[Mutualism (biology)|mutualism]]. == Širenje sjemenja od strane frugivora == [[Seed dispersal]] is important for plants because it allows their progeny to move away from their parents over time. The advantages of seed dispersal may have led to the evolution of fleshy [[fruit]]s, which entice animals to consume them and move the plant's seeds from place to place. While many fruit-producing plant species would not disperse far without frugivores, their seeds can usually [[germination|germinate]] even if they fall to the ground directly below their parent.{{Citation needed|date=February 2021}} Many types of animals are seed dispersers. Mammal and bird species represent the majority of seed-dispersing species. However, frugivorous tortoises, lizards, amphibians, and even fish also disperse seeds.<ref name="Herrera">{{Cite book|last=Herrera|first=Carlos M.|title=Plant–Animal Interactions: An Evolutionary Approach|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=Herrera|editor-first=Carlos M.|publication-date=February 2002|chapter=Seed Dispersal by Vertebrates|date=February 2002|lccn=2004302984|editor-last2=Pellmyr|editor-first2=Olle}}</ref> For example, [[Cassowary|cassowaries]] are a [[keystone species]] because they spread fruit through digestion, many of the seeds of which will not grow unless they have been digested by the animal. While frugivores and fruit-producing plant species are present worldwide, there is some evidence that tropical forests have more frugivore seed dispersers than the temperate zones.{{Citation needed|date=May 2020}} === Ekološki značaj === Širenje sjemena od strane frugivora je uobičajena pojava u mnogim ekosistemima. Međutim, to nije vrlo specifičan tip interakcije biljaka i životinja. Na primjer, jedna vrsta frugivorne ptice može širiti plodove s nekoliko vrsta biljaka, ili nekoliko vrsta ptica može širiti sjeme jedne biljne vrste.<ref name="Wutherich">{{Cite journal|last1=Wütherich|first1=Dirk|last2=Azócar|first2=Aura|last3=García-Nuñez|first3=Carlos|last4=Silva|first4=Juan F.|date=May 2001|title=Seed dispersal in ''Palicourea rigida'', a common treelet species from neotropical savannas|url=https://www.researchgate.net/publication/242225218|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=3|pages=449–458|doi=10.1017/S0266467401001304|issn=0266-4674|jstor=3068721|s2cid=55044664|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Taj nedostatak specijalizacije mogao bi biti zbog toga što dostupnost plodova varira ovisno o sezoni i godini, što obično obeshrabruje frugivore da se fokusiraju na samo jednu biljnu vrstu.<ref name=Herrera/> Nadalje, različiti raspršivači sjemena imaju tendenciju širiti sjeme na različita staništa i udaljenost, te u različitoj količini, ovisno o njihovom ponašanju i broju.<ref name="Jordano">{{Cite journal|last1=Jordano|first1=P.|last2=García|first2=C.|last3=Godoy|first3=J. A.|last4=García-Castaño|first4=J. L.|date=February 27, 2007|editor-last=Dirzo|editor-first=Rodolfo|editor-link=Rodolfo Dirzo|title=Differential contribution of frugivores to complexseed dispersal patterns|url=https://www.pnas.org/content/pnas/104/9/3278.full.pdf|url-status=live|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=104|issue=9|pages=3278–3282|bibcode=2007PNAS..104.3278J|doi=10.1073/pnas.0606793104|jstor=25426641|pmc=1805555|pmid=17360638|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220205359/https://www.pnas.org/content/pnas/104/9/3278.full.pdf|archive-date=February 20, 2019|doi-access=free}}</ref> === Adaptacije biljaka za privlačenje raspršivača === Postoji niz karakteristika voća koje izgledaju kao adaptivne karakteristike za privlačenje frugivora. Plodovi koje raspršuju životinje mogu reklamirati svoju ukusnost životinjama žarkim bojama<ref>{{Cite journal|last1=Lim|first1=Ganges|last2=Burns|first2=Kevin C.|date=2021-11-24|title=Do fruit reflectance properties affect avian frugivory in New Zealand?|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=60 |issue=3 |pages=319–329|doi=10.1080/0028825X.2021.2001664|s2cid=244683146|issn=0028-825X}}</ref> i atraktivnim mirisima (mimetičko voće).<ref name="Galetti">{{Cite book|last=Galetti|first=Mauro|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=177–191|chapter=Seed Dispersal of Mimetic Fruits: Parasitism, Mutualism, Aposematism or Exapation?|year=2002|lccn=2001035222|author-link=Mauro Galetti|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Pulpa ploda je uglavnom bogata vodom i [[ugljikohidrat]]ima, a siromašna [[protein]]ima i [[lipid]]ima. Međutim, tačan nutritivni sastav voća uveliko varira. Sjemenke voća koje distribuiraju životinje često su prilagođene da prežive probavne sisteme frugivora. Na primjer, sjemenke mogu postati propusnije za vodu nakon prolaska kroz crijeva životinje. To dovodi do veće stope [[klijanje|klijanja]].<ref name="Traveset">{{Cite journal|last1=Traveset|first1=Anna|last2=Rodríguez-Pérez|first2=Javier|last3=Pías|first3=Beatriz|date=2008|editor-last=Valone|editor-first=T. J.|title=Seed Trait Changes in Dispersers' Guts and Consequences for Germination and Seedling Growth|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/110956/1/Traveset-Ecology-2008-v89-n1-p95.pdf|url-status=live|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=89|issue=1|pages=95–106|doi=10.1890/07-0094.1|jstor=27651512|pmid=18376551|bibcode=2008Ecol...89...95T |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723155800/https://digital.csic.es/bitstream/10261/110956/1/Traveset-Ecology-2008-v89-n1-p95.pdf|archive-date=July 23, 2018|via=the [[Spanish National Research Council]]|hdl=10261/110956|hdl-access=free}}</ref> Neke sjemenke [[imela|imele]] čak klijaju unutar crijeva raspršivača.<ref name=Traveset/> == Adaptacije frugivora za konzumiranje voća == Many seed-dispersing animals have specialized digestive systems to process fruits, which leave seeds intact. Some bird species have shorter intestines to rapidly pass seeds from fruits, while some frugivorous bat species have longer intestines. Some seed-dispersing frugivores have short gut-retention times, and others can alter intestinal enzyme composition when eating different types of fruits.<ref name=Herrera/> == Biljni mehanizmi za odgađanje ili odvraćanje frugivorije == {{More citations needed section|date=January 2021}} Many plants evolved to encourage mutualist frugivores to consume their fruit for seed dispersal. Some have also evolved mechanisms to decrease consumption of fruits when unripe and from non-seed-dispersing predators. Predators and parasites of fruit include seed predators, insects, and microbial frugivores.<ref name="Levey">{{Cite book|last1=Levey|first1=D. J.|url=https://www.researchgate.net/publication/273766563|title=Seed Dispersal: Theory and its Application in a Changing World|last2=Tewksbury|first2=J. J.|last3=Izhaki|first3=I. |last4=Tsahar|first4=E.|last5=Haak|first5=D. C.|publisher=[[Centre for Agriculture and Bioscience International|CABI]]|year=2007|isbn=978-1-84593-165-0|editor-last=Dennis|editor-first=Andrew J.|pages=37–58|chapter=Evolutionary ecology of secondary compounds in ripe fruit: case studies with capsaicin and emodin|doi=10.1079/9781845931650.0037|lccn=2007002294|editor-last2=Schupp|editor-first2=Eugene W.|editor-last3=Green|editor-first3=Ronda J.|editor-last4=Wescott|editor-first4=David A.}}</ref> Plants have developed both chemical and physical [[adaptation]]s: ''physical deterrents'' may include [[Crypsis|cryptic]] coloration (e.g., green fruits blend in with the plant leaves), unpalatable textures (e.g., thick skins made of anti-nutritive substances), resins and saps (e.g., discourage animals from swallowing), and repellent substances, hard outer coats, spines, or thorns.<ref name="Smith">{{Cite book|last=Smith|first=Robert Leo|title=Ecology and Field Biology|publisher=HarperCollins|year=1996|isbn=978-0-06-500976-7|edition=Fifth|lccn=95034993}}{{Page needed|date=May 2020}}</ref> ''Chemical deterrents'' may include [[secondary metabolite]]s produced by the plant as non-essential for primary processes, such as growth and reproduction. Toxins may have evolved to deter consumption by animals that disperse seeds into unsuitable habitats.<ref name="Barnea">{{Cite journal|last1=Barnea|first1=Anat|last2=Harborne|first2=Jeffrey B.|author-link2=Jeffrey Harborne|last3=Pannell|first3=C.|date=June 1993|title=What parts of fleshy fruits contain secondary compounds toxic to birds and why?|journal=[[Biochemical Systematics and Ecology]]|volume=21|issue=4|pages=421–429|doi=10.1016/0305-1978(93)90100-6|bibcode=1993BioSE..21..421B }}</ref> Secondary chemical defenses are divided into three categories: [[nitrogen]]-based, [[carbon]]-based [[terpene]]s, and carbon-based [[polyphenol|phenolics]].<ref name=Barnea/> === Sekundarne hemijske odbrane === *[[Capsaicin]] is a carbon-based [[polyphenol|phenolic]] compound only found in plant genus ''[[Capsicum]]'' (chili and bell peppers). Capsaicin is responsible for the pungent, hot "flavor" of fruits and inhibits growth of microbes and invertebrates.<ref name=Levey/> *[[Cyanogen]]ic [[glycoside]]s are nitrogen-based compounds found in 130 plant families, but not necessarily in the fruits, and may induce [[vomiting]], [[diarrhea]], or mild [[narcotic|narcosis]] in animals.<ref name=Barnea/> *[[Emodin]] is a carbon-based [[polyphenol|phenolic]] compound in plants like rhubarb. Emodin can be [[cathartic]], may kill [[dipteran]] larvae, inhibits growth of bacteria and fungi, and deters consumption by birds and mice.<ref name=Levey/> == Frugivorne životinje == === Ptice<span class="anchor" id="Avian species"></span> === Birds are a main focus of frugivory research. An article by Bette A. Loiselle and John G. Blake, "Potential Consequences of Extinction of Frugivorous Birds for Shrubs of a Tropical Wet Forest", discusses the important role frugivorous birds have on ecosystems. The conclusions of their research indicate how the extinction of seed-dispersing species could negatively affect seed removal, seed viability, and plant establishment. The article highlights the importance that seed-dispersing birds have on the deposition of plant species.<ref name="Loiselle">{{Cite book|last1=Loiselle|first1=Bette A.|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|last2=Blake|first2=John G.|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=397–406|chapter=Potential Consequences of Extinction of Frugivorous Birds for Shrubs of a Tropical Wet Forest|year=2002|lccn=2001035222|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Examples of seed-dispersing birds are the [[hornbill]], the [[toucan]], the [[aracari]], the [[cotinga]] (ex. [[Guianan cock-of-the-rock]]), and some species of [[parrot]]s. Frugivores are common in the [[temperate zone]], but mostly found in the [[tropics]]. Many frugivorous birds feed mainly on fruits until nesting season, when they incorporate protein-rich insects into their diet. Facultatively-baccivorous birds may also eat bitter berries, such as juniper, in months when alternative foods are scarce. In North America, red mulberry (''[[Morus rubra]]'') fruits are widely sought after by birds in spring and early summer; as many as 31 species of birds were recorded visiting a fruiting tree in [[Arkansas]].<ref>{{Cite journal|last1=Jackson|first1=J. L. II|last2=Kannan|first2=R.|date=2018|title=Avian Frugivory in a Fruiting Mulberry Tree (''Morus rubra'') in Arkansas|url=https://scholarworks.uark.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3310&context=jaas|url-status=live|journal=Journal of the Arkansas Academy of Science|volume=72|pages=38–46|doi=10.54119/jaas.2018.7219 |issn=2326-0491|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503071835/https://scholarworks.uark.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3310&context=jaas|archive-date=May 3, 2020|via=the [[University of Arkansas]]}}</ref> Prior to 1980, most reports of avian frugivory were made in the tropics. From 1979–1981, a number of studies recognized the importance of fruits to fall temperate assemblages of [[passerine]] migrants.<ref>{{cite journal|last1=Thompson|first1=John N.|last2=Willson|first2=Mary F.|date=September 1979|title=Evolution of Temperate Fruit/Bird Interactions: Phenological Strategies|journal=[[Evolution (journal)|Evolution]]|volume=33|issue=3|pages=973–82|doi=10.1111/j.1558-5646.1979.tb04751.x|jstor=i200133|pmid=28568428|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=Edmund W.|date=1980|title=Patterns of Fruit Presentation and Seed Dispersal in Bird-Disseminated Woody Plants in the Eastern Deciduous Forest|journal=[[The American Naturalist]]|volume=116|issue=5|pages=670–88|doi=10.1086/283657|jstor=2460623|bibcode=1980ANat..116..670S |s2cid=84451896}}</ref> The earliest of these field studies were conducted in the fall of 1974 in [[upstate New York]] by Robert Rybczynski & Donald K. Riker<ref>{{cite journal|last1=Rybczynski|first1=Robert|last2=Riker|first2=Donald K.|date=January 1981|title=A Temperate Species-Rich Assemblage of Migrant Frugivorous Birds|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v098n01/p0176-p0179.pdf|journal=[[The Auk]]|volume=98|issue=1|pages=176–179|jstor=4085621|via=the [[University of New Mexico]]}}</ref> and separately by John W. Baird<ref>{{cite journal|last1=Baird|first1=John W.|date=March 1980|title=The Selection and Use of Fruit by Birds in an Eastern Forest|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v092n01/p0063-p0073.pdf|journal=[[The Wilson Bulletin]]|volume=92|issue=1|pages=63–73|jstor=4161294|via=the [[University of New Mexico]]}}</ref> in [[New Jersey]], each documenting ingestion of fruits in stands of fruit-bearing shrubs by [[mixed-species feeding flock|mixed species assemblages]] dominated by migrant [[white-throated sparrow]]s.{{Citation needed|date=February 2021}} === Sisari === [[Mammal]]s are considered frugivorous if the seed is dispersed and able to establish.{{citation needed|date=April 2022|reason=This contradicts the lead section.}} One example of a mammalian frugivore is the [[maned wolf]], or ''Chrysocyon brachyurus'', which is found in South America. A study by José Carlos Motta-Junior and Karina Martins found that the maned wolf is probably an important seed disperser. The researchers found that 22.5–54.3% of the diet was fruit.<ref name="Motta-Junior">{{Cite book|last1=Motta-Junior|first1=José Carlos|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution, and Conservation|last2=Martins|first2=Karina|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=291–303|chapter=The Frugivorous Diet of the Maned Wolf, ''Chrysocyon brachyurus'', in Brazil: Ecology and Conservation|year=2002|lccn=2001035222|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]}}</ref> 65% of the diet of [[orangutan]]s consists of fruit. Orangutans primarily eat fruit, along with young leaves, bark, flowers, honey, insects, and vines. One of their preferred foods is the fruit of the [[durian]] tree, which tastes somewhat like sweet custard. Orangutans discard the skin, eat the flesh, and spit out the seeds.{{Citation needed|date=May 2020}} Other examples of mammalian frugivores include [[fruit bat]]s and the [[gray-bellied night monkey]], also known as the owl monkey:<ref name=":0">{{cite web|title=Owl monkey (''Aotus'') factsheet|url=http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/owl_monkey|author=Cawthon Lang|first=Kristina A.|date=July 18, 2005|publisher=[[University of Wisconsin-Madison|Wisconsin Primate Research Center]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915192445/http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/owl_monkey|archive-date=September 15, 2019|access-date=October 28, 2008}}</ref> <blockquote>"Owl monkeys are frugivores and supplement their diet with flowers, insects, nectar, and leaves (Wright 1989; 1994). They prefer small, ripe fruit when available and in order to find these, they forage in large-crown trees (larger than ten meters [32.8 ft]) (Wright 1986). Seasonal availability of fruit varies across environments. Aotus species in tropical forests eat more fruit throughout the year because it is more readily available compared to the dry forests where fruit is limited in the dry season and owl monkeys are more dependent on leaves."<ref name=":0" /></blockquote> === Ribe === Some species of [[fish]] are frugivorous, such as the [[tambaqui]].<ref>{{cite journal |last1=Emerson Casimiro Ferrari |first1=Jeisson |last2=Palma |first2=Mariana |last3=Castellani Carli |first3=Gabriela |last4=Mota Satiro |first4=Thaise |last5=Tavares |first5=Ludgero |last6=Viegas |first6=Ivan |last7=Susumu Takahashi |first7=Leonardo |title=Carbohydrate tolerance in Amazon tambaqui (Colossoma macropomum) revealed by NMR-metabolomics - Are glucose and fructose different sugars for fruit-eating fish? |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1744117X21001404 |journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part D: Genomics and Proteomics |year=2022 |volume=41 |article-number=100928 |doi=10.1016/j.cbd.2021.100928 |pmid=34847514 |s2cid=240234202 |access-date=2 July 2023|url-access=subscription |hdl=11449/229956 |hdl-access=free }}</ref> == Očuvanje == Since seed dispersal allows plant species to disperse to other areas, the loss of frugivores could change plant communities and lead to the local loss of particular plant species. Since frugivore seed dispersal is so important in the tropics, many researchers have studied the loss of frugivores and related it to changed plant population dynamics. Several studies have noted that even the loss of only large frugivores, such as monkeys, could have a negative effect, since they are responsible for certain types of long-distance seed dispersal that is not seen with other frugivore types, like birds.<ref name=Jordano/> However, plant species whose seeds are dispersed by animals may be less vulnerable to fragmentation than other plant species.<ref name="Montoya">{{Cite journal|last1=Montoya|first1=Daniel|last2=Zavala|first2=Miguel A.|last3=Rodríguez|first3=Miguel A.|last4=Purves|first4=Drew W.|date=June 13, 2008|title=Animal Versus Wind Dispersal and the Robustness of Tree Species to Deforestation|url=https://www3.uah.es/marodriguez/MARodriguez_Papers/Montoya_etal_2008_SCIENCE.pdf|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=320|issue=5882|pages=1502–1504|doi=10.1126/science.1158404|jstor=i20054220|pmid=18535208|bibcode=2008Sci...320.1502M|s2cid=11069781|archive-url=https://web.archive.org/web/20120123133334/https://www3.uah.es/marodriguez/MARodriguez_Papers/Montoya_etal_2008_SCIENCE.pdf|archive-date=January 23, 2012}}</ref> Frugivores can also benefit from the invasion of exotic fruit-producing species and can be vectors of exotic invasion by dispersing non-native seeds.<ref name="Buckley">{{Cite journal|last1=Buckley|first1=Yvonne M.|last2=Anderson|first2=Sandra|last3=Catterall|first3=Carla P.|last4=Corlett|first4=Richard T.|last5=Engel|first5=Thomas|last6=Gosper|first6=Carl R.|last7=Nathan|first7=Ran|last8=Richardson|first8=David M.|last9=Setter|first9=Melissa|last10=Spiegel|first10=Orr|last11=Vivian-Smith|first11=Gabrielle|display-authors=1|date=August 4, 2006|title=Management of plant invasions mediated by frugivore interactions|journal=[[Journal of Applied Ecology]]|volume=43|issue=5|pages=848–857|doi=10.1111/j.1365-2664.2006.01210.x|jstor=i371304|doi-access=free|first12=Friederike A.|first13=Jacqueline E. S.|first14=David A.|last12=Voigt|last13=Weir|last14=Wescott|bibcode=2006JApEc..43..848B |hdl=10019.1/116975|hdl-access=free}}</ref> Consequently, anthropogenic habitat loss and change may negatively affect some frugivore species but benefit others.{{Citation needed|date=February 2021}} == Povezano == *[[Consumer-resource systems]] *[[Drosophila|Fruit flies]] *[[Fruitarianism]] == Reference == {{Reflist}} == Daljnje čitanje == {{Commons category}} {{Wiktionary}} * {{Cite book|editor-last1=Levey|editor-first1=Douglas J.|editor-first2=Wesley R.|editor-last2=Silva|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]|editor-last3=Galetti|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|year=2002|publisher=[[CABI Publishing]]|publication-date=February 2002|lccn=2001035222|isbn=978-0-85199-525-0}} {{načini ishrane}} e0fsythxf34w7vt4658eew9olr56ufl 42600626 42600545 2026-05-21T06:17:17Z Duma 16555 /* Adaptacije frugivora za konzumiranje voća */ 42600626 wikitext text/x-wiki {{For|oblik ljudske prehrane|frutarijanstvo}} [[Image:Orang Utan, Semenggok Forest Reserve, Sarawak, Borneo, Malaysia.JPG|thumb|[[Bornejski orangutan]] (''Pongo pygmaeus'') jede voće.]] A '''frugivore''' ({{IPAc-en|'|f|r|uː|dʒ|ɪ|v|ɔːr}} {{respell|FROO|jih|vor}}) is an animal that thrives mostly on [[fruit]]s. Approximately 20% of [[mammal]]ian herbivores eat fruit.<ref name="Dannell">{{Cite book|last1=Danell|first1=Kjell|title=Plant–Animal Interactions: An Evolutionary Approach|last2=Bergström|first2=Roger|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=Herrera|editor-first=Carlos M.|publication-date=February 2002|chapter=Mammalian herbivory in terrestrial environments|date=February 2002|lccn=2004302984|editor-last2=Pellmyr|editor-first2=Olle}}</ref> Frugivores are highly dependent on the abundance and nutritional composition of fruits. Frugivores can benefit or hinder fruit-producing plants by either dispersing or destroying their seeds through digestion. When both the [[fruit]]-producing plant and the frugivore benefit by fruit-eating behavior the interaction is a form of [[Mutualism (biology)|mutualism]]. == Širenje sjemenja od strane frugivora == [[Seed dispersal]] is important for plants because it allows their progeny to move away from their parents over time. The advantages of seed dispersal may have led to the evolution of fleshy [[fruit]]s, which entice animals to consume them and move the plant's seeds from place to place. While many fruit-producing plant species would not disperse far without frugivores, their seeds can usually [[germination|germinate]] even if they fall to the ground directly below their parent.{{Citation needed|date=February 2021}} Many types of animals are seed dispersers. Mammal and bird species represent the majority of seed-dispersing species. However, frugivorous tortoises, lizards, amphibians, and even fish also disperse seeds.<ref name="Herrera">{{Cite book|last=Herrera|first=Carlos M.|title=Plant–Animal Interactions: An Evolutionary Approach|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=Herrera|editor-first=Carlos M.|publication-date=February 2002|chapter=Seed Dispersal by Vertebrates|date=February 2002|lccn=2004302984|editor-last2=Pellmyr|editor-first2=Olle}}</ref> For example, [[Cassowary|cassowaries]] are a [[keystone species]] because they spread fruit through digestion, many of the seeds of which will not grow unless they have been digested by the animal. While frugivores and fruit-producing plant species are present worldwide, there is some evidence that tropical forests have more frugivore seed dispersers than the temperate zones.{{Citation needed|date=May 2020}} === Ekološki značaj === Širenje sjemena od strane frugivora je uobičajena pojava u mnogim ekosistemima. Međutim, to nije vrlo specifičan tip interakcije biljaka i životinja. Na primjer, jedna vrsta frugivorne ptice može širiti plodove s nekoliko vrsta biljaka, ili nekoliko vrsta ptica može širiti sjeme jedne biljne vrste.<ref name="Wutherich">{{Cite journal|last1=Wütherich|first1=Dirk|last2=Azócar|first2=Aura|last3=García-Nuñez|first3=Carlos|last4=Silva|first4=Juan F.|date=May 2001|title=Seed dispersal in ''Palicourea rigida'', a common treelet species from neotropical savannas|url=https://www.researchgate.net/publication/242225218|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=3|pages=449–458|doi=10.1017/S0266467401001304|issn=0266-4674|jstor=3068721|s2cid=55044664|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Taj nedostatak specijalizacije mogao bi biti zbog toga što dostupnost plodova varira ovisno o sezoni i godini, što obično obeshrabruje frugivore da se fokusiraju na samo jednu biljnu vrstu.<ref name=Herrera/> Nadalje, različiti raspršivači sjemena imaju tendenciju širiti sjeme na različita staništa i udaljenost, te u različitoj količini, ovisno o njihovom ponašanju i broju.<ref name="Jordano">{{Cite journal|last1=Jordano|first1=P.|last2=García|first2=C.|last3=Godoy|first3=J. A.|last4=García-Castaño|first4=J. L.|date=February 27, 2007|editor-last=Dirzo|editor-first=Rodolfo|editor-link=Rodolfo Dirzo|title=Differential contribution of frugivores to complexseed dispersal patterns|url=https://www.pnas.org/content/pnas/104/9/3278.full.pdf|url-status=live|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=104|issue=9|pages=3278–3282|bibcode=2007PNAS..104.3278J|doi=10.1073/pnas.0606793104|jstor=25426641|pmc=1805555|pmid=17360638|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220205359/https://www.pnas.org/content/pnas/104/9/3278.full.pdf|archive-date=February 20, 2019|doi-access=free}}</ref> === Adaptacije biljaka za privlačenje raspršivača === Postoji niz karakteristika voća koje izgledaju kao adaptivne karakteristike za privlačenje frugivora. Plodovi koje raspršuju životinje mogu reklamirati svoju ukusnost životinjama žarkim bojama<ref>{{Cite journal|last1=Lim|first1=Ganges|last2=Burns|first2=Kevin C.|date=2021-11-24|title=Do fruit reflectance properties affect avian frugivory in New Zealand?|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=60 |issue=3 |pages=319–329|doi=10.1080/0028825X.2021.2001664|s2cid=244683146|issn=0028-825X}}</ref> i atraktivnim mirisima (mimetičko voće).<ref name="Galetti">{{Cite book|last=Galetti|first=Mauro|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=177–191|chapter=Seed Dispersal of Mimetic Fruits: Parasitism, Mutualism, Aposematism or Exapation?|year=2002|lccn=2001035222|author-link=Mauro Galetti|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Pulpa ploda je uglavnom bogata vodom i [[ugljikohidrat]]ima, a siromašna [[protein]]ima i [[lipid]]ima. Međutim, tačan nutritivni sastav voća uveliko varira. Sjemenke voća koje distribuiraju životinje često su prilagođene da prežive probavne sisteme frugivora. Na primjer, sjemenke mogu postati propusnije za vodu nakon prolaska kroz crijeva životinje. To dovodi do veće stope [[klijanje|klijanja]].<ref name="Traveset">{{Cite journal|last1=Traveset|first1=Anna|last2=Rodríguez-Pérez|first2=Javier|last3=Pías|first3=Beatriz|date=2008|editor-last=Valone|editor-first=T. J.|title=Seed Trait Changes in Dispersers' Guts and Consequences for Germination and Seedling Growth|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/110956/1/Traveset-Ecology-2008-v89-n1-p95.pdf|url-status=live|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=89|issue=1|pages=95–106|doi=10.1890/07-0094.1|jstor=27651512|pmid=18376551|bibcode=2008Ecol...89...95T |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723155800/https://digital.csic.es/bitstream/10261/110956/1/Traveset-Ecology-2008-v89-n1-p95.pdf|archive-date=July 23, 2018|via=the [[Spanish National Research Council]]|hdl=10261/110956|hdl-access=free}}</ref> Neke sjemenke [[imela|imele]] čak klijaju unutar crijeva raspršivača.<ref name=Traveset/> == Adaptacije frugivora za konzumiranje voća == Mnoge životinje koje raspršuju sjemenke imaju specijalizirane probavne sisteme za obradu plodova, pri čemu se sjeme ostavlja netaknutim. Neke vrste ptica imaju kraća crijeva za brzo prenošenje sjemena plodova, dok neke vrste frugivornih šišmiša imaju duža crijeva. Određeni frugivori koji raspršuju sjemenke imaju kratko vrijeme zadržavanja istih u crijevima, dok drugi mogu promijeniti sastav crijevnih enzima kada jedu različite vrste voća.<ref name=Herrera/> == Biljni mehanizmi za odgađanje ili odvraćanje frugivorije == {{More citations needed section|date=January 2021}} Many plants evolved to encourage mutualist frugivores to consume their fruit for seed dispersal. Some have also evolved mechanisms to decrease consumption of fruits when unripe and from non-seed-dispersing predators. Predators and parasites of fruit include seed predators, insects, and microbial frugivores.<ref name="Levey">{{Cite book|last1=Levey|first1=D. J.|url=https://www.researchgate.net/publication/273766563|title=Seed Dispersal: Theory and its Application in a Changing World|last2=Tewksbury|first2=J. J.|last3=Izhaki|first3=I. |last4=Tsahar|first4=E.|last5=Haak|first5=D. C.|publisher=[[Centre for Agriculture and Bioscience International|CABI]]|year=2007|isbn=978-1-84593-165-0|editor-last=Dennis|editor-first=Andrew J.|pages=37–58|chapter=Evolutionary ecology of secondary compounds in ripe fruit: case studies with capsaicin and emodin|doi=10.1079/9781845931650.0037|lccn=2007002294|editor-last2=Schupp|editor-first2=Eugene W.|editor-last3=Green|editor-first3=Ronda J.|editor-last4=Wescott|editor-first4=David A.}}</ref> Plants have developed both chemical and physical [[adaptation]]s: ''physical deterrents'' may include [[Crypsis|cryptic]] coloration (e.g., green fruits blend in with the plant leaves), unpalatable textures (e.g., thick skins made of anti-nutritive substances), resins and saps (e.g., discourage animals from swallowing), and repellent substances, hard outer coats, spines, or thorns.<ref name="Smith">{{Cite book|last=Smith|first=Robert Leo|title=Ecology and Field Biology|publisher=HarperCollins|year=1996|isbn=978-0-06-500976-7|edition=Fifth|lccn=95034993}}{{Page needed|date=May 2020}}</ref> ''Chemical deterrents'' may include [[secondary metabolite]]s produced by the plant as non-essential for primary processes, such as growth and reproduction. Toxins may have evolved to deter consumption by animals that disperse seeds into unsuitable habitats.<ref name="Barnea">{{Cite journal|last1=Barnea|first1=Anat|last2=Harborne|first2=Jeffrey B.|author-link2=Jeffrey Harborne|last3=Pannell|first3=C.|date=June 1993|title=What parts of fleshy fruits contain secondary compounds toxic to birds and why?|journal=[[Biochemical Systematics and Ecology]]|volume=21|issue=4|pages=421–429|doi=10.1016/0305-1978(93)90100-6|bibcode=1993BioSE..21..421B }}</ref> Secondary chemical defenses are divided into three categories: [[nitrogen]]-based, [[carbon]]-based [[terpene]]s, and carbon-based [[polyphenol|phenolics]].<ref name=Barnea/> === Sekundarne hemijske odbrane === *[[Capsaicin]] is a carbon-based [[polyphenol|phenolic]] compound only found in plant genus ''[[Capsicum]]'' (chili and bell peppers). Capsaicin is responsible for the pungent, hot "flavor" of fruits and inhibits growth of microbes and invertebrates.<ref name=Levey/> *[[Cyanogen]]ic [[glycoside]]s are nitrogen-based compounds found in 130 plant families, but not necessarily in the fruits, and may induce [[vomiting]], [[diarrhea]], or mild [[narcotic|narcosis]] in animals.<ref name=Barnea/> *[[Emodin]] is a carbon-based [[polyphenol|phenolic]] compound in plants like rhubarb. Emodin can be [[cathartic]], may kill [[dipteran]] larvae, inhibits growth of bacteria and fungi, and deters consumption by birds and mice.<ref name=Levey/> == Frugivorne životinje == === Ptice<span class="anchor" id="Avian species"></span> === Birds are a main focus of frugivory research. An article by Bette A. Loiselle and John G. Blake, "Potential Consequences of Extinction of Frugivorous Birds for Shrubs of a Tropical Wet Forest", discusses the important role frugivorous birds have on ecosystems. The conclusions of their research indicate how the extinction of seed-dispersing species could negatively affect seed removal, seed viability, and plant establishment. The article highlights the importance that seed-dispersing birds have on the deposition of plant species.<ref name="Loiselle">{{Cite book|last1=Loiselle|first1=Bette A.|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|last2=Blake|first2=John G.|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=397–406|chapter=Potential Consequences of Extinction of Frugivorous Birds for Shrubs of a Tropical Wet Forest|year=2002|lccn=2001035222|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Examples of seed-dispersing birds are the [[hornbill]], the [[toucan]], the [[aracari]], the [[cotinga]] (ex. [[Guianan cock-of-the-rock]]), and some species of [[parrot]]s. Frugivores are common in the [[temperate zone]], but mostly found in the [[tropics]]. Many frugivorous birds feed mainly on fruits until nesting season, when they incorporate protein-rich insects into their diet. Facultatively-baccivorous birds may also eat bitter berries, such as juniper, in months when alternative foods are scarce. In North America, red mulberry (''[[Morus rubra]]'') fruits are widely sought after by birds in spring and early summer; as many as 31 species of birds were recorded visiting a fruiting tree in [[Arkansas]].<ref>{{Cite journal|last1=Jackson|first1=J. L. II|last2=Kannan|first2=R.|date=2018|title=Avian Frugivory in a Fruiting Mulberry Tree (''Morus rubra'') in Arkansas|url=https://scholarworks.uark.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3310&context=jaas|url-status=live|journal=Journal of the Arkansas Academy of Science|volume=72|pages=38–46|doi=10.54119/jaas.2018.7219 |issn=2326-0491|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503071835/https://scholarworks.uark.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3310&context=jaas|archive-date=May 3, 2020|via=the [[University of Arkansas]]}}</ref> Prior to 1980, most reports of avian frugivory were made in the tropics. From 1979–1981, a number of studies recognized the importance of fruits to fall temperate assemblages of [[passerine]] migrants.<ref>{{cite journal|last1=Thompson|first1=John N.|last2=Willson|first2=Mary F.|date=September 1979|title=Evolution of Temperate Fruit/Bird Interactions: Phenological Strategies|journal=[[Evolution (journal)|Evolution]]|volume=33|issue=3|pages=973–82|doi=10.1111/j.1558-5646.1979.tb04751.x|jstor=i200133|pmid=28568428|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=Edmund W.|date=1980|title=Patterns of Fruit Presentation and Seed Dispersal in Bird-Disseminated Woody Plants in the Eastern Deciduous Forest|journal=[[The American Naturalist]]|volume=116|issue=5|pages=670–88|doi=10.1086/283657|jstor=2460623|bibcode=1980ANat..116..670S |s2cid=84451896}}</ref> The earliest of these field studies were conducted in the fall of 1974 in [[upstate New York]] by Robert Rybczynski & Donald K. Riker<ref>{{cite journal|last1=Rybczynski|first1=Robert|last2=Riker|first2=Donald K.|date=January 1981|title=A Temperate Species-Rich Assemblage of Migrant Frugivorous Birds|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v098n01/p0176-p0179.pdf|journal=[[The Auk]]|volume=98|issue=1|pages=176–179|jstor=4085621|via=the [[University of New Mexico]]}}</ref> and separately by John W. Baird<ref>{{cite journal|last1=Baird|first1=John W.|date=March 1980|title=The Selection and Use of Fruit by Birds in an Eastern Forest|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v092n01/p0063-p0073.pdf|journal=[[The Wilson Bulletin]]|volume=92|issue=1|pages=63–73|jstor=4161294|via=the [[University of New Mexico]]}}</ref> in [[New Jersey]], each documenting ingestion of fruits in stands of fruit-bearing shrubs by [[mixed-species feeding flock|mixed species assemblages]] dominated by migrant [[white-throated sparrow]]s.{{Citation needed|date=February 2021}} === Sisari === [[Mammal]]s are considered frugivorous if the seed is dispersed and able to establish.{{citation needed|date=April 2022|reason=This contradicts the lead section.}} One example of a mammalian frugivore is the [[maned wolf]], or ''Chrysocyon brachyurus'', which is found in South America. A study by José Carlos Motta-Junior and Karina Martins found that the maned wolf is probably an important seed disperser. The researchers found that 22.5–54.3% of the diet was fruit.<ref name="Motta-Junior">{{Cite book|last1=Motta-Junior|first1=José Carlos|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution, and Conservation|last2=Martins|first2=Karina|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=291–303|chapter=The Frugivorous Diet of the Maned Wolf, ''Chrysocyon brachyurus'', in Brazil: Ecology and Conservation|year=2002|lccn=2001035222|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]}}</ref> 65% of the diet of [[orangutan]]s consists of fruit. Orangutans primarily eat fruit, along with young leaves, bark, flowers, honey, insects, and vines. One of their preferred foods is the fruit of the [[durian]] tree, which tastes somewhat like sweet custard. Orangutans discard the skin, eat the flesh, and spit out the seeds.{{Citation needed|date=May 2020}} Other examples of mammalian frugivores include [[fruit bat]]s and the [[gray-bellied night monkey]], also known as the owl monkey:<ref name=":0">{{cite web|title=Owl monkey (''Aotus'') factsheet|url=http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/owl_monkey|author=Cawthon Lang|first=Kristina A.|date=July 18, 2005|publisher=[[University of Wisconsin-Madison|Wisconsin Primate Research Center]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915192445/http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/owl_monkey|archive-date=September 15, 2019|access-date=October 28, 2008}}</ref> <blockquote>"Owl monkeys are frugivores and supplement their diet with flowers, insects, nectar, and leaves (Wright 1989; 1994). They prefer small, ripe fruit when available and in order to find these, they forage in large-crown trees (larger than ten meters [32.8 ft]) (Wright 1986). Seasonal availability of fruit varies across environments. Aotus species in tropical forests eat more fruit throughout the year because it is more readily available compared to the dry forests where fruit is limited in the dry season and owl monkeys are more dependent on leaves."<ref name=":0" /></blockquote> === Ribe === Some species of [[fish]] are frugivorous, such as the [[tambaqui]].<ref>{{cite journal |last1=Emerson Casimiro Ferrari |first1=Jeisson |last2=Palma |first2=Mariana |last3=Castellani Carli |first3=Gabriela |last4=Mota Satiro |first4=Thaise |last5=Tavares |first5=Ludgero |last6=Viegas |first6=Ivan |last7=Susumu Takahashi |first7=Leonardo |title=Carbohydrate tolerance in Amazon tambaqui (Colossoma macropomum) revealed by NMR-metabolomics - Are glucose and fructose different sugars for fruit-eating fish? |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1744117X21001404 |journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part D: Genomics and Proteomics |year=2022 |volume=41 |article-number=100928 |doi=10.1016/j.cbd.2021.100928 |pmid=34847514 |s2cid=240234202 |access-date=2 July 2023|url-access=subscription |hdl=11449/229956 |hdl-access=free }}</ref> == Očuvanje == Since seed dispersal allows plant species to disperse to other areas, the loss of frugivores could change plant communities and lead to the local loss of particular plant species. Since frugivore seed dispersal is so important in the tropics, many researchers have studied the loss of frugivores and related it to changed plant population dynamics. Several studies have noted that even the loss of only large frugivores, such as monkeys, could have a negative effect, since they are responsible for certain types of long-distance seed dispersal that is not seen with other frugivore types, like birds.<ref name=Jordano/> However, plant species whose seeds are dispersed by animals may be less vulnerable to fragmentation than other plant species.<ref name="Montoya">{{Cite journal|last1=Montoya|first1=Daniel|last2=Zavala|first2=Miguel A.|last3=Rodríguez|first3=Miguel A.|last4=Purves|first4=Drew W.|date=June 13, 2008|title=Animal Versus Wind Dispersal and the Robustness of Tree Species to Deforestation|url=https://www3.uah.es/marodriguez/MARodriguez_Papers/Montoya_etal_2008_SCIENCE.pdf|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=320|issue=5882|pages=1502–1504|doi=10.1126/science.1158404|jstor=i20054220|pmid=18535208|bibcode=2008Sci...320.1502M|s2cid=11069781|archive-url=https://web.archive.org/web/20120123133334/https://www3.uah.es/marodriguez/MARodriguez_Papers/Montoya_etal_2008_SCIENCE.pdf|archive-date=January 23, 2012}}</ref> Frugivores can also benefit from the invasion of exotic fruit-producing species and can be vectors of exotic invasion by dispersing non-native seeds.<ref name="Buckley">{{Cite journal|last1=Buckley|first1=Yvonne M.|last2=Anderson|first2=Sandra|last3=Catterall|first3=Carla P.|last4=Corlett|first4=Richard T.|last5=Engel|first5=Thomas|last6=Gosper|first6=Carl R.|last7=Nathan|first7=Ran|last8=Richardson|first8=David M.|last9=Setter|first9=Melissa|last10=Spiegel|first10=Orr|last11=Vivian-Smith|first11=Gabrielle|display-authors=1|date=August 4, 2006|title=Management of plant invasions mediated by frugivore interactions|journal=[[Journal of Applied Ecology]]|volume=43|issue=5|pages=848–857|doi=10.1111/j.1365-2664.2006.01210.x|jstor=i371304|doi-access=free|first12=Friederike A.|first13=Jacqueline E. S.|first14=David A.|last12=Voigt|last13=Weir|last14=Wescott|bibcode=2006JApEc..43..848B |hdl=10019.1/116975|hdl-access=free}}</ref> Consequently, anthropogenic habitat loss and change may negatively affect some frugivore species but benefit others.{{Citation needed|date=February 2021}} == Povezano == *[[Consumer-resource systems]] *[[Drosophila|Fruit flies]] *[[Fruitarianism]] == Reference == {{Reflist}} == Daljnje čitanje == {{Commons category}} {{Wiktionary}} * {{Cite book|editor-last1=Levey|editor-first1=Douglas J.|editor-first2=Wesley R.|editor-last2=Silva|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]|editor-last3=Galetti|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|year=2002|publisher=[[CABI Publishing]]|publication-date=February 2002|lccn=2001035222|isbn=978-0-85199-525-0}} {{načini ishrane}} aw8f9pmjwu5aico2komqqdzf5apuz4d 42600627 42600626 2026-05-21T06:35:27Z Duma 16555 /* Očuvanje */ 42600627 wikitext text/x-wiki {{For|oblik ljudske prehrane|frutarijanstvo}} [[Image:Orang Utan, Semenggok Forest Reserve, Sarawak, Borneo, Malaysia.JPG|thumb|[[Bornejski orangutan]] (''Pongo pygmaeus'') jede voće.]] A '''frugivore''' ({{IPAc-en|'|f|r|uː|dʒ|ɪ|v|ɔːr}} {{respell|FROO|jih|vor}}) is an animal that thrives mostly on [[fruit]]s. Approximately 20% of [[mammal]]ian herbivores eat fruit.<ref name="Dannell">{{Cite book|last1=Danell|first1=Kjell|title=Plant–Animal Interactions: An Evolutionary Approach|last2=Bergström|first2=Roger|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=Herrera|editor-first=Carlos M.|publication-date=February 2002|chapter=Mammalian herbivory in terrestrial environments|date=February 2002|lccn=2004302984|editor-last2=Pellmyr|editor-first2=Olle}}</ref> Frugivores are highly dependent on the abundance and nutritional composition of fruits. Frugivores can benefit or hinder fruit-producing plants by either dispersing or destroying their seeds through digestion. When both the [[fruit]]-producing plant and the frugivore benefit by fruit-eating behavior the interaction is a form of [[Mutualism (biology)|mutualism]]. == Širenje sjemenja od strane frugivora == [[Seed dispersal]] is important for plants because it allows their progeny to move away from their parents over time. The advantages of seed dispersal may have led to the evolution of fleshy [[fruit]]s, which entice animals to consume them and move the plant's seeds from place to place. While many fruit-producing plant species would not disperse far without frugivores, their seeds can usually [[germination|germinate]] even if they fall to the ground directly below their parent.{{Citation needed|date=February 2021}} Many types of animals are seed dispersers. Mammal and bird species represent the majority of seed-dispersing species. However, frugivorous tortoises, lizards, amphibians, and even fish also disperse seeds.<ref name="Herrera">{{Cite book|last=Herrera|first=Carlos M.|title=Plant–Animal Interactions: An Evolutionary Approach|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=Herrera|editor-first=Carlos M.|publication-date=February 2002|chapter=Seed Dispersal by Vertebrates|date=February 2002|lccn=2004302984|editor-last2=Pellmyr|editor-first2=Olle}}</ref> For example, [[Cassowary|cassowaries]] are a [[keystone species]] because they spread fruit through digestion, many of the seeds of which will not grow unless they have been digested by the animal. While frugivores and fruit-producing plant species are present worldwide, there is some evidence that tropical forests have more frugivore seed dispersers than the temperate zones.{{Citation needed|date=May 2020}} === Ekološki značaj === Širenje sjemena od strane frugivora je uobičajena pojava u mnogim ekosistemima. Međutim, to nije vrlo specifičan tip interakcije biljaka i životinja. Na primjer, jedna vrsta frugivorne ptice može širiti plodove s nekoliko vrsta biljaka, ili nekoliko vrsta ptica može širiti sjeme jedne biljne vrste.<ref name="Wutherich">{{Cite journal|last1=Wütherich|first1=Dirk|last2=Azócar|first2=Aura|last3=García-Nuñez|first3=Carlos|last4=Silva|first4=Juan F.|date=May 2001|title=Seed dispersal in ''Palicourea rigida'', a common treelet species from neotropical savannas|url=https://www.researchgate.net/publication/242225218|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=3|pages=449–458|doi=10.1017/S0266467401001304|issn=0266-4674|jstor=3068721|s2cid=55044664|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Taj nedostatak specijalizacije mogao bi biti zbog toga što dostupnost plodova varira ovisno o sezoni i godini, što obično obeshrabruje frugivore da se fokusiraju na samo jednu biljnu vrstu.<ref name=Herrera/> Nadalje, različiti raspršivači sjemena imaju tendenciju širiti sjeme na različita staništa i udaljenost, te u različitoj količini, ovisno o njihovom ponašanju i broju.<ref name="Jordano">{{Cite journal|last1=Jordano|first1=P.|last2=García|first2=C.|last3=Godoy|first3=J. A.|last4=García-Castaño|first4=J. L.|date=February 27, 2007|editor-last=Dirzo|editor-first=Rodolfo|editor-link=Rodolfo Dirzo|title=Differential contribution of frugivores to complexseed dispersal patterns|url=https://www.pnas.org/content/pnas/104/9/3278.full.pdf|url-status=live|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=104|issue=9|pages=3278–3282|bibcode=2007PNAS..104.3278J|doi=10.1073/pnas.0606793104|jstor=25426641|pmc=1805555|pmid=17360638|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220205359/https://www.pnas.org/content/pnas/104/9/3278.full.pdf|archive-date=February 20, 2019|doi-access=free}}</ref> === Adaptacije biljaka za privlačenje raspršivača === Postoji niz karakteristika voća koje izgledaju kao adaptivne karakteristike za privlačenje frugivora. Plodovi koje raspršuju životinje mogu reklamirati svoju ukusnost životinjama žarkim bojama<ref>{{Cite journal|last1=Lim|first1=Ganges|last2=Burns|first2=Kevin C.|date=2021-11-24|title=Do fruit reflectance properties affect avian frugivory in New Zealand?|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=60 |issue=3 |pages=319–329|doi=10.1080/0028825X.2021.2001664|s2cid=244683146|issn=0028-825X}}</ref> i atraktivnim mirisima (mimetičko voće).<ref name="Galetti">{{Cite book|last=Galetti|first=Mauro|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=177–191|chapter=Seed Dispersal of Mimetic Fruits: Parasitism, Mutualism, Aposematism or Exapation?|year=2002|lccn=2001035222|author-link=Mauro Galetti|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Pulpa ploda je uglavnom bogata vodom i [[ugljikohidrat]]ima, a siromašna [[protein]]ima i [[lipid]]ima. Međutim, tačan nutritivni sastav voća uveliko varira. Sjemenke voća koje distribuiraju životinje često su prilagođene da prežive probavne sisteme frugivora. Na primjer, sjemenke mogu postati propusnije za vodu nakon prolaska kroz crijeva životinje. To dovodi do veće stope [[klijanje|klijanja]].<ref name="Traveset">{{Cite journal|last1=Traveset|first1=Anna|last2=Rodríguez-Pérez|first2=Javier|last3=Pías|first3=Beatriz|date=2008|editor-last=Valone|editor-first=T. J.|title=Seed Trait Changes in Dispersers' Guts and Consequences for Germination and Seedling Growth|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/110956/1/Traveset-Ecology-2008-v89-n1-p95.pdf|url-status=live|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=89|issue=1|pages=95–106|doi=10.1890/07-0094.1|jstor=27651512|pmid=18376551|bibcode=2008Ecol...89...95T |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723155800/https://digital.csic.es/bitstream/10261/110956/1/Traveset-Ecology-2008-v89-n1-p95.pdf|archive-date=July 23, 2018|via=the [[Spanish National Research Council]]|hdl=10261/110956|hdl-access=free}}</ref> Neke sjemenke [[imela|imele]] čak klijaju unutar crijeva raspršivača.<ref name=Traveset/> == Adaptacije frugivora za konzumiranje voća == Mnoge životinje koje raspršuju sjemenke imaju specijalizirane probavne sisteme za obradu plodova, pri čemu se sjeme ostavlja netaknutim. Neke vrste ptica imaju kraća crijeva za brzo prenošenje sjemena plodova, dok neke vrste frugivornih šišmiša imaju duža crijeva. Određeni frugivori koji raspršuju sjemenke imaju kratko vrijeme zadržavanja istih u crijevima, dok drugi mogu promijeniti sastav crijevnih enzima kada jedu različite vrste voća.<ref name=Herrera/> == Biljni mehanizmi za odgađanje ili odvraćanje frugivorije == {{More citations needed section|date=January 2021}} Many plants evolved to encourage mutualist frugivores to consume their fruit for seed dispersal. Some have also evolved mechanisms to decrease consumption of fruits when unripe and from non-seed-dispersing predators. Predators and parasites of fruit include seed predators, insects, and microbial frugivores.<ref name="Levey">{{Cite book|last1=Levey|first1=D. J.|url=https://www.researchgate.net/publication/273766563|title=Seed Dispersal: Theory and its Application in a Changing World|last2=Tewksbury|first2=J. J.|last3=Izhaki|first3=I. |last4=Tsahar|first4=E.|last5=Haak|first5=D. C.|publisher=[[Centre for Agriculture and Bioscience International|CABI]]|year=2007|isbn=978-1-84593-165-0|editor-last=Dennis|editor-first=Andrew J.|pages=37–58|chapter=Evolutionary ecology of secondary compounds in ripe fruit: case studies with capsaicin and emodin|doi=10.1079/9781845931650.0037|lccn=2007002294|editor-last2=Schupp|editor-first2=Eugene W.|editor-last3=Green|editor-first3=Ronda J.|editor-last4=Wescott|editor-first4=David A.}}</ref> Plants have developed both chemical and physical [[adaptation]]s: ''physical deterrents'' may include [[Crypsis|cryptic]] coloration (e.g., green fruits blend in with the plant leaves), unpalatable textures (e.g., thick skins made of anti-nutritive substances), resins and saps (e.g., discourage animals from swallowing), and repellent substances, hard outer coats, spines, or thorns.<ref name="Smith">{{Cite book|last=Smith|first=Robert Leo|title=Ecology and Field Biology|publisher=HarperCollins|year=1996|isbn=978-0-06-500976-7|edition=Fifth|lccn=95034993}}{{Page needed|date=May 2020}}</ref> ''Chemical deterrents'' may include [[secondary metabolite]]s produced by the plant as non-essential for primary processes, such as growth and reproduction. Toxins may have evolved to deter consumption by animals that disperse seeds into unsuitable habitats.<ref name="Barnea">{{Cite journal|last1=Barnea|first1=Anat|last2=Harborne|first2=Jeffrey B.|author-link2=Jeffrey Harborne|last3=Pannell|first3=C.|date=June 1993|title=What parts of fleshy fruits contain secondary compounds toxic to birds and why?|journal=[[Biochemical Systematics and Ecology]]|volume=21|issue=4|pages=421–429|doi=10.1016/0305-1978(93)90100-6|bibcode=1993BioSE..21..421B }}</ref> Secondary chemical defenses are divided into three categories: [[nitrogen]]-based, [[carbon]]-based [[terpene]]s, and carbon-based [[polyphenol|phenolics]].<ref name=Barnea/> === Sekundarne hemijske odbrane === *[[Capsaicin]] is a carbon-based [[polyphenol|phenolic]] compound only found in plant genus ''[[Capsicum]]'' (chili and bell peppers). Capsaicin is responsible for the pungent, hot "flavor" of fruits and inhibits growth of microbes and invertebrates.<ref name=Levey/> *[[Cyanogen]]ic [[glycoside]]s are nitrogen-based compounds found in 130 plant families, but not necessarily in the fruits, and may induce [[vomiting]], [[diarrhea]], or mild [[narcotic|narcosis]] in animals.<ref name=Barnea/> *[[Emodin]] is a carbon-based [[polyphenol|phenolic]] compound in plants like rhubarb. Emodin can be [[cathartic]], may kill [[dipteran]] larvae, inhibits growth of bacteria and fungi, and deters consumption by birds and mice.<ref name=Levey/> == Frugivorne životinje == === Ptice<span class="anchor" id="Avian species"></span> === Birds are a main focus of frugivory research. An article by Bette A. Loiselle and John G. Blake, "Potential Consequences of Extinction of Frugivorous Birds for Shrubs of a Tropical Wet Forest", discusses the important role frugivorous birds have on ecosystems. The conclusions of their research indicate how the extinction of seed-dispersing species could negatively affect seed removal, seed viability, and plant establishment. The article highlights the importance that seed-dispersing birds have on the deposition of plant species.<ref name="Loiselle">{{Cite book|last1=Loiselle|first1=Bette A.|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|last2=Blake|first2=John G.|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=397–406|chapter=Potential Consequences of Extinction of Frugivorous Birds for Shrubs of a Tropical Wet Forest|year=2002|lccn=2001035222|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Examples of seed-dispersing birds are the [[hornbill]], the [[toucan]], the [[aracari]], the [[cotinga]] (ex. [[Guianan cock-of-the-rock]]), and some species of [[parrot]]s. Frugivores are common in the [[temperate zone]], but mostly found in the [[tropics]]. Many frugivorous birds feed mainly on fruits until nesting season, when they incorporate protein-rich insects into their diet. Facultatively-baccivorous birds may also eat bitter berries, such as juniper, in months when alternative foods are scarce. In North America, red mulberry (''[[Morus rubra]]'') fruits are widely sought after by birds in spring and early summer; as many as 31 species of birds were recorded visiting a fruiting tree in [[Arkansas]].<ref>{{Cite journal|last1=Jackson|first1=J. L. II|last2=Kannan|first2=R.|date=2018|title=Avian Frugivory in a Fruiting Mulberry Tree (''Morus rubra'') in Arkansas|url=https://scholarworks.uark.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3310&context=jaas|url-status=live|journal=Journal of the Arkansas Academy of Science|volume=72|pages=38–46|doi=10.54119/jaas.2018.7219 |issn=2326-0491|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503071835/https://scholarworks.uark.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3310&context=jaas|archive-date=May 3, 2020|via=the [[University of Arkansas]]}}</ref> Prior to 1980, most reports of avian frugivory were made in the tropics. From 1979–1981, a number of studies recognized the importance of fruits to fall temperate assemblages of [[passerine]] migrants.<ref>{{cite journal|last1=Thompson|first1=John N.|last2=Willson|first2=Mary F.|date=September 1979|title=Evolution of Temperate Fruit/Bird Interactions: Phenological Strategies|journal=[[Evolution (journal)|Evolution]]|volume=33|issue=3|pages=973–82|doi=10.1111/j.1558-5646.1979.tb04751.x|jstor=i200133|pmid=28568428|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=Edmund W.|date=1980|title=Patterns of Fruit Presentation and Seed Dispersal in Bird-Disseminated Woody Plants in the Eastern Deciduous Forest|journal=[[The American Naturalist]]|volume=116|issue=5|pages=670–88|doi=10.1086/283657|jstor=2460623|bibcode=1980ANat..116..670S |s2cid=84451896}}</ref> The earliest of these field studies were conducted in the fall of 1974 in [[upstate New York]] by Robert Rybczynski & Donald K. Riker<ref>{{cite journal|last1=Rybczynski|first1=Robert|last2=Riker|first2=Donald K.|date=January 1981|title=A Temperate Species-Rich Assemblage of Migrant Frugivorous Birds|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v098n01/p0176-p0179.pdf|journal=[[The Auk]]|volume=98|issue=1|pages=176–179|jstor=4085621|via=the [[University of New Mexico]]}}</ref> and separately by John W. Baird<ref>{{cite journal|last1=Baird|first1=John W.|date=March 1980|title=The Selection and Use of Fruit by Birds in an Eastern Forest|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v092n01/p0063-p0073.pdf|journal=[[The Wilson Bulletin]]|volume=92|issue=1|pages=63–73|jstor=4161294|via=the [[University of New Mexico]]}}</ref> in [[New Jersey]], each documenting ingestion of fruits in stands of fruit-bearing shrubs by [[mixed-species feeding flock|mixed species assemblages]] dominated by migrant [[white-throated sparrow]]s.{{Citation needed|date=February 2021}} === Sisari === [[Mammal]]s are considered frugivorous if the seed is dispersed and able to establish.{{citation needed|date=April 2022|reason=This contradicts the lead section.}} One example of a mammalian frugivore is the [[maned wolf]], or ''Chrysocyon brachyurus'', which is found in South America. A study by José Carlos Motta-Junior and Karina Martins found that the maned wolf is probably an important seed disperser. The researchers found that 22.5–54.3% of the diet was fruit.<ref name="Motta-Junior">{{Cite book|last1=Motta-Junior|first1=José Carlos|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution, and Conservation|last2=Martins|first2=Karina|publisher=[[CABI Publishing]]|isbn=978-0-85199-525-0|editor-last=Levey|editor-first=Douglas J.|publication-date=February 2002|pages=291–303|chapter=The Frugivorous Diet of the Maned Wolf, ''Chrysocyon brachyurus'', in Brazil: Ecology and Conservation|year=2002|lccn=2001035222|editor-last2=Silva|editor-first2=Wesley R.|editor-last3=Galetti|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]}}</ref> 65% of the diet of [[orangutan]]s consists of fruit. Orangutans primarily eat fruit, along with young leaves, bark, flowers, honey, insects, and vines. One of their preferred foods is the fruit of the [[durian]] tree, which tastes somewhat like sweet custard. Orangutans discard the skin, eat the flesh, and spit out the seeds.{{Citation needed|date=May 2020}} Other examples of mammalian frugivores include [[fruit bat]]s and the [[gray-bellied night monkey]], also known as the owl monkey:<ref name=":0">{{cite web|title=Owl monkey (''Aotus'') factsheet|url=http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/owl_monkey|author=Cawthon Lang|first=Kristina A.|date=July 18, 2005|publisher=[[University of Wisconsin-Madison|Wisconsin Primate Research Center]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915192445/http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/owl_monkey|archive-date=September 15, 2019|access-date=October 28, 2008}}</ref> <blockquote>"Owl monkeys are frugivores and supplement their diet with flowers, insects, nectar, and leaves (Wright 1989; 1994). They prefer small, ripe fruit when available and in order to find these, they forage in large-crown trees (larger than ten meters [32.8 ft]) (Wright 1986). Seasonal availability of fruit varies across environments. Aotus species in tropical forests eat more fruit throughout the year because it is more readily available compared to the dry forests where fruit is limited in the dry season and owl monkeys are more dependent on leaves."<ref name=":0" /></blockquote> === Ribe === Some species of [[fish]] are frugivorous, such as the [[tambaqui]].<ref>{{cite journal |last1=Emerson Casimiro Ferrari |first1=Jeisson |last2=Palma |first2=Mariana |last3=Castellani Carli |first3=Gabriela |last4=Mota Satiro |first4=Thaise |last5=Tavares |first5=Ludgero |last6=Viegas |first6=Ivan |last7=Susumu Takahashi |first7=Leonardo |title=Carbohydrate tolerance in Amazon tambaqui (Colossoma macropomum) revealed by NMR-metabolomics - Are glucose and fructose different sugars for fruit-eating fish? |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1744117X21001404 |journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part D: Genomics and Proteomics |year=2022 |volume=41 |article-number=100928 |doi=10.1016/j.cbd.2021.100928 |pmid=34847514 |s2cid=240234202 |access-date=2 July 2023|url-access=subscription |hdl=11449/229956 |hdl-access=free }}</ref> == Očuvanje == Budući da širenje sjemena omogućava biljnim vrstama da se šire na druga područja, gubitak frugivora mogao bi promijeniti biljne zajednice i dovesti do lokalnog gubitka određenih biljnih vrsta. Budući da je širenje sjemena od strane životinja koje se hrane voćem toliko važno u tropima, mnogi istraživači su proučavali gubitak frugivornih vrsta i povezali ga s promijenjenom dinamikom populacije biljaka. Nekoliko istraživanja je zabilježilo da čak i gubitak samo velikih frugivora, poput majmuna, može imati negativan učinak, budući da su oni odgovorni za određene vrste širenja sjemena na velike udaljenosti koje se ne vidi kod drugih vrsta sa sličnim načinima ishrane, poput ptica.<ref name=Jordano/> Međutim, biljne vrste čije sjeme šire životinje mogu biti manje osjetljive na fragmentaciju od drugih biljnih vrsta.<ref name="Montoya">{{Cite journal|last1=Montoya|first1=Daniel|last2=Zavala|first2=Miguel A.|last3=Rodríguez|first3=Miguel A.|last4=Purves|first4=Drew W.|date=June 13, 2008|title=Animal Versus Wind Dispersal and the Robustness of Tree Species to Deforestation|url=https://www3.uah.es/marodriguez/MARodriguez_Papers/Montoya_etal_2008_SCIENCE.pdf|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=320|issue=5882|pages=1502–1504|doi=10.1126/science.1158404|jstor=i20054220|pmid=18535208|bibcode=2008Sci...320.1502M|s2cid=11069781|archive-url=https://web.archive.org/web/20120123133334/https://www3.uah.es/marodriguez/MARodriguez_Papers/Montoya_etal_2008_SCIENCE.pdf|archive-date=January 23, 2012}}</ref> Frugivori također mogu imati koristi od invazije egzotičnih vrsta koje stvaraju voće i mogu biti vektori njihove invazije širenjem neautohtonog sjemena.<ref name="Buckley">{{Cite journal|last1=Buckley|first1=Yvonne M.|last2=Anderson|first2=Sandra|last3=Catterall|first3=Carla P.|last4=Corlett|first4=Richard T.|last5=Engel|first5=Thomas|last6=Gosper|first6=Carl R.|last7=Nathan|first7=Ran|last8=Richardson|first8=David M.|last9=Setter|first9=Melissa|last10=Spiegel|first10=Orr|last11=Vivian-Smith|first11=Gabrielle|display-authors=1|date=August 4, 2006|title=Management of plant invasions mediated by frugivore interactions|journal=[[Journal of Applied Ecology]]|volume=43|issue=5|pages=848–857|doi=10.1111/j.1365-2664.2006.01210.x|jstor=i371304|doi-access=free|first12=Friederike A.|first13=Jacqueline E. S.|first14=David A.|last12=Voigt|last13=Weir|last14=Wescott|bibcode=2006JApEc..43..848B |hdl=10019.1/116975|hdl-access=free}}</ref> Posljedično, antropogeni gubitak i promjena staništa mogu negativno utjecati na neke vrste frugivora, ali koristiti drugima. == Povezano == *[[Consumer-resource systems]] *[[Drosophila|Fruit flies]] *[[Fruitarianism]] == Reference == {{Reflist}} == Daljnje čitanje == {{Commons category}} {{Wiktionary}} * {{Cite book|editor-last1=Levey|editor-first1=Douglas J.|editor-first2=Wesley R.|editor-last2=Silva|editor-first3=Mauro|editor-link3=Mauro Galetti|via=[[ResearchGate]]|editor-last3=Galetti|url=https://www.researchgate.net/publication/271706264|title=Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation|year=2002|publisher=[[CABI Publishing]]|publication-date=February 2002|lccn=2001035222|isbn=978-0-85199-525-0}} {{načini ishrane}} lyh2n2ofgdqmrwglr8w6bvaplaqlbtn 0 251065 42600574 42406357 2026-05-20T20:50:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600574 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = c/b | naslov = King Kong Appears in Edo | slika = Kkedo.jpg | opis = Reklama za film, objavljena 14. aprila 1938 u časopisu ''[[Kinema Junpo]]''<ref>{{Citation| title = ''King Kong Appears in Edo'' advertisement| newspaper = [[Kinema Junpo]]| pages = | year = | date = April 14, 1938| url = | accessdate =}}</ref> | režija = Sōya Kumagai | scenario = Daijō Aoyama | uloge = Eizaburo Matsumoto<br />[[Fuminori Ōhashi|Ryūnosuke Kabayama]]<br />Reizaburo Ichikawa<br />Reiko Mishima<br />Shōjirō Ogata<br />Sanshirō Mōri<br />Noboru Takajima | fotografija = Yōzō Okuda | distributer = [[Zenshō Cinema]] | premijera = {{Film date|1938|3|18|df=y}} | zemlja = {{flagcountry|JPN}} | jezik = [[japanski jezik|japanski]] }} {{nihongo|'''''King Kong se pojavljuje u Edu'''''|江戸に現れたキングコング|'''Edo ni Arawareta Kingu Kongu: Henge no maki'''}} je [[japan]]ski crno-bijeli [[fantasy|fantastični]] film snimljen 1938. godine u režiji Soya Kumagaija, poznat kao prvo ostvarenje ''[[kaiju]]'' žanra, odnosno prvi japanski [[film o čudovištima]]. Nastao je u produkciji japanskih sineasta koji su namjeravali stvoriti vlastitu verziju, odnosno svojevrsni [[remake]] američkog filma ''[[King Kong (film, 1933)|King Kong]]'', a pri čemu nisu ishodili [[autorska prava]] od studija [[RKO Pictures]]. Radnja je bila smještena u srednjovjekovni Japan i prikazivala kako orijaški gorila ("King Kong") napada i razara [[Edo (grad)|Edo]] (današnji [[Tokio]]). Za scene filma su prvi put u Japanu primijenjeni [[specijalni efekti]], a King Konga je "glumio" glumac u specijalnom odijelu koje je dizajnirao [[Fuminari Ohashi]], koji će 1954. godine stvoriti maketu čudovišta ''[[Godzila (film, 1954)|Godzila]]''. Film nikada nije bio prikazan izvan Japana, a tokom [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] je nestao, te se danas smatra jednim od najpoznatijih [[izgubljeni film|izgubljenih filmova]] u historiji kinematografije. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category}} * {{imdb title|0157898}} * [http://www.jmdb.ne.jp/1938/bn005620.htm ''King Kong''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022210035/http://www.jmdb.ne.jp/1938/bn005620.htm/ |date=2012-10-22 }}, Japanese Movie Database entry (in Japanese). [http://babelfish.altavista.com/babelfish/trurl_pagecontent?lp=ja_en&url=http%3A%2F%2Fwww.jmdb.ne.jp%2F1938%2Fbn005620.htm Babelfish translation]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.imdb.com/title/tt0953375/ Edo ni arawareta Kingu Kongu: Ôgon no maki at the [[Internet Movie Database]] ] {{Commonscat|King Kong Appears in Edo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Filmovi fantastike]] [[Kategorija:Izgubljeni filmovi]] fn8mhtjiifgykrmu0m0p8v6m054grsd 2 252974 42600628 42600251 2026-05-21T06:39:54Z Duma 16555 42600628 wikitext text/x-wiki The '''enemy release hypothesis''' is among the most widely proposed explanations for the dominance of exotic [[invasive species]]. In its [[Species distribution|native range]], a species has [[Coevolution|co-evolved]] with [[Pathogen|pathogens]], [[Parasitism|parasites]] and [[Predation|predators]] that limit its [[Population (biology)|population]]. When it arrives in a new territory, it leaves these old enemies behind, while those in its introduced range are less effective at constraining the introduced species' population. The result is sometimes rampant growth that threatens [[Indigenous (ecology)|native species]] and [[Ecosystem|ecosystems]]. == Objašnjenja uspjeha invazivnih vrsta == Ecologists have identified many potential reasons for the success of invasive species, including higher growth rates or seed production than native species, more aggressive [[Biological dispersal|dispersal]], tolerance of environmental heterogeneity, more efficient use of resources, and [[Phenology|phenological]] advantages such as an earlier or longer flowering season.<ref>{{Cite journal|last1=Estoup|first1=Arnaud|last2=Guillemaud|first2=Thomas|date=2010-08-13|title=Reconstructing routes of invasion using genetic data: why, how and so what?|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=19|issue=19|pages=4113–4130|doi=10.1111/j.1365-294X.2010.04773.x|pmid=20723048|bibcode=2010MolEc..19.4113E |s2cid=8242098|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Biological invasions|last1=Pysek|first1=Petr|last2=Richardson|first2=David M.|date=2007|publisher=Springer|others=Nentwig, Wolfgang, 1953-|isbn=978-3-540-36920-2|editor-last=Nentwig|editor-first=Wolfgang|volume=193|location=Berlin|pages=97–125|chapter=Traits associated with invasiveness in alient plants: Where do we stand?|oclc=184984594}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van Kleunen|first1=Mark|last2=Weber|first2=Ewald|last3=Fischer|first3=Markus|date=2010|title=A meta-analysis of trait differences between invasive and non-invasive plant species|journal=Ecology Letters|language=en|volume=13|issue=2|pages=235–245|doi=10.1111/j.1461-0248.2009.01418.x|pmid=20002494|bibcode=2010EcolL..13..235V |url=https://kops.uni-konstanz.de/bitstreams/bd1d9b68-039f-4083-a531-34d0f7780090/download}}</ref> Invasive species may have greater [[phenotypic plasticity]] in important traits than their native competitors, allowing them to tolerate more environmental variation,<ref>{{Cite journal|last1=Davidson|first1=Amy Michelle|last2=Jennions|first2=Michael|last3=Nicotra|first3=Adrienne B.|date=2011|title=Do invasive species show higher phenotypic plasticity than native species and, if so, is it adaptive? A meta-analysis: Invasive species have higher phenotypic plasticity|journal=Ecology Letters|language=en|volume=14|issue=4|pages=419–431|doi=10.1111/j.1461-0248.2011.01596.x|pmid=21314880|doi-access=}}</ref> or exhibit the ability to [[Evolution|evolve]] rapidly to adapt to their new conditions.<ref>{{Cite journal|last1=Whitney|first1=Kenneth D.|last2=Gabler|first2=Christopher A.|date=2008-04-15|title=Rapid evolution in introduced species, 'invasive traits' and recipient communities: challenges for predicting invasive potential: Evolution and invasion predictions|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=4|pages=569–580|doi=10.1111/j.1472-4642.2008.00473.x|doi-access=free}}</ref> In addition, some habitats, due to [[Disturbance (ecology)|disturbances]] or other factors, may be more vulnerable to invasion than others.<ref>{{Cite book|title=Ecology of invasive plants: state of the art|last1=Rejmanek|first1=M.|last2=Richardson|first2=David M.|publisher=Blackwell|year=2005|editor-last=Van der Marl|editor-first=E.|location=Oxford, England|pages=332–355|chapter=Plant invasion and the invasibility of plant communities|editor-last2=Franklin|editor-first2=J.}}</ref> Most exotic species do not become invasive,<ref>{{Cite journal|last1=Williamson|first1=Mark|last2=Fitter|first2=Alastair|date=1996|title=The Varying Success of Invaders|journal=Ecology|language=en|volume=77|issue=6|pages=1661–1666|doi=10.2307/2265769|jstor=2265769|bibcode=1996Ecol...77.1661W }}</ref> and some authors suggest that those that do represent repeated and larger introductions that generate [[propagule pressure]].<ref>{{Cite journal|last=Simberloff|first=Daniel|date=2009|title=The Role of Propagule Pressure in Biological Invasions|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|language=en|volume=40|issue=1|pages=81–102|doi=10.1146/annurev.ecolsys.110308.120304|s2cid=85842323 |issn=1543-592X}}</ref> Among the many explanations for invasive success, however, the enemy release hypothesis has had the most support.<ref>{{Cite journal|last1=Flory|first1=S. Luke|last2=Clay|first2=Keith|date=2013|editor-last=Thrall|editor-first=Peter|title=Pathogen accumulation and long-term dynamics of plant invasions|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=101|issue=3|pages=607–613|doi=10.1111/1365-2745.12078|bibcode=2013JEcol.101..607F |s2cid=86845671 |issn=0022-0477|doi-access=}}</ref> == Primjenjivost hipoteze o oslobađanju neprijatelja == The enemy release hypothesis (ERH) is most often applied to invasive plants, but there is evidence for its usefulness in other systems, including [[fish]],<ref>{{Cite journal|last1=Sarabeev|first1=Volodimir|last2=Balbuena|first2=Juan Antonio|last3=Morand|first3=Serge|date=2017|title=Testing the enemy release hypothesis: abundance and distribution patterns of helminth communities in grey mullets (Teleostei: Mugilidae) reveal the success of invasive species|journal=International Journal for Parasitology|language=en|volume=47|issue=10–11|pages=687–696|doi=10.1016/j.ijpara.2017.05.006|pmid=28694188}}</ref> [[Amphibian|amphibians]],<ref>{{Cite journal|last1=Marr|first1=Shenandoah R.|last2=Mautz|first2=William J.|last3=Hara|first3=Arnold H.|date=2008|title=Parasite loss and introduced species: a comparison of the parasites of the Puerto Rican tree frog, (Eleutherodactylus coqui), in its native and introduced ranges|journal=Biological Invasions|language=en|volume=10|issue=8|pages=1289–1298|doi=10.1007/s10530-007-9203-0|bibcode=2008BiInv..10.1289M |s2cid=43072717|issn=1387-3547}}</ref> [[Insect|insects]],<ref>{{Cite journal|last1=Aliabadi|first1=Brianna W.|last2=Juliano|first2=Steven A.|title=Escape from gregarine parasites affects the competitive interactions of an invasive mosquito|date=2002|journal=Biological Invasions|volume=4|issue=3|pages=283–297|doi=10.1023/A:1020933705556|pmc=2748405|pmid=19777120 |bibcode=2002BiInv...4..283A }}</ref> and [[Crustacean|crustaceans]].<ref>{{Cite journal|last1=Torchin|first1=Mark E.|last2=Lafferty|first2=Kevin D.|last3=Kuris|first3=Armand M.|date=2001|title=Release from parasites as natural enemies increased performance of a globally introduced marine crab|journal=Biological Invasions|volume=3|issue=4|pages=333–345|doi=10.1023/A:1015855019360|bibcode=2001BiInv...3..333T |s2cid=9445764}}</ref> The ERH assumes that: (1) [[Herbivore|herbivores]], pathogens and parasites suppress plant population growth, (2) these enemies plague native plants more than immigrating non-native species, and (3) non-native plants are able to leverage this advantage into more rapid population growth.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Keane|first1=R|last2=Crawley|first2=MJ|date=2002-04-01|title=Exotic plant invasions and the enemy release hypothesis|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=17|issue=4|pages=164–170|doi=10.1016/S0169-5347(02)02499-0}}</ref> An early study of the flowering plant ''[[Silene latifolia]]'' found that about 60% of its invasive populations in North America were free from herbivory, while 84% of those in its native Europe exhibited damage from at least one herbivore.<ref>{{Cite journal|last=Wolfe|first=Lorne M.|date=2002|title=Why Alien Invaders Succeed: Support for the Escape-from-Enemy Hypothesis|journal=The American Naturalist|language=en|volume=160|issue=6|pages=705–711|doi=10.1086/343872|pmid=18707459|s2cid=205984290|issn=0003-0147}}</ref> A study of almost 500 exotic plant species in the United States found that they were infected by 84% fewer [[Fungus|fungi]] and 24% fewer [[virus]] species than in their native ranges.<ref>{{Cite journal|last1=Mitchell|first1=Charles E.|last2=Power|first2=Alison G.|author2-link=Alison Power|date=2003|title=Release of invasive plants from fungal and viral pathogens|journal=Nature|language=en|volume=421|issue=6923|pages=625–627|doi=10.1038/nature01317|pmid=12571594|issn=0028-0836|bibcode=2003Natur.421..625M|s2cid=4320245}}</ref> And a [[meta-analysis]] covering 15 exotic plant studies found the number of insect herbivores on average to be greater in their native than in their introduced range, with overall damage greater on native plants than on the introduced species.<ref>{{Cite journal|last1=Liu|first1=Hong|last2=Stiling|first2=Peter|date=2006|title=Testing the enemy release hypothesis: a review and meta-analysis|journal=Biological Invasions|language=en|volume=8|issue=7|pages=1535–1545|doi=10.1007/s10530-005-5845-y|bibcode=2006BiInv...8.1535L |s2cid=35919248|issn=1387-3547|citeseerx=10.1.1.453.9744}}</ref> Support for the theory, however, is not universal.<ref>{{Cite journal|last1=Jeschke|first1=Jonathan|last2=Gómez Aparicio|first2=Lorena|last3=Haider|first3=Sylvia|last4=Heger|first4=Tina|last5=Lortie|first5=Christopher|last6=Pyšek|first6=Petr|last7=Strayer|first7=David|date=2012-08-22|title=Support for major hypotheses in invasion biology is uneven and declining|journal=NeoBiota|volume=14|pages=1–20|doi=10.3897/neobiota.14.3435|bibcode=2012NeoBi..14....1J |issn=1314-2488|doi-access=free|hdl=10261/56814|hdl-access=free}}</ref> In some cases, native pathogens, parasites and herbivores present significant biotic resistance to potential invasive species,<ref>{{Cite journal|last1=Parker|first1=Ingrid M.|last2=Gilbert|first2=Gregory S.|date=2007|title=When there is no escape: The effects of natural enemies on native, invasive and non-invasive plants|journal=Ecology|language=en|volume=88|issue=5|pages=1210–1224|doi=10.1890/06-1377|pmid=17536407|bibcode=2007Ecol...88.1210P |s2cid=41013635 |issn=0012-9658}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Maron|first1=John L.|last2=Vila|first2=Montserrat|author-link2=Montserrat Vilà |s2cid=17449132|date=2001|title=When do herbivores affect plant invasion? Evidence for the natural enemies and biotic resistance hypotheses|journal=Oikos|language=en|volume=95|issue=3|pages=361–373|doi=10.1034/j.1600-0706.2001.950301.x|bibcode=2001Oikos..95..361M |issn=0030-1299}}</ref> as do non-native enemies that may have arrived prior to the exotic plant.<ref>{{Cite journal|last1=Powell|first1=Kristin I.|last2=Chase|first2=Jonathan M.|last3=Knight|first3=Tiffany M.|date=2011|title=A synthesis of plant invasion effects on biodiversity across spatial scales|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=98|issue=3|pages=539–548|doi=10.3732/ajb.1000402|pmid=21613145|bibcode=2011AmJB...98..539P |url=https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=bio_facpubs|url-access=subscription}}</ref> Enemy release may be weaker, too, when an exotic species is more closely related to native species in their introduced ranges, making them more likely to share herbivores or pathogens.<ref>{{Cite journal|last1=Hill|first1=Steven Burton|last2=Kotanen|first2=Peter M.|date=2009|title=Evidence that phylogenetically novel non-indigenous plants experience less herbivory|journal=Oecologia|language=en|volume=161|issue=3|pages=581–590|doi=10.1007/s00442-009-1403-0|pmid=19585153|issn=0029-8549|bibcode=2009Oecol.161..581H|hdl=1807/73981|s2cid=12619010|hdl-access=free}}</ref> In a meta-analysis of 19 research studies involving 72 pairs of native and invasive plants, invasive exotic species did not incur less damage than their native counterparts and, in fact, exhibited lower relative growth rates.<ref>{{Cite journal|last1=Chun|first1=Young Jin|last2=Van Kleunen|first2=Mark|last3=Dawson|first3=Wayne|date=2010-06-10|title=The role of enemy release, tolerance and resistance in plant invasions: linking damage to performance: Invasive plants and enemy release|journal=Ecology Letters|volume=13|issue=8|language=en|pages=937–46|doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01498.x|pmid=20545733|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-124238}}</ref> In other cases, invasive success was due not to release from herbivory but greater tolerance of it.<ref>{{Cite journal|last1=Ashton|first1=Isabel W.|last2=Lerdau|first2=Manuel T.|date=2007-10-04|title=Tolerance to herbivory, and not resistance, may explain differential success of invasive, naturalized, and native North American temperate vines: Resistance and tolerance of invasive vines|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=2|pages=169–178|doi=10.1111/j.1472-4642.2007.00425.x|s2cid=83429134 }}</ref> == Povezane teorije == The ERH is closely related to two other important theories for invasive species success: the [[EICA hypothesis|evolution of increased competitive ability (EICA)]] and novel weapons hypotheses (NWH). EICA asserts that because exotic plants are released from the burden of defending themselves against herbivores in their native range, they evolve to reallocate those resources to traits, such as growth and seed production, that make them more formidable competitors in their introduced range.<ref>{{Cite journal|last1=Blossey|first1=Bernd|last2=Notzold|first2=Rolf|s2cid=15256369|date=1995|title=Evolution of Increased Competitive Ability in Invasive Nonindigenous Plants: A Hypothesis|journal=The Journal of Ecology|volume=83|issue=5|page=887|doi=10.2307/2261425|jstor=2261425|bibcode=1995JEcol..83..887B }}</ref> ERH is an [[Ecology|ecological]] mechanism, while EICA rests on evolutionary adaptation.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Felker-Quinn|first1=Emmi|last2=Schweitzer|first2=Jennifer A.|last3=Bailey|first3=Joseph K.|date=2013|title=Meta-analysis reveals evolution in invasive plant species but little support for Evolution of Increased Competitive Ability (EICA)|journal=Ecology and Evolution|language=en|volume=3|issue=3|pages=739–751|doi=10.1002/ece3.488|pmc=3605860|pmid=23531703 |bibcode=2013EcoEv...3..739F }}</ref> The experimental support for EICA is mixed.<ref>{{Cite journal|last1=Joshi|first1=J.|last2=Vrieling|first2=K.|date=2005-04-28|title=The enemy release and EICA hypothesis revisited: incorporating the fundamental difference between specialist and generalist herbivores: Evolutionary change in invasive ragwort|journal=Ecology Letters|language=en|volume=8|issue=7|pages=704–714|doi=10.1111/j.1461-0248.2005.00769.x}}</ref> For example, ''[[Solidago altissima]]'' plants artificially released from herbivory became more competitive against other plant species.<ref>{{Cite journal|last1=Uesugi|first1=Akane|last2=Kessler|first2=André|date=2013|title=Herbivore exclusion drives the evolution of plant competitiveness via increased allelopathy|journal=New Phytologist|language=en|volume=198|issue=3|pages=916–924|doi=10.1111/nph.12172|pmid=23437810|bibcode=2013NewPh.198..916U |doi-access=free}}</ref> However, a meta-analysis of 30 studies that found evidence of evolutionary shifts in introduced species, showed no indication of a trade-off between herbivore defenses and growth.<ref name=":1" /> The novel weapons hypothesis (NWH) is another perspective on the enemy release hypothesis. Some plants evolve [[Chemical defense|chemical defenses]] to compete in their original range. In their introduced range, the native species are highly vulnerable to these chemicals because they have no prior experience with them, giving the exotic species a competitive advantage.<ref>{{Cite journal|last1=Callaway|first1=Ragan M.|last2=Ridenour|first2=Wendy M.|last3=Laboski|first3=Trevor|last4=Weir|first4=Tiffany|last5=Vivanco|first5=Jorge M.|date=2005|title=Natural selection for resistance to the allelopathic effects of invasive plants|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=93|issue=3|pages=576–583|doi=10.1111/j.1365-2745.2005.00994.x|bibcode=2005JEcol..93..576C |issn=0022-0477|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cappuccino|first1=Naomi|author1-link=Naomi Cappuccino|last2=Arnason|first2=J.Thor|date=2006|title=Novel chemistry of invasive exotic plants|journal=Biology Letters|language=en|volume=2|issue=2|pages=189–193|doi=10.1098/rsbl.2005.0433|issn=1744-9561|pmc=1618907|pmid=17148359}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inderjit|last2=Callaway|first2=Ragan M.|last3=Vivanco|first3=Jorge M.|date=2006|title=Can plant biochemistry contribute to understanding of invasion ecology?|journal=Trends in Plant Science|language=en|volume=11|issue=12|pages=574–580|doi=10.1016/j.tplants.2006.10.004|pmid=17092763 |bibcode=2006TPS....11..574I }}</ref> == Praktične primjene == A final argument for the ERH lies in the success of [[Biological pest control|biological control]] of some invasive species, in which herbivores or other enemies from their native environment are introduced to suppress population growth in their adopted range.<ref>{{Cite journal|last1=Clewley|first1=Gary D.|last2=Eschen|first2=René|last3=Shaw|first3=Richard H.|last4=Wright|first4=Denis J.|date=2012|editor-last=Sheppard|editor-first=Andy|title=The effectiveness of classical biological control of invasive plants|journal=Journal of Applied Ecology|language=en|volume=49|issue=6|pages=1287–1295|doi=10.1111/j.1365-2664.2012.02209.x|bibcode=2012JApEc..49.1287C }}</ref> For example, when conservationists sought to control the invasive St.-John's-wort (''[[Hypericum perforatum]]'') in North America, they imported a leaf herbivore (''[[Chrysolina quadrigemina]]'') from its native range in Europe.<ref>{{Cite book|title=Assessment and Management of Plant Invasions|last=DeLoach|first=C.J.|date=1997|publisher=Springer New York|isbn=978-1-4612-1926-2|editor-last=Luken|editor-first=James O.|location=New York |pages=172–194|chapter=Biological control of weeds in the United States and Canada|oclc=840278263|editor-last2=Thieret|editor-first2=John W.}}</ref> == Reference == {{Reflist}} 150ngkbqlhxpyod86kai2f0v2lt7gjm 42600633 42600628 2026-05-21T09:55:48Z Duma 16555 42600633 wikitext text/x-wiki '''Hipoteza o oslobađanju neprijatelja''' je među najčešće predloženim objašnjenjima za dominaciju egzotičnih [[invazivna vrsta|invazivnih vrsta]]. U svom [[areal|izvornom području]] rasprostranjenosti, vrsta je [[koevolucija|koevoluirala]] s [[patogeni]]ma, [[parazit]]ima i [[predator]]ima koji ograničavaju njenu [[Populacija (biologija)|populaciju]]. Kada stigne na novu teritoriju, ostavlja te stare neprijatelje za sobom, dok su oni u njenom unesenom području manje efikasni u ograničavanju populacije unesene vrste. Rezultat je ponekad nekontrolirani rast koji ugrožava [[Autohtone vrste|domaće vrste]] i [[ekosistem]]e. == Objašnjenja uspjeha invazivnih vrsta == Ekolozi su identificirali mnoge potencijalne razloge za uspjeh invazivnih vrsta, uključujući veće stope rasta ili proizvodnju sjemena u odnosu na domaće vrste, agresivnije [[biološko širenje|širenje]], toleranciju na heterogenost okoliša, efikasnije korištenje resursa i [[fenologija|fenološke]] prednosti poput ranije ili duže sezone cvjetanja.<ref>{{Cite journal|last1=Estoup|first1=Arnaud|last2=Guillemaud|first2=Thomas|date=2010-08-13|title=Reconstructing routes of invasion using genetic data: why, how and so what?|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=19|issue=19|pages=4113–4130|doi=10.1111/j.1365-294X.2010.04773.x|pmid=20723048|bibcode=2010MolEc..19.4113E |s2cid=8242098|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Biological invasions|last1=Pysek|first1=Petr|last2=Richardson|first2=David M.|date=2007|publisher=Springer|others=Nentwig, Wolfgang, 1953-|isbn=978-3-540-36920-2|editor-last=Nentwig|editor-first=Wolfgang|volume=193|location=Berlin|pages=97–125|chapter=Traits associated with invasiveness in alient plants: Where do we stand?|oclc=184984594}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van Kleunen|first1=Mark|last2=Weber|first2=Ewald|last3=Fischer|first3=Markus|date=2010|title=A meta-analysis of trait differences between invasive and non-invasive plant species|journal=Ecology Letters|language=en|volume=13|issue=2|pages=235–245|doi=10.1111/j.1461-0248.2009.01418.x|pmid=20002494|bibcode=2010EcolL..13..235V |url=https://kops.uni-konstanz.de/bitstreams/bd1d9b68-039f-4083-a531-34d0f7780090/download}}</ref> Invazivne vrste mogu imati veću [[fenotipska plastičnost|fenotipsku plastičnost]] po pitanju važnih osobina u odnosu na svoje domaće konkurente, što im omogućava da toleriraju veće varijacije u okolišu,<ref>{{Cite journal|last1=Davidson|first1=Amy Michelle|last2=Jennions|first2=Michael|last3=Nicotra|first3=Adrienne B.|date=2011|title=Do invasive species show higher phenotypic plasticity than native species and, if so, is it adaptive? A meta-analysis: Invasive species have higher phenotypic plasticity|journal=Ecology Letters|language=en|volume=14|issue=4|pages=419–431|doi=10.1111/j.1461-0248.2011.01596.x|pmid=21314880|doi-access=}}</ref> ili pokazuju sposobnost brze [[evolucija|evolucije]] kako bi se prilagodile novim uvjetima.<ref>{{Cite journal|last1=Whitney|first1=Kenneth D.|last2=Gabler|first2=Christopher A.|date=2008-04-15|title=Rapid evolution in introduced species, 'invasive traits' and recipient communities: challenges for predicting invasive potential: Evolution and invasion predictions|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=4|pages=569–580|doi=10.1111/j.1472-4642.2008.00473.x|doi-access=free}}</ref> Osim toga, neka staništa, zbog [[remećenje (ekologija)|remećenja]] ili drugih faktora, mogu biti ranjivija na invaziju od drugih.<ref>{{Cite book|title=Ecology of invasive plants: state of the art|last1=Rejmanek|first1=M.|last2=Richardson|first2=David M.|publisher=Blackwell|year=2005|editor-last=Van der Marl|editor-first=E.|location=Oxford, England|pages=332–355|chapter=Plant invasion and the invasibility of plant communities|editor-last2=Franklin|editor-first2=J.}}</ref> Većina egzotičnih vrsta ne postaje invazivna,<ref>{{Cite journal|last1=Williamson|first1=Mark|last2=Fitter|first2=Alastair|date=1996|title=The Varying Success of Invaders|journal=Ecology|language=en|volume=77|issue=6|pages=1661–1666|doi=10.2307/2265769|jstor=2265769|bibcode=1996Ecol...77.1661W }}</ref> a neki autori sugeriraju da one koje to čine predstavljaju ponovljena i veća unošenja koja stvaraju [[pritisak propagula]].<ref>{{Cite journal|last=Simberloff|first=Daniel|date=2009|title=The Role of Propagule Pressure in Biological Invasions|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|language=en|volume=40|issue=1|pages=81–102|doi=10.1146/annurev.ecolsys.110308.120304|s2cid=85842323 |issn=1543-592X}}</ref> Međutim, među mnogim objašnjenjima za uspjeh invazivnih vrsta, hipoteza o oslobađanju neprijatelja ima je najveću podršku.<ref>{{Cite journal|last1=Flory|first1=S. Luke|last2=Clay|first2=Keith|date=2013|editor-last=Thrall|editor-first=Peter|title=Pathogen accumulation and long-term dynamics of plant invasions|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=101|issue=3|pages=607–613|doi=10.1111/1365-2745.12078|bibcode=2013JEcol.101..607F |s2cid=86845671 |issn=0022-0477|doi-access=}}</ref> == Primjenjivost hipoteze o oslobađanju neprijatelja == The enemy release hypothesis (ERH) is most often applied to invasive plants, but there is evidence for its usefulness in other systems, including [[fish]],<ref>{{Cite journal|last1=Sarabeev|first1=Volodimir|last2=Balbuena|first2=Juan Antonio|last3=Morand|first3=Serge|date=2017|title=Testing the enemy release hypothesis: abundance and distribution patterns of helminth communities in grey mullets (Teleostei: Mugilidae) reveal the success of invasive species|journal=International Journal for Parasitology|language=en|volume=47|issue=10–11|pages=687–696|doi=10.1016/j.ijpara.2017.05.006|pmid=28694188}}</ref> [[Amphibian|amphibians]],<ref>{{Cite journal|last1=Marr|first1=Shenandoah R.|last2=Mautz|first2=William J.|last3=Hara|first3=Arnold H.|date=2008|title=Parasite loss and introduced species: a comparison of the parasites of the Puerto Rican tree frog, (Eleutherodactylus coqui), in its native and introduced ranges|journal=Biological Invasions|language=en|volume=10|issue=8|pages=1289–1298|doi=10.1007/s10530-007-9203-0|bibcode=2008BiInv..10.1289M |s2cid=43072717|issn=1387-3547}}</ref> [[Insect|insects]],<ref>{{Cite journal|last1=Aliabadi|first1=Brianna W.|last2=Juliano|first2=Steven A.|title=Escape from gregarine parasites affects the competitive interactions of an invasive mosquito|date=2002|journal=Biological Invasions|volume=4|issue=3|pages=283–297|doi=10.1023/A:1020933705556|pmc=2748405|pmid=19777120 |bibcode=2002BiInv...4..283A }}</ref> and [[Crustacean|crustaceans]].<ref>{{Cite journal|last1=Torchin|first1=Mark E.|last2=Lafferty|first2=Kevin D.|last3=Kuris|first3=Armand M.|date=2001|title=Release from parasites as natural enemies increased performance of a globally introduced marine crab|journal=Biological Invasions|volume=3|issue=4|pages=333–345|doi=10.1023/A:1015855019360|bibcode=2001BiInv...3..333T |s2cid=9445764}}</ref> The ERH assumes that: (1) [[Herbivore|herbivores]], pathogens and parasites suppress plant population growth, (2) these enemies plague native plants more than immigrating non-native species, and (3) non-native plants are able to leverage this advantage into more rapid population growth.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Keane|first1=R|last2=Crawley|first2=MJ|date=2002-04-01|title=Exotic plant invasions and the enemy release hypothesis|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=17|issue=4|pages=164–170|doi=10.1016/S0169-5347(02)02499-0}}</ref> An early study of the flowering plant ''[[Silene latifolia]]'' found that about 60% of its invasive populations in North America were free from herbivory, while 84% of those in its native Europe exhibited damage from at least one herbivore.<ref>{{Cite journal|last=Wolfe|first=Lorne M.|date=2002|title=Why Alien Invaders Succeed: Support for the Escape-from-Enemy Hypothesis|journal=The American Naturalist|language=en|volume=160|issue=6|pages=705–711|doi=10.1086/343872|pmid=18707459|s2cid=205984290|issn=0003-0147}}</ref> A study of almost 500 exotic plant species in the United States found that they were infected by 84% fewer [[Fungus|fungi]] and 24% fewer [[virus]] species than in their native ranges.<ref>{{Cite journal|last1=Mitchell|first1=Charles E.|last2=Power|first2=Alison G.|author2-link=Alison Power|date=2003|title=Release of invasive plants from fungal and viral pathogens|journal=Nature|language=en|volume=421|issue=6923|pages=625–627|doi=10.1038/nature01317|pmid=12571594|issn=0028-0836|bibcode=2003Natur.421..625M|s2cid=4320245}}</ref> And a [[meta-analysis]] covering 15 exotic plant studies found the number of insect herbivores on average to be greater in their native than in their introduced range, with overall damage greater on native plants than on the introduced species.<ref>{{Cite journal|last1=Liu|first1=Hong|last2=Stiling|first2=Peter|date=2006|title=Testing the enemy release hypothesis: a review and meta-analysis|journal=Biological Invasions|language=en|volume=8|issue=7|pages=1535–1545|doi=10.1007/s10530-005-5845-y|bibcode=2006BiInv...8.1535L |s2cid=35919248|issn=1387-3547|citeseerx=10.1.1.453.9744}}</ref> Support for the theory, however, is not universal.<ref>{{Cite journal|last1=Jeschke|first1=Jonathan|last2=Gómez Aparicio|first2=Lorena|last3=Haider|first3=Sylvia|last4=Heger|first4=Tina|last5=Lortie|first5=Christopher|last6=Pyšek|first6=Petr|last7=Strayer|first7=David|date=2012-08-22|title=Support for major hypotheses in invasion biology is uneven and declining|journal=NeoBiota|volume=14|pages=1–20|doi=10.3897/neobiota.14.3435|bibcode=2012NeoBi..14....1J |issn=1314-2488|doi-access=free|hdl=10261/56814|hdl-access=free}}</ref> In some cases, native pathogens, parasites and herbivores present significant biotic resistance to potential invasive species,<ref>{{Cite journal|last1=Parker|first1=Ingrid M.|last2=Gilbert|first2=Gregory S.|date=2007|title=When there is no escape: The effects of natural enemies on native, invasive and non-invasive plants|journal=Ecology|language=en|volume=88|issue=5|pages=1210–1224|doi=10.1890/06-1377|pmid=17536407|bibcode=2007Ecol...88.1210P |s2cid=41013635 |issn=0012-9658}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Maron|first1=John L.|last2=Vila|first2=Montserrat|author-link2=Montserrat Vilà |s2cid=17449132|date=2001|title=When do herbivores affect plant invasion? Evidence for the natural enemies and biotic resistance hypotheses|journal=Oikos|language=en|volume=95|issue=3|pages=361–373|doi=10.1034/j.1600-0706.2001.950301.x|bibcode=2001Oikos..95..361M |issn=0030-1299}}</ref> as do non-native enemies that may have arrived prior to the exotic plant.<ref>{{Cite journal|last1=Powell|first1=Kristin I.|last2=Chase|first2=Jonathan M.|last3=Knight|first3=Tiffany M.|date=2011|title=A synthesis of plant invasion effects on biodiversity across spatial scales|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=98|issue=3|pages=539–548|doi=10.3732/ajb.1000402|pmid=21613145|bibcode=2011AmJB...98..539P |url=https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=bio_facpubs|url-access=subscription}}</ref> Enemy release may be weaker, too, when an exotic species is more closely related to native species in their introduced ranges, making them more likely to share herbivores or pathogens.<ref>{{Cite journal|last1=Hill|first1=Steven Burton|last2=Kotanen|first2=Peter M.|date=2009|title=Evidence that phylogenetically novel non-indigenous plants experience less herbivory|journal=Oecologia|language=en|volume=161|issue=3|pages=581–590|doi=10.1007/s00442-009-1403-0|pmid=19585153|issn=0029-8549|bibcode=2009Oecol.161..581H|hdl=1807/73981|s2cid=12619010|hdl-access=free}}</ref> In a meta-analysis of 19 research studies involving 72 pairs of native and invasive plants, invasive exotic species did not incur less damage than their native counterparts and, in fact, exhibited lower relative growth rates.<ref>{{Cite journal|last1=Chun|first1=Young Jin|last2=Van Kleunen|first2=Mark|last3=Dawson|first3=Wayne|date=2010-06-10|title=The role of enemy release, tolerance and resistance in plant invasions: linking damage to performance: Invasive plants and enemy release|journal=Ecology Letters|volume=13|issue=8|language=en|pages=937–46|doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01498.x|pmid=20545733|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-124238}}</ref> In other cases, invasive success was due not to release from herbivory but greater tolerance of it.<ref>{{Cite journal|last1=Ashton|first1=Isabel W.|last2=Lerdau|first2=Manuel T.|date=2007-10-04|title=Tolerance to herbivory, and not resistance, may explain differential success of invasive, naturalized, and native North American temperate vines: Resistance and tolerance of invasive vines|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=2|pages=169–178|doi=10.1111/j.1472-4642.2007.00425.x|s2cid=83429134 }}</ref> == Povezane teorije == The ERH is closely related to two other important theories for invasive species success: the [[EICA hypothesis|evolution of increased competitive ability (EICA)]] and novel weapons hypotheses (NWH). EICA asserts that because exotic plants are released from the burden of defending themselves against herbivores in their native range, they evolve to reallocate those resources to traits, such as growth and seed production, that make them more formidable competitors in their introduced range.<ref>{{Cite journal|last1=Blossey|first1=Bernd|last2=Notzold|first2=Rolf|s2cid=15256369|date=1995|title=Evolution of Increased Competitive Ability in Invasive Nonindigenous Plants: A Hypothesis|journal=The Journal of Ecology|volume=83|issue=5|page=887|doi=10.2307/2261425|jstor=2261425|bibcode=1995JEcol..83..887B }}</ref> ERH is an [[Ecology|ecological]] mechanism, while EICA rests on evolutionary adaptation.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Felker-Quinn|first1=Emmi|last2=Schweitzer|first2=Jennifer A.|last3=Bailey|first3=Joseph K.|date=2013|title=Meta-analysis reveals evolution in invasive plant species but little support for Evolution of Increased Competitive Ability (EICA)|journal=Ecology and Evolution|language=en|volume=3|issue=3|pages=739–751|doi=10.1002/ece3.488|pmc=3605860|pmid=23531703 |bibcode=2013EcoEv...3..739F }}</ref> The experimental support for EICA is mixed.<ref>{{Cite journal|last1=Joshi|first1=J.|last2=Vrieling|first2=K.|date=2005-04-28|title=The enemy release and EICA hypothesis revisited: incorporating the fundamental difference between specialist and generalist herbivores: Evolutionary change in invasive ragwort|journal=Ecology Letters|language=en|volume=8|issue=7|pages=704–714|doi=10.1111/j.1461-0248.2005.00769.x}}</ref> For example, ''[[Solidago altissima]]'' plants artificially released from herbivory became more competitive against other plant species.<ref>{{Cite journal|last1=Uesugi|first1=Akane|last2=Kessler|first2=André|date=2013|title=Herbivore exclusion drives the evolution of plant competitiveness via increased allelopathy|journal=New Phytologist|language=en|volume=198|issue=3|pages=916–924|doi=10.1111/nph.12172|pmid=23437810|bibcode=2013NewPh.198..916U |doi-access=free}}</ref> However, a meta-analysis of 30 studies that found evidence of evolutionary shifts in introduced species, showed no indication of a trade-off between herbivore defenses and growth.<ref name=":1" /> The novel weapons hypothesis (NWH) is another perspective on the enemy release hypothesis. Some plants evolve [[Chemical defense|chemical defenses]] to compete in their original range. In their introduced range, the native species are highly vulnerable to these chemicals because they have no prior experience with them, giving the exotic species a competitive advantage.<ref>{{Cite journal|last1=Callaway|first1=Ragan M.|last2=Ridenour|first2=Wendy M.|last3=Laboski|first3=Trevor|last4=Weir|first4=Tiffany|last5=Vivanco|first5=Jorge M.|date=2005|title=Natural selection for resistance to the allelopathic effects of invasive plants|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=93|issue=3|pages=576–583|doi=10.1111/j.1365-2745.2005.00994.x|bibcode=2005JEcol..93..576C |issn=0022-0477|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cappuccino|first1=Naomi|author1-link=Naomi Cappuccino|last2=Arnason|first2=J.Thor|date=2006|title=Novel chemistry of invasive exotic plants|journal=Biology Letters|language=en|volume=2|issue=2|pages=189–193|doi=10.1098/rsbl.2005.0433|issn=1744-9561|pmc=1618907|pmid=17148359}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inderjit|last2=Callaway|first2=Ragan M.|last3=Vivanco|first3=Jorge M.|date=2006|title=Can plant biochemistry contribute to understanding of invasion ecology?|journal=Trends in Plant Science|language=en|volume=11|issue=12|pages=574–580|doi=10.1016/j.tplants.2006.10.004|pmid=17092763 |bibcode=2006TPS....11..574I }}</ref> == Praktične primjene == A final argument for the ERH lies in the success of [[Biological pest control|biological control]] of some invasive species, in which herbivores or other enemies from their native environment are introduced to suppress population growth in their adopted range.<ref>{{Cite journal|last1=Clewley|first1=Gary D.|last2=Eschen|first2=René|last3=Shaw|first3=Richard H.|last4=Wright|first4=Denis J.|date=2012|editor-last=Sheppard|editor-first=Andy|title=The effectiveness of classical biological control of invasive plants|journal=Journal of Applied Ecology|language=en|volume=49|issue=6|pages=1287–1295|doi=10.1111/j.1365-2664.2012.02209.x|bibcode=2012JApEc..49.1287C }}</ref> For example, when conservationists sought to control the invasive St.-John's-wort (''[[Hypericum perforatum]]'') in North America, they imported a leaf herbivore (''[[Chrysolina quadrigemina]]'') from its native range in Europe.<ref>{{Cite book|title=Assessment and Management of Plant Invasions|last=DeLoach|first=C.J.|date=1997|publisher=Springer New York|isbn=978-1-4612-1926-2|editor-last=Luken|editor-first=James O.|location=New York |pages=172–194|chapter=Biological control of weeds in the United States and Canada|oclc=840278263|editor-last2=Thieret|editor-first2=John W.}}</ref> == Reference == {{Reflist}} 4l3bit6ef6nrksb97f7zly33j7d6zsq 42600641 42600633 2026-05-21T11:32:56Z Duma 16555 /* Praktične primjene */ 42600641 wikitext text/x-wiki '''Hipoteza o oslobađanju neprijatelja''' je među najčešće predloženim objašnjenjima za dominaciju egzotičnih [[invazivna vrsta|invazivnih vrsta]]. U svom [[areal|izvornom području]] rasprostranjenosti, vrsta je [[koevolucija|koevoluirala]] s [[patogeni]]ma, [[parazit]]ima i [[predator]]ima koji ograničavaju njenu [[Populacija (biologija)|populaciju]]. Kada stigne na novu teritoriju, ostavlja te stare neprijatelje za sobom, dok su oni u njenom unesenom području manje efikasni u ograničavanju populacije unesene vrste. Rezultat je ponekad nekontrolirani rast koji ugrožava [[Autohtone vrste|domaće vrste]] i [[ekosistem]]e. == Objašnjenja uspjeha invazivnih vrsta == Ekolozi su identificirali mnoge potencijalne razloge za uspjeh invazivnih vrsta, uključujući veće stope rasta ili proizvodnju sjemena u odnosu na domaće vrste, agresivnije [[biološko širenje|širenje]], toleranciju na heterogenost okoliša, efikasnije korištenje resursa i [[fenologija|fenološke]] prednosti poput ranije ili duže sezone cvjetanja.<ref>{{Cite journal|last1=Estoup|first1=Arnaud|last2=Guillemaud|first2=Thomas|date=2010-08-13|title=Reconstructing routes of invasion using genetic data: why, how and so what?|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=19|issue=19|pages=4113–4130|doi=10.1111/j.1365-294X.2010.04773.x|pmid=20723048|bibcode=2010MolEc..19.4113E |s2cid=8242098|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Biological invasions|last1=Pysek|first1=Petr|last2=Richardson|first2=David M.|date=2007|publisher=Springer|others=Nentwig, Wolfgang, 1953-|isbn=978-3-540-36920-2|editor-last=Nentwig|editor-first=Wolfgang|volume=193|location=Berlin|pages=97–125|chapter=Traits associated with invasiveness in alient plants: Where do we stand?|oclc=184984594}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van Kleunen|first1=Mark|last2=Weber|first2=Ewald|last3=Fischer|first3=Markus|date=2010|title=A meta-analysis of trait differences between invasive and non-invasive plant species|journal=Ecology Letters|language=en|volume=13|issue=2|pages=235–245|doi=10.1111/j.1461-0248.2009.01418.x|pmid=20002494|bibcode=2010EcolL..13..235V |url=https://kops.uni-konstanz.de/bitstreams/bd1d9b68-039f-4083-a531-34d0f7780090/download}}</ref> Invazivne vrste mogu imati veću [[fenotipska plastičnost|fenotipsku plastičnost]] po pitanju važnih osobina u odnosu na svoje domaće konkurente, što im omogućava da toleriraju veće varijacije u okolišu,<ref>{{Cite journal|last1=Davidson|first1=Amy Michelle|last2=Jennions|first2=Michael|last3=Nicotra|first3=Adrienne B.|date=2011|title=Do invasive species show higher phenotypic plasticity than native species and, if so, is it adaptive? A meta-analysis: Invasive species have higher phenotypic plasticity|journal=Ecology Letters|language=en|volume=14|issue=4|pages=419–431|doi=10.1111/j.1461-0248.2011.01596.x|pmid=21314880|doi-access=}}</ref> ili pokazuju sposobnost brze [[evolucija|evolucije]] kako bi se prilagodile novim uvjetima.<ref>{{Cite journal|last1=Whitney|first1=Kenneth D.|last2=Gabler|first2=Christopher A.|date=2008-04-15|title=Rapid evolution in introduced species, 'invasive traits' and recipient communities: challenges for predicting invasive potential: Evolution and invasion predictions|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=4|pages=569–580|doi=10.1111/j.1472-4642.2008.00473.x|doi-access=free}}</ref> Osim toga, neka staništa, zbog [[remećenje (ekologija)|remećenja]] ili drugih faktora, mogu biti ranjivija na invaziju od drugih.<ref>{{Cite book|title=Ecology of invasive plants: state of the art|last1=Rejmanek|first1=M.|last2=Richardson|first2=David M.|publisher=Blackwell|year=2005|editor-last=Van der Marl|editor-first=E.|location=Oxford, England|pages=332–355|chapter=Plant invasion and the invasibility of plant communities|editor-last2=Franklin|editor-first2=J.}}</ref> Većina egzotičnih vrsta ne postaje invazivna,<ref>{{Cite journal|last1=Williamson|first1=Mark|last2=Fitter|first2=Alastair|date=1996|title=The Varying Success of Invaders|journal=Ecology|language=en|volume=77|issue=6|pages=1661–1666|doi=10.2307/2265769|jstor=2265769|bibcode=1996Ecol...77.1661W }}</ref> a neki autori sugeriraju da one koje to čine predstavljaju ponovljena i veća unošenja koja stvaraju [[pritisak propagula]].<ref>{{Cite journal|last=Simberloff|first=Daniel|date=2009|title=The Role of Propagule Pressure in Biological Invasions|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|language=en|volume=40|issue=1|pages=81–102|doi=10.1146/annurev.ecolsys.110308.120304|s2cid=85842323 |issn=1543-592X}}</ref> Međutim, među mnogim objašnjenjima za uspjeh invazivnih vrsta, hipoteza o oslobađanju neprijatelja ima je najveću podršku.<ref>{{Cite journal|last1=Flory|first1=S. Luke|last2=Clay|first2=Keith|date=2013|editor-last=Thrall|editor-first=Peter|title=Pathogen accumulation and long-term dynamics of plant invasions|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=101|issue=3|pages=607–613|doi=10.1111/1365-2745.12078|bibcode=2013JEcol.101..607F |s2cid=86845671 |issn=0022-0477|doi-access=}}</ref> == Primjenjivost hipoteze o oslobađanju neprijatelja == The enemy release hypothesis (ERH) is most often applied to invasive plants, but there is evidence for its usefulness in other systems, including [[fish]],<ref>{{Cite journal|last1=Sarabeev|first1=Volodimir|last2=Balbuena|first2=Juan Antonio|last3=Morand|first3=Serge|date=2017|title=Testing the enemy release hypothesis: abundance and distribution patterns of helminth communities in grey mullets (Teleostei: Mugilidae) reveal the success of invasive species|journal=International Journal for Parasitology|language=en|volume=47|issue=10–11|pages=687–696|doi=10.1016/j.ijpara.2017.05.006|pmid=28694188}}</ref> [[Amphibian|amphibians]],<ref>{{Cite journal|last1=Marr|first1=Shenandoah R.|last2=Mautz|first2=William J.|last3=Hara|first3=Arnold H.|date=2008|title=Parasite loss and introduced species: a comparison of the parasites of the Puerto Rican tree frog, (Eleutherodactylus coqui), in its native and introduced ranges|journal=Biological Invasions|language=en|volume=10|issue=8|pages=1289–1298|doi=10.1007/s10530-007-9203-0|bibcode=2008BiInv..10.1289M |s2cid=43072717|issn=1387-3547}}</ref> [[Insect|insects]],<ref>{{Cite journal|last1=Aliabadi|first1=Brianna W.|last2=Juliano|first2=Steven A.|title=Escape from gregarine parasites affects the competitive interactions of an invasive mosquito|date=2002|journal=Biological Invasions|volume=4|issue=3|pages=283–297|doi=10.1023/A:1020933705556|pmc=2748405|pmid=19777120 |bibcode=2002BiInv...4..283A }}</ref> and [[Crustacean|crustaceans]].<ref>{{Cite journal|last1=Torchin|first1=Mark E.|last2=Lafferty|first2=Kevin D.|last3=Kuris|first3=Armand M.|date=2001|title=Release from parasites as natural enemies increased performance of a globally introduced marine crab|journal=Biological Invasions|volume=3|issue=4|pages=333–345|doi=10.1023/A:1015855019360|bibcode=2001BiInv...3..333T |s2cid=9445764}}</ref> The ERH assumes that: (1) [[Herbivore|herbivores]], pathogens and parasites suppress plant population growth, (2) these enemies plague native plants more than immigrating non-native species, and (3) non-native plants are able to leverage this advantage into more rapid population growth.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Keane|first1=R|last2=Crawley|first2=MJ|date=2002-04-01|title=Exotic plant invasions and the enemy release hypothesis|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=17|issue=4|pages=164–170|doi=10.1016/S0169-5347(02)02499-0}}</ref> An early study of the flowering plant ''[[Silene latifolia]]'' found that about 60% of its invasive populations in North America were free from herbivory, while 84% of those in its native Europe exhibited damage from at least one herbivore.<ref>{{Cite journal|last=Wolfe|first=Lorne M.|date=2002|title=Why Alien Invaders Succeed: Support for the Escape-from-Enemy Hypothesis|journal=The American Naturalist|language=en|volume=160|issue=6|pages=705–711|doi=10.1086/343872|pmid=18707459|s2cid=205984290|issn=0003-0147}}</ref> A study of almost 500 exotic plant species in the United States found that they were infected by 84% fewer [[Fungus|fungi]] and 24% fewer [[virus]] species than in their native ranges.<ref>{{Cite journal|last1=Mitchell|first1=Charles E.|last2=Power|first2=Alison G.|author2-link=Alison Power|date=2003|title=Release of invasive plants from fungal and viral pathogens|journal=Nature|language=en|volume=421|issue=6923|pages=625–627|doi=10.1038/nature01317|pmid=12571594|issn=0028-0836|bibcode=2003Natur.421..625M|s2cid=4320245}}</ref> And a [[meta-analysis]] covering 15 exotic plant studies found the number of insect herbivores on average to be greater in their native than in their introduced range, with overall damage greater on native plants than on the introduced species.<ref>{{Cite journal|last1=Liu|first1=Hong|last2=Stiling|first2=Peter|date=2006|title=Testing the enemy release hypothesis: a review and meta-analysis|journal=Biological Invasions|language=en|volume=8|issue=7|pages=1535–1545|doi=10.1007/s10530-005-5845-y|bibcode=2006BiInv...8.1535L |s2cid=35919248|issn=1387-3547|citeseerx=10.1.1.453.9744}}</ref> Support for the theory, however, is not universal.<ref>{{Cite journal|last1=Jeschke|first1=Jonathan|last2=Gómez Aparicio|first2=Lorena|last3=Haider|first3=Sylvia|last4=Heger|first4=Tina|last5=Lortie|first5=Christopher|last6=Pyšek|first6=Petr|last7=Strayer|first7=David|date=2012-08-22|title=Support for major hypotheses in invasion biology is uneven and declining|journal=NeoBiota|volume=14|pages=1–20|doi=10.3897/neobiota.14.3435|bibcode=2012NeoBi..14....1J |issn=1314-2488|doi-access=free|hdl=10261/56814|hdl-access=free}}</ref> In some cases, native pathogens, parasites and herbivores present significant biotic resistance to potential invasive species,<ref>{{Cite journal|last1=Parker|first1=Ingrid M.|last2=Gilbert|first2=Gregory S.|date=2007|title=When there is no escape: The effects of natural enemies on native, invasive and non-invasive plants|journal=Ecology|language=en|volume=88|issue=5|pages=1210–1224|doi=10.1890/06-1377|pmid=17536407|bibcode=2007Ecol...88.1210P |s2cid=41013635 |issn=0012-9658}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Maron|first1=John L.|last2=Vila|first2=Montserrat|author-link2=Montserrat Vilà |s2cid=17449132|date=2001|title=When do herbivores affect plant invasion? Evidence for the natural enemies and biotic resistance hypotheses|journal=Oikos|language=en|volume=95|issue=3|pages=361–373|doi=10.1034/j.1600-0706.2001.950301.x|bibcode=2001Oikos..95..361M |issn=0030-1299}}</ref> as do non-native enemies that may have arrived prior to the exotic plant.<ref>{{Cite journal|last1=Powell|first1=Kristin I.|last2=Chase|first2=Jonathan M.|last3=Knight|first3=Tiffany M.|date=2011|title=A synthesis of plant invasion effects on biodiversity across spatial scales|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=98|issue=3|pages=539–548|doi=10.3732/ajb.1000402|pmid=21613145|bibcode=2011AmJB...98..539P |url=https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=bio_facpubs|url-access=subscription}}</ref> Enemy release may be weaker, too, when an exotic species is more closely related to native species in their introduced ranges, making them more likely to share herbivores or pathogens.<ref>{{Cite journal|last1=Hill|first1=Steven Burton|last2=Kotanen|first2=Peter M.|date=2009|title=Evidence that phylogenetically novel non-indigenous plants experience less herbivory|journal=Oecologia|language=en|volume=161|issue=3|pages=581–590|doi=10.1007/s00442-009-1403-0|pmid=19585153|issn=0029-8549|bibcode=2009Oecol.161..581H|hdl=1807/73981|s2cid=12619010|hdl-access=free}}</ref> In a meta-analysis of 19 research studies involving 72 pairs of native and invasive plants, invasive exotic species did not incur less damage than their native counterparts and, in fact, exhibited lower relative growth rates.<ref>{{Cite journal|last1=Chun|first1=Young Jin|last2=Van Kleunen|first2=Mark|last3=Dawson|first3=Wayne|date=2010-06-10|title=The role of enemy release, tolerance and resistance in plant invasions: linking damage to performance: Invasive plants and enemy release|journal=Ecology Letters|volume=13|issue=8|language=en|pages=937–46|doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01498.x|pmid=20545733|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-124238}}</ref> In other cases, invasive success was due not to release from herbivory but greater tolerance of it.<ref>{{Cite journal|last1=Ashton|first1=Isabel W.|last2=Lerdau|first2=Manuel T.|date=2007-10-04|title=Tolerance to herbivory, and not resistance, may explain differential success of invasive, naturalized, and native North American temperate vines: Resistance and tolerance of invasive vines|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=2|pages=169–178|doi=10.1111/j.1472-4642.2007.00425.x|s2cid=83429134 }}</ref> == Povezane teorije == The ERH is closely related to two other important theories for invasive species success: the [[EICA hypothesis|evolution of increased competitive ability (EICA)]] and novel weapons hypotheses (NWH). EICA asserts that because exotic plants are released from the burden of defending themselves against herbivores in their native range, they evolve to reallocate those resources to traits, such as growth and seed production, that make them more formidable competitors in their introduced range.<ref>{{Cite journal|last1=Blossey|first1=Bernd|last2=Notzold|first2=Rolf|s2cid=15256369|date=1995|title=Evolution of Increased Competitive Ability in Invasive Nonindigenous Plants: A Hypothesis|journal=The Journal of Ecology|volume=83|issue=5|page=887|doi=10.2307/2261425|jstor=2261425|bibcode=1995JEcol..83..887B }}</ref> ERH is an [[Ecology|ecological]] mechanism, while EICA rests on evolutionary adaptation.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Felker-Quinn|first1=Emmi|last2=Schweitzer|first2=Jennifer A.|last3=Bailey|first3=Joseph K.|date=2013|title=Meta-analysis reveals evolution in invasive plant species but little support for Evolution of Increased Competitive Ability (EICA)|journal=Ecology and Evolution|language=en|volume=3|issue=3|pages=739–751|doi=10.1002/ece3.488|pmc=3605860|pmid=23531703 |bibcode=2013EcoEv...3..739F }}</ref> The experimental support for EICA is mixed.<ref>{{Cite journal|last1=Joshi|first1=J.|last2=Vrieling|first2=K.|date=2005-04-28|title=The enemy release and EICA hypothesis revisited: incorporating the fundamental difference between specialist and generalist herbivores: Evolutionary change in invasive ragwort|journal=Ecology Letters|language=en|volume=8|issue=7|pages=704–714|doi=10.1111/j.1461-0248.2005.00769.x}}</ref> For example, ''[[Solidago altissima]]'' plants artificially released from herbivory became more competitive against other plant species.<ref>{{Cite journal|last1=Uesugi|first1=Akane|last2=Kessler|first2=André|date=2013|title=Herbivore exclusion drives the evolution of plant competitiveness via increased allelopathy|journal=New Phytologist|language=en|volume=198|issue=3|pages=916–924|doi=10.1111/nph.12172|pmid=23437810|bibcode=2013NewPh.198..916U |doi-access=free}}</ref> However, a meta-analysis of 30 studies that found evidence of evolutionary shifts in introduced species, showed no indication of a trade-off between herbivore defenses and growth.<ref name=":1" /> The novel weapons hypothesis (NWH) is another perspective on the enemy release hypothesis. Some plants evolve [[Chemical defense|chemical defenses]] to compete in their original range. In their introduced range, the native species are highly vulnerable to these chemicals because they have no prior experience with them, giving the exotic species a competitive advantage.<ref>{{Cite journal|last1=Callaway|first1=Ragan M.|last2=Ridenour|first2=Wendy M.|last3=Laboski|first3=Trevor|last4=Weir|first4=Tiffany|last5=Vivanco|first5=Jorge M.|date=2005|title=Natural selection for resistance to the allelopathic effects of invasive plants|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=93|issue=3|pages=576–583|doi=10.1111/j.1365-2745.2005.00994.x|bibcode=2005JEcol..93..576C |issn=0022-0477|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cappuccino|first1=Naomi|author1-link=Naomi Cappuccino|last2=Arnason|first2=J.Thor|date=2006|title=Novel chemistry of invasive exotic plants|journal=Biology Letters|language=en|volume=2|issue=2|pages=189–193|doi=10.1098/rsbl.2005.0433|issn=1744-9561|pmc=1618907|pmid=17148359}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inderjit|last2=Callaway|first2=Ragan M.|last3=Vivanco|first3=Jorge M.|date=2006|title=Can plant biochemistry contribute to understanding of invasion ecology?|journal=Trends in Plant Science|language=en|volume=11|issue=12|pages=574–580|doi=10.1016/j.tplants.2006.10.004|pmid=17092763 |bibcode=2006TPS....11..574I }}</ref> == Praktične primjene == Konačni argument za ERH leži u uspjehu [[biološko suzbijanje štetočina|biološke kontrole]] nekih invazivnih vrsta, u kojoj se biljojedi ili drugi neprijatelji iz njihovog izvornog okruženja uvode kako bi se suzbio rast populacije u njihovom usvojenom području.<ref>{{Cite journal|last1=Clewley|first1=Gary D.|last2=Eschen|first2=René|last3=Shaw|first3=Richard H.|last4=Wright|first4=Denis J.|date=2012|editor-last=Sheppard|editor-first=Andy|title=The effectiveness of classical biological control of invasive plants|journal=Journal of Applied Ecology|language=en|volume=49|issue=6|pages=1287–1295|doi=10.1111/j.1365-2664.2012.02209.x|bibcode=2012JApEc..49.1287C }}</ref> Na primjer, kada su čuvari okoliša nastojali kontrolirati invazivnu vrstu ''[[Hypericum perforatum]]'' u Sjevernoj Americi, uvezli su bubu ''[[Chrysolina quadrigemina]]'', koja se hrani lišćem, iz njenog izvornog područja u Evropi.<ref>{{Cite book|title=Assessment and Management of Plant Invasions|last=DeLoach|first=C.J.|date=1997|publisher=Springer New York|isbn=978-1-4612-1926-2|editor-last=Luken|editor-first=James O.|location=New York |pages=172–194|chapter=Biological control of weeds in the United States and Canada|oclc=840278263|editor-last2=Thieret|editor-first2=John W.}}</ref> == Reference == {{Reflist}} mo07pdfw8cn52mozo25uwvasrhvgyfm 42600642 42600641 2026-05-21T11:33:54Z Duma 16555 /* Praktične primjene */ 42600642 wikitext text/x-wiki '''Hipoteza o oslobađanju neprijatelja''' je među najčešće predloženim objašnjenjima za dominaciju egzotičnih [[invazivna vrsta|invazivnih vrsta]]. U svom [[areal|izvornom području]] rasprostranjenosti, vrsta je [[koevolucija|koevoluirala]] s [[patogeni]]ma, [[parazit]]ima i [[predator]]ima koji ograničavaju njenu [[Populacija (biologija)|populaciju]]. Kada stigne na novu teritoriju, ostavlja te stare neprijatelje za sobom, dok su oni u njenom unesenom području manje efikasni u ograničavanju populacije unesene vrste. Rezultat je ponekad nekontrolirani rast koji ugrožava [[Autohtone vrste|domaće vrste]] i [[ekosistem]]e. == Objašnjenja uspjeha invazivnih vrsta == Ekolozi su identificirali mnoge potencijalne razloge za uspjeh invazivnih vrsta, uključujući veće stope rasta ili proizvodnju sjemena u odnosu na domaće vrste, agresivnije [[biološko širenje|širenje]], toleranciju na heterogenost okoliša, efikasnije korištenje resursa i [[fenologija|fenološke]] prednosti poput ranije ili duže sezone cvjetanja.<ref>{{Cite journal|last1=Estoup|first1=Arnaud|last2=Guillemaud|first2=Thomas|date=2010-08-13|title=Reconstructing routes of invasion using genetic data: why, how and so what?|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=19|issue=19|pages=4113–4130|doi=10.1111/j.1365-294X.2010.04773.x|pmid=20723048|bibcode=2010MolEc..19.4113E |s2cid=8242098|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Biological invasions|last1=Pysek|first1=Petr|last2=Richardson|first2=David M.|date=2007|publisher=Springer|others=Nentwig, Wolfgang, 1953-|isbn=978-3-540-36920-2|editor-last=Nentwig|editor-first=Wolfgang|volume=193|location=Berlin|pages=97–125|chapter=Traits associated with invasiveness in alient plants: Where do we stand?|oclc=184984594}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van Kleunen|first1=Mark|last2=Weber|first2=Ewald|last3=Fischer|first3=Markus|date=2010|title=A meta-analysis of trait differences between invasive and non-invasive plant species|journal=Ecology Letters|language=en|volume=13|issue=2|pages=235–245|doi=10.1111/j.1461-0248.2009.01418.x|pmid=20002494|bibcode=2010EcolL..13..235V |url=https://kops.uni-konstanz.de/bitstreams/bd1d9b68-039f-4083-a531-34d0f7780090/download}}</ref> Invazivne vrste mogu imati veću [[fenotipska plastičnost|fenotipsku plastičnost]] po pitanju važnih osobina u odnosu na svoje domaće konkurente, što im omogućava da toleriraju veće varijacije u okolišu,<ref>{{Cite journal|last1=Davidson|first1=Amy Michelle|last2=Jennions|first2=Michael|last3=Nicotra|first3=Adrienne B.|date=2011|title=Do invasive species show higher phenotypic plasticity than native species and, if so, is it adaptive? A meta-analysis: Invasive species have higher phenotypic plasticity|journal=Ecology Letters|language=en|volume=14|issue=4|pages=419–431|doi=10.1111/j.1461-0248.2011.01596.x|pmid=21314880|doi-access=}}</ref> ili pokazuju sposobnost brze [[evolucija|evolucije]] kako bi se prilagodile novim uvjetima.<ref>{{Cite journal|last1=Whitney|first1=Kenneth D.|last2=Gabler|first2=Christopher A.|date=2008-04-15|title=Rapid evolution in introduced species, 'invasive traits' and recipient communities: challenges for predicting invasive potential: Evolution and invasion predictions|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=4|pages=569–580|doi=10.1111/j.1472-4642.2008.00473.x|doi-access=free}}</ref> Osim toga, neka staništa, zbog [[remećenje (ekologija)|remećenja]] ili drugih faktora, mogu biti ranjivija na invaziju od drugih.<ref>{{Cite book|title=Ecology of invasive plants: state of the art|last1=Rejmanek|first1=M.|last2=Richardson|first2=David M.|publisher=Blackwell|year=2005|editor-last=Van der Marl|editor-first=E.|location=Oxford, England|pages=332–355|chapter=Plant invasion and the invasibility of plant communities|editor-last2=Franklin|editor-first2=J.}}</ref> Većina egzotičnih vrsta ne postaje invazivna,<ref>{{Cite journal|last1=Williamson|first1=Mark|last2=Fitter|first2=Alastair|date=1996|title=The Varying Success of Invaders|journal=Ecology|language=en|volume=77|issue=6|pages=1661–1666|doi=10.2307/2265769|jstor=2265769|bibcode=1996Ecol...77.1661W }}</ref> a neki autori sugeriraju da one koje to čine predstavljaju ponovljena i veća unošenja koja stvaraju [[pritisak propagula]].<ref>{{Cite journal|last=Simberloff|first=Daniel|date=2009|title=The Role of Propagule Pressure in Biological Invasions|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|language=en|volume=40|issue=1|pages=81–102|doi=10.1146/annurev.ecolsys.110308.120304|s2cid=85842323 |issn=1543-592X}}</ref> Međutim, među mnogim objašnjenjima za uspjeh invazivnih vrsta, hipoteza o oslobađanju neprijatelja ima je najveću podršku.<ref>{{Cite journal|last1=Flory|first1=S. Luke|last2=Clay|first2=Keith|date=2013|editor-last=Thrall|editor-first=Peter|title=Pathogen accumulation and long-term dynamics of plant invasions|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=101|issue=3|pages=607–613|doi=10.1111/1365-2745.12078|bibcode=2013JEcol.101..607F |s2cid=86845671 |issn=0022-0477|doi-access=}}</ref> == Primjenjivost hipoteze o oslobađanju neprijatelja == The enemy release hypothesis (ERH) is most often applied to invasive plants, but there is evidence for its usefulness in other systems, including [[fish]],<ref>{{Cite journal|last1=Sarabeev|first1=Volodimir|last2=Balbuena|first2=Juan Antonio|last3=Morand|first3=Serge|date=2017|title=Testing the enemy release hypothesis: abundance and distribution patterns of helminth communities in grey mullets (Teleostei: Mugilidae) reveal the success of invasive species|journal=International Journal for Parasitology|language=en|volume=47|issue=10–11|pages=687–696|doi=10.1016/j.ijpara.2017.05.006|pmid=28694188}}</ref> [[Amphibian|amphibians]],<ref>{{Cite journal|last1=Marr|first1=Shenandoah R.|last2=Mautz|first2=William J.|last3=Hara|first3=Arnold H.|date=2008|title=Parasite loss and introduced species: a comparison of the parasites of the Puerto Rican tree frog, (Eleutherodactylus coqui), in its native and introduced ranges|journal=Biological Invasions|language=en|volume=10|issue=8|pages=1289–1298|doi=10.1007/s10530-007-9203-0|bibcode=2008BiInv..10.1289M |s2cid=43072717|issn=1387-3547}}</ref> [[Insect|insects]],<ref>{{Cite journal|last1=Aliabadi|first1=Brianna W.|last2=Juliano|first2=Steven A.|title=Escape from gregarine parasites affects the competitive interactions of an invasive mosquito|date=2002|journal=Biological Invasions|volume=4|issue=3|pages=283–297|doi=10.1023/A:1020933705556|pmc=2748405|pmid=19777120 |bibcode=2002BiInv...4..283A }}</ref> and [[Crustacean|crustaceans]].<ref>{{Cite journal|last1=Torchin|first1=Mark E.|last2=Lafferty|first2=Kevin D.|last3=Kuris|first3=Armand M.|date=2001|title=Release from parasites as natural enemies increased performance of a globally introduced marine crab|journal=Biological Invasions|volume=3|issue=4|pages=333–345|doi=10.1023/A:1015855019360|bibcode=2001BiInv...3..333T |s2cid=9445764}}</ref> The ERH assumes that: (1) [[Herbivore|herbivores]], pathogens and parasites suppress plant population growth, (2) these enemies plague native plants more than immigrating non-native species, and (3) non-native plants are able to leverage this advantage into more rapid population growth.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Keane|first1=R|last2=Crawley|first2=MJ|date=2002-04-01|title=Exotic plant invasions and the enemy release hypothesis|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=17|issue=4|pages=164–170|doi=10.1016/S0169-5347(02)02499-0}}</ref> An early study of the flowering plant ''[[Silene latifolia]]'' found that about 60% of its invasive populations in North America were free from herbivory, while 84% of those in its native Europe exhibited damage from at least one herbivore.<ref>{{Cite journal|last=Wolfe|first=Lorne M.|date=2002|title=Why Alien Invaders Succeed: Support for the Escape-from-Enemy Hypothesis|journal=The American Naturalist|language=en|volume=160|issue=6|pages=705–711|doi=10.1086/343872|pmid=18707459|s2cid=205984290|issn=0003-0147}}</ref> A study of almost 500 exotic plant species in the United States found that they were infected by 84% fewer [[Fungus|fungi]] and 24% fewer [[virus]] species than in their native ranges.<ref>{{Cite journal|last1=Mitchell|first1=Charles E.|last2=Power|first2=Alison G.|author2-link=Alison Power|date=2003|title=Release of invasive plants from fungal and viral pathogens|journal=Nature|language=en|volume=421|issue=6923|pages=625–627|doi=10.1038/nature01317|pmid=12571594|issn=0028-0836|bibcode=2003Natur.421..625M|s2cid=4320245}}</ref> And a [[meta-analysis]] covering 15 exotic plant studies found the number of insect herbivores on average to be greater in their native than in their introduced range, with overall damage greater on native plants than on the introduced species.<ref>{{Cite journal|last1=Liu|first1=Hong|last2=Stiling|first2=Peter|date=2006|title=Testing the enemy release hypothesis: a review and meta-analysis|journal=Biological Invasions|language=en|volume=8|issue=7|pages=1535–1545|doi=10.1007/s10530-005-5845-y|bibcode=2006BiInv...8.1535L |s2cid=35919248|issn=1387-3547|citeseerx=10.1.1.453.9744}}</ref> Support for the theory, however, is not universal.<ref>{{Cite journal|last1=Jeschke|first1=Jonathan|last2=Gómez Aparicio|first2=Lorena|last3=Haider|first3=Sylvia|last4=Heger|first4=Tina|last5=Lortie|first5=Christopher|last6=Pyšek|first6=Petr|last7=Strayer|first7=David|date=2012-08-22|title=Support for major hypotheses in invasion biology is uneven and declining|journal=NeoBiota|volume=14|pages=1–20|doi=10.3897/neobiota.14.3435|bibcode=2012NeoBi..14....1J |issn=1314-2488|doi-access=free|hdl=10261/56814|hdl-access=free}}</ref> In some cases, native pathogens, parasites and herbivores present significant biotic resistance to potential invasive species,<ref>{{Cite journal|last1=Parker|first1=Ingrid M.|last2=Gilbert|first2=Gregory S.|date=2007|title=When there is no escape: The effects of natural enemies on native, invasive and non-invasive plants|journal=Ecology|language=en|volume=88|issue=5|pages=1210–1224|doi=10.1890/06-1377|pmid=17536407|bibcode=2007Ecol...88.1210P |s2cid=41013635 |issn=0012-9658}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Maron|first1=John L.|last2=Vila|first2=Montserrat|author-link2=Montserrat Vilà |s2cid=17449132|date=2001|title=When do herbivores affect plant invasion? Evidence for the natural enemies and biotic resistance hypotheses|journal=Oikos|language=en|volume=95|issue=3|pages=361–373|doi=10.1034/j.1600-0706.2001.950301.x|bibcode=2001Oikos..95..361M |issn=0030-1299}}</ref> as do non-native enemies that may have arrived prior to the exotic plant.<ref>{{Cite journal|last1=Powell|first1=Kristin I.|last2=Chase|first2=Jonathan M.|last3=Knight|first3=Tiffany M.|date=2011|title=A synthesis of plant invasion effects on biodiversity across spatial scales|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=98|issue=3|pages=539–548|doi=10.3732/ajb.1000402|pmid=21613145|bibcode=2011AmJB...98..539P |url=https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=bio_facpubs|url-access=subscription}}</ref> Enemy release may be weaker, too, when an exotic species is more closely related to native species in their introduced ranges, making them more likely to share herbivores or pathogens.<ref>{{Cite journal|last1=Hill|first1=Steven Burton|last2=Kotanen|first2=Peter M.|date=2009|title=Evidence that phylogenetically novel non-indigenous plants experience less herbivory|journal=Oecologia|language=en|volume=161|issue=3|pages=581–590|doi=10.1007/s00442-009-1403-0|pmid=19585153|issn=0029-8549|bibcode=2009Oecol.161..581H|hdl=1807/73981|s2cid=12619010|hdl-access=free}}</ref> In a meta-analysis of 19 research studies involving 72 pairs of native and invasive plants, invasive exotic species did not incur less damage than their native counterparts and, in fact, exhibited lower relative growth rates.<ref>{{Cite journal|last1=Chun|first1=Young Jin|last2=Van Kleunen|first2=Mark|last3=Dawson|first3=Wayne|date=2010-06-10|title=The role of enemy release, tolerance and resistance in plant invasions: linking damage to performance: Invasive plants and enemy release|journal=Ecology Letters|volume=13|issue=8|language=en|pages=937–46|doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01498.x|pmid=20545733|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-124238}}</ref> In other cases, invasive success was due not to release from herbivory but greater tolerance of it.<ref>{{Cite journal|last1=Ashton|first1=Isabel W.|last2=Lerdau|first2=Manuel T.|date=2007-10-04|title=Tolerance to herbivory, and not resistance, may explain differential success of invasive, naturalized, and native North American temperate vines: Resistance and tolerance of invasive vines|journal=Diversity and Distributions|language=en|volume=14|issue=2|pages=169–178|doi=10.1111/j.1472-4642.2007.00425.x|s2cid=83429134 }}</ref> == Povezane teorije == The ERH is closely related to two other important theories for invasive species success: the [[EICA hypothesis|evolution of increased competitive ability (EICA)]] and novel weapons hypotheses (NWH). EICA asserts that because exotic plants are released from the burden of defending themselves against herbivores in their native range, they evolve to reallocate those resources to traits, such as growth and seed production, that make them more formidable competitors in their introduced range.<ref>{{Cite journal|last1=Blossey|first1=Bernd|last2=Notzold|first2=Rolf|s2cid=15256369|date=1995|title=Evolution of Increased Competitive Ability in Invasive Nonindigenous Plants: A Hypothesis|journal=The Journal of Ecology|volume=83|issue=5|page=887|doi=10.2307/2261425|jstor=2261425|bibcode=1995JEcol..83..887B }}</ref> ERH is an [[Ecology|ecological]] mechanism, while EICA rests on evolutionary adaptation.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Felker-Quinn|first1=Emmi|last2=Schweitzer|first2=Jennifer A.|last3=Bailey|first3=Joseph K.|date=2013|title=Meta-analysis reveals evolution in invasive plant species but little support for Evolution of Increased Competitive Ability (EICA)|journal=Ecology and Evolution|language=en|volume=3|issue=3|pages=739–751|doi=10.1002/ece3.488|pmc=3605860|pmid=23531703 |bibcode=2013EcoEv...3..739F }}</ref> The experimental support for EICA is mixed.<ref>{{Cite journal|last1=Joshi|first1=J.|last2=Vrieling|first2=K.|date=2005-04-28|title=The enemy release and EICA hypothesis revisited: incorporating the fundamental difference between specialist and generalist herbivores: Evolutionary change in invasive ragwort|journal=Ecology Letters|language=en|volume=8|issue=7|pages=704–714|doi=10.1111/j.1461-0248.2005.00769.x}}</ref> For example, ''[[Solidago altissima]]'' plants artificially released from herbivory became more competitive against other plant species.<ref>{{Cite journal|last1=Uesugi|first1=Akane|last2=Kessler|first2=André|date=2013|title=Herbivore exclusion drives the evolution of plant competitiveness via increased allelopathy|journal=New Phytologist|language=en|volume=198|issue=3|pages=916–924|doi=10.1111/nph.12172|pmid=23437810|bibcode=2013NewPh.198..916U |doi-access=free}}</ref> However, a meta-analysis of 30 studies that found evidence of evolutionary shifts in introduced species, showed no indication of a trade-off between herbivore defenses and growth.<ref name=":1" /> The novel weapons hypothesis (NWH) is another perspective on the enemy release hypothesis. Some plants evolve [[Chemical defense|chemical defenses]] to compete in their original range. In their introduced range, the native species are highly vulnerable to these chemicals because they have no prior experience with them, giving the exotic species a competitive advantage.<ref>{{Cite journal|last1=Callaway|first1=Ragan M.|last2=Ridenour|first2=Wendy M.|last3=Laboski|first3=Trevor|last4=Weir|first4=Tiffany|last5=Vivanco|first5=Jorge M.|date=2005|title=Natural selection for resistance to the allelopathic effects of invasive plants|journal=Journal of Ecology|language=en|volume=93|issue=3|pages=576–583|doi=10.1111/j.1365-2745.2005.00994.x|bibcode=2005JEcol..93..576C |issn=0022-0477|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cappuccino|first1=Naomi|author1-link=Naomi Cappuccino|last2=Arnason|first2=J.Thor|date=2006|title=Novel chemistry of invasive exotic plants|journal=Biology Letters|language=en|volume=2|issue=2|pages=189–193|doi=10.1098/rsbl.2005.0433|issn=1744-9561|pmc=1618907|pmid=17148359}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inderjit|last2=Callaway|first2=Ragan M.|last3=Vivanco|first3=Jorge M.|date=2006|title=Can plant biochemistry contribute to understanding of invasion ecology?|journal=Trends in Plant Science|language=en|volume=11|issue=12|pages=574–580|doi=10.1016/j.tplants.2006.10.004|pmid=17092763 |bibcode=2006TPS....11..574I }}</ref> == Praktične primjene == Konačni argument za ERH leži u uspjehu [[biološko suzbijanje štetočina|biološke kontrole]] nekih invazivnih vrsta, u kojoj se biljojedi ili drugi neprijatelji iz njihovog izvornog okruženja uvode kako bi se suzbio rast populacije u njihovom usvojenom području.<ref>{{Cite journal|last1=Clewley|first1=Gary D.|last2=Eschen|first2=René|last3=Shaw|first3=Richard H.|last4=Wright|first4=Denis J.|date=2012|editor-last=Sheppard|editor-first=Andy|title=The effectiveness of classical biological control of invasive plants|journal=Journal of Applied Ecology|language=en|volume=49|issue=6|pages=1287–1295|doi=10.1111/j.1365-2664.2012.02209.x|bibcode=2012JApEc..49.1287C }}</ref> Na primjer, kada su čuvari okoliša nastojali kontrolirati invazivnu vrstu ''[[Hypericum perforatum]]'' (kantarion) u Sjevernoj Americi, uveli su bubu vrste ''[[Chrysolina quadrigemina]]'', koja se hrani lišćem, iz njenog izvornog područja u Evropi.<ref>{{Cite book|title=Assessment and Management of Plant Invasions|last=DeLoach|first=C.J.|date=1997|publisher=Springer New York|isbn=978-1-4612-1926-2|editor-last=Luken|editor-first=James O.|location=New York |pages=172–194|chapter=Biological control of weeds in the United States and Canada|oclc=840278263|editor-last2=Thieret|editor-first2=John W.}}</ref> == Reference == {{Reflist}} ap2keg50eqys3m6csihnbqzloj7ee2q 10 253213 42600530 1748782 2026-05-20T15:18:19Z Edgar Allan Poe 29250 42600530 wikitext text/x-wiki [[File:Steady2.svg|{{{size|11px}}}|alt={{{1|Steady}}}|link=|{{{1|Steady}}}]]<noinclude> == Povezano == * {{tl|Rast}} * {{tl|Pad}} [[Kategorija:Slikovni šabloni]] </noinclude> jxrn23ci50ti55sl9gowu0svo71ily9 0 257502 42600579 42600001 2026-05-20T21:28:25Z Alekol 2231 /* Maj/Svibanj */ 42600579 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: ♞ [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[17. 5.]] - Ukrajinski dronovi gađaju ciljeve u Moskvi i Bjelgorodu, kao odgovor na jak ruski napad. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. == Predviđeni događaji == * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu. * 11. 6. - 19. 7. - FIFA Svetski kup u Severnoj Americi. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]], u sh. krajevima prekriveno preko 90% diska<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref>. * [[4. 10.]] - Izbori u BiH. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * jesen? - Vanredni izbori u Srbiji? == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] 9pqe0n6xu9fa93p9c7jva13krl0qd1u 0 258987 42600558 42396675 2026-05-20T18:32:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600558 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Dudley | ime_genitiv = | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Dudley_Town_Centre.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Centar grada | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =52 | širina-minute =30 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =2 | dužina-minute =5 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Spisak država|država]] | lokacija_info ={{flag|UK}} | lokacija1_ime =[[Engleske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Zapadni Midlands]] | lokacija2_ime =[[Metropolitanska grofovija]] | lokacija2_info =[[Zapadni Midlands (grofovija)|Zapadni Midlands]] | lokacija3_ime =[[Metropolitanski borough]] | lokacija3_info =[[Dudley (borough)|Dudley]] | površina_bilješke = | površina_ukupna = 23.348 [[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_godina =[[2014]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =82,340<ref name=mam/> | stanovništvo_gustoća =3,526.7 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire = 312.925<ref name=brit/> | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | vremenska_zona =[[UTC+0]] | utc_pomak =+1 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST =DY1 – DY3 | poštanski_broj =01384, 0121, 01902 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Engleska | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Dudley na karti Engleske | bilješke = }} '''Dudley''' je [[grad]] od 82,340<ref name=mam>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/php/uk-england-westmidlands.php | title =United Kingdom: West Midlands | accessdate = 02. 12. 2016. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> stanovnika u sredini [[Engleska|Engleske]].<ref name=brit/> On je [[glavni grad|administrativni centar]] [[Metropolitanski borough|metropolitanskog borougha]] [[Dudley (borough)|Dudley]] od 312.925 stanovnika<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.britannica.com/place/Dudley-metropolitan-borough-England | title =''Dudley'' | accessdate = 03. 12. 2016 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref>, i dio [[konurbacija|konurbacije]] [[Midlandton]] u kojoj živi preko 2 284 093 stanovnika.<ref name=pdf>{{cite web |url = http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-trends/regional-trends/regional-trends--july-2011-edition/portrait-of-the-west-midlands.pdf |title = ''Portrait of the West Midlands'' |publisher = ONS |language = engleski |accessdate = 03. 12. 2016 |archive-date = 2015-09-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150930204416/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-trends/regional-trends/regional-trends--july-2011-edition/portrait-of-the-west-midlands.pdf |url-status = dead }}</ref> Mnogi ga smatraju neformalnom [[glavni grad|prijestolnicom]] [[Regija|regije]] [[Black Country]]. == Geografija == Dudley leži u sredini [[Dudley (borough)|Borougha Dudley]], između [[Birmingham]]a (16.9 [[km]]) i [[Wolverhampton]]a (9.7 [[km]]). Nekad je bio dio [[historija|historijske]] [[Engleski County|grofovije]] [[Warwickshire]].<ref name=brit/> Poznat je po [[brdo|brdu]] - Castle Hill, na kom se nalaze ruine [[Sasi|saksonske]] i [[norman]]ske [[fortifikacija|utvrde]], a od [[1935]]. [[zoološki vrt]].<ref name=brit/> == Pobratimski gradovi == *{{flag|UK}}, [[Fort William, Škotska|Fort William]] *{{flag|Njemačka}}, [[Bremen]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dudley, West Midlands}} * [http://www.dudley.gov.uk/# Dudley Metropolitan Borough Council] {{en}} [[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Zapadni Midlands (grofovija)]] 00qlet2021zqce62i2tg2vz8976fjyd 0 274048 42600567 42396698 2026-05-20T19:18:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600567 wikitext text/x-wiki {{Politička partija 4 | ime = Srpski pokret Dveri | izvorno_ime = | bojakod = royalblue | logo = Logo Dveri.png | veličina = 250px | logo_opis = | predsednik = | lider = | vođa1_titula = Predsednik | vođa1_ime = [[Boško Obradović]] | vođa2_titula = | vođa2_ime = | vođa3_titula = | vođa3_ime = | sekretar = | portparol = | osnivač = [[Boško Obradović]] | koalicija = | slogan = Za život Srbije | osnovana = [[Savindan]]<br>[[27. januar]] [[1999]]. | raspuštena = | prethodne stranke = | naslednik = | sedište = Višegradska 6, 11000 Beograd | država = {{zastava|Srbija}} | vrsta_teritorije = | naziv_teritorije = | novine = Dveri srpske | mladi ogranak = | studentsko krilo = | broj_članova = | broj_članova_godina = | ideologija = {{ubl|class=nowrap |[[Srpski nacionalizam]]<ref>{{cite web |title=Serbia |work=Boško Obradović mandataru: Sve radite po starom, Dveri će glasati protiv izbora Vlade |accessdate=10 August 2016 |url=http://beta.rs/vesti/politika-vesti-srbija/38843-bosko-obradovic-mandataru-sve-radite-po-starom-dveri-ce-glasati-protiv-izbora-vlade |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518161302/https://beta.rs/vesti/politika-vesti-srbija/38843-bosko-obradovic-mandataru-sve-radite-po-starom-dveri-ce-glasati-protiv-izbora-vlade |dead-url=yes }}</ref><ref name="09659.pdf"/><ref name="PEE"/><ref name="New Nationalism"/> |Desni [[populizam]]<ref>{{Cite web |title=The Dveri Movement Through a Discursive Lens: Serbia's Contemporary Right-Wing Nationalism|accessdate=13 December 2018|url=https://www.researchgate.net/publication/316601698_The_Dveri_Movement_Through_a_Discursive_Lens_Serbia's_Contemporary_Right-Wing_Nationalism}}</ref><ref>{{Cite book |first=Gianluca |last=Passarelli |title=The Presidentialisation of Political Parties in the Western Balkans|publisher=Springer |year=2018 |page=60}}</ref><ref>{{Cite web |title=Desni populisti i ekstremisti u Europi |accessdate=13 December 2018|url=https://www.dw.com/hr/desni-populisti-i-ekstremisti-u-europi/a-19224332}}</ref> |[[Evroskepticizam]]<ref name="New Nationalism">{{cite web|author=Ljubomir Delevic|title=Introduction to nationalism in Serbia|date=6 November 2013|accessdate=18 March 2019|url=http://your-art.sk/?p=1796|website=your-art.sk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europeanbusinessreview.eu/page.asp?pid=1494|title=Anti-EU nationalist parties gain foothold in new Serbian parliament after election recount|accessdate=6 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europost.bg/article?id=16625|title=Pro-EU ruling party wins in Serbia|accessdate=29 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202014421/http://www.europost.bg/article?id=16625|archive-date=2 February 2017|url-status=dead|archivedate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202014421/http://www.europost.bg/article?id=16625|deadurl=yes}}</ref> |[[Eko-nacionalizam]]<ref name="promenasistema">{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/09/25/58809/proglas-srpskog-pokreta-dveri-promena-sistema-sigurnost-za-sve/|title=Проглас Српског покрета Двери – ПРОМЕНА СИСТЕМА – СИГУРНОСТ ЗА СВЕ!|date=2020-08-25|access-date=2020-12-14|archive-date=2021-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108142238/https://dveri.rs/2020/09/25/58809/proglas-srpskog-pokreta-dveri-promena-sistema-sigurnost-za-sve/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/11/17/60193/sta-dveri-rade-po-pitanju-gorucih-ekoloskih-problema-u-cacku-1-deo/|title=Шта Двери раде по питању горућих еколошких проблема у Чачку – 1.део|language=Serbian|website=dveri.rs|date=November 17, 2020|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207034648/https://dveri.rs/2020/11/17/60193/sta-dveri-rade-po-pitanju-gorucih-ekoloskih-problema-u-cacku-1-deo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/11/21/60285/dveri-nis-gradani-na-zboru-zahtevali-opoziv-odluke-o-seci-kedrova-na-bulevaru-nemanjica/|title=Двери Ниш: Грађани на Збору захтевали опозив одлуке о сечи кедрова на Булевару Немањића|language=Serbian|website=dveri.rs|date=November 21, 2020|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206234055/https://dveri.rs/2020/11/21/60285/dveri-nis-gradani-na-zboru-zahtevali-opoziv-odluke-o-seci-kedrova-na-bulevaru-nemanjica/|url-status=dead}}</ref> |[[Konzervativizam]]<ref name="dveri.rs">{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/09/25/58819/bosko-obradovic-pravimo-pokret-za-promenu-sistema/|title=Бошко Обрадовић: Правимо Покрет за промену система|date=2020-09-25|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029075549/https://dveri.rs/2020/09/25/58819/bosko-obradovic-pravimo-pokret-za-promenu-sistema/|url-status=dead}}</ref><ref name="dveriuops"/> |[[Kršćanska desnica]]<ref name="09659.pdf">{{citation|author=Jovo Bakic|title=Right-Wing Extremism in Serbia|quote=It is reasonable to assume that the Serbian Radical Party lost some of its votes to Dveri, a highly conservative but not, or at least not yet, a far-right ideological and political movement, instead espousing a turn-of-the-twen- tieth-century conservatism much like Joseph de Maistre’s. This movement evidently enjoys the support of the more conservative parts of the Serbian Orthodox Church (SPC) and expressly rejects the fascist tradition, anti-Semitism and the use of violence to achieve ideological aims. It does, however, foster extreme conservatism, promoting the family as the most important social institution and advocating a religious-moralistic outlook. As one might expect, this movement fosters an explicitly homophobic position, evident in its organisation of Family Walks on the day before the Pride Parade; but it does not incite its supporters to physically assault the LGBT population. Following the Russian model, in 2012 it called on the government to ban the Parade for the next 100 years. Serbian nationalism and anti-globalisation (expressed in an anti-American orientation and a reserved attitude to the EU) are clearly important components of Dveri ideology so that one can say that it exhibits certain symptoms of the far right but these are not sufficient to classify the movement as such.|date=February 2013|accessdate=18 March 2019|url=https://library.fes.de/pdf-files/id-moe/09659.pdf|publisher=Friedrich Ebert Stiftung}}</ref><ref name="PEE">{{cite web|url=http://www.parties-and-elections.eu/serbia.html|title=Serbia|website=Parties and Elections in Europe|first=Wolfram|last=Nordsieck|year=2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200610162258/http://www.parties-and-elections.eu/serbia.html|archivedate=10 June 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="New Nationalism"/> |[[Hrišćanska demokratija]]<ref name="promenasistema"/><ref name="dveri.rs"/> |[[Protivljenje imigraciji]]<ref>{{cite journal|last1=Günay|first1=Cengiz|title=Understanding Transit Asylum Migration: Evidence from Serbia |journal=International Migration |date=February 2016|volume=54|issue=4|doi=10.1111/imig.12237 | issn=0020-7985 }}</ref><ref>{{Cite book |first1=Sebastian |last1=Goll |first2=Martin |last2=Mlinarić |first3=Johannes |last3=Gold |title=Minorities under Attack, Othering and Right-Wing Extremism in Southeast European Societies|publisher=Harrassowitz Verlag |year=2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/11/18/60247/dveri-vojvodine-migranti-u-presevo-migranti-iz-preseva/|title=Мигранти у Прешево, мигранти из Прешева!|language=Serbian|date=November 18, 2020|website=dveri.rs|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133142/https://dveri.rs/2020/11/18/60247/dveri-vojvodine-migranti-u-presevo-migranti-iz-preseva/|url-status=dead}}</ref>}}'''Povijesni''' :<br>{{nowrap|{{•}}[[Društveni konzervativizam]]<ref name="09659.pdf"/><ref name="New Nationalism">{{cite web|author=Ljubomir Delevic|title=Introduction to nationalism in Serbia|date=6 November 2013|accessdate=18 March 2019|url=http://your-art.sk/?p=1796|website=your-art.sk}}</ref><br>{{•}}[[Protekcionizam]]<br>{{•}}[[Protuzapadni osjećaj]]<ref name="09659.pdf"/><ref name="New Nationalism"/><br>{{•}}[[Rusofilstvo]]<ref name="09659.pdf"/>}} | pozicija = [[Desnica]]<ref name="dveriuops">{{cite web|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a626701/Dveri-won-t-join-United-Opposition-of-Serbia-party-official-says.html|title=Dveri won’t join United Opposition of Serbia, party official says|date=August 5, 2020|publisher=N1|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030160926/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a626701/Dveri-won-t-join-United-Opposition-of-Serbia-party-official-says.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2020/02/18/right-wing-serbian-party-launches-anti-immigration-campaign/|title=Right-wing Serbian Party Launches Anti-Immigration Campaign|date=February 18, 2020|publisher=Balkan Insight}}</ref><ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/016bbd9390f598faf76695cec047f59d|title=Serbian president calls right-wing group 'fascist' after clash|date=May 8, 2020|publisher=[[Associated Press]]}}</ref><br>'''Početna''' :<br>[[Ekstremna desnica]]<ref name="balkan">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/serbia-s-far-right-dveri-readies-for-elections|title=Serb Far-Right Group Prepares Poll Debut|last=Barlovac|first=Bojana|date=26 August 2011|publisher=Balkan Insight|accessdate=6 February 2014}}</ref><ref name="b92 (2011)">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2011&mm=08ⅆ=23&nav_id=76044|title=Right wing movement to take part in elections|date=23 August 2011|publisher=[[B92]]|accessdate=7 February 2014}}</ref> | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srbije]] | broj_mandata = {{Politička partija/mandati|0|250|#004878}} | skupština2 = [[Skupština Autonomne Pokrajine Vojvodine]] | broj_mandata2 = {{Politička partija/mandati|0|120}} | skupština3 =[[Lokalna samouprava|Lokalne skupštine]] | broj_mandata3 = {{Politička partija/mandati|46|6612}} | međunarodno_članstvo = | evropsko_članstvo = | grupa_u_Evropskom_parlamentu= | boje = crvena, plava i bela | internet_stranica = http://www.dverisrpske.com/sr-CS/ | napomena = }} '''Srpski sabor Dveri''', opšte poznat kao '''Dveri''', je parlamentarna [[politička stranka]] <ref>{{Cite web |title=Izvod iz registra političkih stranaka. |url=http://www.mduls.gov.rs/doc/dokumenta/pstranke/IZVOD%20IZ%20REGISTRA-151103.pdf |access-date=2015-11-05 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022946/http://www.mduls.gov.rs/doc/dokumenta/pstranke/IZVOD%20IZ%20REGISTRA-151103.pdf |dead-url=yes }}</ref> i [[udruga|udruženje građana]] <ref>{{Cite web |title=Izvod iz registra udruženja |url=http://pretraga.apr.gov.rs/AssociationWebSearch/AssociationBusinessData.aspx?beid=3281257&rnd=E33EB5254A259764220C250CBDE0B912166CB10C |access-date=2015-11-05 |archive-date=2014-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512223538/http://pretraga.apr.gov.rs/AssociationWebSearch/AssociationBusinessData.aspx?beid=3281257&rnd=E33EB5254A259764220C250CBDE0B912166CB10C |dead-url=yes }}</ref> čiji se stavovi zasnivaju na [[Svetosavlje|svetosavskom]] i [[Srpski nacionalizam|srpskom nacionalizmu]], [[Evroskepticizam|evroskepticizmu]] i [[Antiglobalistički pokret|antiglobalizmu]], a sama delatnost na izdavanju časopisa ''Dveri srpske'' <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dverisrpske.com/sh-CS/rtv/casopis-dveri-srpske/ |access-date=2015-11-05 |archive-date=2018-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715182008/http://www.dverisrpske.com/sh-CS/rtv/casopis-dveri-srpske }}</ref> kao glavnog stožera pokreta, kao i u učestvovanju i pokretanju socijalnih, humanitarnih <ref>{{cite web |author=subotica.com |url=http://www.subotica.com/vesti/7-7358/drustvo/humanitarna-pomoc-za-porodicu-sarovic/ |title=Humanitarna pomoć za porodicu Šarović |4=(Vesti - 17.05.2011) |publisher=Subotica |date=17. 5. 2011. |accessdate=1. 5. 2012. |archive-date=2011-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830154007/http://www.subotica.com/vesti/7-7358/drustvo/humanitarna-pomoc-za-porodicu-sarovic/ |dead-url=yes }}</ref> akcija i tribina u [[Srbija|Srbiji]], [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] u [[BiH]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Ta se organizacija protivila rezoluciji koju je [[Narodna skupština Srbije]] donela marta 2010, u kojoj je osuđen [[srebrenički masakr]], koji su 1995. u istočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] navodno i nedokazano počinile snage Srba,<ref name="b92">[http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2011&mm=08&dd=23&nav_id=76044 Right wing movement to take part in elections]</ref> a takođe se snažno protive nezakonite [[Nezavisnost Kosova|nezavisnosti Kosova]]. Dobro je poznat i njihov stav prema [[Homoseksualnost|homoseksualcima]].<ref name="balkan"/> Oktobra 2010. održana je prva [[parada ponosa]] u Beogradu, u kojoj se vecina gradjana Beograda suprostavljali toj paradi. Među organizatorima anti-gay protesta bile su i Dveri, a jedan od njihovih članova izjavio je časopisu ''[[The Economist]]'' da njihov protest predstavlja svojevrsnu "odbranu porodice i budućnosti srpskog naroda"<ref name="economist2010">{{cite news|url=http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2010/10/belgrades_gay_pride_riots|title=Hate in Belgrade |publisher=The Economist}}</ref> Avgusta 2011, tokom priprema za novu paradu ponosa u Beogradu, Plašeći se naroda, vlasti su na kraju odlučile da ne dozvole održavanje parade ponosa, što su kritikovale zapadne grupe za [[ljudska prava]], među njima i [[Amnesty International]]. Vladan Glišić, jedan od vođa Dveri, pozvao je septembra 2012. na proglašenje "stogodišnje zabrane" parade ponosa u Beogradu, rekavši da taj događaj predstavlja "promociju totalitarne i destruktivne ideologije" te optuživši [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističku partiju Srbiju]], jednu od vladajućih partija, da je podlegla "gay lobiju".<ref name="b92-sep12">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2012&mm=09&dd=27&nav_id=82384|title=Socialists described as having "strong gay lobby”}}</ref> Od [[2011]]. Dveri deluju i politički pod nazivom ''Pokret za život Srbije''. == Naziv == Srpski sabor Dveri ima status [[Politička stranka|političke stranke]], dok su ''Dveri srpske'' periodični časopis koje ova politička stranka izdaje. Pošto su predstavnici Srpskog sabora Dveri izjavili da izlaze na izbore kao nezavisna lista, počela je delovati i nova politička organizacija pod nazivom ''Pokret za život Srbije'', koja je imala statusom udruženja građana. Tako je stvoren novi integrisani medijski sistem pod nazivom ''Dveri — Pokret za život Srbije''. == Aktivnosti == Srpski sabor Dveri je organizacija proistekla iz časopisa ''Dveri srpske'' osnovanog na [[Savindan]] [[1999]]. godine kao glasilo studenata srbistike [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkog fakulteta]] u [[Beograd]]u. Dveri su tada postojale samo kao istoimeni časopis studenata, da bi zatim to postao pokret. Istaknuti članovi su [[Boško Obradović]] i [[Vladan Glišić]]. Srpski sabor Dveri je 2009. izrazio želju da organizuje [[Porodična šetnja u Beogradu|Porodičnu šetnju]] kao odgovor na najavljeno organizovanje [[Beogradska parada ponosa|gej parade u Beogradu]]. Dana [[24. mart]]a [[2009]]. organizovao je komemorativni skup u [[Centar Sava|Sava centru]], posvećen žrtvama [[NATO bombardovanje SRJ|NATO agresije na Jugoslaviju]] 1999. Dveri su [[2010]]. podnele zahtev [[Osnovni sud|Osnovnom]] i [[Viši sud|Višem sudu]] u Beogradu u kojem su tražili da im se na osnovu ''Zakona o pristupu informacijama od javnog značaja'' dostavi broj pritvorenika u pritvorskim jedinicama [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije]]. Takođe su podneli tužbu protiv autora i saradnika emisije ''Insajder''. Organizovale su [[Porodična šetnja u Beogradu|Porodičnu šetnju u Beogradu]] [[9. oktobar|9. oktobra]] 2010, dan pre zakazane gej parade. Na skup se odazvalo, prema policijskoj proceni, između 5.000 i 10.000 građana.<ref>{{cite web |url=http://srb.time.mk/read/152defcdbd/69130230d8/index.html |title=srb.time.mk |publisher=srb.time.mk |date= |accessdate=11. 2. 2013. }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Srpski sabor Dveri je [[12. maj]]a [[2011]]. organizovao tribinu na [[Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Mašinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]] sa temom ''Projekat Srbija'', odnosno razvoju i uticaju [[popularna kultura|pop kulture]] na omladinu u [[Srbija|Srbiji]]. Na tribini su govorili i članovi grupe [[Beogradski sindikat]]: [[Aleksandar Protić]], [[Feđa Dimović]] i [[Boško Ćirković]]. == Promovisanje kreacionizma == Srpski sabor Dveri je organizovao nekoliko okruglih stolova o [[Poljoprivreda|poljoprivredi]], [[privreda Srbije|ekonomiji Srbije]] i spoljnoj politici. Nekoliko su puta na svoje tribine i emisije dovodile [[kreacionizam|kreacionistu]] [[Miroljub Petrović|Miroljuba Petrovića]]. Pored toga, na sajtu Dveri se hostuju emisije radija "Atlantis Ultra", voditeljke Biljane Đorović, čiji je česti gost [[Velimir Abramović]], Slađana Velkov i [[Boris Malagurski]]. Teme emisija su [[teorije zavere o sletanju na Mesec|poricanje sletanja na Mesec]], [[HAARP]], [[genetički modifikovana hrana|genetski modifikovana hrana]] i [[novi svetski poredak]]. == Politički angažman == Na konferenciji za novinare održanoj [[10. februar]]a [[2011]]. godine Srpski sabor Dveri je objavio ulazak u politiku, i izlazak na sledeće parlamentarne izbore.<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2011/januar-septembar/nase-vesti/Кonferencija-za-medije.php |title=Dveri izlaze na izbore kao nezavisna lista |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/Politika/840762/Dveri+izlaze+na+slede%C4%87e+izbore.html |title=RTS: Dveri izlaze na sledeće izbore |language={{sr icon}} |publisher=Rts.rs |date= |accessdate = 1. 5. 2012.}}</ref> Dveri su na konferenciji najavile izlazak na parlamentarne izbore pod nazivom ''Pokret za život Srbije'', u koji nameravaju da uključe i ostale patriotske pokrete u Srbiji. Do 2013, Dveri su otvorile predstavništva (zvanično ''kancelarije'') u beogradskim opštinama, kao i u šezdeset i šest opština van Grada Beograda. Beogradke opštine u kojima njihove kancelarije trenutno postoje jesu [[Gradska opština Stari grad (Beograd)|Stari Grad]], [[Zemun]], [[Gradska opština Rakovica|Rakovica]], [[Gradska opština Čukarica|Čukarica]], [[Voždovac]], [[Gradska opština Zvezdara|Zvezdara]], [[Gradska opština Palilula (Beograd)|Palilula]], [[Gradska opština Savski venac|Savski venac]], [[Gradska opština Novi Beograd|Novi Beograd]], [[Gradska opština Vračar|Vračar]], [[Obrenovac]], [[Grocka]], [[Gradska opština Mladenovac|Mladenovac]], [[Lazarevac]], [[Barajevo]] i [[Surčin]], dok ostalih šezdeset i šest opština po datumu otvaranja od najranije do najkasnije otvorene predstavljaju [[Mionica]], [[Prijepolje]], [[Кraljevo]], [[Čačak]], [[Кruševac]], [[Jagodina]], [[Požarevac]], [[Petrovac na Mlavi]], [[Novi Sad]], [[Zrenjanin]], [[Vrbas]], [[Inđija]], [[Кula (grad)|Кula]], [[Nova Pazova]], [[Sombor]], [[Niš]], [[Кnjaževac]], [[Žitorađa]], [[Pirot]], [[Lapovo]], [[Raška]], [[Ruma]], [[Pančevo]], [[Sremski Кarlovci]], [[Odžaci]], [[Lovćenac]], [[Apatin]], [[Bačka Palanka]], [[Sjenica]], [[Loznica]], [[Vranje]], [[Leskovac]], [[Senta]], [[Bač]], [[Smederevo]], [[Novi Pazar]], [[Šabac]], [[Sremska Mitrovica]], [[Кragujevac]], [[Velika Plana]], [[Ćuprija (grad)|Ćuprija]], [[Vlasotince]], [[Paraćin]], [[Zaječar]], [[Prokuplje]], [[Valjevo]], [[Guča]] (predstavništvo za ceo predeo [[Dragačevo|Dragačeva]] i opštinu [[Lučani]]), [[Vršac]], [[Bajina Bašta]], [[Aranđelovac]], [[Užice]], [[Aleksinac]], [[Požega]], [[Vrnjačka Banja]], [[Arilje]], [[Gornji Milanovac]], [[Aleksandrovac]], [[Bor (grad)|Bor]], [[Leposavić]], [[Кladovo]], [[Lebane]], [[Majdanpek]], [[Smederevska Palanka]], [[Medveđa]], [[Кoceljeva]] i [[Кnić]].<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-u-vasoj-blizini/spisak-kancelarija.php |title=Spisak kancelarija Dveri |language={{sr icon}} |publisher=www.dverisrpske.com |date= |accessdate=7. 1. 2013. |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022014510/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-u-vasoj-blizini/spisak-kancelarija.php }}</ref> == Izbori 2012. == Dveri su učestvovale na [[izbori za narodne poslanike Republike Srbije 2012.|parlamentarnim]], lokalnim i [[izbori za predsednika Srbije 2012.|predsedničkim izborima]], sa listom „Dveri, za život Srbije“ [[6. maj]]a [[2012]]. godine. === Predizborna kampanja === Pre raspisivanja sveopštih izbora [[2012]]. godine, Dveri su održale veliki skup u [[Dom sindikata (Beograd)|Domu sindikata]] [[11. februar]]a [[2011]]. godine. Zatim je održan i jedan skup u [[Niš]]u. Dveri su svoju predizbornu kampanju zvanično započele u [[Orašac (Aranđelovac)|Orašcu]], na mestu na kojem je podignut [[Prvi srpski ustanak]] [[1804]]. godine pod vođstvom vožda [[Кarađorđe Petrović|Кarađorđa]]. U sledećih nekoliko meseci, Dveri su obišle veće gradove u [[Srbija|Srbiji]] na svom „Dveromobilu“ — automobilu koji je bio restauriran i osposobljen da služi kao tribina za potrebe javnih skupova na otvorenom. Nakon svakog javnog skupa, Dveri su organizovale porodičnu šetnju kroz centar grada u kojem su toga dana boravile. Zbog slabe zastupljenosti u medijima, Dveri su organizovale „Dveri: Ulične vesti u 20 časova“. Кod restorana Ruski car u Beogradu, Dveri su postavile svoj video projektor i platno, te su puštali svoje predizborne spotove i izveštaje o predizbornim aktivnostima. Završnu konvenciju Dveri su održale [[3. maj]]a 2012. godine u [[Кraljevo|Кraljevu]]. === Podrška intelektualaca === Tokom predizborne kampanje, neki srpski intelektualci iz [[Srbija|Srbije]], [[Republika Srpska|Republike Srpske]], [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Dijaspora|dijaspore]], uputili su pisma ili su na konferencijama za medije dali podršku Dverima. Među njima su bili: * Dr [[Smilja Avramov]], profesor i pravnik<ref name="Podrška">{{cite web |url=http://dverisrpske.com/sr-CS/multimedija/video-zapisi/promofilmovi/podrska-intelektualaca-dverima.php |title=Podrška intelektualaca Dverima |publisher=Dverisrpske.com |date=31. 12. 2011. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2013-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114448/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/multimedija/video-zapisi/promofilmovi/podrska-intelektualaca-dverima.php }}</ref> * Dr [[Кosta Čavoški]], profesor prava i akademik<ref name="Podrška"/> * [[Ljiljana Čolić]], bivši ministar prosvete Republike Srbije<ref name="Podrška"/> * Dr Mila Alečković, antropolog<ref name="Podrška"/> * Dr Milo Lompar, profesor [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkog fakulteta]]<ref name="Podrška"/> * Dr [[Jasmina Vujić]], Univerzitet Berkli<ref name="Podrška"/> * [[Dobrica Erić]], književnik<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2012/jun/dobrica-eric-vreme-dveri-tek-dolazi.php |title=Dobrica Erić: Vreme Dveri tek dolazi |publisher=Dverisrpske.com |date=14. 6. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020090604/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2012/jun/dobrica-eric-vreme-dveri-tek-dolazi.php }}</ref> * [[Predrag Dragić|Predrag Dragić Кijuk]], [[pisac|književnik]]<ref name="Podrška"/> === Politička podrška === Podršku Dverima za učešće na opštim izborima 2012. godine dali su: * Dane Čanković, predsednik Srpskog narodnog pokreta Izbor je naš<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/dane-cankovic-podrzao-dveri.php |title=SNP Izbor je naš:Podrška Dverima |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614090109/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/dane-cankovic-podrzao-dveri.php }}</ref> * Sabor Кrajiških Srba<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/sabor-krajiskih-srba-podrzao-dveri.php |title=Sabor Кrajiških Srba podržao Dveri |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709054614/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/sabor-krajiskih-srba-podrzao-dveri.php }}</ref> * Otac Кirilo Hilandarac<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/duhovnik-manastira-hilandar-podrzao-dveri.php |title=Duhovnik manastira Hilandar podržao Dveri |publisher=Dverisrpske.com |date=28. 4. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702152026/http://dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/duhovnik-manastira-hilandar-podrzao-dveri.php }}</ref> * Srpski nacionalni savjet Crne Gore<ref>[http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-crne-gore-podrzali-dveri.phpSrbi iz Crne Gore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230510185854/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-crne-gore-podrzali-dveri.phpSrbi |date=2023-05-10 }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> * Udruženje Srba „Nemanja"<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/udrzenje-srba-nemanja-iz-bilefelda-podrzalo-dveri.php |title=Udruženje Srba „Nemanja“ iz Bilefelda podržalo Dveri |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709053543/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/udrzenje-srba-nemanja-iz-bilefelda-podrzalo-dveri.php }}</ref> * SD „Zadužbina“ Ljubljana<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-slovenije-podrzali-dveri.php |title=Srpsko društvo „Zadužbina“ iz Ljubljane uputilo pismo podrške Dverima! |publisher=Dverisrpske.com |date=26. 4. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702152333/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-slovenije-podrzali-dveri.php }}</ref> === Rezultati izbora === * Na parlamentarnim izborima osvojili su 4,37 odsto glasova, i nedostajalo im je 0,63 odsto glasova za prelazak cenzusa.<ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/1950/Izbori+2012/1097284/Raspodela+mandata+u+parlamentu.html |title=RTS :: Raspodela mandata u parlamentu |language={{sr icon}} |publisher=Rts.rs |date= |accessdate = 11. 2. 2013.}}</ref> * Na pokrajinskim izborima u [[Vojvodina|Vojvodini]], Dveri su učestvovale pod listom „Za Srpsku Vojvodinu“, i sa osvojenih 4,56 odsto glasova, nisu uspele da pređu cenzus za pokrajinski parlament.<ref>[http://www.pik.skupstinavojvodine.gov.rs/Strana.aspx?s=rezultati2012p Rezultati izbora za poslanike u Skupštinu Autonomne Pokrajine Vojvodine po proporcionalnom izbornom sistemu održanih 6. maj 2012. godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423130512/http://www.pik.skupstinavojvodine.gov.rs/Strana.aspx?s=rezultati2012p |date=2015-04-23 }}, Pokrajinska izborna komisija</ref> * U prvom krugu predsedničkih izbora, [[Vladan Glišić]] (kandidat koga su predložile Dveri) je osvojio 2,7 odsto glasova.<ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/1950/Izbori+2012/1097172/Tadi%C4%87+i+Nikoli%C4%87+u+drugom+krugu.html |title=RTS :: Tadić i Nikolić u drugom krugu |language={{sr icon}} |publisher=Rts.rs |date= |accessdate = 11. 2. 2013.}}</ref> * Na lokalnim izborima, Dveri su prešle cenzus u: [[Novi Sad|Novom Sadu]] (5), [[Кraljevo|Кraljevu]], [[Čačak|Čačku]], [[Požega|Požegi]], [[Sremski Кarlovci|Sremskim Кarlovcima]] (2), [[Arilje|Arilju]], [[Bačka Palanka|Bačkoj Palanci]] (2), [[Ljig]]u, [[Lapovo|Lapovu]], kao i u gradskim opštinama [[Gradska opština Zvezdara|Zvezdara]] (3) u [[Beograd]]u i [[Gradska opština Medijana|Medijana]] i [[Gradska opština Palilula (Niš)|Palilula]] u [[Niš]]u. Uspele su da dobiju ukupno 46 odborničkih mandata u lokalnim skupštinama u [[Srbija|Srbiji]].<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2012/maj/dveri-ulaze-u-lokalne-skupstine.php |title=Dveri ulaze u skupštine 12 gradova i opština u Srbiji! |publisher=Dverisrpske.com |date=22. 5. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807083729/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2012/maj/dveri-ulaze-u-lokalne-skupstine.php }}</ref> === Bačka Palanka === Nakon izbori, pored osvojenih 46 odbornički mandata, Dveri su postale deo skupštinske većine samo u [[Bačka Palanka|Bačkoj Palanci]], gde su sa dva odbornika postali deo vladajuće većine. == Izbori 2013. == === Lokalni izbori u Кosjeriću === Na redovnim lokalnim izborima u [[Кosjerić]]u, prijavljena je izborna lista Dveri srpske, pod imenom ''Grupa građana Dveri za život Кosjerića — Boško Obradović'', i to je treća izborna lista u ovoj opštini<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2013/april/na-izborima-u-kosjericu-glasaj-za-dveri.php |title=Dveri na izborima Кosjeriću |publisher=Dverisrpske.com |date=22. 5. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2013-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707064628/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2013/april/na-izborima-u-kosjericu-glasaj-za-dveri.php }}</ref>. === Lokalni izbori u Zemunu === Na lokalnim izborima u opštini [[Zemun]], Dveri srpske su učestvovale zajedno sa [[Demokratska stranka Srbije|Demokratskom strankom Srbije]], pod rednim brojem 2 na listi. Njihova koalicija je uspela da pređe izborni cenzus, a Dveri su dobile samo jedan odbornički mandat koji je pripao Danilu Tvrdišiću. == Izbori 2014. == === Parlamentarni izbori === Dveri su učestvovale na [[Izbori za narodne poslanike Republike Srbije 2014.|vanrednim Parlamentarnim izborima]] održanim [[16. mart]]a [[2014.]] Na tim izborima lista Dveri koju je predvodio [[Boško Obradović]] osvojila je 3,54% glasova i nije uspela da pređe izborni cenzus neophodan za ulazak u [[Narodna Skupština Republike Srbije|Narodnu Skupštinu]]. Ovo je bilo njihovo drugo učešće na Parlamentarnim izborima u [[Srbija|Srbiji]].<ref>http://www.rik.parlament.gov.rs/cirilica/Rezultati/Izbori2014Кarte.pdf</ref> === Lokalni izbori u Beogradu === Izborna lista pokreta Dveri na vanrednim lokalnim izborima u Beogradu, održanim istog dana kad i vanredni parlamentarni izbori, osvojila je 3,74 odsto glasova.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/2205/%D0%98%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B8+2014/1550746/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B8+%D1%80%D0%B5%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8+%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0+%D0%B7%D0%B0+%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4.html Кonačni rezultati izbora za Beograd]</ref> == Časopis == Časopis ''Dveri srpske'' izlazi od 1999. godine, kada je počeo kao bilten studenata srbistike na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a kasnije je postao ''časopis za nacionalnu kulturu i društvena pitanja'': * [[Justin Popović|Justinov zavet]] (22. broj časopisa Dveri srpske) * Palanka filosofije (24. broj časopisa Dveri srpske) * Prećutani Crnjanski (25. broj časopisa Dveri srpske) * Кomunistički zločini nad srpskim narodom (26. broj časopisa Dveri srpske) * Verujem u Boga i Srpstvo (27. broj časopisa Dveri srpske) * [[Nikola Tesla]] (31. broj časopisa Dveri srpske) * Veliki brat (34. broj časopisa Dveri srpske) * [[Patrijarh srpski Pavle|Patrijarh Pavle]] (36. broj časopisa Dveri srpske) * EUtanazija (37. broj časopisa Dveri srpske) * Podmlađivanje Srbije (38. broj časopisa Dveri srpske) * [[NATO]] genocid (41. broj časopisa Dveri srpske) * [[Masakr u Srebrenici|Srebrenica]] (43. broj časopisa Dveri srpske) * Srpska porodica - Borba za opstanak (44. broj časopisa Dveri srpske) * [[Antifašizam|Antinacizam]] (45. broj časopisa Dveri srpske) * [[Republika Srpska Кrajina]] (46. broj časopisa Dveri srpske) * [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] država genocida (50. broj časopisa Dveri srpske) * Кrađa izbora (51. broj časopisa Dveri srpske) == Izdavačka kuća ''Catena Mundi'' == '''Catena Mundi''' je izdavačka kuća osnovana u znak sećanja na [[Predrag Dragić|Predraga Dragića Кijuka]]. Ime je ponela po njegovoj srpskoj duhovnoj enciklopediji, izdatoj [[1992]]. godine. Izdavaču kuću su osnovali Branimir Nešić i Boško Obradović, a njena uređivačka politika je zasnovana na istim temeljima na kojima je nastao časopis „Dveri srpske“.<ref>[http://www.standard.rs/branimir-nesic-misija-izdavacke-kuce-catena-mundi-ili-sloboda-je-samo-za-hrabre.html Branimir Nešić: Misija izdavačke kuće Catena Mundi ili sloboda je samo za hrabre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109173643/http://www.standard.rs/branimir-nesic-misija-izdavacke-kuce-catena-mundi-ili-sloboda-je-samo-za-hrabre.html |date=2013-11-09 }}, Standard, 28. 01. 2013.</ref> Ova izdavačka kuća je imala svoj štand na 57. i 58. beogradskom sajmu knjiga, i do sada je izdala 26 knjiga: * Edicija Putovođe: # Grupa autora: [[Fjodor Dostojevski|Dostojevski]] — Apostol pravoslavnog realizma # [[Aleksandar Solženjicin|Solženjicin]] — Ne živeti u laži # [[Miloš Crnjanski]]: O nacionalizmu i srpskom stanovištu # Grupa autora: [[Predrag Dragić|Кijuk]] — mudra ptica ljubavi # Grupa autora: Tajna [[Svetosavlje|Svetosavlja]] # Grupa autora: [[Petar II Petrović Njagoš|Njagoš]] — pesnik srpske slobode * Edicija Prećutano slovo: # Grupa autora: Globalno zaGEJavanje — Totalitarizam ideologije [[Homoseksualnost|homoseksualizma]] # Marko S. Marković: Istina o [[Francuska revolucija|Francuskoj revoluciji]] # Grupa autora: [[Nacizam]] i antinacizam: juče, danas, sutra # Vladimir Dimitrijević: Zaboravljena kulturna istorija Srba # Biljana Đorović: Atlantis protiv Levijatana — borci protiv [[Globalizacija|globalizacije]] # Aleksandar Arsenin: Privatnost u 21. veku # Grupa autora: Genetski modifikovani poredak — Opasnosti od GMO # Stiven Baskervil: Rodna ravnopravnost i problem ljudskih prava * Edicija Dverjani # [[Boško Obradović]]: Srpska unija — elementi nacionalne strategije za 21. vek # [[Vladan Glišić]]: Mali vodič za srpski opstanak # Danilo Tvrdišić: Globalizacija bezumlja — drugo dopunjeno izdanje * Edicija Lepo slovo # Zorica Кuburović: Mali roman o svetlosti # Julija Voznesenska:Кasandrin put * Edicija Srpsko stanovište # Milo Lompar: Povratak srpskom stanovištu # Grupa autora: [[Josip Broz Tito|Tito]] i Srbi — zločinac na čelu kolone # [[Кosta Čavoški]]: Zloupotreba istorije u Hagu # Grupa autora: Daj nam Bože municije — srpska avangarda na braniku Otadžbine # Grupa autora: Кako sahraniti [[Josip Broz Tito|Broza]]? # Ratko Parežanin: [[Gavrilo Princip]] u Beogradu * Edicija Rusko stanovište # Jelena Guskova: Balkanski putevi i sumanuto bespuće == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.dverisrpske.com Zvanična stranica Dveri — Pokret za život Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200502140117/http://www.dverisrpske.com/ |date=2020-05-02 }} [[Kategorija:Političke partije u Srbiji]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] rx187d6tb4j7foqjf9tq2boupsoaup1 0 936265 42600519 42399138 2026-05-20T15:04:07Z CommonsDelinker 806 Uklanjam datoteku [[c:File:Kyiv_-_Friendship_arc_center_1.jpg|Kyiv_-_Friendship_arc_center_1.jpg]]; na Ostavi ju je izbrisao račun [[c:User:Wdwd|Wdwd]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Monument to the Friendship of Nations|]]. 42600519 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime = Perejaslavski sporazum | izvorno_ime = <small>Переяславська рада</small> | slika = | veličina_slike = 280px | opis_slike = Detalj spomenika podignutog [[1954]]. u povodu 300 godišnjice njegova sklapanja u [[Kijev]]u | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Ukrajina}} }} '''Perejaslavski sporazum''' ([[Ukrajinski jezik|ukrajinski]]: ''Переяславська рада''. [[Ruski jezik|ruski]]: ''Переяславская радa'') je ime za [[ugovor|sporazum]] koji su potpisali predstavnici [[Kozaci|kozačke]] [[vojska|vojske]] i [[Rusko Carstvo|ruskog]] [[car]]a [[18. januar]]a ([[8. januar]]a po [[Julijanski kalendar|starom kalendaru]]) [[1654]].)<ref name=brit/> Tim sporazumom je [[Ukrajina]] podpala pod [[Rusko Carstvo|rusku]] vlast, a bio je i ''[[casus belli]]'' za izbijanje [[Rusko-poljski rat (1654-67)|Rusko-poljskog rata]] ([[1654]]. - [[1667]].)<ref name=brit/> == Historija == [[Bogdan Hmeljnicki]] [[hetman]] [[Zaporoški kozaci|Zaporoških kozaka]], poveo je još od [[1648]]. pobunu protiv tadašnjih [[Državna zajednica Poljske i Litvanije|poljskih]] vladara koji su vladali [[Ukrajina|Ukrajinom]].<ref name=brit/> Njegova ratna sreća okrenula se [[1651]]., kad su ga napustili dotadašnji saveznici - [[Krimski Tatari]], a [[Državna zajednica Poljske i Litvanije|Poljaci]] pojačali vojni pritisak. Kako zapravo nije imao kud, Hmeljnicki se obratio za pomoć [[Rusko Carstvo|ruskom]] [[car]]u [[Aleksej I., car Rusije|Alekseju I.]] da uključi [[Ukrajina|Ukrajinu]] u svoje carstvo kao [[autonomija|autonomni]] '''[[Kozački Hetmanat]]'''.<ref name=brit/> [[Rusko Carstvo|Rusi]] su načelno bili zainteresirani ući u takav savez, ali se ništa nije dogodilo sve do [[oktobar|oktobra]] [[1653]]. kad je ruski [[Zemski Sobor]] ([[Dijeta (skupština)|skupština]]) odobrio zahtjev, a car Aleksej poslao delegaciju na čelu sa boljarom Vasilijem Vasiljevičem Buturlinom kod [[Kozaci|Kozaka]].<ref name=brit/> Čak i nakon što su u [[decembar|decembru]] [[1653]]. pretrpjeli katastrofalni vojni poraz, - [[Kozaci]] odnosno njihova Rada još uvjek nije htjela primiti moskovsku delegaciju u [[Perejaslav-Hmeljnicki|Perejaslavu]] i službeno predati svoju sudbinu u carske ruke.<ref name=brit/> Ali su dva mjeseca kasnije u [[mart]]u [[1654]]., detalji ujedinjenja ispregovarani i dogovoreni u Moskvi. [[Kozaci]]ma je dan veliki stupanj autonomije, načelno isti koji su uživali i pod [[Državna zajednica Poljske i Litvanije|poljskom]] vlašću, kao i što su svom ostalom stanovništvu Ukrajine obećana ista prava koja su dotad uživali.<ref name=brit/> Ali ujedinjenje [[Ukrajina|Ukrajine]] sa [[Rusko Carstvo|Rusijom]] nije bilo prihvatljivo [[Državna zajednica Poljske i Litvanije|Poljsko Litavskoj Uniji]], koja je tradicionalno imala aspiracija na taj prostor, pa je ubrzo nakon tog izbio [[rusko-poljski rat (1654-67)|Rusko-poljski rat]] (zvan i Trinaestgodišnji rat), koji je završio [[Andrusovsko primirje|Andrusovskim primirjem]] i podjelom Ukrajine između [[Državna zajednica Poljske i Litvanije|Poljske]] i [[Rusko Carstvo|Rusije]].<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/451403/Pereyaslav-Agreement | title =''Pereyaslav Agreement'' | accessdate = 21. 03. 2014 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == Moderne kontraverze == Sporazum je vremenom postao predmet brojnih kontroverznih političko-pseudohistorijskih rasprava, teza i knjiga. Danas kad je to zbog političke situacije postalo en vogue - pojedini autori idu toliko daleko, pa sumnjaju da se radi o (ruskom) falsifikatu.<ref name=brita>{{cite web | url =http://www.day.kiev.ua/en/article/history-and-i/they-did-something-they-did-not-desire | title =''Pereiaslav Treaty: Reality and myths'' | author=Yurii Raikhel | accessdate = 21. 03. 2014 | language=engleski | publisher=The Day (Дењ}}</ref> Brojni današnji ukrajinski historičri iznose kojekakve teze, od toga da je Hmeljnicki izigran od Rusa, pa da se kasnije razočaran htio udružiti sa [[Švedska|Šveđanima]] i [[Osmansko Carstvo|Osmanskim Carstvom]], i tako vratiti (izgubljenu) autonomiju. Po nekima on je i uzrok današnjeg (nepovoljnog) položaja [[Ukrajinska pravoslavna crkva|Ukrajinske pravoslavne crkve]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/451403/Pereyaslav-Agreement ''Pereyaslav Agreement'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\P\E\PereiaslavTreatyof1654.htm Pereiaslav Treaty of 1654 na portalu Canadian Institute of Ukrainian Studies] {{en icon}} [[Kategorija:1654.]] [[Kategorija:Historija Ukrajine]] [[Kategorija:Historija Rusije]] [[Kategorija:Međunarodni ugovori]] mxz2xzjqg4082tef4f7t257idse35st 0 1359448 42600578 42529640 2026-05-20T21:17:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600578 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Eglofštajn | izvorni_naziv = ''Egloffstein'' | slika = | opis_slike = Eglofštajn | gradska_zastava = | grb = DEU Egloffstein COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.966<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 70 | aglomeracija = | površina = 28,0 | gšir = 49.7 | gduž = 11.25 | nadmorska_visina = 350-580 | registarska_oznaka = FO | pozivni_broj = 09197 | poštanski_kod = 91349 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.egloffstein.de www.egloffstein.de] | gradonačelnik = ''Stefan Förtsch'' | stranka = | ije = da }} '''Eglofštajn''' ({{jez-nem|Egloffstein}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 29 opštinskih središta okruga [[Okrug Forhhajm|Forhhajm]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 1.966 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9474124. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Egloffstein in FO.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Forhhajm]] Eglofštajn se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Forhhajm. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 350-580 metara. Površina opštine iznosi 28,0&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.966 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 70 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Egloffstein}} * [http://www.egloffstein.de Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018044941/http://www.egloffstein.de/ |date=2007-10-18 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Forhhajm}} [[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Eglofštajn]] cctb163hbw5ac03a36hy8csiwd522p6 0 1362433 42600635 42530036 2026-05-21T10:05:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600635 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Ojsenhajm | izvorni_naziv = ''Eußenheim'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Eußenheim COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 3.289<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 58 | aglomeracija = | površina = 56,8 | gšir = 49.98333 | gduž = 9.81667 | nadmorska_visina = 176–225 | registarska_oznaka = MSP | pozivni_broj = 09350 | poštanski_kod = 97776 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.eussenheim.de/ www.eussenheim.de] | gradonačelnik = ''Dieter Schneider'' | stranka = [[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]] | ije = da }} '''Ojsenhajm''' ({{jez-nem|Eußenheim}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 40 opštinskih središta okruga [[Okrug Majna-Špesart|Majna-Špesart]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.289 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9677127. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Eußenheim in MSP.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Majna-Špesart]] Ojsenhajm se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Majna-Špesart. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 176–225 metara. Površina opštine iznosi 56,8&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.289 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 58 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Eußenheim}} * [http://www.eussenheim.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215080936/http://www.eussenheim.de/ |date=2006-12-15 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majn-Špesart}} js7dv9sumxh559gud5f7nm3rar5c8oh 0 1410178 42600571 42508745 2026-05-20T20:06:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600571 wikitext text/x-wiki {{infobox biodatabase-lat | title = ENCODE | logo = | description = Baza podataka celog [[genom]]a | scope = | organism = | center = [[Kalifornijski univerzitet Santa Kruz]] | laboratory = Center za biomolekularne nauke i inženjestvo | author = Brian J Raney<ref name="Raney2011"/> | pmid = {{PMID|21037257}} | released = | standard = | format = | url = {{URL|http://encodeproject.org/}} | download = | webservice = | sql = | sparql = | webapp = | standalone = | license = | versioning = | frequency = | curation = | bookmark = | version = }} '''Enciklopedija DNK elemenata''' (''ENCODE'') je javni istraživački konzorcijum<ref name = "Maher_2012">{{cite journal | author = Maher B | title = ENCODE: The human encyclopaedia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-09-06_489_7414/page/46 | journal = Nature | volume = 489 | issue = 7414 | pages = 46–8 | year = 2012 | month = September | pmid = 22962707 | doi = 10.1038/489046a }}</ref> koji je uspostavio [[USA|američki]] [[Nacionalni istraživački institut ljudskog genoma]] (NHGRI) septembra [[2003]].<ref name="Raney2011">{{cite journal | author = Raney BJ, Cline MS, Rosenbloom KR, Dreszer TR, Learned K, Barber GP, Meyer LR, Sloan CA, Malladi VS, Roskin KM, Suh BB, Hinrichs AS, Clawson H, Zweig AS, Kirkup V, Fujita PA, Rhead B, Smith KE, Pohl A, Kuhn RM, Karolchik D, Haussler D, Jim Kent | title = ENCODE whole-genome data in the UCSC genome browser (2011 update) | journal = Nucleic Acids Research | volume = 39 | issue = Database issue | pages = D871–5 | year = 2011 | month = January | pmid = 21037257 | pmc = 3013645 | doi = 10.1093/nar/gkq1017 }}</ref><ref>{{Cite journal | editor = Becker PB | author = ENCODE Project Consortium | title = A User's Guide to the Encyclopedia of DNA Elements (ENCODE) | doi = 10.1371/journal.pbio.1001046 | journal = PLoS Biology | volume = 9 | issue = 4 | pages = e1001046 | year = 2011 | pmid = 21526222 | pmc = 3079585 }}</ref><ref name="birney">{{Cite journal | author = ENCODE Project Consortium, Ewan Birney, Stamatoyannopoulos JA, Dutta A, Guigó R, Gingeras TR, Margulies EH, Weng Z, Snyder M, Dermitzakis ET, ''et al.'' | doi = 10.1038/nature05874 | title = Identification and analysis of functional elements in 1% of the human genome by the ENCODE pilot project | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-06-14_447_7146/page/n63 | journal = Nature | volume = 447 | issue = 7146 | pages = 799–816 | year = 2007 | pmid = 17571346 | pmc =2212820 |bibcode = 2007Natur.447..799B }}</ref><ref>{{Cite journal | author = Guigó R, Flicek P, Abril JF, Reymond A, Lagarde J, Denoeud F, Antonarakis S, Ashburner M, Bajic VB, Ewan Birney, Castelo R, Eyras E, Ucla C, Gingeras TR, Harrow J, Hubbard T, Lewis SE, Reese MG | title = EGASP: The human ENCODE Genome Annotation Assessment Project | journal = Genome Biology | volume = 7 | pages = S2 | year = 2006 | doi = 10.1186/gb-2006-7-s1-s2 | pmid = 16925836 | pmc =1810551 }}</ref> Njegov primarni cilj je da se nađu svi funkcionalni elementi [[ljudski genom|ljudskog genoma]].<ref name="urlENCODE Project">{{cite web | url = http://www.genome.gov/10005107 | title = The ENCODE Project: ENCyclopedia Of DNA Elements | author = National Human Genome Research Institute | work = | publisher = U.S. National Institutes of Health }}</ref> Podaci generisani u okviru ovog projekta se deponuju u javne baze podataka. Inicijalni rezultati projekta su objavljeni 5. septembra 2012. u koordiniranoj grupi od 30 članaka objavljenih u žurnalima ''[[Nature]]'' (6 publikacija), ''[[Genome Biology]]'' (18 publikacija), i ''[[Genome Research]]'' (6 publikacija).<ref>{{cite web|url=http://genome.ucsc.edu/ENCODE/|title=ENCODE project at UCSC|publisher=ENCODE Consortium|accessdate = 5. 9. 2012.}}</ref><ref>{{cite news | title = Detailed map of genome function | author = Walsh F | url = http://www.bbc.co.uk/news/health-19202141 | publisher = BBC News | date = 5. 9. 2012. | accessdate = 6. 9. 2012. | archiveurl = https://www.webcitation.org/6ASmAMpP9?url=http://www.bbc.co.uk/news/health-19202141 | archivedate = 2012-09-06 | deadurl = no }}</ref> U publikaciji sa pregledom projekta se navodi da su poznate biohemijske funkcije za 80% ljudskog genoma.<ref name="pmid22955616">{{cite journal | author = Bernstein BE, Birney E, Dunham I, Green ED, Gunter C, Snyder M | title = An integrated encyclopedia of DNA elements in the human genome | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-09-06_489_7414/page/56 | journal = Nature | volume = 489 | issue = 7414 | pages = 57–74 | year = 2012 | month = September | pmid = 22955616 | doi = 10.1038/nature11247 |bibcode = 2012Natur.489...57T }}</ref><ref name="url_Ars_Technica">{{cite web | url = http://arstechnica.com/staff/2012/09/most-of-what-you-read-was-wrong-how-press-releases-rewrote-scientific-history/ | title = Most of what you read was wrong: how press releases rewrote scientific history | author = Timmer J | date = 10. 9. 2012. | work = Staff / From the Minds of Ars | publisher = Ars Technica | accessdate = 10. 9. 2012. }}</ref> Znatan deo funkcionalne nekodirajuće DNK učestvuje u [[regulacija gena|regulaciji]] [[genska ekspresija|ekspresije]] kodirajućih [[gen]]a.<ref name="pmid22955616"/> Izražavanje kodirajućih gena je kontrolisano višestrukim rebulatornim mestima, koja mogu da budu locirana u blizini ili na znatnoj razdaljini od gena. Ovi resultati demonstriraju da je regulacija gena daleko kompleksnija nego što se ranije verovalo.<ref name="pmid22955811">{{cite journal | author = Pennisi E | title = Genomics. ENCODE project writes eulogy for junk DNA | url = https://archive.org/details/sim_science_2012-09-07_337_6099/page/1158 | journal = Science | volume = 337 | issue = 6099 | pages = 1159, 1161 | year = 2012 | month = September | pmid = 22955811 | doi = 10.1126/science.337.6099.1159 }}</ref> == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[GENCODE]] * [[SIMAP]] * [[Funkcionalna genomika]] == Vanjske veze == {{portal|Informatika}} * {{Official website|http://encodeproject.org/}} * [http://www.genome.gov/10005107 ENCODE project] at the National Human Genome Research Institute * [http://www.sanger.ac.uk/PostGenomics/encode/ ENCODE/GENCODE project] at the Wellcome Trust Sanger Institute * [http://www.openhelix.com/ENCODE ENCODE-sponsored introductory tutorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527033558/http://www.openhelix.com/ENCODE/ |date=2013-05-27 }} * [http://www.factorbook.org/ FactorBook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714045430/http://www.factorbook.org/ |date=2011-07-14 }} [[Kategorija:Biološke baze podataka]] [[Kategorija:Genetičke ili genomske istraživačke institucije]] 44yb6r9q3qi1kdwo65lks6ckll54cfo 0 1452594 42600570 42349321 2026-05-20T19:51:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600570 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Džepin |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Džepin}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 424 |nadm visina = 720 |gšir = 41.2478 |gduž = 20.7381 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6334 |registarska oznaka =SU }} '''Džepin''' ({{jez-mak|Džepin}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Džepin pripada [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Džepin je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 12&nbsp;km severoistočno. Džepin se nalazi u istorijskoj oblasti [[Gornji Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno u [[Struško polje|Struškom polju]], koje se pruža na severnoj strani [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Severno od naselja se izdiže planina [[Karaorman]]. Nadmorska visina naselja je približno 720 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Džepin je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imao 424 stanovnika. Većinu stanovništva čine [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] pt77ludlcv3yq8hg3g39t3ji49fg0pb 0 1452998 42600518 42349063 2026-05-20T14:59:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600518 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Donja Belica |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Долна Белица}}</small> |grb = |slika = Викиекспедиција во Дримкол 118.jpg |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 1.026 |nadm visina = 740 |gšir = 41.21330000653566 |gduž = 20.635000024159872 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6339 |registarska oznaka =SU }} '''Donja Belica''' ({{jez-mk|Долна Белица}}, na [[cincarski jezik|aromunskom]]: ''Beala di Ghios'', {{jez-gr|Κάτω Μπεάλα}} ("Kato Beala"), {{jez-alb|Belica e Poshtme}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u krajnje zapadnom delu države. Donja Belica pripada [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Donja Belica je smešteno u krajnje zapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Albanija|Albanijom]] (sedam kilometara zapadno od naselja). Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno osam kilometara severozapadno. Donja Belica se nalazi u istorijskoj oblasti [[Drimkol]], koja obuhvata priobalje [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko mesta istoka reke [[Crni Drim]] iz [[jezero|jezera]]. Naselje je smešteno na severozapadnoj strani jezera. Zapadno od naselja izdiže se planina [[Jablanica (planina)|Jablanica]], dok se istočno pruža [[Struško polje]]. Nadmorska visina naselja je približno 710 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == Donja Belica danas je većinski [[Albanci|albansko]] mesto. U Donjoj Belici bio je veliki pritisak [[osmansko carstvo|turske]] vlasti, a samo u sredinama gde je pritisak bio izuzetno jak bilo je i [[turkizacija|poturčenih]] [[Cincari|Cincara]], što je veoma retko, a kao skoro jedinstven primer navodi se upravo Donja Belica. Među [[Cincari]]ma je čak postojao običaj da se devojkama urezuje na čelo krst, da bi se predupredila svaka želja [[muslimani|muslimana]] da ih uzimaju ili otimaju za žene: „Bilo je [[muslimani|muslimana]] koji su govorili [[Vlaški jezik|vlaški]] u Donjoj Belici, u kojoj se sada isključivo govori na [[Albanski jezik|albanskom]]“ <ref>[http://url= humanities.uchicago.edu/depts/slavic/papers/Friedman-helsinkivlahpaper.pdf Victor A. Friedman, ''The Vlah Minority in Macedonia. Language. Identity. Dialectology and Standardization, University of Chicago''.]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Početkom [[20. vek]]a većinu stanovništva činili su [[Cincari]]. Izgleda da je [[1905]]. Donja Belica bila isključivo [[Cincari|cincarsko]] mesto sa 1224 stanovnika <ref>Prema podacima sekretara [[Bugarska egzarhija|Bugarske egzarhije]] Dimitrija Miševa (Dimitъr Mišev) [[1905]]. [[Hrišćanstvo|hrišćansko]] naselje u Donjoj Belici sastoji se od 1.224 [[Vlasi|Vlaha]] i u selu radi „grčka škola“. D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, r.164-155.</ref>. Prema statistici [[Carigradska patrijaršija|Vaseljenske patrijaršije]] iz 1906. godine Gornja i Donja Belica su sela sa 400 kuća<ref>[http://www.vlahoi.net/diaries/1997/sep.htm. Άνω και κάτω Μπεάλα.]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Prema drugim podacima iz [[1900]]. pored 650 [[Cincari|Cincara]] u Donjoj Belici živelo je i 50 [[Albanci|Albanaca]] <ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Vasil Kъnčov. ''Makedoniя. Etnografiя i statistika''. Sofiя, 1900.]</ref>. U [[19. vek]]u pored [[Cincari|cincarskih]] kuća bilo je i [[Sloveni|slovenskih]]. Prema podacima iz [[1873]]. godine u Donjoj Belici bilo je 212 [[Cincari|Cincara]], 40 [[Sloveni|Slovena]] i 28 [[Albanci|Albanaca]], tj. [[Muslimani|muslimana]] <ref>V [[19. vek]] „Dolna Belica e posočeno kato selo sъs 109 domakinstva, kato žitelite mu sa 28 [[mюsюlmani]], 40 [[bъlgari]] i 212 [[vlasi]]. Makedoniя i Odrinsko. Statistika na naselenieto ot 1873. godine Makedonski naučen institut, Sofiя, 1995. str. 102-103.</ref>. Do iznenadnog povećanja broja [[Cincari|cincarskog]] stanovništva na samom početku [[20. vek]]a, došlo je, izgleda, najviše doseljavanjem [[Cincari|Cincara]] u Donju Belicu iz Gornje Belice, koja je danas napuštena. [[Sloveni|Slovensko]] stanovništvo potpuno se iselilo ili asmilovalo. Kao što su se [[Cincari]] često asimilovali u [[Srbi|Srbe]], gde su oni bili većina, tako su se i [[Srbi]] često asimilovali u [[Cincari|Cincare]] u sredinama gde su oni bili većina i gde je uticaj grko-cincarske kulture bio preovlađujući. [[Cincari]] su se u Donju Belicu doselili iz [[Gornja Belica|Gornje Belice]], gde su došli u [[18. vek]]u iz okoline tada razrušenog [[Moskopolje|Moskopolja]]. Prvo su se zadržali u [[Smoljani (selo)|Smoljanima]], zatim su naselili [[Gornja Belica|Gornju Belicu]], a kasnije i Donju Belicu <ref>„Gornja Belica je selo koje su naselili Cincari iz okoline [[Moskopolje|Moskopolja]] u [[18. vek]]u. Oni su se najpre zadržali u [[Smoljani (selo)|Smoljanima]], zatim su naselili [[Gornja Belica|Gornju Belicu]], a kasnije i Donju Belicu. U [[19. vek]]u su se doselili i [[Cincari]] iz drugih krajeva. Naselje se nalazilo na nadmorskoj visini od 1400 m" [http://www.cincarnet.com/beala_di_supra.htm Beala di supra.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080329182019/http://www.cincarnet.com/beala_di_supra.htm |date=2008-03-29 }}</ref>. Naredna rušenja [[Moskopolje|Moskopolja]] od strane [[Albanci|Albanaca]] predvođenih [[Ali-paša Janjinski|Ali-pašom Janjinskim]], uticala su i na nove talase iseljavanja [[Cincari|Cincara]] iz središnje [[Albanija|Albanije]]. U [[18. vek]]u zapadno od [[Jablanica (planina)|Jablanice]] i [[Mokra|Mokre]] bile su uglavnom [[Sloveni|slovenske]] oblasti.<ref>„Takva je bila oblast [[Mokra (oblast)|Mokra]] prostrana župa sa mnogobrojnim selima u gornjem slivu [[Škumbija|Škumbije]]. Ova sela imaju sva bez izuzetka, [[Srpski jezik|srpska]] imena i većinu u njima čine [[poarbanašenje|poarbanašeni]] [[sloveni]]. U mnogima su od njih očuvane uspomene na [[pravoslavlje]] i naročito na [[slava|slavu]]. U blizini je olasti '[[Šajiš]], u kojoj ima [[Pravoslavna crkva|pravoslavnih]] [[Albanci|Arbanasa]]. Slično je s oblastima [[Čermenik (oblast)|Čermenikom]] i [[Bulčiza|Bulčizom]] na zapadu od [[Jablanica (planina)|Jablanice]], koje smo pomenuli ranije. Ne samo severni [[Jablanica (planina)|Arbanasi]], nego je i znatan deo srednje [[Arbanija|Arbanije]] proizašao pretapanjem [[Sloveni|Slovena]] u [[Albanci|Arbanase]]. Sve je to zadržalo prodiranje [[Albanci|Arbanasa]] u [[Struga|struško]]-[[ohrid]]sku oblast, i ovamo je to prodiranje poglavito novijeg datuma (početak [[20. vek]]a prim.)“[http://www.promacedonia.org/serb/cvijc/cvijic_balkansko_poluostrvo_2.pdf Jovan Cvijić, „Balkansko poluostrvo i Južnoslovenske zemlje“.]</ref> Prema podacima iz [[1873]]. kao i prema porodičnom predanju jedne od porodica <ref>Porodica je izričita da je [[Cincar Janko Popović|Cincar-Janko]] [[Srbi|srpskog]] porekla. Predanje je zapisano na osnovu kazivanja najstarijeg [[Cincar Janko Popović|Cincar-Jankovog]] unuka Jevrema Cincar-Jankovića, kome je većinu podataka govorila majka njegovog oca Zoranca Cincar-Jankova udovica. Vid. Mladen T. Cincar-Janković, ''Da li je Cincar-Janko bio Cincarin? Istorijski podaci o Cincar-Janku Popoviću, vojvodi požarevačkom'', Beograd 1943, (rukopis), str. 11.</ref>, koja je poreklom iz Donje Belice, može se zaključiti da je krajem [[18. vek]]a u Donjoj Belici živelo stanovništvo koje je slavilo [[slava|slavu]] i izjašnjavalo se kao [[Srbi]]. I danas u [[ohrid]]sko-[[Struga|struškom]] kraju ima nekoliko stotina starosedelaca koji slave [[slava|krsnu slavu]]<ref>{{Cite web|title=''Porodična slava i slične slave u ohridsko-struškoj oblasti''|url=http://www.rastko.rs/antropologija/glasnici-ei/45/jtrifunovski.pdf|publisher=Glasnik etnografskog Instituta SASA, tom XLV|last= Trifunovski|first=Jovan F.|language=srpski}}</ref> a među njima jedan broj se i danas izjašnjava kao [[Srbi]]. Jedna od slava je [[Sveti Dimitrij#Mitrovdan|Mitrovdan]], [[Sveti Dimitrij]]e. Poznata beogradska porodica [[Cincar-Jankovići|Cincar-Jankovića]], prema predanju zapisanom u porodici, poreklom je iz Donje Belice, gde je sredinom XVIII veka rođen otac vojvode [[Cincar Janko Popović|Cincar-Janka]] ([[Ohrid]], 1779 – [[manastir Ravanica]], 1833), koji je kasnije, sedamdesetih i osamdesetih godina istog veka bio protojerej u Ohridu. Njihova porodica slavila je krsnu slavu Svetog Dimitrija - [[Mitrovdan]]. Zanimljivo je da u crkvi ''Presvete Bogorodice'' u Donjoj Belici među freskama iz XVIII veka, posebno se ističe freska Sv. Velikomučenika Dimitrija na konju. U Donjoj Belici je 1777. rođen Cincar-Jankov brat od strica Koste, Marko Kostić, vojvoda Cincar-Marko (Donja Belica, 1777 - [[Šabac]], 1822), rodonačelnik beogradske porodice [[Cincar-Markovići|Cincar-Marković]]. Prema zapisanom porodičnom predanju Jankov otac je na [[Đurđevdan]] dobio dugo čekanu vest da je Janko živ zbog čega je od tada počeo da slavi [[Sveti Georgije|Svetog velikomučenika Georgija]]. Cincar Janko i njegovi potomci, [[Cincar-Jankovići]] slavili su [[Đurđevdan]], dok su Cincar-Marko i [[Cincar-Markovići]] produžili da slave [[Mitrovdan]] <ref>Mladen T. Cincar-Janković, ''Da li je Cincar-Janko bio Cincarin? u Istorijski podaci o Cincar-Janku Popoviću, vojvodi požarevačkom'', Beograd 1943, (rukopis), str. 11. Dragiša Lapčević, ''Cincarstvo u Srbiji'', Beograd 1924, Odgovori na poslanička pitanja u Trgovinskom glasniku, 1923, 1924, str. 13. Iako su ga zvali „[[Cincar]]“, Jankovo poreklo je [[Srbi|srpsko]] Početkom devetnaestog veka, kad je Janko došao u Srbiju, nadimci su često bili sastavni deo imena: „Kara"-Đorđe, „Kodža“ (veliki) - Miloš, „Čolak“ - Anta, „Uzun“ (visoki) - Mirko, Milutin „Turčin“, „Bakal“ (trgovac) - Milosav, Petar - „Moler“ (slikar). Imena Turaka skoro isključivo su dvosložna Mula-Jusuf, Mehmed-aga, Kučuk (mali) - Alija, Sali-aga, Kulin-kapetan, Ostroč-kapetan, Hadži-Mosto itd. Pošto je poreklom bio iz krajeva u kojima su zajedno sa Srbima živeli i [[Cincari]], a zbog uticaja [[Carigradska patrijaršija|Vaseljenske patrijaršije]] i blizine [[Moskopolje|Moskopolja]], u hrišćanskom, pogotovo gradskom stanovništvu prevladavala grko-cincarska kultura, prozvan je „Cincar“ Janko.</ref>. Isto zapisano porodično predanje ukazuje na razloge jednog, očigledno većeg iseljavanja Srba iz Donje Belice. Zbog incidenta u kome je ubio jednog Turčina, Janko je iz [[Ohrid]]a otišao u [[Istanbul|Carigrad]], a njegova porodica je za kaznu raseljena iz Donje Belice. Razloge njegovog odlaska iz Ohrida i starog kraja potvrđuje i jedna pesma [[Filip Višnjić|Filipa Višnjića]] <ref>''Boj na Karanovcu'' ili ''Uzimanje Karanovca'' (današnjeg Kraljeva) u kojoj je opisano osvajanje Karanovca 1805. U pesmi koja je zabeležena u dve verzije Karađorđe odgovara turskim bulama iz Karanovca: {{izdvojeni citat|Ja bi lako vojsku ustavio,<br /> Al` ne mogu Mutapa i Lomu,<br /> Cincar Janka od Orida grada <br /> Jer je Janko iz daleke zemlje<br /> Na daleko kuću ostavio <br /> A od turske sile i zuluma“.}} </ref>. Osim [[Cincar Janko Popović|Cincar-Jankove]] uže porodice, raseljena je i šira porodica, kao „mnogi koji su podržavali Jankov postupak“. Nakon raseljavanja jedan Jankov rođeni brat Marko naselio se u Peći, čiji potomci su se prezivali Markovići. Drugi deo porodice otišao je u [[Svilajnac]] <ref>„Gornja i Donja Belica, odakle ima mnogo ljudi stalno nastanjenih po. Srbiji (po moravskoj dolini)...“. [http://www.promacedonia.org/serb/cvijc/cvijic_balkansko_poluostrvo_2.pdf Jovan Cvijić, Balkansko poluostrvo i Južnoslovenske zemlje.]</ref>. Cincar-Marko se doselio u Valjevo. Kad su ohridski trgovci muslimani, prepoznali i prijavili Janka, on je morao da napusti Carigrad. Došao je u Srbiju i živeo je u Valjevu i Ubu do početka [[Prvi srpski ustanak|Prvog srpskog ustanka]] u kome od početka i [[Cincar Janko Popović|Cincar-Janko]] i [[Cincar Marko Kostić|Cincar-Marko]] učestvuju, u prvim borbama često i zajedno. Izvesno je da je ovo raseljavanje uticalo na dalje iseljavanje stanovništva iz Donje Belice<ref>Značajno bi bilio imati i uvid u turske poreske defterske knjige.</ref>. == Stanovništvo == Donja Belica je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 1.026 stanovnika<ref>{{Cite web |title=Ministerstvo za Lokalna Samouprava. Baza na opštinski urbanistički planovi |url=http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |access-date=2014-07-15 |archivedate=2008-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915015002/http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |deadurl=yes }}</ref>. Etnički sastav prema istom popisu bio je: {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 |- | '''Nacionalnost''' | '''Ukupno''' |- | [[Albanci]] | 945 |- | [[Vlasi]] | 24 |- | [[Makedonci]] | 17 |- | [[Srbi]] | 1 |- | [[Turci]] | 1 |- | drugi | 38 |} Pretežna veroispovest je [[islam]]. == Poznate porodice i ličnosti == * [[Cincar-Jankovići]] (poreklom), * [[Cincar-Markovići]] (poreklom), * [[Cincar Janko Popović|Cincar-Janko Popović]] (1779-1833), [[vojvoda]] [[braničevski upravni okrug|požarevačke nahije]], poreklom, * [[Cincar Marko Kostić|Cincar-Marko Kostić]] (1777-1822), [[vojvoda]] [[Soko Grad (drinski)|sokoske nahije]], poreklom, * [[General]] [[Dimitrije Cincar-Marković]] (1849-1903), [[spisak predsednika vlada Srbije|predsednik vlade Srbije]] 1902—1903, poreklom. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Portal|Makedonija}} {{Commonscat|Dolna Belica}} * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] 4ftxe67kdxcqlxzxzi4c74wtan7o4o9 0 1453037 42600512 42349011 2026-05-20T13:26:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600512 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Dobovjani |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Dobovjani}}</small> |grb = |slika = Aerial view of Dobovjan, Struga (2).jpg |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 475 |nadm visina = 690 |gšir = 41.2505 |gduž = 20.66 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6334 |registarska oznaka =SU }} '''Dobovjani''' ({{jez-mak|Dobovjani}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Dobovjani pripadaju [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Dobovjani je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 10&nbsp;km severno. Dobovjani se nalaze u istorijskoj oblasti [[Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno u severnom delu [[Struško polje|Struškog polja]], na mestu gde [[Crni Drim]] utiče u [[Klisura|klisuru]]. Severno od naselja se izdiže planina [[Karaorman]], a zapadno [[Jablanica (planina)|Jablanica]]. Nadmorska visina naselja je približno 690 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Dobovjani su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imali 475 stanovnika. Većinu stanovništva čine [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] 11bsbjv12ofz9dpcmhuvi0d0c1tgkq9 0 1453038 42600533 42349187 2026-05-20T15:21:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600533 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Donji Tateši |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Dolno Tateši}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 699 |nadm visina = 720 |gšir = 41.2586 |gduž = 20.6892 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6334 |registarska oznaka =SU }} '''Donji Tateši''' ({{jez-mak|Dolno Tateši}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Donji Tateši pripadaju [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Donji Tateši je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 12&nbsp;km severno. Donji Tateši se nalaze u istorijskoj oblasti [[Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno u severnom delu [[Struško polje|Struškog polja]], blizu mesta gde [[Crni Drim]] utiče u [[Klisura|klisuru]]. Severno od naselja se izdiže planina [[Karaorman]]. Nadmorska visina naselja je približno 720 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Donji Tateši su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imali 699 stanovnika. Većinu stanovništva čine [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] mtw9u7ergjga1zyowll4fhbtbohd27v 0 1453093 42600547 42349225 2026-05-20T17:01:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600547 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Draslajca |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Draslajca}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 778 |nadm visina = 700 |gšir = 41.2156 |gduž = 20.6931 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6330 |registarska oznaka =SU }} '''Draslajca''' ({{jez-mak|Draslajca}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Draslajca pripadaju [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Draslajca je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 5&nbsp;km severoistočno. Draslajca se nalaze u istorijskoj oblasti [[Gornji Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno u [[Struško polje|Struškom polju]], koje se pruža na severnoj strani Ohridskog jezera. Nadmorska visina naselja je približno 700 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Draslajca su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 778 stanovnika. Većinu stanovništva čine etnički [[Makedonci]] (99%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} {{commonscat|Draslajca}} [[Kategorija:Opština Struga]] 4vuqaw1yhbe91vn7ry4f00s5v292176 0 1453142 42600549 42540353 2026-05-20T17:17:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600549 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Drenok (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Drenok |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Дренок}}</small> |grb = |slika = Дренок МК 02.jpg |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 2 |nadm visina = 1.070 |gšir = 41.3914 |gduž = 20.5606 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6337 |registarska oznaka =SU }} '''Drenok''' ({{jez-mak|Дренок}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Drenok pripada [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Drenok je smešteno u krajnje zapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Albanija|Albanijom]] (1&nbsp;km zapadno od naselja). Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 35&nbsp;km severno. Drenok se nalazi u istorijskoj oblasti [[Drimkol]], koja obuhvata gornji tok [[Crni Drim|Crnog Drima]]. Naselje je smešteno visoko, na severoistočnim visovima planine [[Jablanica (planina)|Jablanica]]. Istočno se tlo spušta u [[Klisura|klisuru]] [[Crni Drim|Crnog Drima]]. Nadmorska visina naselja je približno 1.070 metara. Klima u naselju je [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Drenok je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imao 2 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Drenok}} * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] ll8i62qbk8oq64p1a5pq852ixq4ykfx 0 1460735 42600617 42565315 2026-05-21T04:38:25Z Akul59 131397 zastava 42600617 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Makov}} {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Makov |originalni_naziv = Makov |slika = Makov (okres Čadca) - hlavná cesta.JPG |opis_slike = Makov |grb = SVK Makov COA.svg |gradska_zastava = Makov-cadca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Čadca|Čadca]] |nadm visina = 633<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-05-14}}</ref> |poštanski_kod = 023 56<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 41<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = CA |gšir = 49.370556 |gduž = 18.479722 }} '''Makov''' je naseljeno mjesto u [[okrug Čadca|okrugu Čadca]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Makov, Čadca District}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Čadca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Čadca]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 5mey5t89v11assm0zaihjdly563g9ep 0 1460835 42600618 42565541 2026-05-21T04:39:45Z Akul59 131397 zastava 42600618 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Nová Bystrica |originalni_naziv = Nová Bystrica |slika = 1-IMG 20120909 133000.jpg |opis_slike = Nova Bistrica — zaselak Hanjidžjar |grb = Coat of Arms of Nová Bystrica.svg |gradska_zastava = Nova bystrica-cadca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Čadca|Čadca]] |nadm visina = 593<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-05-11}}</ref> |poštanski_kod = 023 05<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 41<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = CA |gšir = 49.3448 |gduž = 19.0071 }} '''Nová Bystrica''' je naseljeno mjesto u [[okrug Čadca|okrugu Čadca]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Nová Bystrica}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Čadca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Čadca]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] t9uzdtzt2d26m5vrfftoyo931u7glsc 0 1460883 42600619 42565564 2026-05-21T04:42:20Z Akul59 131397 zastava 42600619 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Olešná |originalni_naziv = Olešná |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Olesna-cadca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Čadca|Čadca]] |nadm visina = 449<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-05-10}}</ref> |poštanski_kod = 023 52<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 41<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = CA |gšir = 49.423517 |gduž = 18.673964 }} '''Olešná''' je naseljeno mjesto u [[okrug Čadca|okrugu Čadca]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Olešná (Čadca District)}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Čadca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Čadca]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] fgqlob4oks5166b6d7yv3wscj11688z 0 1460935 42600620 42565622 2026-05-21T04:43:35Z Akul59 131397 zastava 42600620 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Oščadnica |originalni_naziv = Oščadnica |slika = Oščadnica kaštieľ.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Oscadnica-cadca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Čadca|Čadca]] |nadm visina = 463<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-05-08}}</ref> |poštanski_kod = 023 01<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 41<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = CA |gšir = 49.4375 |gduž = 18.8857 }} '''Oščadnica''' je naseljeno mjesto u [[okrug Čadca|okrugu Čadca]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Oščadnica}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Čadca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Čadca]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 7vw08hpls1azhyw4gncnv4ygswlpmsw 0 1460987 42600621 42565705 2026-05-21T04:44:57Z Akul59 131397 zastava 42600621 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Podvysoká |originalni_naziv = Podvysoká |slika = Hornokysucké podolie z Bukoviny.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Podvysoka-cadca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Čadca|Čadca]] |nadm visina = 455<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-05-07}}</ref> |poštanski_kod = 023 57<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 41<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = CA |gšir = 49.4150 |gduž = 18.6699 }} '''Podvysoká''' je naseljeno mjesto u [[okrug Čadca|okrugu Čadca]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Podvysoká}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Čadca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Čadca]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 2a35ixpbr7dqj7rwcqzidw31a6j981i 0 1467526 42600583 42268820 2026-05-20T21:44:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600583 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ekonomska škola Dubrovnik.JPG|thumb|mini|Zgrada Ekonomske i trgovačke škole Dubrovnik]] '''Ekonomska i trgovačka škola Dubrovnik''', srednja škola u [[Dubrovnik]]u. Ima četverogodišnje smjerove ekonomska gimnazija (od školske godine 2013./14.), upravni referent, ekonomist, komercijalist i poslovni tajnik, te trogodišnji smjer prodavač. Onima koji završe smjer prodavač nudi se prilika završiti četvrtu godinu smjera komercijalist i tako dobiti i to zvanje i mogućnost ići na državnu maturu i upisati fakultet. Od školske godine 2012./13. četvrtu godinu prodavači mogu završiti redovno i besplatno (obično u dvije godine: u prvoj polažu razliku predmeta, a u drugoj gradivo četvrtog razreda), a prije su mogli samo kroz obrazovanje odraslih. Škola postoji od [[1953.]], a na sadašnjoj je lokaciji (dvije zgrade: ''Iva Vojnovića 12'', ''Iva Vojnovića 14'') od [[1. prosinca]] [[1966.]] Za sve smjerove upisuje se velik broj učenika (obično 30-60), a najmanje ih se upisuje za smjer prodavač (20-40). Školu većinom pohađaju osobe [[žene|ženskoga]] spola. == Vanjske veze == * [http://www.ss-ekonomskaitrgovacka-du.skole.hr/povijest-i-sadasnjost-skole Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217130548/https://ekonomska-dubrovnik.com/ |date=2021-02-17 }} [[Kategorija:Škole u Dubrovniku]] 58pe5fzqq775ror6u1c5xgifd4okcm6 10 1478228 42600496 42469066 2026-05-20T12:31:26Z Edgar Allan Poe 29250 ovo je sigurno 42600496 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Najbolji strijelci 1. HNL |title = Najbolji strijelci [[1. HNL|Prve hrvatske nogometne lige]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes |titlestyle = background: gold; <!-- help prevent overflow outside of the Navbox --> |list1 = * 1992: [[Ardian Kozniku|Kozniku]] * 1993: [[Goran Vlaović|Vlaović]] * 1994: [[Goran Vlaović|Vlaović]] * 1995: [[Robert Špehar|Špehar]] * 1996: [[Igor Cvitanović|Cvitanović]] * 1997: [[Igor Cvitanović|Cvitanović]] * 1998: [[Mate Baturina|Baturina]] * 1999: [[Joško Popović|Popović]] * 2000: [[Tomo Šokota|Šokota]] * 2001: [[Tomo Šokota|Šokota]] * 2002: [[Ivica Olić|Olić]] * 2003: [[Ivica Olić|Olić]] * 2004: [[Robert Špehar|Špehar]] * 2005: [[Tomislav Erceg|Erceg]] * 2006: [[Ivan Bošnjak|Bošnjak]] * 2007: [[Eduardo da Silva|Eduardo]] * 2008: [[Želimir Terkeš|Terkeš]] * 2009: [[Mario Mandžukić|Mandžukić]] * 2010: [[Davor Vugrinec|Vugrinec]] * 2011: [[Ivan Krstanović|Krstanović]] * 2012: [[Fatos Bećiraj|Bećiraj]] * 2013: [[Leon Benko|Benko]] * 2014: [[Duje Čop|Čop]] * 2015: [[Andrej Kramarić|Kramarić]] * 2016: [[Ilija Nestorovski|Nestorovski]] * 2017: [[Márkó Futács|Futács]] * 2018: [[Hillal Soudani|Soudani]] * 2019: [[Mijo Caktaš|Caktaš]] * 2020: [[Antonio Čolak|Čolak]] / [[Mijo Caktaš|Caktaš]] / [[Mirko Marić|Marić]] * 2021: [[Ramón Miérez|Miérez]] * 2022: [[Marko Livaja|Livaja]] * 2023: [[Marko Livaja|Livaja]] * 2024: [[Ramón Miérez|Miérez]] * 2025: [[Marko Livaja|Livaja]] * 2026: [[Dion Drena Beljo|Beljo]] }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Hrvatski sportski šabloni]] </noinclude> qirnc8n1cboudze823m0c2qzlb069jd 0 1485726 42600522 42514957 2026-05-20T15:10:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600522 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Donje Ogorje |regija = |županija = |općina = [[Muć]] |mikroregija = |najgrad = [[Split]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.7392 |z. dužina = 16.4382 |brojstan = 114 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21206 <ref>[http://www.poslovniforum.hr/naselja/naselje6431hr.asp Hrvatski poštanski brojevi]</ref> |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> |slika = |slika_opis = }} '''Donje Ogorje''' je naselje u općini [[Muć]], u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. == Geografija == Naselje se nalazi istočno od [[Bračević]]a i zapadno od [[Gornje Ogorje|Gornjeg Ogorja]]. == Ime == Ekonim "Donje Ogorje" se sastoji od pridjeva u srednjem rodu "donje" i imenice "ogorje". Prvi član ekonima, "donji", je [[pridjev]] izveden od [[imenica|imenice]] dol (manja dolina; udolina) i znači onaj koji je smješten dolje, u dolu, u [[dolina|dolini]]. "Orogje" potječe od riječi [[gora]]. Kraj iza gore, u ovom slučaju iza Petrove Gore, kako se nekada zvao [[Moseć]], naziva se Zagorje, kako se zvala srednjovjekovna hrvatska županija. Područje s njezine suprotne strane naziva se Podgorje odnosno Ogorje, pri čemu [[prefiks]] "o" ispred "gorje" daje značenje prostora u gori, oko gore ili između gora. Ovo potvrđuje i činjenica da se Ogorje selo i Ogorje predio nalaze između [[Svilaja|Svilaje]] na sjeveru i [[Moseć]]a na jugu. U prošlosti, primjerice u [[venecija]]nskom [[zemljišnik]]u iz [[1711.]] godine, današnje područje Ogorja (Donjeg i Gornjeg) je upisivano s nazivom Podgorje. == Historija == U vrijeme [[Ilirske pokrajine|francuske vlasti u Dalmaciji]] ([[1806.]]-[[1814.]]), Ogorje je postalo središte jedne od šest [[serdarija]] Splitskog okruga (ostalih 5 su bili: [[Split]], [[Klis]], [[Sinj]], [[Voštane]], [[Trogir]] i otoci). Serdarija Ogorje je obuhvaćala sljedeća naselja: [[Vinovo]], [[Pribude]], [[Čvrljevo (Unešić)|Čvrljevo]], [[Mala Milešina]], [[Velika Milešina]], [[Ramljane (Muć)|Ramljane]], [[Utore Gornje]], [[Utore Donje]], [[Visoka (Unešić)|Visoka]], [[Divojevići]], [[Radunić]], [[Crivac]] i [[Nisko]]. Nakon velike pobune Ogorana protiv francuske vlasti [[1809.]] godine središte [[arrondissement]]a premješteno je u [[Ramljane]]. == Stanovništvo == {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_17&ti=Splitsko%2Ddalmatinska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 544 |crta1 = 200 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 361 |p2 = 502 |p3 = 328 |p4 = 362 |p5 = 423 |p6 = 472 |p7 = 472 |p8 = 544 |p9 = 472 |p10 = 475 |p11 = 404 |p12 = 323 |p13 = 240 |p14 = 154 |p15 = 114 |izvor = Državni zavod za statistiku }} Napomena: Popisi stanovništva iz [[1857.]] i [[1869.]] sadrže podatke za naselje [[Radunić]]. == Značajne osobe == * [[Luka Rađa]] - svećenik * [[Tonči Kerum]] - karikaturist * [[Željko Kerum]] - gospodarstvenik i političar * [[Tihomil Rađa]] - političar, pol. emigrant<ref>{{Cite web |title=Dr Tihomil Rađa |url=http://www.hrvati.ch/index.php/NEKI-OD-NAS/dr-tihomil-ra.html |access-date=2014-08-02 |archivedate=2012-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121127202609/http://www.hrvati.ch/index.php/NEKI-OD-NAS/dr-tihomil-ra.html |deadurl=yes }}</ref> * [[Dino Rađa]] - košarkaš * [[Senka Bulić]] - glumica * [[Goran Karan]] - pjevač * [[Ivica Mornar]] - nogometaš == Reference == {{izvori}} * [http://www.ogorje.net/mjesto/donje-ogorje/3.html Donje Ogorje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324044753/http://www.ogorje.net/mjesto/donje-ogorje/3.html |date=2014-03-24 }} {{Mrva-naselje hr}} {{Naselja općine Muć}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] jo5pc6n9g9dusncv1agpk2y2hd15qd5 0 1485739 42600524 42414788 2026-05-20T15:12:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600524 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Donje Postinje |regija = |županija = |općina = [[Muć]] |mikroregija = |najgrad = [[Split]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.709 |z. dužina = 16.395 |brojstan = 104 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21203 <ref>[http://www.poslovniforum.hr/naselja/naselje6432hr.asp Hrvatski poštanski brojevi]</ref> |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> |slika = |slika_opis = }} '''Donje Postinje''' je naselje u općini [[Muć]], u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. == Geografija == Naselje se nalazi sjeverozapadno od [[Gornje Postinje|Gornjeg Postinja]] i u blizini državne ceste [[D56]]. Zaseoci su Moseć Postinjski i Mačkovac. == Ime == Dvočlani ekonim se sastoji od [[pridjev]]a "donje" i [[imenica|imenice]] "Postinje". Prvi član ekonima, "donji", je [[pridjev]] izveden od [[imenica|imenice]] dol (manja dolina; udolina) i znači onaj koji je smješten dolje, u dolu, u [[dolina|dolini]]. Imenica Postinje je složenica koja se sastoji od [[prijedlog]]a "po(d)" i "stinje", [[ikavica|ikavskog]] oblika zbirne imenice stijenje. Postinje je nekada bilo Podstinje, a tako je primjerice upisano i u izvješću s pastirskog pohoda trogirskog biskupa Didaka Manole (1755.-1766.). == Stanovništvo == {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_17&ti=Splitsko%2Ddalmatinska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 466 |crta1 = 200 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 289 |p2 = 261 |p3 = 266 |p4 = 254 |p5 = 265 |p6 = 319 |p7 = 319 |p8 = 466 |p9 = 403 |p10 = 369 |p11 = 336 |p12 = 217 |p13 = 187 |p14 = 96 |p15 = 104 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Reference == {{izvori}} * [http://www.ogorje.net/mjesto/donje-postinje/4.html Donje Postinje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324032142/http://www.ogorje.net/mjesto/donje-postinje/4.html |date=2014-03-24 }} {{Mrva-naselje hr}} {{Naselja općine Muć}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] hvct2jewdevpbcomxgikzyk9zif4oq7 0 1485788 42600531 42414808 2026-05-20T15:21:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600531 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Donji Muć |regija = |županija = |općina = [[Muć]] |mikroregija = |najgrad = [[Split]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.726 |z. dužina = 16.5 |brojstan = |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21203 Bračević<ref>[http://wmd.hr/postanski-brojevi/hrvatski/bra%C4%8Devi%C4%87+21203+donji+mu%C4%87 Hrvatski poštanski brojevi]</ref> |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> |slika = |slika_opis = }} '''Donji Muć''' je naselje u općini [[Muć]], u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. == Ime == Dvočlani ekonim "Donji Muć" se sastoji od [[pridjev]]a donji i ekonimijske [[imenica|imenice]] Muć. Prvi član ekonima, "donji", je [[pridjev]] izveden od [[imenica|imenice]] dol (manja dolina; udolina) i znači onaj koji je smješten dolje, u dolu, u [[dolina|dolini]]. Ekonimijska imenica Muć izvedena je od [[latinski|latinskog]] monticellus sa značenjem [[brdo|brdašce]]. Od "mont" (latinski mons, montis = brdo) je nastao [[hrvatski]] "mut" (latinsko "on" = hrvatsko "u"), a od "cellus" je nastalo hrvatsko "ćel", kao što je slučaj sa nazivom sela [[Munćel]] na Rabu. Od Mućel do Muć je došlo eliminacijom latinskog "el". Ovo potvrđuje i činjenica da se na vojnim kartama, izrađenim [[1930.]] godine, obronak iznad zaseoka Kmeti u jugozapadnom dijelu Mućkog polja naziva Muć. Ooblici Mutuch (Mutuć) i Campo di Mutuch (Mućko polje) su zabilježeni i na zemljovidu koji je priložen [[Požarevački mir|Požarevačkom ugovoru]] iz godine [[1718.]] godine, a kojeg je izradio pukovnik venecijanske vojske Marković. Ista se tvrdnja odnosi i na dva puta zapisani oblik Hmuuch u povelji cara Leopolda iz 1587. godine. == Stanovništvo == {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_17&ti=Splitsko%2Ddalmatinska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 1072 |crta1 = 200 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 793 |p2 = 638 |p3 = 768 |p4 = 858 |p5 = 918 |p6 = 965 |p7 = 965 |p8 = 1072 |p9 = 914 |p10 = 919 |p11 = 945 |p12 = 817 |p13 = 737 |p14 = 717 |p15 = 570 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Geografija == Zaseoci sela Donji Muć su: Bidnić, Donja Suvava, Draga, Kmeti, Kula i Plišivica. == Stanovništvo == == Reference == {{izvori}} * [http://www.ogorje.net/mjesto/donji-muc/5.html Donji Muć] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324044551/http://www.ogorje.net/mjesto/donji-muc/5.html |date=2014-03-24 }} {{Mrva-naselje hr}} {{Naselja općine Muć}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] esu09x9sqjl1eb4x3j813np82dc580j 0 1485842 42600535 42409892 2026-05-20T15:29:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600535 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Donji Žirovac |županija = [[Sisačko-moslavačka županija]] |općina = [[Dvor (općina)|Dvor]] |mikroregija = |najgrad = [[Sisak]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 45.1539 |z. dužina = 16.1219 |brojstan = 53 |gustoća = |domaćinstva = 28 |pošta = 44440 Dvor |pozbroj = <small>+385</small> 044 |autooznaka = SK |karta2 = Sisačko-moslavačka županija |naziv karte2= Sisačko-moslavačke županije |slika = |slika_opis = }} '''Donji Žirovac''' je naselje u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]], u sastavu Općine [[Dvor (općina)|Dvor]], [[Sisačko-moslavačka županija]]. ==Stanovništvo== Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine, naselje je imalo 53 stanovnika<ref>{{Cite web |title=Popis stanovništva 2001., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_03/H01_01_03.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225045215/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_03/H01_01_03.html }}</ref> te 28 obiteljskih kućanstava.<ref>{{Cite web |title=Kućanstva prema obiteljskom sastavu i obiteljska kućanstva prema broju članova, Popis 2001., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/H02_01_02.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225045225/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/H02_01_02.html }}</ref> {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 582 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 0 |p4 = 423 |p5 = 482 |p6 = 468 |p7 = 405 |p8 = 459 |p9 = 335 |p10 = 333 |p11 = 306 |p12 = 222 |p13 = 199 |p14 = 128 |p15 = 53 |izvor = Državni zavod za statistiku }} <br /> :<small>'''Napomena:''' Od 1857. do 1890. iskazivano je naselje pod imenom Žirovac. U 1900. naselje je podijeljeno na dva naselja, Donji Žirovac i Gornji Žirovac. Podaci za bivše naselje Žirovac iskazani su u naselju Gornji Žirovac. Od 1910. do 1931. iskazivano pod imenom Žirovac, a od 1948. nadalje Donji Žirovac. Podaci od 1857. do 1880. sadržani su u naselju Gornji Žirovac, a za 1890. preuzeti su kao za dio naselja.</small> == Historija == ==Gospodarstvo== ==Obrazovanje== ==Spomenici i crkve== Pravoslavna crkva posvijećena sv. apostolima Petru i Pavlu sagrađena je 1830. godine. == Reference == {{izvori}} [http://www.krajiski.com/novosti/1122_+++++++++.html vijest vezana za obnovu crkve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017024114/http://krajiski.com/novosti/1122_+++++++++.html |date=2010-10-17 }} {{mrva-naselje hr}} {{Naselja u sastavu Općine Dvor}} [[Kategorija:Naselja u Sisačko-moslavačkoj županiji]] kzmpfd1iz2dozvnbj0e30wx62ui7orb 0 1489886 42600534 42337858 2026-05-20T15:27:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600534 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Donji Šarampov |regija = |županija = [[Zagrebačka županija]] |općina = [[Ivanić-Grad]] |mikroregija = [[Moslavina]] |najgrad = |površina = 32,15 |nadvisina = 95 |z. širina = 45.7 |z. dužina = 16.417 |brojstan = 656 |gustoća = 20,40 |domaćinstva = |pošta = 10310 Ivanić-Grad |pozbroj = +385(0)1 |autooznaka = ZG |slika = |slika_opis = }} '''Donji Šarampov''' je gradsko naselje Grada [[Ivanić-Grad]]a. Nalazi se u [[Zagrebačka županija|Zagrebačkoj županiji]]. == Geografija == Donji Šarampov se nalazi u jugoistočnom dijelu [[Ivanić-Grad]]a, na području sjeverozapadne [[Moslavina|Moslavine]] na nizinskom terenu koji sa zapada omeđuje rijeka [[Lonja]], a sa sjevera željeznička pruga [[Zagreb]] - [[Vinkovci]], te s juga autocesta [[Zagreb]] - [[Lipovac]]. Naselje se razvilo dvjestotinjak metara od strogog centra [[Ivanić-Grad]]a ulicom Stjepana Majdeka dužine tri kilometra te je razgranato s nekoliko sporednih cesta i ulica. Samo naselje se sastoji od nekoliko samozvanih dijelova kao što su: Kosnica, Cepetari, Jajčani… == Stanovništvo == Prema popisu iz 2001. godine ima 656 stanovnika. == Historija == Građenjem nove utvrde u sklopu sustava [[Vojna krajina|Vojne krajine]] na mjestu današnjega [[Ivanić-Grad]]a polovicom [[16. stoljeće|16. stoljeća]] uz kanal sa jugoistočne strane ivanićke tvrđe nastalo je naselje '''Donji Šarampov''' koje je bilo prvi štit pred Turcima. Naselje je dobilo ime od mađarske riječi „sorompo“ što na hrvatskom jeziku znači jarak. '''Donji Šarampov''' pripada pod krajišku vojnu organizaciju, a crkveno župi [[Sveti Petar|Svetog Petra]] u Ivaniću gdje pripada i dan danas. Prvo stanovništvo su činili Hrvati predavci koji su izbjegli iz područja što su ga osvojili Turci, te Hrvati iz Posavine i Polonja. Ukidanjem Varaždinske krajine [[8. lipnja]] [[1871]] Ivanić dolazi pod građansku vlast Hrvatske i dobiva status grada, a '''Donji Šarampov''' je vezan na općinu [[Kloštar Ivanić]] sve do pedesetih godina 20. st. kada ulazi u Općinu [[Ivanić-Grad]], a devedesetih godina 20 st. novim ustrojem u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], postaje gradsko naselje Grada [[Ivanić-Grad]]a. == Gospodarstvo == Na prostoru samog naselja '''Donji Šarampov''' nalaze se ležišta [[nafta|nafte]] i prirodnoga [[plin]]a, a južno od željezničke pruge [[Zagreb]] - [[Vinkovci]] u osnivanju je poslovno-stambena zona. == Kultura == * DVD Donji Šarampov * Društvo žena Donji Šarampov == Vanjske veze == *[http://www.ivanic-grad.hr/ Službene stranice Grada Ivanić-Grada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517094157/http://ivanic-grad.hr/ |date=2014-05-17 }} {{Gradska naselja Ivanić-Grada}} [[Kategorija:Naselja u Zagrebačkoj županiji]] myn7mzpcq4uh6tapen2n316nu82vsaw 0 2890352 42600563 42396687 2026-05-20T18:46:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600563 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Dundee | ime_genitiv =Dundeea | izvorno_ime =<small>Dùn Dé</small> | slika_panorama =442 dundee header.png | veličina_slike =280px | opis_slike=[[Kolaž]] atrakcija grada | slika_zastava= Dundee_City_Flag.png | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = City_of_Dundee_Coat_of_Arms.png | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = Ujedinjeno Kraljevstvo | širina-stupnjevi =56 | širina-minute = 27 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 2 | dužina-minute = 58 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | lokacija1_ime =Sastavna država | lokacija1_info = [[Škotska]] | lokacija2_ime =[[Administrativna podjela Škotske|Područni savjet]] | lokacija2_info =[[Vijeće grada Dundeea]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | površina_bilješke = | površina_ukupna =51.04 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2014]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =160,309<ref name=mam/> | stanovništvo_gustoća =3,140.7 stan./[[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona=[[UTC+0]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = DD1, DD2, DD3, DD4, DD5 | pozivni_broj=01382 | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.dundeecity.gov.uk/ www.dundeecity] | bilješke = }} '''Dundee''' ([[Škotski gelski jezik|škotsko-gelski]]: ''Dùn Dé'') je četvrti [[grad]] po veličini u [[Škotska|Škotskoj]]<ref name=brit/> od 160,309 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/uk-agglo.php | title =United Kingdom: Agglomerations | accessdate = 24. 11. 2014 | language=engleski | publisher=City population}}</ref>, on je i [[glavni grad|administrativni centar]] istoimenog [[Administrativna podjela Škotske|Područnog vijeća (council area)]] [[Vijeće grada Dundeea|Dundee]], veliki [[industrija|industrijski]] centar i [[luka]] istočne Škotske, [[Royal burgh|kraljevski grad]] u historijskoj grofoviji [[Angus]].<ref name=brit/> == Geografija == Dundee leži na obali [[Sjeverno more|Sjevernog mora]] u [[Škotska|Škotskoj]] u [[estuarij]]u [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[River Tay|Tay]] zvanom [[Firth of Tay]]<ref name=brit/> udaljen oko 64 [[km]] [[sjever]]no od [[Edinburgh]]a.<ref name=brit/> Dundee se rastegao duž [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[River Tay|Tay]] u dužinu od nekih od 13 [[km]]. Gradom dominira [[vulkan]]sko [[brdo]] - Dundee Law, visoko 174 [[metar]]a. Preko [[Firth of Tay]]a su izgrađena dva [[most]]a [[automobil]]ski i [[željeznica|željeznički]] .<ref name=brit/> ==Historija== Najraniji spomen o Dundeeju datira s kraja [[12. vijek|12.]] i početka [[13. vijek]]a, kad je proglašen [[Royal burgh|kraljevskim gradom]]. Sljedećih četiri do pet vjekova pretrpio je mnogo napada, razaranja i krvoprolića od [[Englezi|Engleza]]. Status grada dobio je tek - [[1892]]. a i samostalni grofovijski grad postao je [[1894]]. [[Ribolov]] je u Dundeeju bio važan od najranih dana njegova postojanja, pa je u njemu nikla i jedna od najvećih škotskih [[kitolov]]nih [[flota]].<ref name=brit/> Poput drugih britanskih gradova i u Dundeeju se zarana razvila tradicionalna tekstilna industrija, koja se je u [[19. vijek]]u vezala uz [[kitolov]] nakon otkrića da se [[Juta (materijal)|jutena]] [[vlakno|vlakna]], daju odlično impregrirati [[kit]]ovim [[ulje]]m, a takvo platno odlično upotrijebiti za izradu vreća i podloga za sagove. Od tad je Dundee postao centar za proizvodnju jute u svjetskim razmjerima, pa je grad je ubrzano rastao.<ref name=brit/> == Znamenitosti== [[datoteka:Victoria Docks - geograph.org.uk - 1138920.jpg|thumb|left|260px|Viktorijanski dokovi u luci]] Svega je nekoliko historijskih objekata i samo jedna vrata (East Port) od starih gradskih [[bedem]]a, preživjelo burnu prošlost. Pored tog tu su i tri [[župa|župne]] [[crkva|crkve]], smještene pod jednim krovom, koje su danas žarišne točke, modernog centra grada od stakla i [[beton]]a. Veći broj starih [[proleter]]skih [[periferija|periferijskih]] straćara i uličica je srušen, ali je istovremeno i Broughty Ferry, koji je sve donedavno bio odvojeni grad, rezidencija bogatih gradskih trgovaca, sada uklopljen u grad.<ref name=brit/> == Privreda i obrazovanje== I danas se u gradu proizvodi puno [[tekstil]]a, ali se počevši od [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], sve veći broj radnika zapošljava u novim pogonima lake [[industrija|industrije]]. Dundee je također poznat po proizvodnji slatkiša, [[konzerva|konzervi]] i naročito [[marmelada|marmelade]] Od kraja [[20. vijek]]a počeo je proces zamiranja proizvodnih pogona, pa uslužni sektor ima sve važniju ulogu u ekonomiji grada. Danas je Dundee izrastao u istaknuti obrazovni i istraživački centar, naročito okrenut prema [[informatika|informacijskoj tehnologiji]] i istraživanju i razvoju na području [[Biotehnologija|biotehnologije]].<ref name=brit/> U gradu djeluje [[Univerzitet u Dundeeju]] od [[1881]]., koji je stekao status nezavisnog univerziteta - [[1967]]. Pored tog u gradu djeluje i [[Univerzitet]] Abertay Dundee i Dundee International College.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/173676/Dundee |title = ''Dundee'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 24. 11. 2014}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Dundee}} * [http://www.dundeecity.gov.uk/ Službene stranice grada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130011016/http://www.dundeecity.gov.uk/ |date=2016-01-30 }} {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/173676/Dundee ''Dundee'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Gradovi u Škotskoj]] 8i8nqbb2ya5ijlywdf9ekwe5npiclhc 0 3557546 42600566 42317558 2026-05-20T19:10:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600566 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = c/b | naslov = 二十四の瞳 | slika = Niju-shi no Hitomi poster.jpg | opis = originalni poster | scenario = [[Keisuke Kinoshita]] | based on = {{based on|''24 očiju''|[[Sakae Tsuboi]]}} | uloge = [[Hideko Takamine]] | režija = [[Keisuke Kinoshita]] | producent = [[Ryotaro Kuwata]] | premijera = {{Filmdate|1954|9|15|df=y}} | trajanje = 154 min. | jezik = [[japanski jezik|japanski]] | zemlja = {{flag|Japan}} }} {{nihongo|'''''Dvadesetčetvoro očiju'''''|二十四の瞳|Nijū-shi no Hitomi}} je [[japan]]ski crno-bijeli igrani film snimljen 1954. u režiji [[Keisuke Kinoshita|Keisukea Kinoshite]]. Po žanru je [[dramski film|drama]], a predstavlja ekranizaciju istoimenog romana [[Sakae Tsuboi|Sakaea Tsuboija]]. Protagonistica, koju tumači [[Hideko Takamine]], je učiteljica koja karijeru započinje 1928. godine s prvim razredom u jednoj [[osnovna škola|osnovnoj školi]]. Radnja, kroz njen i živote njenih učenika, sa kojima će se ponovno sresti 1946. godine, prikazuje dramatične događaje [[historija Japana|japanske historije]], uključujući uspon militarizma i [[Drugi svjetski rat]]. Godine 1987. je snimljen [[remake]] u boji u režiji Yoshitake Asame. == Uloge == * [[Hideko Takamine]] - Ôishi Sensei * [[Yumeji Tsukioka]] - Masuno * [[Takahiro Tamura]] - Isokichi * [[Chishu Ryu]] - Otoko Sensei == Vanjske veze == {{commons category|Twenty-Four Eyes (1954 film)}} * {{IMDb title|id=0047281|title=Twenty-Four Eyes (1954)}} * {{cite web|url=http://www.jmdb.ne.jp/1954/cd002680.htm|title=二十四の瞳 (Nijū-shi no Hitomi)|accessdate=2007-07-13|language=japanski|publisher=[[Japanese Movie Database]]}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Keisuke Kinoshita}} {{Navboxes |title = Nagrade |list = {{Blue Ribbon Award for Best Film}} {{Mainichi Film Award for Best Film}} {{Kinema Junpo Award for Best Film}} }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] osh27xmv5mpl5t98rhhdnd20j1u446u 3 4029922 42600542 42600252 2026-05-20T16:19:56Z Vipz 151311 /* Poziv na učešće */ odgovor 42600542 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent;" | style="background:#ffc9c9; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Gnome-help.svg|18px|link=Pomoć:Sadržaj]] [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]]</div> | style="background:#cef2e0; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%; font-size: 120%;" | '''Pozdrav, Zavičajac! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]!''' |- | style="background:#ffdec9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Nuvola apps ksig-vector.svg|18px|link=Wikipedia:Kurs/Tečaj]] [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|Uvodni kurs/tečaj]]</div> | rowspan="8" style="background:#f5fffa; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em;" | Wikipedia je projekt slobodne internetske enciklopedije koju svako može uređivati. Ako se prvi put nalazite na Wikipediji i želite joj doprinositi, preporučamo da odvojite nešto vremena i proučite [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|pet osnovnih načela]], te se upoznate sa Wikipedijinim [[Wikipedia:Smernice i preporuke|smjernicama i preporukama]]. Ako vam zatreba pomoć pri uređivanju, možete da pregledate [[Pomoć:Sadržaj|stranice pomoći]] i prođete kroz [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|uvodni kurs/tečaj]]. Na [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranicama za razgovor]] uvijek se '''potpisujte''': bilo da utipkate 4 tilde <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> bilo da kliknete na ikonu [[Datoteka:OOjs UI icon signature-ltr.svg|25px]] na traci za uređivanje. Izmjene [[Wikipedia:Što je članak?|članaka]] se '''nikad ne potpisuju'''. Na stranici [[Posebno:Recentchanges|Nedavnih izmjena]] možete saznati za nove zanimljive članke, ko je trenutno aktivan, odnosno šta se trenutno na Wikipediji radi. Na stranici [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijace]] možete pročitati o novostima na Wikipediji i obratiti se zajednici, bilo da sudjelujete u diskusijama ili postavljate pitanje. Nadamo se da će vam ovdje biti ugodno, te da ćete svojim doprinosima postati stalni saradnik - '''Wikipedijanac'''! Ako imate bilo kakva pitanja, slobodno se obratite meni ili drugim urednicima na [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijaci]]. Još jednom, dobrodošli na Wikipediju i sretan rad! <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size: 90%;">[[Datoteka:English language.svg|25px]] Hello and welcome to the Serbo-Croatian Wikipedia! We appreciate your contributions. If you do not speak Serbo-Croatian, that's no problem. Talk to us via [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|our village pump]] in your native language or find and contact [[:Kategorija:Babel|users who speak your language]]. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#fff5c9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Internet-group-help-faq.svg|18px|link=Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja]] [[Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja|Najčešće postavljana pitanja]]</div> |- | style="background:#edffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Smjernice i preporuke]] [[Wikipedia:Smjernice i preporuke|Smjernice i preporuke]]</div> |- | style="background:#caffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Copyright-problem.svg|18px|link=Wikipedia:Autorska prava]] [[Wikipedia:Autorska prava|Autorska prava]]</div> |- | style="background:#c9d8ff; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Unesco Cultural Heritage logo.svg|18px|link=Wikipedia:Pet stubova Wikipedije]] [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|Pet stubova Wikipedije]]</div> |- | style="background:#e9c9ff; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Ambox warning yellow.svg|18px|link=Wikipedia:Šta Wikipedia nije]] [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|Šta Wikipedia nije]]</div> |}--[[Korisnik:Dcirovicbot|Dcirovicbot]] ([[Razgovor sa korisnikom:Dcirovicbot|razgovor]]) 13:27, 19 april-травањ 2015 (CEST) == Wikidata == Prebacio sam ti članak na ''[[Treskavica]]''. Usput, trebao bi svladati umrežavanje na Wikidati nakon što se otvori novi članak. Postupak nije težak, najčešće lokalni sh članak ima isti naziv kao neki postojeći na bs/hr/sr Wikipediji, znači označiš takav naslov i kopiraš sa CTRL+C, a onda: # Klikneš '''''Add links''''' (dolje lijevo) # U prvu kućicu '''''Language''''' upišeš recimo "sr" ili "hr" (ili "en", itd.) i odmah ti iskoči jezik # U drugu kućicu '''''Page''''' zalijepiš (CTRL+V) naslov članka # Klikneš '''''Confirm''''', pa '''''Close dialog and reload page''''' To je to, kad pređe u naviku postupak traje samo 3-4 sekunde. Isto vrijedi i za kategorije. Lijep pozdrav. :) --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 21:42, 25 januar-сијечањ 2016 (CET) Hello dear Zavičajac! I make for you order: do you make article in Serbo-Croatian about rock singer Nikolaj Noskov? If you make this article, I will very grateful! Hvala! --[[Posebno:Doprinosi/212.48.202.196|212.48.202.196]] 17:01, 30 januar 2017 (CET) https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard == Članci == Pratio sam seriju posljednjih članaka što si ih napisao i samo bih ti napomenuo da članci, pod jedan, moraju imati enciklopedijski značaj i strukturu, a ne pisani u formi eseja ili seminara te, pod dva, moraju biti dovoljno značajni za samostalni članak. Vidio si izmjene koje sam uradio - svi navedeni članci nisu bili dovoljno relevantni za samostalni članak pa sam ih uklopio u već postojeće. Bilo bi dobro da pripaziš na to kad pišeš :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|<font face="Freestyle Script" color="black" size="4px">E.A.</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<font face="Freestyle Script" color="black" size="4px">Poe</font>]] 14:26, 8 juli 2017 (CEST) : --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|<font face="Freestyle Script" color="black" size="4px">E.A.</font>]], zahvaljujem se na korisnim sugestijama. --[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 22:47, 9 juli 2017 (CEST) == BS Wiki == Pa nisi valjda blokiran kod nas na bs wiki? :D --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor sa korisnikom:Munja|razgovor]]) 03:01, 12 juli 2018 (CEST) == Duplikat == Članak ''[[Vukovarska avenija]]'' je duplikat postojećeg ''[[Ulica grada Vukovara (Zagreb)]]''. :) --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 19:51, 12 oktobar 2018 (CEST) :Baš ti hvala [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]. Vidio sam članak, ali na Wikipedia.hr. Mogu li naš [[Ulica grada Vukovara (Zagreb)]] da malo inoviram (ne rade mu izvori), i da ga povežem sa arhitekturom, što mi je i bio cilj. Vukovarsku aveniju ću izbrisati. Pozdrav od --[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 20:55, 12 oktobar 2018 (CEST) ::Nema na čemu. Naravno, moj ti je savjet da odlomak "Poznati objekti" iz ''[[Vukovarska avenija]]'' uklopiš u stari članak ''[[Ulica grada Vukovara (Zagreb)]]'', i onda izvršiš preusmjeravanje novog na stari. Preporučam ti ponovo da umrežavaš preko Wikidate jer inače se dese ovakvi slučajevi, potroši se vrijeme bezveze na izradu nečeg što već postoji. Vidio sam da si pisao istovjetne članke na bs.wiki i ovdje na sh.wiki i većinu njih sam, umjesto da te gnjavim iznova, umrežio sam. :) --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 21:04, 12 oktobar 2018 (CEST) == Bosanska kuća u Mostaru == Vidim da je članak ispražnjen radi pogrešno postavljenog naslova. Treba li ga preusmjeriti na [[Bosanska kuća#Kuće u Hercegovini]] ili na novi, sada nepostojeći članak s ispravnim naslovom? --[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] ([[Razgovor sa korisnikom:OC Ripper|razgovor]]) 07:38, 8 novembar 2018 (CET) :Hvala drugar. Da, članak je imao naslov sa greškom i nije bio dobar, ali sam onda napravio novi, [[Bosanska kuća]], u kojem je i taj, koji sam takođe i preusmjerio. Valjda je sada korektno. Volim kad mi neko ukaže na propust. Ako inače imaš sugestija, slobodno napiši. Teško je sam sebe kontrolisati. Pozdrav za [[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] od--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 09:06, 8 novembar 2018 (CET) == Aleksandrov balkanski pohod == Možda ovdje treba dodati tekst (kojeg sam izvadio iz izbrisanog članka i dodao na razgovor članka [[Aleksandar Veliki]])? --[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] ([[Razgovor sa korisnikom:OC Ripper|razgovor]]) 09:27, 21 decembar 2018 (CET) == Novi naziv == :[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]], ako sam shvatio, članku dati novi naziv (Aleksandrov balkanski pohod) i vjerovatno ga proširiti sa borbama protiv Ilira u današnjoj Albaniji i grčkih država, nakon povratka sa Dunava, i sve prije rata sa Perzijom. Nešto tako je na engleskoj Wikipediji. Oni su u članku o Aleksandru stavili podnaslov - Aleksandrov balkanski pohod - kao Glavni članak. Pozdrav --[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 14:58, 21 decembar 2018 (CET) ::[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]], nisam te odmah shvatio, ali vidim da si postavio članak, uredu je.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 19:06, 21 decembar 2018 (CET) == Tumuli == Pazi, ne može ''[[Tumuli]]'' voditi na ''[[Ilirski tumuli]]'' jer nije svaki tumul ilirski. --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 02:10, 9 juni 2019 (CEST) :Naravno [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]. Ja sam tek prije neki dan primijetio da postoji članak [[Tumulus]], opšteg karaktera i vezan za Hrvatsku. To nisam znao dok sam pisao [[Tumuli]], vezujući ga za Ilire. Tako su postojala dva članka. Htio sam to riješiti ali je ispalo loše. Daj mi vremena, a ako imaš ideju, pomozi.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 23:33, 10 juni 2019 (CEST) ::Nema problema, više-manje sve je sad sređeno. --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 08:21, 11 juni 2019 (CEST) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 16:48, 6 rujan-септембар 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:14, 20 rujan-септембар 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:52, 3 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> ==Poziv na glasanje== Pozdrav. Kao što napisah jednom kolegi, ;) znam da ovde korisnici najviše vole da budu ostavljeni na miru da pišu i uređuju članke, ali, budući da sam se [https://sh.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Administratori/Prijedlozi_za_davanje_statusa#Korisnik:Igor_Windsor kandidovao za administratora], eto pozivam te kao višegodišnjeg i vrednog korisnika sh.wiki na glasanje, ako želiš, bez da ikoga vučem za rukav. I glasanje "protiv" je jednako vredno! Hvala u svakom slučaju i veliki pozdrav, --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:46, 5 decembar 2020 (CET) ==Vladimir Balberdin== Pozdrav. Mislim da bi [[Vladimir Balberdin]] možda trebalo preimenovati u "Vladimir Bal'''i'''berdin", s obzirom da u ruskom postoji "tvrdo i" (ы) u prezimenu (Бал'''ы'''бердин). Šta misliš? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 08:40, 15 januar 2021 (CET) :Naravno [[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]]. Zahvaljujem na praćenju, a posebno na priznanju. I kad stigneš, pronađi info kutiju za alpiniste (ili je napravi), ubaci u jedan članak, a ja ću nastaviti. Pozdrav --[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 16:55, 15 januar 2021 (CET) ::Pronašao sam na en.wiki šablon [[en:Template:Infobox climber]], ali sam se uplašio koliko je komplikovan, pa sam zamolio Orijentologa da ga proba napraviti kad uhvati vremena. :) --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 19:59, 15 januar 2021 (CET) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Baku railway station]] in Serbo-Croat Wikipedia? Yours sincerely, [[Korisnik:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Razgovor sa korisnikom:Multituberculata|razgovor]]) 01:52, 16 oktobar 2021 (CEST) :Yes (da), 2-3 day [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 10:10, 16 oktobar 2021 (CEST) == Info kutija == Poštovani [[korisnik:Edgar Allan Poe‎|Edgar Allan Poe‎]] ([[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe‎|razgovor]]), zahvaljujem što si upratio rad na zaštićenim područjima. Sad mi treba tvoja pomoć, jer ja to ne znam srediti. Info kutija koju koristim, nakon završetka članka daje Kategoriju crvene boje, pa bi je trebalo inovirati. Na primjer [[Vrela Sane‎]]. Unaprijed hvala.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 20:25, 25 oktobar 2021 (CEST) :Dragi kolega, mislim da je sada dobro? :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<font face="Freestyle Script" color="black" size="4px">E.A.</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<font face="Freestyle Script" color="black" size="4px">Poe</font>]] 00:38, 26 oktobar 2021 (CEST) ::[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<font face="Freestyle Script" color="black" size="4px">Poe</font>]] Da, sada je dobro, a tebi hvala na saradnji. Juče sam cijeli dan vježbao i mislim da ovu oblast možemo imati korektno urađenu. A onda vidim da Englezi imaju 7000 članaka o zaštićenim područjima preko IUCN. Frapantno? Možemo i mi 70, najviše u regiji.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 10:51, 27 oktobar 2021 (CEST) [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]Može nogomet a može i fudbal, ne treba oboje, onda je komplikovano. Može recimo drumski saobraćaj, a može i cestovni saobraćaj, a nemoj drumski/cestovni, ružno je. Znači, jedan izraz, bilo koji, jer su u S-H oba ravnopravna [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 23:40, 14 oktobar 2022 (CEST) :Prekopirao sam ovu tvoju poruku na Pijacu gdje bi se svi komentari trebali nalaziti. :) -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 13:36, 15 oktobar 2022 (CEST) Godinama me mučio naslov o Tvrtku I i Humu, a ti si to riješio za 5 min. Veliko hvala [[korisnik:Edgar Allan Poe‎|Edgar Allan Poe‎]] ([[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe‎|razgovor]]), ==Čestitke i zamolba== Kolega, i vama iskrene čestitke na ustrajnom radu. Bez ikakvog moranja - nego čisto ne bih voleo da promakne stalnim korisnicima sh.wiki: imamo dva glasanja sad u toku: [[Wikipedia:Administratori/Prijedlozi_za_davanje_statusa#Korisnik:Vipz|ovde]] i [[Wikipedia:Administratori/Prijedlozi_za_oduzimanje_statusa#Neaktivni_administratori|ovde]]. Pa, ako te zanima i ako stigneš, baci pogled. Ako ne, nikom ništa, samo napred i guraj dalje! :) Veliki pozdrav, --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 21:21, 7 novembar 2022 (CET) :Opet ja. :) Ako ti se da glasati za mene kao [[Wikipedia:Administratori/Prijedlozi_za_davanje_statusa#Igor Windsor (za birokrata)|birokrata]], please. Potrebno je najmanje 15 glasova "za", inače ništa. Pozdrav i hvala u svakom slučaju, --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 19:18, 1 decembar 2022 (CET) :Taman sam počeo koristiti uglastu zagradu, ali sada ne mogu ništa. Kad otvorim stranicu i uređivanje, dole na dnu nema alata. Šta sam pogriješio? Pozdrav [[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]]--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 11:41, 10 decembar 2022 (CET) ::{{ping|Zavičajac}} Imam isti problem. To su [[Korisnik:Aca|Aca]] ili [[Korisnik:Vipz|Vipz]] nešto spetljali, rekao sam već Aci da vrati kako je bilo. --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 13:12, 10 decembar 2022 (CET) ::: {{ping|Igor Windsor|Zavičajac}} Zdravo! Upsio sam integrirati osnovne funkcije u modernu alatnu traku na dnu. Molim vas, ako imate ideje o tome šta treba još dodati, pišite [[Mediawiki razgovor:Gadget-charinsert-core.js|ovdje]] ili uredite pripadajuću stranicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:15, 10 decembar 2022 (CET) ::::[[Korisnik:Aca|Aca]], hvala, kad se bude koristilo, vidjeće se šta treba poboljšati.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 23:17, 10 decembar 2022 (CET) == IP-adresa u igralištu == Zdravo, kolega! Primijetio sam da je stranicu [[Wikipedia:Igralište|igrališta]] uređivao anonimni korisnik iza IP-adrese. S obzirom na to što uglavnom ti uređuješ spomenutu stranicu, htio sam provjeriti nije li to tvoja IP-adresa, tj. nisi li je slučajno objelodanio (''dox''). Ako jest, želiš li da zatražim od administratora da je sakriju? IP-adrese spadaju u privatne podatke korisnika i svaki korisnik ima pravo da je sakrije u slučaju nenamjernog objelodanjivanja. Također, baci pogled na svoju korisničku stranicu. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 21:03, 22 decembar 2022 (CET) :[[Korisnik:Aca|Aco]], i ja sam primijetio, ima tome i godinu dana, da mi neko švrlja po igralištu, obično da mi nema teksta od juče. Smatrao sam, samokritično, da to ja zaboravim snimiti ono što napišem. U svakom slučaju, hvala ti, a ja svjesno nisam ništa objelodanio. Uradi što možeš da sve bude kako je uobičajeno i kako treba. Pozdrav.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 17:25, 23 decembar 2022 (CET) :: Dakle, ipak nije tvoja IP-adresa? Okej. U tom slučaju, sve je u redu! Pitat ću nekog administratora da zaključa stranicu kako te te IP-adrese ne bi ometale pri radu. Također, ako ti nije mrsko, značilo bi mi kada bi se izjasnio u [[Wikipedia:Zahtjevi za dodjelu administratorskog statusa#Aca|glasanju o mojoj kandidaturi]]. Bilo je tu svakojakih vanjskih komentara, a meni je važnije vidjeti kakvo je mišljenje korisnika ovoga projekta. Unapred zahvalan! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:39, 23 decembar 2022 (CET) ::: Zdravo! [[Wikipedia:Administratorska tabla#Wikipedia:Igralište – zaštita|Konzultirao sam se s administratorima]]. Nažalost, nije moguće da se stranica zaštiti jer je riječ o javnoj stranici za testiranje. Ali, umesto toga, napravio sam '''[[Korisnik:Zavičajac/igralište|tvoje vlastito igralište]]'''. Tu možeš slobodno uređivati i niko ti neće ometati rad (99% jemčim)! Prebacio sam sadržaj na tu stranicu. Slobodno je menjaj. Srdačan pozdrav! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:36, 26 decembar 2022 (CET) == Prijedlog za novog administratora i birokratu == U toku je zahtjev za dodjelu [[Wikipedija:Zahtjevi za dodjelu administratorskog statusa|administratorskog]] i [[Wikipedija:Zahtjevi za dodjelu birokratskog statusa|birokratskog statusa]]. Pozivamo Vas da učestvujete u procesu i iznesete svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 02:11, 10 septembar 2023 (CEST) == Sitne ispravke == Zdravo, Zavičajac! Na članku [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]] načinio sam određene izmene u cilju poboljšanja teksta. Uvod je malkice preuređen (kako ne bi bio pleonastičan), sređen je položaj slika (slike treba stavljati ispod odeljka, a ne iznad njega), malo su povećane slike (poželjno povećati još malo), usklađena je crta, uklonjene su suvišne navigacijske kutijice (te kutijice koristimo samo u podnožjima članaka), zastavice su uklonjenje (radi pristupačnosti odeljaka) i podnožje je usklađeno prema drugim člancima. Bio bih zahvalan ako bi spomenute izmene primenio i u drugim sličnim člancima, tj. listama. Takođe, možda treba razmotriti premeštanje članaka u [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi]], s obzirom na to da je ''Cultural Heritage'' službeni naziv, koliko znam. Unapred zahvalan na odgovoru, [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. januara 2025. u 20:34 (CET) :Nisam ja, to je mali Perica napravio. Šalim se malo. To je davno napravljeno, naslovi članaka i kategorija, ja sam se kasnije pridružio, u namjeri da imamo bolju kategoriju od Engleza. Drago mi je da si izvršio popravke, ja sam u tome slab, u formatiranju, neka i ne razumijem. E sad pravo pitanje, nije to posao sa listama, već sa kategorijama, trebalo bi to u kompletu uraditi. Ima li neki majstorski način? Uzmi recimo članke iz Andore, kako jednim potezom da se prebace u novu kategoriju - Nematerijalna kulturna baština u Andori umjesto Nematerijalna svjetska baština u Andori. Uradiću, ili ovako ili onako, samo da bude bolje od Wiki.en. Hvala na javljanju i pozddrav – [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 18. januara 2025. u 19:55 (CET) ::@[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]: Mogu ja to premestiti, botovski ili ručno. Naravno, ako se ti slažeš s time. Pisao sam tebi s obzirom da ti uređuješ ovu tematiku. Vidim da si neke članke već kopirao i nalepio na novu lokaciju. Međutim, to ne treba činiti (jer se gubi historija izmjena). Premeštanja se obično rade funkcijom „Premjesti”. Budem ja to sve napravio i sredio; naravno, ako si saglasan. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. januara 2025. u 23:43 (CET) :::Naravno da sam saglasan drugar. I izvini za sve što sam ja zabrljao. Pozdrav – [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 19. januara 2025. u 10:59 (CET) ::::Opušteno. Sada bi trebalo da je sve sređeno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. januara 2025. u 20:30 (CET) :::::Aco, ti si mađioničar, hvala velika. Šta ja još da uradim pa da budemo u ovoj kategoriji bolji od Wiki.en? Puno pozdrava. – [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 20. januara 2025. u 10:35 (CET) ::::::Samo nastavi sa dosadašnjim radom! Sjajne članke praviš. Ne sumnjam da ćemo dostići kvalitet en.wikija u pogledu ove tematike. Slobodno mi se obrati ili piši na Pijaci ako ti bude bila potrebna bilo kakva pomoć. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 20. januara 2025. u 11:09 (CET) == Zahtjevi za dodjelu administratorskih ovlaštenja na Wikirječniku == Zdravo! Na Wikirječniku su u toku dva zahtjeva za dodjelu administratorskih ovlaštenja. Pozivamo vas da se izjasnite na [[:wikt:Wikirječnik:Pijaca|tamošnjoj Pijaci]]. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 8. aprila 2025. u 00:05 (CEST) :Hvala na izjašnjavanju! Omogućavanje međuwiki uvoza bila bi sjajna stvar. Ako imaš vremena, baci komentar i u dvama odeljcima iznad koji se tiču administriranja i suštinski su prioritetniji zbog formalnosti. Rasprava traje još manje od 24 sata. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 10. aprila 2025. u 18:05 (CEST) == Spajanje kutija == [[Korisnik:Aca|Aca]], drugar, spoji mi [[Odzala-Kokoua|ovdje]] dvije info kutije, da naučim. Pozdrav– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 20. maja 2025. u 17:12 (CEST) :Urađeno, brate! Hvala na zahtevu. Pozdrav za tebe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 20. maja 2025. u 18:50 (CEST) == Glasanje o birokratskom statusu == Ćao, Zavičajac! Hteo bih te pozvati da učestvuješ u [[Wikipedija:Zahtjevi za dodjelu birokratskog statusa|glasanju o dodeli birokratskog statusa]]. U glasanju mora učestvovati najmanje 15 urednika, prema globalnim pravilima, pa su dobrodošli svaki komentar, kritika i glas. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. januara 2026. u 18:24 (CET) == Poziv na učešće == Zdravo Zavičajac! Vidim da marljivo obrađuješ teme koje su obuhvaćene u aktualnom uređivačkom takmičenju, [[WP:CEE Proljeće 2026.|CEE Proljeće 2026]]. Još neke detalje moramo utvrditi sa svojim financijskim sponzorom (Wikimedija Austrije), ali ponuđen nam je značajan iznos financijskih sredstava za nagrađivanje najmarljivijih učesnika. Da se to legitimira, naravno, trebamo postići veći broj učesnika i veći broj obrađenih članaka. Povodom svega toga, htio sam te pozvati da nam se pridružiš! Ima nekoliko pravila i smjernica koje bi trebao pročitati na stranici koju sam linkao, a na tebi je nakon svega toga samo da na stranicama za Razgovor: svojih članaka postaviš {{tlx|1=CEE Spring 2026|2=korisnik=Zavičajac|3=država=|4=tema=}} i popuniš ove prazne parametre odgovarajućim podacima (pogledaj podržane države i teme u dokumentaciji šablona). Veselim se tvom učešću ukoliko se odlučiš na to! Lp – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23. marta 2026. u 16:04 (CET) Pozdrav [[Korisnik:Vipz|Vipz]]. Lijepo, samo najprije me moraš naučiti popunjavati tabelu, to mi teže ide. Ima puno nekih polja. Kad budeš imao neki članak sa popunjenom prijavom, javi mi da ga pogledam pa ću tako lakše naučiti. Pozdrav– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 23. marta 2026. u 23:12 (CET) :Većinom ćeš trebati naznačiti samo jednu državu i jednu temu, a ovi kao duplirani parametri služe za navođenje više država ili tema kada to bude potrebno. Popravio sam tvoj prvi doprinos, pogledaj kako se to popunjava: [[Posebno:Razlike/42564181]]. Imaš na stranici [[Šablon:CEE Spring 2026]] dokumentirano koje sve različite teme i države možeš navesti. Od tema imaš nešto od sljedećeg: {{bulleted list|kultura|priroda|geografija|ekonomija|društvo|sport|politika|transport|historija|nauka|obrazovanje|žena}} Staviš od toga ono što je najprikladnije. Npr. :* Recimo da ti je tematika [[Historija Sarajeva]], tu bi naveo sljedeće: ::: <nowiki>{{CEE Spring 2026 |korisnik=Zavičajac |država=Bosna i Hercegovina |tema=historija}}</nowiki> :* Recimo da ti je tematika članka [[Antifašistički front žena]], tu valja navesti više relevantnih tema i država (najviše troje od svake): ::: <nowiki>{{CEE Spring 2026 |korisnik=Zavičajac |država=Bosna i Hercegovina |država2=Hrvatska |država3=Srbija |tema=historija |tema2=politika |tema3=žena}}</nowiki> :* Ako se tema odnosi na nekoliko država, npr. [[Odnosi Bugarske i Srbije]], to bi ovako postavio: ::: <nowiki>{{CEE Spring 2026 |korisnik=Zavičajac |država=Bugarska |država2=Srbija |tema=politika}}</nowiki> :Imaj na umu kad kopiraš ove gore primjere da stavljaš ovo što vidiš na ekranu, ne ono što vidiš kad uređivaš kod. :) Budem ja svakako pratio tvoje doprinose akciji, pa uskočio kad zatreba. Srdačno hvala na učešću! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23. marta 2026. u 23:41 (CET) ::[[Korisnik:Vipz|Vipz]], jesmo li se uhodali? Ako imaš sugestija, reci. Mogu li se stranice uređivati i poslije prijave? Mogu li i tekstovi o muškarcima, jedan sam već napisao? Pozdrav– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 27. marta 2026. u 15:00 (CET) :::Zdravo! Da, mogu se naknadno uređivati – dapače – želimo da novi sadržaj bude i što kvalitetnije obrađen. Dokle god je tema na bilo koji način povezana s istočnom ili centralnom Evropom, i dokle god je objavljena između 21. marta i 31. maja, može se označiti kao dio CEE Proljeća. Zahvaljujem! Lp, [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. marta 2026. u 21:38 (CET) ::::Pozdrav [[Korisnik:Vipz|Vipz]], članak [[Spomenik na Makljenu]] razvrstaj u - grupa Prošireni– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 8. maja 2026. u 22:07 (CEST) ::::Pozdrav [[Korisnik:Vipz|Vipz]], članak [[Željeznička pruga Šamac–Sarajevo]] razvrstaj u - grupa Prošireni– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 13. maja 2026. u 08:14 (CEST) ::::Pozdrav [[Korisnik:Vipz|Vipz]], napisao sam članak Jahiel Finici sa pogrešnim imenom pa sam ga prepravio u [[Jahiel Finci]]. Molim te prepravi u tabeli.– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 14. maja 2026. u 23:22 (CEST) :::::Pozdrav [[Korisnik:Vipz|Vipz]], napisao sam i [[Olonho|ovaj članak]], jeste Rusija, ali u Aziji. Može li na listu?– [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 18. maja 2026. u 19:43 (CEST) ::::::Zdravo @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]], može ići na listu. Poput Rusije, većina Turske i Kazahstana se takođe nalazi u Aziji. Nigdje nije izričito naglašeno da se članci povezani s ovim državama moraju odnositi na njihove evropske teritorije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 20. maja 2026. u 18:19 (CEST) 3srlvg8kit4d4v0ehqqz2ekx86o6w4i 0 4478271 42600554 42249598 2026-05-20T17:47:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600554 wikitext text/x-wiki '''Društvo arhitekata Istre (DAI)''' ([[talijanski jezik|tal.]] ''Società architetti dell'lstria'' [[međunarodna fonetska abeceda|<nowiki>[</nowiki>soʧeˈta arkiˈtɛtti dɛl isˈtria<nowiki>]</nowiki>]], akr. SAI), udruga profesionalnih [[arhitekt|inženjera arhitekture]], osnovana 1995. u [[Pula|Puli]] pod današnjim nazivom, zamijenivši dotadašnje Društvo arhitekata Pule koje je okupljalo arhitekte iz cijele [[Istra|Istre]].<ref>{{cite web |url=http://www.mmcluka.hr/ONama.aspx |title=MMC: O Nama |accessdate=16. lipnja 2015 |work= |publisher=MMC LUKA |date= |archivedate=2015-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530050329/http://mmcluka.hr/ONama.aspx |deadurl=yes }}</ref> Okuplja 154 člana iz cijele Istre.<ref>{{cite web |url=http://dai-sai.hr/web/?page_id=48 |title=Društvo arhitekata Istre: Članovi |accessdate=16. lipnja 2015 |work= |publisher=Društvo arhitekata Istre |date= |archive-date=2019-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619231708/http://dai-sai.hr/web/?page_id=48 |url-status=dead }}</ref> Članstvo nije uvjetovano arhitektonskom naobrazbom, premda je većina članova završila [[arhitektonski fakultet|arhitektonske fakultete]] ili druge visoke škole za arhitektonsku izobrazbu. DAI-SAI od svojih se početaka bavi izlagačkom djelatnošću te priređivanjem arhitektonskih manifestacija, izdavanjem znanstvenih i stručnih publikacija, organiziranjem i provođenjem natječaja s područja [[arhitektura|arhitekture]] i [[urbanizam|urbanizma]] i dr. Društvo u Puli od 2001. djeluje u prostorima u Istarskoj ul., koje je zajedno s drugim udrugama ([[HDLU Istre]], [[Istarski ogranak DHK]]) preuredilo u [[Multimedijalni centar LUKA]] (likovni umjetnici, književnici, arhitekti).<ref>{{cite web |url=http://istra.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1157 |title=Hrvatsko društvo likovnih umjetnika Istre (HDLU Istre) |accessdate=16. lipnja 2015 |last=Pauletta |first=R. |date=2008. |work=Istarska enciklopedija |publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža}}</ref> Prvu izložbu Društvo je organiziralo 1999. u Vodenoj galeriji u Laginjinoj ul. u Puli.<ref>{{cite web |url=http://www.glasistre.hr/vijesti/arhiva/kriza-se-odrazila-i-na-arhitekturu-137380 |title=Kriza se odrazila i na arhitekturu |accessdate=16. lipnja 2015 |work= |publisher=Glas Istre |date=22. studenoga 2009}}</ref> Svake godine u organizaciji Društva održavaju se [[Dani arhitekture u Istri]] i Godišnja izložba članova Društva arhitekata Istre. Društvo je član [[Udruženje hrvatskih arhitekata|Udruženja hrvatskih arhitekata (UHA)]]. Predsjednici su bili [[Bruno Nefat]] (1995–99),<ref>{{cite web |url=http://www.regionalexpress.hr/site/more/bruno-nefat-top-s-gomile-povijest-i-nepoznanica |title=Bruno Nefat – ‘Top s gomile – povijest i nepoznanica’ |accessdate=16. lipnja 2015 |work= |publisher=Regional Express |date=21. siječnja 2015}}</ref> Davor Matticchio (1999–2011), Leonid Zuban (2011–15) te Emil Jurcan (od 2015). == Izvori == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://dai-sai.hr/ Društvo arhitekata Istre (DAI), službeni website] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski arhitekti]] kfehticr6syd8jk8xewsj67jzhctie3 0 4496091 42600539 42559252 2026-05-20T15:55:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600539 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Laputa pan.jpg|thumb|300px|right|Parče tosta sa prženim jajetom na vrhu.]] '''Doručak''' predstavlja prvi [[obrok]] tokom dana. Doručak se kao vrsta obroka razlikuje od kulture do kulture širom sveta, ali često uključuje [[Ugljeni hidrati|ugljene hidrate]] kao što su [[žitarice]] ili [[pirinač]], [[voće]] i/ili [[povrće]], [[proteini]], ponekad [[mleko|mlečne proizvode]] i [[piće]]. [[Nutricionizam|Nutricionisti]] smatraju doručak najvažnijim obrokom u jednom danu. Ovo mišljenje zasnovano je na studijama velikog broja ljudi na Zapadu koji preskaču doručak, što negativno utiče na njihovu [[Koncentracija|koncentraciju]], [[metabolizam]] i [[težina|težinu]].<ref name="zdravahrana">{{Cite web|url=http://www.zdravahrana.com/index.php?option=com_content&view=article&id=448:koliko-je-vaan-doruak&catid=34:principi-zdrave-ishrane&Itemid=116|title=Koliko je važan doručak|date=12 maj 2010|author=Sandra Živanović|work=Odlomak iz teksta 25. broja časopisa U zdravom telu|publisher=ZDRAVAHRANA.COM|accessdate=18. maja 2010}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="mayo">{{Cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/food-and-nutrition/AN01119|title=Why is breakfast the most important meal of the day?|publisher=Mayo Clinic|accessdate=18. maja 2010}}</ref><ref name="bbc">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2824987.stm|title=Breakfast is 'most important meal'|date = 7. 3. 2003.|publisher=[[BBC]]|accessdate=18. maja 2010}}</ref> == Tipičan doručak u pojedinim delovima sveta == === Azija === [[Datoteka:Japanese breakfast dsc04763.jpg|thumb|right|Tipični japanski doručak.]] * '''Japan'''. Tradicionalni [[japan]]ski doručak uključuje [[pirinač]], [[Morski plodovi|morske plodove]] i [[Fermentacija|fermentisane]] namirnice, što se ne razlikuje mnogo od onoga što se jede i tokom drugih obroka u [[Japanska kuhinja|japanskoj kuhinji]]. Izuzetak je ''[[nato (hrana)|nato]]'' (vrsta fermentisane [[Soja|soje]]) koji se često jede za doručak. Tipičan doručak u japanskom restoranu uključuje [[miso supa|miso supu]], pirinač s ''[[nori]]jem'' ili drugim garnirungom, nato, [[Konge (hrana)|pirinčanu kašu]], ribu s [[Roštiljanje|roštilja]], sirovo [[jaje]] i povrće iz turšije. Tipično piće uz doručak je tradicionalni [[zeleni čaj]].<ref name="travellady">{{Cite web|url=http://www.travellady.com/ARTICLES/article-wakingup.html|title=Waking up to breakfast in Japan|publisher=TravelLady Magazine|accessdate=18. maja 2010|first=Jeri|last=Quinzio|archive-date=2012-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110134039/http://travellady.com/ARTICLES/article-wakingup.html|url-status=dead}}</ref><ref name="about.com">{{Cite web|url=http://japanesefood.about.com/cs/styles/a/breakfast.htm|title=Traditional Japanese Breakfast|first=Setsuko|last=Yoshizuka|publisher=About.com|accessdate=18. maja 2010|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906172301/http://japanesefood.about.com/cs/styles/a/breakfast.htm|url-status=dead}}</ref> === Evropa === * '''Nemačka'''. Tipičan [[Nemačka|nemački]] doručak sastoji se od [[hleb]]a ili [[Pecivo|peciva]] sa [[maslac]]em i [[džem]]om, uz koji idu [[čaj]] ili [[kafa]], ili pak sok od pomorandže. Obimniji doručak uključuje suvo meso, sireve i meko-kuvano jaje. Žitarice, voće i jogurt ili surutka takođe su popularne opcije.<ref>{{Cite web |url=http://www.goethe.de/ins/ie/prj/scl/thm/ess/de179806.htm |title=Goethe-Institut Irland: Deutsche Essgewohnheiten |accessdate=18. maja 2010}}</ref> U [[Bavarska|Bavarskoj]] je popularna regionalna varijanta ''Veißvurst-Fruhstuck'' koja se sastoji od [[Bela kobasica|bele kobasice]] (''Weißwurst''), slatkog senfa, perece i opciono pinte pšeničnog piva.<ref>{{Cite web |url=http://www.kochbar.de/rezept/anzeigen/index/id/126525/Weisswurst-Fruehstueck.html |title="Description of a Weißwurst-Frühstück on kochbar.de |accessdate=18. maja 2010 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Povezano == * [[Branč (hrana)]] * [[Švedski sto]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * Rampersaud G.C., Pereira M.A., Girard B.L., Adams J. and Metzl J.D.; ''Breakfast habits, nutritional status, body weight, and academic performance in children and adolescents.'' J. Am. Diet. Assoc., May; 105(5):743-60, 2005. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=15883552&query_hl=6&itool=pubmed_docsum Abstract in PubMed] == Vanjske veze == {{Commonscat|Breakfast}} * [http://wikibooks.org/wiki/Cookbook Wikibooks Cookbook] {{en}} * [http://breakfast.cereal.com/ List of Breakfast Foods and Cereals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009153303/http://breakfast.cereal.com/ |date=2009-10-09 }} {{en}} * [http://fruitsmoothierecipes.me.uk/ Breakfast Smoothie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514081533/http://www.fruitsmoothierecipes.me.uk/ |date=2010-05-14 }} {{en}} * [http://www.austinbushphotography.com/2008/12/breakfast-in-mae-sot.html Burmese breakfast at Mae Sot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112040344/http://www.austinbushphotography.com/2008/12/breakfast-in-mae-sot.html |date=2010-01-12 }} {{en}} [[Kategorija:Hrana i piće]] [[Kategorija:Gastronomija]] jn02u1a7xm9dnvza5mziy29qxgnpd5q 0 4536805 42600581 42401776 2026-05-20T21:33:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600581 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Organic mixed beans shoots.jpg|mini|Ekološka hrana]] '''Ekološka hrana''' je [[hrana]] proizvedena uz korišćenje metoda koje ne uključuju savremene vještačke dodatke kao npr. [[pesticidi|pesticide]] i hemijska [[đubrivo|đubriva]], ne sadrži [[genetički modifikovani organizmi|genetički modifikovane organizme]] i nije tretirana zračenjem, industrijskim rastvaračima ili hemijskim [[prehrambeni aditivi|prehrambenim aditivima]].<ref>{{Cite book|editors=Allen, Gary J. & Albala, Ken|title=The business of food: encyclopedia of the food and drink industries|publisher=ABC-CLIO|year=2007|isbn=9780313337253|url=http://books.google.com/books?id=gNzmOUyiFRAC&pg=PA288|pages=288-}}</ref> U većem delu ljudske istorije, poljoprivredna proizvodnja se može nazvati „ekološkom“. Samo je tokom 20-og veka počela upotreba velikih količina veštačkih hemikalija u proizvodnji hrane. Pokret ekološke poljoprivrede nastao je [[1940e|1940-ih]] godina kao odgovor na industrijalizaciju poljoprivrede i poznat je pod nazivom ''Zelena revolucija''.{{sfn|Drinkwater|2009|pp=19}} Ekološka proizvodnja je, za razliku od privatnog povrtarstva, regulisana zakonom. Trenutno je u [[Evropska unija|Evropskoj uniji]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kanada|Kanadi]], [[Japan]]u i drugim državama potrebno da proizvođači hrane obave posebnu [[Ekološka sertifikacija|ekološku sertifikaciju]] za ekološku proizvodnju kako bi plasirali svoje proizvode kao „ekološke“. U smislu ovih zakona, ekološka hrana je hrana proizvedena na način koji je usklađen sa standardima koje su propisane na državnom ili međunarodnom nivou. U većini zemalja ekološka hrana ne sme biti genetički modifikovana. Predloženo je da primenu [[nanotehnologija|nanotehnologije]] u proizvodnji hrane treba isključiti iz sertifikovane ekološke hrane.<ref name="Paull">Paull, J. & Lyons, K. (2008), [http://orgprints.org/13569/01/13569.pdf Nanotechnology: The Next Challenge for Organics], Journal of Organic Systems, 3(1) 3–22</ref> == Značenje i poreklo pojma ekološke hrane == Lord Nortbourn je [[1939]]. godine skovao naziv „organska poljoprivreda“ (ekološka poljoprivreda) u svojoj knjizi „Pogled na zemlju“ (1940), na osnovu svog koncepta po kojem je farmu smatrao za jedan organizam, da bi opisao [[Holizam|holistički]], [[Ekologija|ekološki]] uravnotežen pristup poljoprivrednoj proizvodnji, suprotno onome što je nazvao „hemijska poljoprivreda“ (odnosi se na veštačku plodnost i ne predstavlja ekološku celinu).<ref>{{cite journal|last=John|first=Paull|title=The Farm as Organism: The Foundational Idea of Organic Agriculture|journal = Elementals: Journal of Bio-Dynamics Tasmania|volume=80|year=2006|pages=14–18|url=http://orgprints.org/10138/01/10138.pdf|format=PDF}}</ref> Ovo se razlikuje od naučne upotrebe pojma „organsko“, koji se odnosi na one vrste molekula koji sadrže [[ugljenik]]. == Identifikacija ekološke hrane == Proizvedena ekološka hrana obično sadrži samo ekološke sastojke. Ako su prisutni sastojci koji nisu ekološkog porekla, određeni minimalni procenat ukupnih biljnih ili životinjskih sastojaka mora biti ekološki (npr. 95% u SAD,<ref>[http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/nop Agricultural Marketing Service]</ref> Kanadi i Australiji). Prisutni sastojci koji nisu ekološkog porekla moraju ispuniti odgovarajuće zahteve. Hrana koja se smatra ekološkom ne sme sadržavati veštačke prehrambene aditive i često se proizvodi sa što manje veštačkih postupaka i uslova (npr. [[zračenje]], genetička modifikacija). Pesticidi su dozvoljeni, ukoliko nisu veštački. Prvi potrošači zainteresovani za ekološku hranu su tražili hranu koja nije hemijski tretirana korišćenjem pesticida, svežu i minimalno obrađenu hranu. Takva hrana se nabavljala direktno od uzgajivača. Lična definicija ekološke hrane je razvijena iz direktnog iskustva: razgovorom sa uzgajivačem, posmatranjem uslova na farmi i praćenjem aktivnosti prilikom uzgoja. Kako su se zahtevi za ekološkom hranom povećavali, velike isporuke ekološke hrane su zamenjivale direktne nabavke od uzgajivača. Danas ne postoji ograničenje u veličini farme na kojoj se uzgaja ekološka hrana, tako da mnoge velike farme imaju odeljke u kojima uzgajaju ekološku hranu. Na tržištu je teško razlikovati ovakvu hranu, pa je uvedeno označavanje proizvoda kao „sertifikovanih ekoloških“ proizvoda. Uglavnom se pod ekološkom hranom misli na [[voće]] i [[povrće]], ali ponekad ovaj izraz upotrebljavamo i za hranu životinjskog porekla (kada su životinje othranjene na zdrav i prirodan način). U razvijenim zemljama [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] postoje specijalizovane pijace sa ekološkim namirnicama. Da bi se neko povrće smatralo ekološkom hranom, ono mora biti odgajano uz poštovanje sledećih pravila: * Ne smeju se koristiti pesticidi, [[herbicidi]] i slična sredstva. * Na [[njiva|njivi]] na kojoj se uzgaja ekološka hrana ne smeju se koristiti hemijska sredstva najmanje tri protekle godine. * Ta njiva mora biti i jasno odeljena, da biljke na njoj ne bi dolazile u dodir sa hemikalijama sa susednih njiva. * Zabranjen je [[genetički inženjering]] - sve mora biti u skladu sa prirodom. * Problemi sa štetočinama rešavaju se prirodnim putem - postavljanjem zamki i mamaca; korišćenjem životinjskih vrsta koje su prirodni neprijatelji konkretnih štetočina. Kada je reč o ekološkoj hrani životinjskog porekla, pravila su sledeća: u ishrani životinja ne smeju se koristiti [[hormoni]] koji veštački pospešuju rast, kao ni bilo kakvi lekovi i druga veštačka sredstva. === Pravila za ekološku proizvodnju u Evropskoj uniji === U Evropskoj uniji pravila za ekološku proizvodnju su propisana u sledećim dokumentima:<ref>[http://ec.europa.eu/agriculture/organic/organic-farming/what-organic_en What is organic farming? - Organic Farming - EUROPA], Pristupljeno 2. 4. 2013.</ref> * Uredba Saveta Evrope (SE) br. 834/2007 od 28. juna 2007. u vezi sa ekološkom proizvodnjom i označavanjem ekoloških proizvoda, kojom se poništava uredba EEZ br. 2092/91 * Uredba Saveta Evrope (SE) br. 967/2008 od 29. septembra 2008. (dopuna uredbe SE br. 834/2007) Detaljnija pravila u vezi sa ekološkom proizvodnjom, obradom, distribucijom, označavanjem i kontrolama su propisana sledećim uredbama Evropske komisije: * Uredba Evropske komisije (EK) br. 889/2008 od 5. septembra 2008. koja daje pravila za implementaciju Uredbe Saveta Evrope br. 834/2007 u odnosu na ekološku proizvodnju, označavanje i kontrolu. Ova uredba je dopunjena novim pravilima za ekološku proizvodnju sledećom uredbom: * Uredba Evropske komisije (EK) br. 1254/2008 od 15. decembra 2008. Trenutno EU zakonodavstvo zahteva da se ekološka hrana biljnog i životinjskog porekla označava korišćenjem EU logotipa za ekološku proizvodnju. Na oznaci takođe mora postojati kodni broj sertifikacionog tela koje je sertifikovalo proizvođača ekološke hrane. == Efekti konzumiranja ekološke hrane == Konzumiranjem ekološke hrane nivo toksina u organizmu se smanjuje. U klasičnoj poljoprivrednoj proizvodnji previše je [[otrov|toksina]] u vidu pesticida i raznih metala koji povoljno utiču na trajnost namirnice, ali svakako nepovoljno na sveukupno zdravlje. Neki od njih povećavaju rizik od raznih bolesti - nervnih oboljenja, kancera i dr. Namirnice proizvedene na ekološki način sadrže mnogo viši nivo hranljivih sastojaka, kao što su [[protein]]i, [[vitamin C]] i mnogi [[mineral]]i. U jednom naučnom projektu stručnjaci su se pozabavili konkretnim prednostima ekološke u odnosu na neekološku hranu. Dobijeni rezulati su: ekološka hrana sadrži 27% više vitamina C, 21% više gvožđa, 29% više magnezijuma i 13% više fosfora. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book |ref= harv|last= Drinkwater|first= Laurie E.|chapter=Ecological Knowledge: Foundation for Sustainable Organic Agriculture|editor=Francis, Charles|title=Organic farming: the ecological system|publisher=ASA-CSSA-SSSA|year=2009|isbn=9780891181736|url=http://books.google.com/books?id=8HMfbQpNq60C&pg=PA19|pages=19-}} * {{cite book|editors=Canavari, Maurizio & Olson, Kent D.|title=Organic food: consumers' choices and farmers' opportunities|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-0-387-39581-4|url=http://books.google.com/books?id=UDUDtv9UWhAC}} * {{cite book|author=Duram, Leslie A.|title=Encyclopedia of Organic, Sustainable, and Local Food|publisher=ABC-CLIO|year=2010|isbn=978-0-313-35963-7|url=http://books.google.com/books?id=YtldfGaOJ5IC}} * {{cite book|author=Givens, D. Ian et al.|title=Health Benefits of Organic Food: Effects of the Environment|publisher=CABI|year=2008|isbn=978-1-84593-459-0|url=http://books.google.com/books?id=Oz9yevQIDswC}} * {{cite book | author= Joan Dye Gussow | title=This Organic Life: Confessions of a Suburban Homesteader | url= https://archive.org/details/thisorganiclife0000joan | publisher=Chelsea Green Publishing | year=2002 | isbn=1-931498-24-5}} * {{cite book | author=Guthman, Julie | title=Agrarian Dreams: The Paradox of Organic Farming in California | url=https://archive.org/details/agrariandreamspa0000guth | publisher=University of California Press | year=2004 | isbn=0-520-24095-2}} * {{cite book | author=Hamilton, Denis; Crossley, Stephen (editors) | title=Pesticide residues in food and drinking water | url=https://archive.org/details/pesticideresidue0000unse_i9b5 | publisher=J. Wiley | year=2004 | isbn=0-471-48991-3}} * {{cite book | author=Hond, Frank et al. | title=Pesticides: problems, improvements, alternatives | url=https://archive.org/details/pesticidesproble0000unse | publisher=Blackwell Science | year=2003 | isbn=0-632-05659-2}} * {{cite book|author=Nestle, Marion|authorlink= |title=Food Politics: How the Food Industry Influences Nutrition and Health|publisher=University of California Press|year=2007|isbn=978-0-520-25403-9|url=http://books.google.com/books?id=zvzTIUV9XNwC}} * {{cite book|author=PAN-UK|title=Pesticides on a Plate|publisher=PAN-UK (UK)|year=2008|isbn=978-0-9549542-6-0}} * {{cite journal|author=Pretty, J. N., et al.|title=Resource-Conserving Agriculture Increases Yields in Developing Countries|journal=Environmental Science and Technology | year=2006 | volume=40 | pages=1114–1119 | doi=10.1021/es051670d|pmid=16572763 | issue=4 | url=http://pubs.acs.org/doi/full/10.1021/es051670d}} * {{cite book|editors=Scialabba, Nadia && Hattam, Caroline|title=Organic agriculture, environment and food security|publisher=FAO, United Nations|year=2002|isbn=978-92-5-104819-1|url=http://books.google.com/books?id=ZeGpgERESvkC}} * {{cite journal|author=Stokstad, Erik|title=Organic Farms Reap Many Benefits|journal=Science|date=May 2002|volume=296|issue=5573| pmid=12040154|page=1589|url=http://news.sciencemag.org/2002/05/organic-farms-reap-many-benefits | doi=10.1126/science.296.5573.1589a }} * {{cite book|author=Wargo, John|title=Our Children's Toxic Legacy: How Science and Law Fail to Protect Us from Pesticides|url=https://archive.org/details/ourchildrenstoxi0000warg_b4u7|publisher=Yale University Press|year=1998|isbn=0-300-07446-8}} * {{cite book|author=Watson, David H. (editor)|title=Pesticide, veterinary and other residues in food|publisher=Woodhead Publishing|year=2004|isbn=1-85573-734-5}} * {{cite conference|author=Williams, Christine|title=Nutritional quality of organic food: shades of grey or shades of green?|booktitle=Proceedings of the Nutrition Society|year=2002|pages=19–24}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commons category|Organic food}} * [http://www.organicconsumers.org/ Organic Consumers Association] * [http://www.Organic.org/ Organic Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150809231229/http://www.organic.org/ |date=2015-08-09 }} * [http://orgprints.org/19535/1/Paull%26Hennig2011EJSS.pdf A World Map of Organic Agriculture] * [http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/ams.fetchTemplateData.do?template=TemplateA&navID=NationalOrganicProgram&leftNav=NationalOrganicProgram&page=NOPNationalOrganicProgramHome&acct=nop USDA National Organic Program] Responsible for administering organic food production & labeling standards in the United States * [https://www.gov.uk/organic-certification-and-standards Organic certification and standards at gov.UK] * [http://orgprints.org/18860/1/Paull2011OlympiadJSDS.pdf "Organics Olympiad 2011: Global Indices of Leadership in Organic Agriculture"]—Journal of Social and Development Sciences [[Kategorija:Prehrana]] [[Kategorija:Zdravlje]] 1l7mmknn3mea66ey81l9rwm6xztzuxx 0 4544367 42600602 42396782 2026-05-21T00:15:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600602 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Enonvesi | drugo_ime = | slika =Enonvesi-Kapasaari-evening.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis = | kontinenti = [[Evropa]] | regije =[[Skandinavija]] | države= {{flag|Finska}} | pokrajine= [[Južna Savonija]], [[Sjeverna Savonija]] | gradovi= | naselja=[[Enonkoski]] | vrsta= [[Glacijalno jezero|glacijalno]] | površina=196.6<ref name=jarvi/> | volumen=0.316 | visina=75.8<ref name=jarvi/> | obala =1,310.1<ref name=jarvi/> | dužina = | širina = | dubina = | otoci =Pyylinsaari, Vaajasalo, Sorsasalo, Mäntysalo | pritoke= [[Pyyvesi|Jezero Pyyvesi]] | odljev = [[Haukivesi|Jezero Haukivesi]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st =62 | širina-min =07 | širina-sek = 0 | širina-oznaka =N | dužina-st = 28 | dužina-min =10 | dužina-sek = 54 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Enonvesi''' je 22 [[Finska|finsko]] [[jezero]] po veličini na [[jugoistok]]u [[Finska|zemlje]].<ref name=jarvi/> Ono je jedno u nizu jezera koje formiraju Jezerski sistem Velika Saimaa ([[Saimaa|Jezero Saimaa]]). == Karakteristike == Jezero Enonvesi je prirodni nastavak [[Pyyvesi|Jezera Pyyvesi]], ono leži na razmeđi [[Finske regije|regija]] [[Sjeverna Savonija|Sjeverne]] i [[Južna Savonija|Južne Savonije]], na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 75.8 [[metar|metra]] i ima površinu od 196,7 [[km²]].<ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Enonvesi_%28Saimaa%29_%2804.221.1.001%29&setlang=en | title =''Enonvesi (Saimaa)'' | accessdate =26. 10. 2015 | language =engleski | publisher =Jarwiki | archive-date =2020-04-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200412222947/http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Enonvesi_%28Saimaa%29_%2804.221.1.001%29&setlang=en | url-status =dead }}</ref> Enonvesi se proteže prema [[zapad]]u do nekih 25 [[km]], ali se širi prema [[sjever]]u do nekih 40 [[km]], [[sjever]]no od [[Haukivesi|Jezera Haukivesi]], u pravi [[labirint]] [[otok]]a i [[kanal]]a. Na jezeru ima na stotine [[otok]]a i [[hrid]]i, a najveći su Pyylinsaari (3152 [[hektar|ha]]), Vaajasalo (1220 ha), .Sorsasalo (891 ha) i Mäntysalo (750 ha).<ref name=jarvi/> Na njegovom sjevernom dijelu koji dijeli sa [[Haukivesi|Jezerom Haukivesi]] nalazi se [[Nacionalni park Kolovesi]], osnovan [[1990]]. On se prostire na četrdesetak [[otok]]a, od kojih su najveći Vaajasalo i Mäntysalo. Taj park karakterističan je po dubokim [[uvala]]ma i [[granit]]nim [[hrid]]ima visokim do četrdeset [[metar]]a.<ref name=jarvi/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://mapcarta.com/13666130 ''Karta jezera Enonvesi'' na portalu Mapcarta] {{en icon}} {{Jezerski kompleks Saimaa}} [[Kategorija:Jezera u Finskoj]] 88iuie8tpr7nggcs785qck5oqh08tdv 0 4548106 42600603 41438302 2026-05-21T00:24:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600603 wikitext text/x-wiki {{Infookvir novine | ime = Entertainment Weekly | slika = | opis slike = | tip = | format = | vlasnik = | izdavač = [[Time Inc.]] | glavni urednik = Henry Goldblatt<ref>{{engl}} {{cite web|title=Henry Goldblatt, a longtime veteran at EW moving back to his old job as editor|url=http://nypost.com/2015/01/30/time-inc-keeps-on-changing-with-ew-editor-beans-ouster/|date=30. siječnja 2015.|publisher=''New York Post''}}</ref> | odgovorni urednik = | izvršni urednik = | novinari = | utemeljen = | politička orijentacija = | jezik = [[engleski]] | prestao izlaziti = | sjedište = {{ZD|SAD}} [[New York]], [[SAD]] | naklada = 1,8 milijuna<ref>{{engl}} {{cite web|title=New York Times|url=http://www.nytimes.com/2014/02/11/business/media/time-inc-appoints-editor-in-chief-for-entertainment-weekly.html?_r=0|publisher=[[New York Times]]|accessdate=10. veljače 2014.}}</ref> | ISSN = 1049-0434 | oclc = 21114137 | stranice = }} '''Entertainment Weekly''' (ponekad i '''EW''') je američki tjedni [[časopis]] kojeg izdaje [[Time Inc.]], a pokriva područja [[film]]a, [[televizija|televizije]], [[glazba|glazbe]], Broadwajskog kazališta, [[knjiga]] i [[popularna kultura|popularne kulture]]. Začetnik časopisa je David Morris, a prvi broj časopisa izdan je na dan [[16. veljače]] [[1990.]] Trenutačni glavni urednik je Henry Goldblatt, a sjedište časopisa je u [[New York]]u. Časopis je vrlo cijenjen u filmskoj industriji, jer je poznat po pisanju stručnih filmskih [[recenzija]], ali ne na način kao što to pišu ''[[Variety]]'' ili ''[[The Hollywood Reporter]]''. Entertainment Weekly se razlikuje od ostalih časopisa fokusiranih na filmske zvijezde i poznate osobe kao što su ''[[Us Weekly]]'' ili ''[[People]]'', jer ne ističe posebno zvijezde već upućuje i informira čitatelje o mjestima na kojima se može dobro zabaviti. == Historija == Glavni ostvarivatelj (kreator) časopisa bio je Jeff Jarvis, na ideju Michaela Klingensmitha, koji je kao [[nakladnik|izdavač]] radio do [[listopad]]a [[1996.]]<ref>{{engl}} {{cite news |title= Mag Bag |url=http://www.mediapost.com/publications/article/69857/mag-bag-conde-nast-joins-abc-rapid-report.html?print |work=Media Daily News|date= 26. listopada 2007.}} </ref> Umjesto televizijskog [[Oglašavanje|oglašavanja]], ''Entertainment Weekly'' je prije sklapanja pretplata predstavio sebe kao vodiča kroz [[popularna kultura|popularnu kulturu]], [[film]]ove, [[glazba|glazbu]] i [[recenzija|recenzije]] [[knjiga]] i [[videoigra|videoigara]]. Također, naglasak je stavljen i na [[postmodernizam|postmodernističku umjetnost]] uz osvrtanje na [[pop art]], koji je ostavio tragova i u umjetnosti [[20. stoljeće|20. stoljeća]]. Prvi broj je izašao [[16. veljače]] [[1990.]] sa istaknutom pjevačicom [[Kathryn Dawn Lang]] (skraćeno zvanu i k.d. lang).<ref>{{engl}} Matt Bean, [http://www.ew.com/article/2015/10/12/ew-former-editors-favorite-least-favorite-covers EW's former editors share their favorite and least favorite covers over the years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114150043/http://www.ew.com/article/2015/10/12/ew-former-editors-favorite-least-favorite-covers |date=2015-11-14 }}, ew.com, 10. prosinca 2015.</ref> Cijena prvog broja iznosila je 1,95 [[Američki dolar|američkih dolara ($)]] (ekvivalent današnjim 3,53$).<ref>{{engl}} Madeline Boardman, [http://www.ew.com/gallery/things-turning-25 Entertainment Weekly and 24 Other Things Turning 25 This Year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115200304/http://www.ew.com/gallery/things-turning-25 |date=2015-11-15 }}, ew.com, 15. listopada 2015.</ref> Riječ ''entertainment'' ([[Hrvatski jezik|hrv.]] ''zabava'') nije bila kapitalizirana do sredine [[1992.]] godine, kada postaje zaštitni znak časopisa. Tijekom [[2003.]] naklada časopisa iznosila je 1,7 milijuna primjeraka tjedno.<ref> {{engl}} [https://books.google.hr/books?id=9m4a71xIWnMC&pg=PA219&lpg=PA219&dq=By+2003,+the+magazine%27s+weekly+circulation+averaged+1.7+million+copies+per+week.&source=bl&ots=ioARipL12Z&sig=cJntMZPBXF632rOsq4btvmE_7fE&hl=hr&sa=X&ved=0ahUKEwi_-fnNl-HJAhVBnHIKHc7KAeAQ6AEIITAB#v=onepage&q=By%202003%2C%20the%20magazine's%20weekly%20circulation%20averaged%201.7%20million%20copies%20per%20week.&f=false Bruno Mars, str. 219], [[Google knjige]], pristupljeno 16. prosinca 2015. </ref><ref> {{engl}} [http://askville.amazon.com/owns-EW-Entertainment-Weekly/AnswerViewer.do?requestId=61110049 Who owns EW, "Entertainment Weekly"?], askville.amazon.com, 9. rujna 2009. </ref> U [[svibanj|svibnju]] [[2006.]] glavni urednik Rick Tetzeli uložio je i unaprijedio [[grafički dizajn]], kako bi "zračio modernim izgledom".<ref> {{engl}} [http://radio-lookup.blogspot.hr/ ''Entertainment Weekly''], radio-lookup.blogspot.hr., pristupljeno 15. prosinca 2015. </ref><ref> {{engl}} [http://article.wn.com/view/2015/05/08/here_x27s_a_first_look_at_x27the_hateful_eight_x27_cast_plus/ Here's a First Look at 'The Hateful Eight' Cast, Plus New Details], wn.com, 8. svibnja 2015. </ref> 1000. broj časopisa izašao je [[4. srpnja]] [[2008.]] godine<ref> {{engl}} Andrew Gans , [http://www.playbill.com/news/article/entertainment-weekly-names-top-50-new-stage-classics-151105 Entertainment Weekly Names Top 50 New Stage Classics ], playbill.com, 20. lipnja 2008. </ref>, s uključenim popisom 100 najboljih filmova, [[TV serija|televizijskih serija]], [[videospot|glazbenih video spotova]], Broadwajskih predstava i [[tehnologija|tehnologije]] u proteklih 25 godina ([[1983.]] – [[2008.]]). Za 1.001 broj ''EW'' je potpuno promijenio [[dizajn]], sadržaj i [[font]] slova naglašavajući time novu promjenu koja nastupa nakon 25 godina. == Kolumne == * '''Ono što morate imati''' ([[engleski|eng.]] ''The Must List'') - kolumna na dvije stranice koja naglašava deset knjiga, filmova, pjesama ili stvari koje su toliko praktične ili zabavne da bi ih svaki čitatelj trebao imati. * '''Prvi pogled''' (eng. ''First Look'') - sa sloganom "Zavirite rano u hollywoodske zvijezde" na dvije stranice koja izvještava o filmskih snimanjima i glumcima izvan [[kamera]]. * '''Hit popis''' (eng. ''The Hit List'') - piše kritičar Scott Brown naglašavajući 10 najpopularnijih, najposjećenih ili najglamuroznijih događaja u tjednu. Začetnik kolumne je Jim Mullen, koji je tjedno opisivao i do dvadeset događaja, ali je njegov nasljednik Dalton Ross zadržao kraći oblik. * '''Uvid u Hollywood''' (eng. ''The Hollywood Insider'') - na jednoj stranici daje podatke o novostima iz svijeta glazbe, zabave i filma rasopoređenih u tri stupca. * '''Stilsko izvješće''' (eng. ''The Style Report'') - stranica časopisa posvećena [[moda|modi]] poznatih i slavnih osoba, s mnogo raznobojnih [[fotografija]] i [[ilustracija]], te s vrlo malo [[tekst]]a. ** '''Lovac na stil''' (eng. ''Style Hunter'') - izvještava o novostima u svijetu modne industrije i modnim novitetima. * '''Zaslon''' (eng. ''The Monitor'') - na dvije stranice izvještava o novostima iz života slavnih kao što su [[Vjenčanje|vjenčanja]], [[bolest]]i, [[Uhićenje|uhićenja]], [[sud]]skih procesa i [[smrt]]i. Osmrtnice znaju zauzeti i po polovincu stranice, a uzroci smrti ili bolesti se detaljno opisuju. Kod bolesti se posebna pažnja pridodaje i ovisnostima o [[droga|drogi]], [[alkohol]]u, [[kockanje|kockanju]] i uzimanju [[lijek]]ova. * '''Završni rez''' (eng. ''The Final Cut'') - kolumna koju je vodio nekadašnji [[novinar]] i dopisnik Mark Harris. Teme su osim završetka snimanja filmova i ostvarenjima kazališnih glumaca, bile i o [[Gospodarstvo|gospoarskim]] [[problem]]ima, [[štrajk]]ovima u [[kultura|kulturi]], [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2008.]] te analize kulturno-povijesnih manifestacija. * '''Binge Thinking''' (može se prevesti kao ''teško, zamorno razmišljanje'')<ref> {{engl}} [http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Binge+Thinking Urban Dictionary: Binge Thinking], Urban Dictionary, pristupljeno 16. prosinca 2015. </ref> - kolumna koju je pisala [[scenarist]]ica i [[redateljica]] [[Diablo Cody]] pisala filmske recenzije, u čemu se posebno istakla i hvalila njezina receznija [[Kanada|kanadskog]] filma ''[[Juno (2007.)|Juno]]'' iz 2007. godine. * '''Ako mene pitaš...''' (eng. ''If you ask me...'') - začetnik ove kolumne je Paul Rudnick, koji je došao iz časopisa ''Premiere'' u ''Entertainment Weekly'' [[2011.]]<ref>{{engl}} [http://popwatch.ew.com/2012/01/13/ask-libby-gelman-waxner/ EW PopWatch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911101926/http://popwatch.ew.com/2012/01/13/ask-libby-gelman-waxner/ |date=2014-09-11 }}, popwatch.com, 13. siječnja 2012.</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * {{engl}} [http://ew.com/ Službena stranica] {{Time Inc.}} [[Kategorija:Američki časopisi]] [[Kategorija:Time Inc.]] q7ys28oj9znynre01wudbg4bgnaid55 0 4552777 42600598 42422324 2026-05-20T23:37:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600598 wikitext text/x-wiki {{Politički vođa |ime=Emil Hácha |datum rođenja=[[12. srpnja]] [[1872.]] |mjesto rođenja={{nowrap|{{flagicon|ČEŠ}} [[Trhové Sviny]], [[Češka]]<br><small>(tada {{flagicon|Austro-Ugarska}} [[Schweinitz in Böhmen]], [[Austro-Ugarska]])</small>}} |datum smrti=[[27. lipnja]] [[1945.]] |mjesto smrti={{flagicon|ČEŠ}} [[Prag]], [[Češka]]<br><small>(tada {{flag|Čehoslovačka}})</small> |malaslika= |opis male slike= |slika=Emil Hácha 5.jpg |veličina=212px |opis slike= |podpredsjednik= |podpremijer= |zamjenik= |stranka= |potpis=Emil Hacha signature.svg |supruga=[[Marie Háchová]] |zanimanje=pravnik |fusnote= |položaj = Državni predsjednik [[Protektorat Češka i Moravska|Protektorata Češke i Moravske]] |mandat_start = [[15. ožujka]] [[1939.]] |mandat_kraj = [[9. svibnja]] [[1945.]] |podpredsjednik = |podpremijer = |zamjenik = |premijer1 = |predsjednik1 = |prethodnik = ''pozicija formirana'' |nasljednik = ''država ukinuta'' |čin2 = 3. [[predsjednik Čehoslovačke]] |mandat_start2 = [[30. studenog]] [[1938.]] |mandat_kraj2 = [[14. ožujka]] [[1945.]] |podpredsjednik2 = |podpremijer2 = |zamjenik2 = |premijer2 = |predsjednik = |prethodnik2 = [[Edvard Beneš]] |nasljednik2 = On sam <small>''kao predsjednik Protektorata Češke i Moravske''</small><br>[[Edvard Beneš]] <small>''kao predsjednik vlade u egzilu''</small> |čin3 = |mandat_start3 = |mandat_kraj3 = |podpredsjednik3 = |podpremijer3 = |zamjenik3 = |premijer3 = |predsjednik3 = |prethodnik3 = |nasljednik3 = |čin4 = |mandat_start4 = |mandat_kraj4 = |podpredsjednik4 = |podpremijer4 = |zamjenik4 = |premijer4 = |predsjednik4 = |nasljednik4 = |prethodnik4 = |čin5 = |mandat_start5 = |mandat_kraj5 = |podpredsjednik5 = |podpremijer5 = |zamjenik5 = |premijer5 = |predsjednik5 = |prethodnik5 = |nasljednik5 = |vjera= }} '''Emil Dominik Josef Hácha''' ([[Trhové Sviny]], [[12. srpnja]] [[1872.]] – [[Prag]], [[27. lipnja]] [[1945.]]) bio je [[pravnik]], predsednik [[Druga Čehoslovačka Republika|Čehoslovačke]] od 1938. do 1939. i predsednik [[nacisti]]čke satelitske tvorevine, [[Protektorat Češka i Moravska|Protektorata Češke i Moravske]] od 1939. do 1945. godine. Rođen je 1872. godine u selu Trhovže Svini, [[Austro-Ugarska]]. Završio je studij prava na [[Karlovo sveučilište u Pragu|Praškom univerzitetu]] 1896. godine. Po izbijanju [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], bio je sudija u Vrhovnom administrativnom sudu u [[Beč]]u. Bio je jedan od najcenjenijih pravnika u međuratnoj Čehoslovačkoj, prevodilac knjiga s engleskog, kolekcionar umetnina i pesnik. Nakon [[Minhenski sporazum|Minhenskog sporazuma]] 1938. godine, [[Edvard Beneš]] podneo je ostavku na mestu predsednika, a nasledio ga je Hacha 30. novembra. Uveče 14. marta 1939. godine, [[Adolf Hitler]] je pozvao Hachu u posetu i u 1:30 časova mu objavio da u ovom trenutku [[Njemačka okupacija Čehoslovačke|nemačke snage vrše invaziju na Čehoslovačku]]. Ponudio mu je dve opcije: prvu, u kojoj će nemačka prisutnost u zemlji biti u razumnim granicama, te određen stepen autonomije za Čehoslovačku, ili u slučaju otpora, koji će da bude slomljen bez milosti. Hacha je pretrpeo srčani udar oko 4 časa ujutro, jer mu je [[Herman Gering]] zapretio bombardovanjem [[Prag]]a, i naposletku priznao kapitulaciju. Po okupaciji ostataka Čehoslovačke 16. marta, Hacha je ostao predsednik, ali je zakletvu sada položio Hitleru. Ubrzo je izgubio svaki uticaj u Protektoratu i bio obična marioneta nemačkih okupatora. Dana 9. maja 1945. godine, [[Crvena armija]] je oslobodila Prag, obnovljena je [[Čehoslovačka Republika (1945–1948)|Čehoslovačka]], a Hacha je uhapšen 14. maja i prebačen u zatvorsku bolnicu na Pankracu. Umro je 27. juna iste godine, pod još neutvrđenim okolnostima. Bio je sahranjen u neobeleženom grobu na groblju Vinohradi, koji je posle 1990-ih obeležen. == Vanjske veze == *{{en icon}} [http://avalon.law.yale.edu/wwii/ylbk077.asp Zapis francuskih veleposlanika o negodovanju Emila Háche da preda Češku Njemačkoj] *{{cs icon}} [http://www.fronta.cz/index.php?dokument=28 Háchov izvještaj 15. 3. nakon sastanka u Berlinu] *{{en icon}} [http://www.radio.cz/en/article/68024 Složena ostavština predsjednika kojeg bi mnogi rado zaboravili]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=Predsjednik Čehoslovačke|before=[[Edvard Beneš]]|after=[[Edvard Beneš]]|years=1938–1945}} {{s-end}} {{Predsjednici Čehoslovačke}} {{Lifetime|1872|1945|Hacha, Emil}} [[Kategorija:Češki političari]] [[Kategorija:Predsjednici Čehoslovačke]] [[Kategorija:Antikomunisti]] [[Kategorija:Kvislinzi]] [[Kategorija:Protektorat Češka i Moravska]] e8028868abqep7ggb2tpooaogb225yx 0 4563155 42600576 42559294 2026-05-20T21:02:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600576 wikitext text/x-wiki {{Infokutija filozof | ime = Edvard Said | epoha = [[Filozofija 20. vijeka]] | regija = [[Zapadna filozofija]] | slika = Edward Said and Daniel Barenboim in Sevilla, 2002 (Said).jpg | širina_slike = 275px | opis = Edvard Said (desno) | ime_po_rođenju = Edvard Vadi Said | datum_rođenja = {{birth date|1935|11|1|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Jerusalim]], [[Britanski mandat Palestina|Palestina]] | datum_smrti = {{Death date and age|2003|9|25|1935|11|1|df=y}} | mjesto_smrti = [[Njujork]], [[SAD]] | počivalište = | pseudonim = | državljanstvo = | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = [[Univerzitet Princeton]] | zanimanje = [[Filozofija|filozof]], [[pisac]], [[profesor]] | tradicija = postkolonijalizam, postmodernijalizam | glavni_interesi = okcidentalizam, orijentalizam | jezik = | značajne_ideje = | glavna_djela = ''Orijentalizam'' {{small|(1978)}} | nagrade = | utjecaj_od = [[Teodor Adorno]], [[R. P. Blekmur]], [[Noam Čomski]], [[Džozef Konrad]], [[Žak Derida]], [[Mišel Fuko]], [[Antonio Gramši]], [[Džerard Menli Hopkins]], [[Bertrand Rasel]], [[Žan Pol Sartr]], [[Vilijam Šekspir]], [[Karl Marks]], [[Fridrih Niče]], [[Giambattista Vico]], [[Đambatista Viko]] i [[Rejmond Vilijams]] | utjecaj_na = [[Homi K. Baba]], [[Gajatri Čakravorti Spivak]], [[Hamid Dabaši]], [[Džon Espozito]], [[Robert Fisk]], [[Najdžel Gibson]], [[Derek Gregori]], [[Ranadžit Guha]], [[Kristofer Hičens]], [[Rašid Halidi]], [[Mahmud Mamdani]], [[Džozef Masad]] i [[Džon Stroson]] | citati = | potpis = }} '''Edvard Vadi Said''' ([[Jerusalim]], [[1. novembar]] [[1935]] – [[Njujork]], [[25. septembar]] [[2003]]) bio je profesor [[engleski jezik|engleskog jezika]] i [[komparativna književnost|komparativne književnosti]] na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Kolumbija]], [[književnost|književni]] [[teorija|teoretičar]] i [[intelektualac]]. Bio je jedan od osnivača kritičko-teoretske oblasti [[postokolonijalizam|postkolonijalizma]]. Rođen je kao [[Palestina|palestinski]] [[Arapi]]n u [[Jerusalim]]u u Palestini, a po ocu je [[Amerikanci|Amerikanac]].<ref>“Between Worlds”, Reflections on Exile, and Other Essays (2002), str. 556.</ref> Bio je zagovornik političkih i ljudskih prava Palestinaca, a novinar [[Robert Fisk]] opisao ga je kao „najmoćniji politički glas Palestinaca".<ref>Fisk, Robert (30 December 2008). "Robert Fisk: Why bombing Ashkelon is the most tragic irony". The Independent. Retrieved 6 June 2013.</ref> Kulturni kritičar, akademik i pisac, Said je najpoznatiji po knjizi ''Orijentalizam'' (1978), analizi kulturnih simbola na kojima se temelji [[orijentalizam]]. Termin je kasnije redefinisan i danas označava zapadnjačko proučavanje istočnjačke kulture, odnosno, način na koji [[Zapad]] vidi i predstavlja [[Istok]].<ref>Ghazoul 290ff.</ref><ref>Zamir 8031-32.</ref><ref>Gentz 41ff.</ref><ref>Gray et al. 212.</ref> On je tvrdio da je orijentalna studija i dalje vezana za imperijalistička društva koja je proizvela, što čini veći deo posla inherentno političkim, pokornim vlasti, pa samim tim intelektualno sumnjiv. ''Orijentalizam'' je zasnovan na Saidovom znanju kolonijalne književnosti, književne teorije i poststrukturalističke teorije. ''Orijentalizam'', i njegovi ostali radovi tematski su povezani, pokazali su se uticajnim u oblasti humanističkih nauka, posebno u književnoj teoriji i kritici.<ref>"Between Worlds", Reflections on Exile, and Other Essays (2002), str. 561, 565.</ref> ''Orijentalizam'' se pokazao posebno uticajan na području Bliskoistočnih studija, o tome kako oni ispituju, opisuju i definišu kulture na Bliskom istoku.<ref>Stephen Howe, “Dangerous mind?”, New Humanist, Vol. 123, November/December 2008.</ref> Kao kritičar, on je energično razgovarao i raspravljao kulturne predmete koji se sastoje od orijentalizma, posebno kada se primenjuju na i u oblasti istorije i domenu studija. Ipak, neki matični akademici se ne slažu sa tezom Saidovog Orijentalizma, pre svega anglo-američki orijentalista [[Bernard Lewis|Bernard Luis]].<ref>Oleg Grabar, Edward Said, Bernard Lewis, “Orientalism: An Exchange”, New York Review of Books, Vol. 29, No. 13. 12 August 1982. Pristupljeno, 4. januara 2010</ref> Kao javni intelektualac, Said je diskutovao savremenu politiku i kulturu, književnost i muziku u knjigama, predavanjima i člancima. Osvrćući se na svoje porodično iskustvo palestinskih hrišćana na Bliskom istoku u vreme osnivanja Izraela 1948. godine. Said se zalaže za osnivanje palestinske države, za ravnopravna politička i ljudska prava Palestinaca u Izraelu, uključujući i pravo na povratak i za povećanje američkog političkog pritiska na Izrael da priznaju i poštuju ustanovljena prava. Osim toga, on je kritikovao politiku i kulturnu politiku u arapskim i muslimanskim režimima koji su radili protiv interesa sopstvenog naroda. Intelektualno aktivan sve do poslednjih meseci svog života, on je umro od leukemije krajem 2003. godine. == Biografija == === Detinjstvo i mladost === [[Datoteka:SaidSis.jpg|mini|desno|300px|Edvard i njegova sestra Rozmari (1940)]] Edvard Said je rođen 1. novembra 1935, od majke Hilde Said i njenog supruga, biznismena Vadie Saida, u Jerusalimu za vreme [[Britanski mandat nad Palestinom|britanskog mandata nad Palestinom]] (1920-48).<ref>Hughes, Robert (21 June 1993). "Envoy to Two Cultures". Time. Retrieved 2008-10-21.</ref> Edvardov otac je bio palestinac koji je služio u američkoj komponenti savezničkih ekspedicionih snaga (1917-19), kojom je komandovao general [[Džon Peršing|Džon Dž. Peršing]], u Prvom svetskom ratu; Vadia Said i njegova porodica su dobili državljanstvo SAD zbog služenja vojnog roka,<ref>Turner and Rojek, str. 224.</ref> i nakon sticanja državljanstva seli se u Klivlend do povratka u Palestinu 1920. godine. Otac njegove majke Hilde, koja je rođena u Nazaretu, bio je palestinac, a majka libanka.{{sfn|McCarthy||pp=10}} Posle rata, 1919. godine, Vadia Said preselio se u Kairo gde počinje kancelarijski posao sa rođakom. Iako su njegovi roditelji bili pripadnici [[Jerusalimska pravoslavna crkva|Jerusalimske pravoslavne crkve]], Edvard je bio [[agnostik]]. Imao je četiri mlađe sestre.<ref>Edward Said's Out of Place: A Memoir Template:Http://literarystudies.wordpress.com/2007/11/07/edward-saids-out-of-place-a-memoir/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217080521/http://literarystudies.wordpress.com/2007/11/07/edward-saids-out-of-place-a-memoir/ |date=2014-12-17 }}</ref> {{sfn|Corwell||pp=128}} <ref>Singh and Johnson, str. 19, 129</ref><ref>Said, Edward (15 jun 1999). "Defamation, Revisionist Style". CounterPunch. Preuzeto 6 jun 2013.</ref> === U školi === Said je opisao svoje detinjstvo kao život „između svetova“, svetova Kaira i Jerusalima, dok mu je bilo dvanaest.<ref name="Said">Said, Edward (7 May 1998). "Between Worlds: a memoir". London Review of Books. str. 3-7. Retrieved 6 June 2013</ref> Tokom 1947, pohađa školu u anglikanskoj crkvi svetog Đorđa u Jerusalimu, o kojem iskustvu govori: {{izdvojeni citat|Sa neočekivanim arapskim prezimenom kao što je „Said“, povezano sa britanskim imenom (moja majka se mnogo divila princu od Velsa ([[Edvard VIII]]) u 1935, godini mog rođenja), bio sam neprijatna anomalija kao učenik sve vreme kroz moje rane godine: Palestinac koji pohađa školu u Egiptu, sa engleskim imenom, američkim pasošem, i bez određenog identiteta, uopšte. Da stvari budu gore, arapski, moj maternji jezik, a engleski, moj jezik obrazovanja, bili su neraskidivo pomešani: Ja nikada nisam znao koji je bio moj prvi jezik, i ni u jednom se nisam osećao potpuno slobodnim, mada sanjam u oba. Svaki put kada govorim englesku rečenicu, ja čujem odjek na arapskom, i obrnuto.}}<ref name="Said"/> U kasnim 1940-im, u daljem obrazovanju navodi se pohađanje egipatskog ogranka Viktorijinog Koledža (VK), gde je jedan drug iz razreda bio [[Omar Šarif]] koji je upamćen kao sadistički i fizički zlostavljač; ostale kolege uključuju i kralja [[Husein od Jordana|Huseina od Jordana]], kao i egiptske, sirijske, jordanske, i saudijskih dečake čija je akademska karijera napredovala u pravcu da postanu ministri, premijeri, i vodeći privrednici svojih zemalja.<ref>Said, Edward W. (1999). Out of Place. Vintage Books, NY. str. 201.</ref> U tom kolonijalnom vremenu, škola Viktorijinog Koledža obrazovala je odabrane arapske i levantske momke da postanu anglicizovana vladajuća klasa, koji će, u dogledno vreme, da vladaju svojim zemljama, nakon britanske dekolonizacije. Viktorija Koledž je bila poslednja škola koju je Edvard Said pohađao odlaska u SAD: {{izdvojeni citat|Trenutak kada neko postane student na VK, on je dobija studentski priručnik, niz propisa koji regulišu sve aspekte školskog života, uniformu koju bismo nosili, opremu potrebnu za sport, datume školskih praznika, autobuski raspored, i tako dalje. Ali prvo pravilo škole, ukrašeno na prednjoj strani priručnika, glasi: „Engleski je jezik u školi, učenici uhvaćeni da govore drugim jezikom će biti kažnjeni“. Ipak, nije bilo onih sa engleskim kao maternjim među učenicima. Dok su predavači bili Britanci, mi smo bili šarena posada Arapa iz svih krajeva, Jermeni, Grci, Italijani, Jevreji, i Turci, od kojih su svi imali maternji jezik koji je škola izričito zabranila. Ipak svi, ili gotovo svi, smo govorili arapski - mnogi su govorili arapski i francuski - tako da smo bili u mogućnosti da pribegnemo zajedničkom jeziku, uprkos onome što smo doživljavali kao nepravedno kolonijalno ograničenje.<ref>“Between Worlds”, Reflections on Exile, and Other Essays (2002), str. 556-57</ref>}} === Obrazovanje u Americi === Said se pokazao kao problematičan student, bio je izbačen iz Viktorija Koledža 1951. i završio je u Nortfild Mount Hermon školi u [[Masačusets]]u, elitnom internatu za pripremu studija za univerziteta, gde je pretrpeo mizerne godine osećjući se izgubljeno. Ipak, istakao se svojim akademskim vrlinama i stekao čin kao prvi ili drugi u klasi od sto šezdeset učenika.<ref name="Said"/> U retrospektivi, Said je rekao da to što je poslat daleko od bliskoistočne sredine bila roditeljska odluka na koju su su uticali „izgledi neukorenjenih ljudi, poput nas, su tako neizvesni da bi bilo najbolje da me pošalju što dalje moguće“.<ref name="Said"/> Diplomirao je na [[Princeton University|Univerzitetu Prinston]] (1957), a zatim magistrirao (1960) i doktorirao (1964), englesku književnost, na univerzitetu Harvard.<ref>Edward Said, Out of Place, Vintage Books, 1999: str. 82-83</ref><ref>Encyclopædia Britannica Online, Edward Said, pristupljeno 3. januara 2010.</ref> === Akademska karijera === Godine 1963 Said se zaposlio na [[Columbia University|Univerzitetu Kolumbija]] kao član katedre na odseku za engleski jezik i odeljenja za uporednu književnost, gde je predavao i radio do 2003. (kada je tamo postao 1991.); u toku tog mandata je na koldežu Kolumbija jedan od njegovih studenata bio i [[Barak Obama]]. Godine 1974. bio je gostujući profesor komparativne književnosti na koledžu Harvard, a u periodu 1975-76 bio je saradnik Centra za napredne studije u ponašanju nauka na [[Stanford University|Univerzitetu Stanford]]. 1977. je postao vanredni profesor engleskog i komparativne književnost na Univerzitet Kolumbija, a potom je bio profesor humanističkih nauka na Fondaciju ''Stari Dominion'', da bi 1979. bio gostujući profesor humanistike na Džons Hopkins Univerzitetu.<ref>L.A. Jews For Peace, The Question of Palestine by Edward Said. (1997) Books on the Israel–Palestinian Conflict – Annotated Bibliography, pristupljeno 3 January 2010.</ref> Nakon dobijanja mandata u Kolumbiji, rekao da će takođe nastaviti da predaje na [[Yale University|Univerzitetu Jejl]].<ref>European Graduate School, The. "Edward Said". The European Graduate School. preuzeto 23. avgusta 2013.</ref> === Tvrdnje o biografskoj neiskrenosti prema Justusu Vajneru === Justus Rid Vajner, američki advokat i naučni saradnik Jerusalemskog centra za odnose sa javnošću, tvrdi da je Said bio nepošten o svojoj biografiji o detinjstvu.<ref>Hitchens, Christopher (7 September 1999). Commentary's scurrilous attack on Edward Said. Salon. preuzeto 6. juna 2013.</ref><ref>Offman, Craig (10 Septembar 1999). "Said critic blasts back at Hitchens". Salon. preuzeto 6. juna2013.</ref> U članku ''Moja divna stara kuća i druge izmišljotine po Edvardu Saidu'', objavljen u časopisu [[Commentary (magzin)|Commentary]] 1999. godine, Vajner tvrdi da je Said lagao kada je rekao:„Ja sam rođen u Jerusalimu, i proveo većinu mojih godinama tamo; i, posle 1948, kada su svi članovi moje porodice postali izbeglice, u Egiptu“.<ref>“Between Worlds: Edward Said Makes Sense of His Life”, London Review of Books 7 Maj, 1998. str. 3</ref> Uprkos tome što je priznao da je Edvard Said rođen u Jerusalimu (Palestina), Vajner je izvestio da je u krštenici Edvarda Saida naveden Kairo (Egipat) kao adresa stanovanja za Said porodicu, da Edvard kao dečak nije živeo u ranom detinjstvu u Jerusalimu sa svojom porodicom, već u Kairu, a da on nije bio redovan učenik u školi ''Svetog Đorđa'', u Jerusalimu, jer registar škole nije sadržao evidenciju njegovog upisa u školu. Vajnerov članak odmah je podlegao pod kritikama ([[Manchester Guardian|Gardijan]] pozivajući se na njega kao „žestok napad ... u malog desničarskog časopisa“<ref>Borger, Julian (23 Avgust 1999). "Friends Rally to Repulse Attack on Edward Said". The Guardian (London). preuzeto 1. maja 2010.</ref>), i rekao da Saida je brane novinari i istoričari. U članku u časopisu ''[[Counterpunch]]'' Aleksandar Kokburn i Džefri Kler izvestili su da je Vajner namerno falsifikovao biografski zapis kako bi napadao Saida. Kao dokaze, novinari su predstavili intervju za Hejg Bojadžijan, da je Vajneru eksplicitno rekao da je bio šolski drug Edvarda Saida u školi ''Svetog Đorđa'', u Jerusalimu, a što je izostavljeno iz Vajnerove biografije Saida.<ref>Cockburn, Alexander; Jeffrey St. Clair (1 Septembar 1999). "Commentary 'Scholar' Deliberately Falsified Record in Attack on Said". CounterPunch. preuzeto 6. juna 2013.</ref> U časopisu ''[[Nation (magazin)|Nation]]'', [[Kristofer Hičens]] opisuje Vajnerov članak kao rad „izuzetno kivan i lažljiv“, i objavio da su školski drugovi i nastavnici potvrdio da je Edvard Said bio student u školi ''Svetog Đorđa''.<ref>Hitchens, Christopher (2 Septembar 1999). "The Commentary School of Falsification". The Nation. preuzeto 6. jun 2013.</ref> U ''[[The New York Review of Book]]s'', istoričar Amos Elon, naziva Vajnerov članak „kritičkim“, i optužio ga za vođenje „lične“ prljave kampae protiv Edvarda Saida, kao i da Vajner nije uspeo da opovrgne da je, u zimu 1947-48, kada je [[Arapska liga]] bila proglasila [[Arapsko-izraelski rat 1948|Arapsko-izraesli rat]], da se Saidova porodica preselila iz Talbija, predgrađa Jerusalima, i vratila se u Kairo: „[Said] ​​i njegova porodica traži utočište od rata izvan Palestine, kao i stotine hiljada drugih Palestinaca u to vreme. Činjenica ostaje, da ubrzo posle toga, imovina porodice u Jerusalimu biva konfiskovana. Said i njegova porodica postali političke izbeglice kao rezultat odbijanja izraelske vlade da im dozvoli da se vrate u zemlju svog rođenja“.<ref>"Exile's Return' by Justus Reid Weiner, reply by Amos Elon". The New York Review of Books. 24. februar 2000. preuzeto 7. juna 2013.</ref> U odgovoru, Justus Vajner optužuje Elona za intelektualno nepoštenje i optužuje Hičensa da je napravio od sebe „dečaka na posteru Palestine“.<ref name=autogenerated1>Offman, Craig (10. septembar 1999). "Said critic blasts back at Hitchens". Salon. preuzeto 6. juna 2013.</ref> Na Hičensovu kritiku da on nije čak ni intervjuisao Saida, Vajner je odgovorio da su tri godine istraživanja učinile nepotrebnim da intervjuiše čoveka o njegovom detinjstvu u britanskoj Palestini, i rekao, u vezi sa Saidovim školskim danima na Bliskom istoku: „dokaz je postalo toliko veliki. To više nije bio problem neslaganja. To je bila provalija. Nije bilo svrhe da ga nazove i kaže: ‘Ti si lažov, ti si prevarant‘“.<ref name=autogenerated1 /> Sam Said, u odgovoru koji je objavljen u ''Al-Ahram Weekly'' i ''CounterPunch'', rekao je da je Vajnerov članak treći takav napad koji je bio objavljen u ''Commentaryju'', a da perspektiva autora samo proizvodi „klevete i neistine“ <ref>Said, Edward (26 Avgust-1 Septembar 1999). "Defamation, Zionist-style". Al-Ahram Weekly. preuzeto 7. juna 2013.</ref><ref>Said, Edward (15. juna 1999). "Defamation, Revisionist Style". CounterPunch. preuzeto 7. juna 2013.</ref> i da je kredibilitet članaka je bio „potkopan desetinom grešaka i činjenica“.<ref>Singh and Johnson 19, 219.</ref> == Kritika == [[Datoteka:Joseph Conrad.PNG|mini|desno|220px|Romanopisac iz 19. veka Džozef Konrad (1857–1924) je predmet Saidove prve knjige, ''Džozef Konrad i Fikcija autobiografije'' (1966).]] === Književna kritika === Saidova prva knjiga, ''Džozef Konrad i Fikcija autobiografije'' (1966), proširena je u doktorskoj disertaciji. U knjizi ''Edvard Said: Kritika i društvo'' (2010), Abd al Rahman Husejn je rekao da roman ''[[Srce tame]]'' (1899) anglo-poljskog pisca [[Džozef Konrad|Džozefa Konrada]], predstavlja knjigu koja čini temelj Saidove celekupne karijere i projekta.{{sfn|McCarthy||pp=16}} Nakon toga, Said uređuje ideje prikupljene iz dela filozofa iz 17. veka Žambatista Vikoa, i drugih intelektualaca, u knjizi ''Počeci: Namera i metod'' (1974), o teorijskim osnovama književne kritike.<ref>Edward Said, Power, Politics and Culture, Bloomsbury Publishing, 2001: str. 77-79.</ref> Dalja Saidova bibliografska produkcija sadrži knjige, kao što su ''Svet, tekst i kritičar'' (1983), ''Nacionalizam, kolonijalizam, i književnost: Jejts i dekolonizacija'' (1988), ''Kultura i imperijalizam'' (1993), ''Predstave intelektualnu: 1993. Rajt Predavanja'' (1994), ''Humanizam i demokratska kritika'' (2004 ), i ''Zakasneli Stil'' (2006). Poput svojih postmodernih intelektualnih mentora, post-strukturalističkih filozofa [[Žak Derida|Žaka Deride]] i [[Mišel Fuko|Mišela Fukoa]], Said je bio fasciniran kako ljudi zapadnog sveta doživljavaju narode i stvari iz drugačije kulture, i to pod uticajem društva, politike, i snage književnosti. Zato se Edvard V. Said smatra intelektualnim osnivačima intelektualac ​​postkolonijalne kritike. Iako je kritika orijentalizma kao njegov kulturni doprinos posebno važna, uz nju se navodi i kritička interpretacija dela Džozefa Konrada, Džejn Ostin, [[Rudyard Kipling|Radjarda Kiplinga]], [[Vilijam Batler Jejts|Vilijama Batler Jejtsa]] i drugih pisaca, kao temelj njegovog intelektualnog ugleda.<ref>Harish Trivedi, “ ‘Arguing with the Himalayas’: Edward Said and Rudyard Kipling” Asia Pacific Reader archive. University of Toronto. Pristupljeno 4. januara 2010.</ref><ref>Andy Morrison, “Theories of Post-Coloniality: Edward W. Said and W.B. Yeats”, MA studies, Queen's University of Belfast, 21 May 1998. Pristuljeno 4 Januara 2010.</ref> === Orijentalizam === [[Datoteka:Jean-Léon Gérôme - Le charmeur de serpents.jpg|mini|desno|220px|Naslovna strana Saidove knjige ''Orijentalizam'' koja sadrži motive orijentalističkog slikarstva 19. veka ''Zmija otrovnica'', od Žan - Leona Ženoma (1824–1904).]] Said je najpoznatiji po svom opisu i analizi [[Orijentalizam|orijentalizma]] kao izvoru netačnog kulturnog predstavništava koji je temelj zapadne misli ka Bliskom istoku, kako Zapad vidi i predstavlja Istok. Teza ''Orijentalizam'' je postojanje „suptilnih i upornih evrocentričnih predrasuda protiv arapsko - islamskih naroda i njihove kulture,“ koja proističe iz zapadne kulture sa dugom tradicijom lažnih i romantičnih sviđenja Azije, uopšte, i na Bliski istok, posebno. Takve percepcije, i posledice kulturnih predstava, služile su, i nastavljaju da služe, kao implicitna opravdanja za kolonijalne i imperijalističke ambicije evropskih sila i SAD isto tako, Said takođe kritikuje i osuđuje političku i kulturnu lošu praksu režima vladajućih arapskih elita koje su internalizovale lažne, romantizirane predstave o arapskoj kulturi koje su osmislili i utvrdili anglo - američki orijentalisti :<ref name="Windschuttle">Windschuttle, Keith (Januar 1999). "Edward Said's Orientalism revisited". The New Criterion. preuzeto 6. juna 2013.</ref> {{izdvojeni citat|Što se tiče SAD, to je samo blago preterivanje reći da se muslimani i Arapi u suštini vide ili kao dobavljači nafte ili potencijalni teroristi. Mali deo arapske kulture i strast arapsko-muslimanskog života je ušao u svest čak onih ljudi čija je profesija da nadgleda arapski svet. Ono što imamo, umesto toga, je serija sirove karikature islamskog sveta predstavljen na takav način da je taj svet osetljiv na vojne agresije.<ref>Said, Edward (26 April 1980). "Islam Through Western Eyes". The Nation. Preuzeto 6. juna 2013.</ref>}} [[Datoteka:Anonymous Venetian orientalist painting, The Reception of the Ambassadors in Damascus', 1511, the Louvre.jpg|mini|desno|220px|Romantizovan Orijent: ''Prijem ambasadora u Damasku'' (1511)]] U knjizi ''Orijentalizm'', Said tvrdi da je dosta zapadnih proučavanja islamske civilizacije više bilo namenjeno za evropsko samopotvrđivanje, nego za objektivnu intelektualnu istragu i akademsko proučavanje istočnih kultura. Dakle, orijentalizam funkcioniše kao metod praktične, kulturne diskriminacije primenjujući se kao sredstvo imperijalističke dominacije, proizvodeći tvrdnju da zapadni orijentalisti znaju više o Orijentu nego orijentalci.<ref name="Windschuttle"/><ref>Edvard Said, Orijentalizam str. 12.</ref> Said tvrdi da istorija evropske kolonijalne vladavine, i posledične političke dominacije nad civilizacijama Istoka, iskrivljuje pisanje čak najpametnijih, dobronamernih, i kulturno naklonjenih zapadnih orijentalista, čime je termin „orijentalizam“ izrečen u pogrdnom značenju:<ref>Buruma, Ijan (16. jun 2008). "Orientalism today is just another form of insult". Gardijan. preuzeto 6. juna 2013.</ref> ''Orijentalizam'' zaključuje da zapadni tekstovi Orijent prikazuju kao iracionalne, slabe i feminizirane ''druge'', u potpunoj suprotnosti sa racionalnim, jakim i mačo Zapadom. Ovaj binarni odnos proizilazi iz evropske psihološke potrebe da stvori razliku u kulturnoj nejednakosti između Zapada i Istoka; da se kulturna razlika pripisuje nepomenljivoj kulturnoj srži koja je svojstvena orijentalnim narodima i stvarima.<ref>Said, ''Orijentalizam'' str. 65-67</ref> Knjiga ''Orijentalizam'' je izvršila veliki intelektualni uticaj na akademska polja književne teorije i studija kulture, ljudske geografije i istorije, kao i na orijentalne studije. === Odgovor na ''Orijentalizam'' === Kada je izašla knjiga ''Orijentalizam'' (1978) je izazvala mnogo teorijske kritike njenog rada i teza, kao i ličnu polemiku o Edvardu Saidu, kao autoru i čoveku.<ref>Martin Kramer, [http://www.campus-watch.org/article/id/3082 "Enough Said (review of Dangerous Knowledge, by Robert Irwin)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108145418/http://www.campus-watch.org/article/id/3082 |date=2017-11-08 }}, mart 2007. godine, pristupljeno 28. jula 2014.</ref> Kritika orijentalista, kao što su Albert Hurani, Robert Grejm Irvin, Niki Kedi, [[Bernard Lewis|Bernard Luis]] i Kanan Makija, odnose se na reči istoričarke Niki Kedi da je ''Orijentalizam'' izazvao „neke nesrećne posledice“ na percepciju i status njihovih studija.<ref>Bernard Luis, "The Question of Orientalism", Islam and the West, London, 1993. st. 99, 118.</ref><ref>Robert Irvin, For Lust of Knowing: The Orientalists and Their Enemies, London, Allen Lane, 2006.</ref> U knjizi ''Pristup istoriji Bliskog istoka'', istoričarka Kedi je rekla da kao kritička teorija, Saidov rad na ''Orijentalizmu'' ima: {{izdvojeni citat|nesrećne posledice... Mislim da je došlo do tendencije na bliskoistočnim studijama da usvoje reč „orijentalizam“ kao opšteprihvaćenu psovku, u suštini odnoseći se na ljude koji zauzmu „pogrešnu“ stranu oko [[Arapsko-izraelski sukob|arapsko-izraelskog spora]], ili na ljude za koje se smatra da su previše konzervativni. To nema nikakve veze sa tim da li su dobri ili nisu u svojim disciplinama. Stoga, „orijntalizam“, za mnoge ljude, je reč koja zamenjuje za razmišljanje i omogućava ljudima da odbace neke naučnike i njihove radove. Mislim da je to loše. To ne može da bude ono što je Edvard Said mislio, uopšte, ali termin je postao neka vrsta slogana.<ref>''Approaches to the History of the Middle East'', Nensi Elizabet Galager, Ed., London: Ithaca Press, 1994: str. 144-45.</ref> }} Štaviše, anglo-američki orijentalista [[Bernard Lewis|Bernard Luis]] je bio protivnik, posebno sa tezom orijentalizma, gde je Said identifikuje Luisa kao: {{izdvojeni citat|... savršeno davanje primera jednog orijentaliste za čiji se rad tvrdi da je objektivna, liberalna studija, a koja je u stvarnosti veoma blizu da bude propaganda protiv njegove teme.<ref>Edvard Said, ''Orijentalizam''. str. 316</ref> Za potpuni anti-intelektualizam, neobuzdan ili neopterećen ni najmanjim tragom kritičke samosvesti, niko, po mom iskustvu, nije postigao uzvišeno poverenje Bernarda Luisa, čiji gotovo čisto politički podvizi zahtevaju više pomena nego što vrede. U seriji članaka, i jedanoj posebno slaboj knjizi - ''Muslimani otkrivaju Evropu'' (1982)- Luis je bio zauzet reagovanju na moj argument, tvrdeći da zapadna potraga za znanjem o drugim društvima je jedinstvena, da je motivisana čistom radoznalošću, i da, nasuprot tome, muslimani niti su mogli niti su bili zainteresovani za sticanje znanja o Evropi, kao da je znanje o Evropi bio jedini prihvatljiv kriterijum istinskog znanja. Luisovi argumenti prezentovani su kao da proizilaze isključivo iz apolitične nepristrasnosti naučnika, dok je, u isto vreme, on postao autoritet iskorišćen za anti-islamski, anti-arapski, cionistički i Hladni rat, svi su potpisani od strane fanatizma, prekriveno glazurom urbanosti, koji ima vrlo malo zajedničkog sa „naukom“ i učenjem za koje Luis tvrdi da podržava.<ref name="Edvard Said 1985, st. 96">Edvard Said, "Orientalism Reconsidered", ''Cultural Critique'' magazin, No. 1, jesen. 1985. str. 96</ref>}} Luis je odgovorio da Saidove karakterizacije njegovog rada kao političke propagande, i njega kao anti-intelektualca, sa kritičkim esejima o Saidu kao akademcu, i njegovih radova; Luisu su se kasnije pridružili njegovim kritikama Saida naučnic Maksim Rodinson, Žak Berkue, Malkolm Ker, Aidžaz Ahmad i Vilijam Montgomeri Vat koji su rekli da je ''Orijentalizam''(1978) pogrešan iskaz zapadne studije o „Orijentu“.<ref>Aidžaz Ahmad, ''In Theory: Classes, Natures, Literatures'', London, Verso, 1992.</ref> Said je osetio posledice kao politički i javni intelektualac ​​1985. godine: po Saidu, [[Jewish Defense League|Jevrejska liga odbrane (JDL)]] poredila je Saida sa [[Nacizam|nacistom]] zbog njegovog anti-cioonizma; piroman mu je zapalio kancelariju na Univerzitetu Kolumbija; on i njegova porodica su više puta bili meta pretnjama smrću.<ref>Edvard Said, [http://www.lrb.co.uk/v20/n09/edward-said/between-worlds "Between Worlds"]. London Review of Books, Vol. 20. No. 9 (Maj 1998), str. 3-7.</ref> == Uticaj == Edvard Said je bio harizmatičan intelektualac ​​i nešto kao „intelektualna superzvezda“ u Americi.<ref name="ruthven">Ruthven, Malisa (26 Septembar 2003) [http://www.theguardian.com/news/2003/sep/26/guardianobituaries.highereducation "Obituary: Edward Said"]. [[Gardijan (novine)|Gardijan]]. Pristupljeno 06.09.2014</ref> Njegova oblast istraživanja uključuje književnu teoriju i uporednu književnost, istoriju i političku analizu, kulturnu i muzičku kritiku, kao i druge oblasti.<ref name="newhumanist">Stephen Howe, [http://newhumanist.org.uk/1908 "Dangerous mind?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912144534/https://newhumanist.org.uk/1908 |date=2017-09-12 }}, ''New Humanist'', Vol. 123, Novembar/Decembar 2008.</ref> ''Orijentalizam'' se pokazao kao intelektualni dokument od ključnog značaja za oblast post-kolonijalne studije, njegova teza se smatra kao istorijska činjenica, istinite, tačne, a posebno u vezi sa kulturnom predstavom „orijentalaca“ i [[Orijent]]a u medijima masovne komunikacije Zapada.<ref>Terry Eagleton, book review of ''For Lust of Knowing: The Orientalists and Their Enemies'', by Robert Irwin. [http://www.newstatesman.com/node/152571], ''New Statesman'', 13 februar 2006.</ref> Ipak, Saidove pristalice su priznali da u poređenju sa nemačkim orijentalističkim studijama, obim orijentalizma je ograničen. Uprkos tome, u časopisu ''„Orientalism Reconsidered“'' (1985), Said je rekao da nijedan protivnik nije pružio suštinsko obrazloženje za tvrdnju da nedostatak razgovora o nemačkim orijentalistima nužno ograničava naučnu vrednost i praktičnu primenu teze.<ref>''Orientalism'' str. 18-19.</ref> Osim toga, u pogovoru za izdanje ''Orijentalizma'' (1995), Said opovrgva kritike Bernarda Luisa protiv prvog izdanja knjige (1978).<ref>''Orientalism'' str. 329-54.</ref> Pored toga, njegovi kritičari i pristalice priznaju transformativni uticaj ''Orijentalizma'' na studije u humanističkim naukama - prvi tvrde da intelektualno ograničavajuće utiče na naučnike, dok drugi kažu da je intelektualno oslobađajući uticaj na naučnike.<ref>Martin Kramer. ''Ivory Towers on Sand: The Failure of Middle Eastern Studies in America'' (2001)</ref><ref>Andrew N. Rubin, "Techniques of Trouble: Edward Said and the Dialectics of Cultural Philology", ''The South Atlantic Quarterly'', 102.4 (2003): str. 862-76.</ref> Post-kolonijalne studije, čiji je Said intelektualni ​​osnivač, je plodna i napredna oblast intelektualnog istraživanja koja pomaže da se objasni post-kolonijalnzam svetu, njen narod i njihovo nezadovoljstvo.<ref name="ryoung">Robert Young, ''White Mythologies: Writing History and the West'', New York & London: Routledge, 1990.</ref><ref>Emory University, Department of English, [http://www.english.emory.edu/Bahri/Intro.html Uvod u post-kolonijalne studije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126120601/http://www.english.emory.edu/Bahri/Intro.html |date=2013-01-26 }}</ref> Otuda kontinuirana ispitivačka validnost i analitička efikasnost kritičnih predloga predstavljenih u ''Orijentalizmu'' (1978), a posebno u oblasti Bliskoistočnih studija.<ref name="newhumanist"/> Saidova studija ostaje kritički značajna i intelektualno relevantna u oblasti književne kritike i [[Kulturologija|kulturologije]],<ref name="newhumanist"/> a posebno na naučnike koji studiraju o [[Indija|Indiji]], kao što su Gian Prakaš („Writing Post-Orientalist Histories of the Third World: Perspectives from Indian Historiography“, 1990),<ref>Gyan Prakash, "Writing Post-Orientalist Histories of the Third World: Perspectives from Indian Historiography", ''Comparative Studies in Society and History'' 32.2 (1990): str. 383-408.</ref> Nikolas Dirks („Castes of Mind“, 2001),<ref>Nikolas Dirks, ''Castes of Mind'', Prinston: Princeton UP, 2001.</ref> i Ronald Inden („Imagining India“, 1990).<ref>Ronald Inden, ''Imagining India'', New York: Oxford UP, 1990.</ref> == Politika == === Pro-palestinski aktivizam === Said je postao politički aktivan 1967. godine, kako bi se suprotstavio stereotipnim tumačenjima sa kojima mediji SAD objašnjavaju arapsko-izraelski rat. Njegovo delo ''Portret Arapa'' („The Arab Portrayed“ 1968) je esej u kome je opisao viđenje o Arapima, kao što su predstavljeni u novinarstvu i nekim vrstama studija, koje on oseća da imaju za cilj da izbegnu konkretnu raspravu o istorijskim i kulturnim realnostima naroda koji su na Bliskom istoku.<ref>"Between Worlds", ''Reflections on Exile, and Other Essays''. 2002. str. 563</ref> Od tada, on je učestvao u političkim i diplomatskim naporima za uspostavljanje palestinske države. Od 1977 do 1991, Said je nezavisni član [[Palestinski nacionalni savet|palestinskog nacionalnog saveta]] (PNS).<ref name="ruthven"/> Godine 1988, on je bio zagovornik za rešenje „dve države“ [[izraelsko-arapski sukob|izraelsko-palestinskog sukoba]] (1948), a glasao je za osnivanje države Palestine na sastanku palestinskog nacionalnog saveta u [[Alžir]]u. Godine 1993. Said napušta članstvo u PNS-u u znak protesta zbog politike koja je dovele do potpisivanja [[Sporazum u Oslu|sporazuma u Oslu]], jer je mislio da su dogovoreni uslovi neprihvatljivi, i zato što su bili odbačeni na [[Madridska konferencija|konferenciji u Madridu]] 1991.<ref>Edward Said, [http://www.lrb.co.uk/v15/n20/edward-said/the-morning-after "The Morning After"]. ''London Review of Books'' Vol. 15 No. 20. 21 Oktobar 1993.</ref> Posebno problematično za Saida je njegovo verovanje da je [[Jaser Arafat]] izneverio [[pravo na povratak]] palestinskih izbeglica da se vrate u svoje kuće i imanja u zelenoj liniji teritorije Izraela pre 1967.; i da je Arafat ignorisao rastuće političke pretnje [[Izraelska naselja na okupiranim teritorijama|izraelskih naselja]] osnivanih na okupiranim teritorijama od osvajanja [[Palestina (država)|Palestine]] 1967. godine. Do 1995, kao odgovor na Saidove političke kritike, [[Palestinska Narodna Samouprava|Palestinska uprava]] zabranila je prodaju Saidovih knjiga. Međutim, odnosi su poboljšani kada Said javno pohvalio Jasera Arafata za odbijanje ponude premijera [[Ehud Barak|Ehuda Baraka]] na bliskoistočnom mirovnom samitu u [[Kamp Dejvid (2000)|Kamp Dejvidu (2000)]] u SAD.<ref>Michael Wood, [http://www.lrb.co.uk/v25/n20/michael-wood/on-edward-said "On Edward Said"], ''London Review of Books'', 23. oktobar 2003, Priszupljeno 06.09.2014</ref><ref>Edward Said, [http://www.mediamonitors.net/edward33.html "The price of Camp David"], ''Al Ahram Weekly'', 23. jul 2001. Pristupljeno 6. septembra 2014</ref> U eseju „Cionizam sa stanovišta njegovih žrtava“ (1979), Edvard Said se zalagao u korist političkog legitimiteta i filozofske autentičnosti [[Cionizam|cionističkog]] potraživanja i prava na jevrejsku domovinu; i pravo na nacionalno samoopredeljenje palestinskog naroda.<ref>Edward Said, "Zionism from the Standpoint of its Victims" (1979), in ''The Edward Said Reader'', Vintage Books. 2000. str. 114-68</ref> Saidove knjige o pitanjima Izraela i Palestine uključuju knjige: „Pitanje Palestine“ (''The Question of Palestine'', [[1979]]), „Politika lišavanja“ (''The Politics of Dispossession'' [[1994]]), i ''Kraj procesa mira'' (''The End of the Peace Process'' [[2000]]). Godine [[1998]], za [[Bi-Bi-Si]], Said je snimio ''U potrazi za Palestinom'' (1998), dokumentarni film o palestinskoj prošlosti i palestinskoj sadašnjosti.<ref>{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/591708|title=In Search of Palestine (1998)|publisher=[[British Film Institute]]|accessdate=12. 11. 2014|archivedate=2012-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120802205856/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/591708|deadurl=yes}}</ref> Sa svojim sinom, Said se vratio u Palestinu da se suprotstavi „izraelskoj nepravdi“. Uprkos društvenom i kulturnom prestižu koji uživa Bi-Bi-Si-jeva bioskopska proizvodnja, ovaj dokumentarni film nije emitovan od strane televizijskih kompanija u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u.<ref>Barsamian 57–58.</ref> Godine [[2003]], Hajdar Abdel Šafi, Ibrahim Dakak, Mustafa Barguti i Edvard Said uspostavili su nezavisnu političku organizaciju [[Al-Mubadara]] (''Palestinska acionalna inicijativa''), na čelu sa Bargutijem, da bude reformistička i demokratska alternativa uobičajenom dvopartijskom sistemu Palestine, kao alternativu ekstremnoj politici socijaldemokratske organizacije [[Fatah (stranka)|Fataha]] i islamističkog [[Hamas]]a. == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Edward Said}} * [http://www.edwardsaid.org/?q=node/1 The Edward Said Archive] * {{IMDb name|0756429|Edward Said}} {{Lifetime|1935|2003|Said, Edward}} [[Kategorija:Američki naučnici]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Biografije, Palestina]] [[Kategorija:Orijentalisti]] rkkcbuppyflnhxhg09tcphkrt4xw1g3 0 4574505 42600586 42586987 2026-05-20T22:11:57Z Zavičajac 76707 42600586 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|mini]] '''Aerodrom Medeno Polje''' je improvizovani [[aerodrom]] iz vremena [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] odakle je evakuisano oko 2000 ranjenika na liječenje u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke bolnice]]. Poslije rata, na mjestu aerodroma, redovno se 27. jula, na [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|dan ustanka]] naroda Bosne i Hercegovine održavao narodni zbor. Nalazio se na istoimenom polju pored planine [[Osječenica|Osječenice]], 7&nbsp;km zapadno od [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]], [[Bosna i Hercegovina]]. [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] 8 septembra 1943. god. stvoreni su uslovi da se avionima i brodovima organizuje prihvat i prebacivanje savezničke pomoći [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]] (NOVJ). [[Vrhovni štab]] je formirao Bazu NOVJ u [[Bari]]ju u [[Italija|Italiji]]. U sklopu priprema za organizaciju savezničke pomoći, Prva [[SSSR|sovjetska]] vojna misija je iz [[Moskva|Moskve]] krenula za [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] početkom januara 1944g. Preko [[Iran]]a je stigla u [[Kairo]] gde se zadržala mjesec dana, da bi 23 februara 1944.god. iz [[Bari]]ja krenula u [[Drvar]] gdje je u to vrijeme bio Vrhovni štab NOVJ. Iako je privremeni aerodrom kod Bosanskog Petrovca, bio pokriven snijegom, stigli su sa tri britanska C-47 i svaki je vukao [[Jedrilica|jedrilicu]] Waco-CG-4 u kojima je bila i sovjetka vojna misija predvođena general-lajtnant Kornjejevom (23 sovjetska i 6 [[Velike Britanija|britanskih]] oficira). Jedrilice su se uspješno spustile, a [[padobran]]ima je spuštena oprema i uredjaji. Cijelu operaciju su obezbedjivali saveznički avioni, koji su nadlijetali teren.<ref name="Petrovac u Medeno">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.pdf |title= ŠEMSO KAPETANOVIĆ: DOLAZAK PRVE SOVJETSKE VOJNE MISIJE NA OSLOBOĐENU TERITORIJU U BOSANSKI PETROVAC |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7, st. 424 |accessdate= 9. maj 2026}}</ref> Savezničku misiju dočekali su: general [[Slavko Rodić]], komandant V korpusa, potpukovnik Miladin Ivanović i major Dragićević, oficiri za vezu sa Sovjetskom vojnom misijom ispred Vrhovnog štaba. Dočeku su prisustvovali i predstavnici englesko-američke vojne misije u kojoj je bio [[Randolph Churchill|Randolf Čerčil]] i drugi. Aprila [[1944]] g. Vrhovni štab je izdao kratko uputstvo, uz saglasnost savezničkih vojnih misija, o organizaciji aerodromske službe, da bi se na svim aerodromima i terenima za bacanje pomoći, posao odvijao isto.<ref name="Freeman">{{Cite web |url= https://www.researchgate.net/publication/235018942_The_Cinderella_Front_Allied_Special_Air_Operations_in_Yugoslavia_during_World_War_II |title= THE CINDERELLA FRONT: ALLIED SPECIAL AIR OPERATIONS IN YUGOSLAVIA DURING WORLD WAR II -Major Paul J. Freeman March 1997 |work= |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Zdenko Ulepić, referent za vazduhoplovstvo [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOVJ]], organizuje izgradnju improvizovanog aerodroma Medeno Polje.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[File:Osiječenica.jpg|mini|180px|lijevo|Planina [[Osječenica]] i [[Petrovačko polje|Medeno polje]]]] === Organizacija aerodroma === Prvo što je urađeno je obezbjeđenje. Oko aerodroma su postavljena tri stalna teška [[mitraljez]]a »toreda« za obezbjeđenje sa zemlje i iz vazduha. Pista je bila minimalno uređena, da ne bi izgledala kao aerodrom, kako ne bi bila otkrivena. Najava [[avion]]a vršena je preko posebnih radio-stanica Vrhovnog štaba, a u Medeno Polje prenošena telefonom iz Drvara. To je bilo neophodno zbog pripreme letilišta, kao i zbog pripreme određenog broja ranjenika koje je trebalo otpremiti. Avioni koji nisu slijetali već samo padobranima spuštali materijal takođe su bili unaprijed najavljeni. Pored štaba aerodroma i njegovog pratećeg voda, za prikupljanje bačenog materijala koristili su se borci Petrovačkog odreda i jedne inženjerijske brigade . Svjetlosna organizacija letilišta, prihvat i otprema aviona organizovani su na slijedeći način: Na planini Oštrelj (između [[Klekovača|Klekovače]] i Osječenice), kao najvišoj tački u rejonu aerodroma, u toku noći gorjela je jaka vatra, koja je približno označavala mjesto aerodroma, jer je bila uočljiva, a istovremeno je označavala i Oštrelj kao prepreku. Ovakve vatre gorjele su na još nekoliko manjih prepreka u okolini aerodroma, a paljene su u prvi sumrak svakog dana kada je trebalo primiti avione. Obilježavanje samog letilišta vršeno je u obliku slova »T« i to uzdužna osa piste zapaljenom naftom u konzervama, kao i pravci vožnje po zemlji, dok su krajevi piste i prepreke neposredno ispred nje bili označeni po jednom jačom vatrom od drva. === Prihvat aviona === Postupak za prijem aviona bio je slijedeći: Čim padne mrak sve ljudstvo je moralo da bude na svojim mjestima spremno da na dati znak pali vatre, odnosno naftu u konzervama. Zatim se osluškivao zvuk avionskih motora i čim bi se čuo, palile su se po jednu »fakeliu«, čija je izrazito jaka bijela svjetlost omogućavala avionu da se približno orijentiše u odnosu na aerodrom. Zatim se čeka da avion doleti bliže i da on prvi da ugovoreni svjetlosni znak. Ako avion nije davao ugovoreni znak, na erodromu nisu dalje reagovali sve dok se ne udalji iz zone. Međutim, ako je avion bio saveznički, čim bi uočio svjetlost upaljene »fakele« i doletio bliže aerodromu, davao je ugovoreni signal, na koji je odgovaralno ugovorenim svjetlosnim signalom pomoću »aldis« lampe. Time bi međusobno identifikovanje bilo izvršeno, kako se to praktikuje u noćnom letenju. Avioni su obično dolazili jedan za drugim u razmaku od tri do pet minuta i tada je svjetlosna orijentacija na zemlji gorjéla neprekidno sve dok se ne izvrši slijetanje svih, odnosno dok ne otpočne i dok se ne završi polijetanje. Međutim, čim je nastupao veći razmak između dolazećih, odnosno polazećih aviona, sva svjetla na aerodromu su se gasila, a pri dolasku sljedećeg aviona postupak se ponavljao kao i sa prvim. Zapadni Saveznici su koristili isključivo avione »DC-3«. Na početku, u toku jedne noći dolazilo je po pet do šest aviona na slijetanje. Međutim, kasnije je dolazilo i po deset, a jedne noći čak i dvanaest aviona. Normalno se ukrcavalo po 25 ranjenika. === Dotur padobranima === Avioni koji su slijetali dovozili su razni materijal, a oni koji su spuštali materijal padobranima doturali su većinom municiju i hranu.<ref name="Trnjaković">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dušan Trnjaković: Materijal bačen padobranima izvukli smo ispred neprijatelja |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Spuštanje materijala padobranima vršili su i avioni [[SSSR]]-a, koji su bacali materijal redovno sa velikih visina, pa je ponekad padao toliko daleko od aerodroma da se nije mogao ni pronaći. Ovo je bilo i logično, jer su zbog bezbjednosti morali da lete visoko, a nad ciljem, s obzirom na daljinu puta, nisu imali vremena da snižavaju visinu i gube gorivo potrebno za povratak. Front Crvene armije bio je tada još daleko. Za najavu i navođenje ovih aviona u neposrednoj blizini aerodroma bila je smještena radio -stanica sa goniometrom, koja je ranije dopremljena jedrilicom koju je dovukao »IL-2«. Tom radiostanicom rukovala je grupa sovjetskih oficira na čelu sa potpukovnikom Ivanovim, koji su pripadali misiji SSSR-a pri Vrhovnom štabu. Bili su smješteni u speci jalno izrađenim malim barakama u neposrednoj blizini aerodroma, koje su bile dobro maskirane. Članovi ostalih misija bili su smješteni u Bosanskom Petrovcu, a na aerodrom su dolazili samo noću kad su slijetali avtioni. [[File:Medeno polje i avion iz 2. svjetskog rata 1983.jpg|mini|lijevo|Avion Douglas C-47 Skytrain (DC-3), koji je tokom Drugog svjetskog rata koristilo [[Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana|partizansko vazduhoplovstvo]] - 1985.]] === Transport ranjenika === Rad na samom aerodromu bio je moguć isključivo noću, jer je u toku dana bio izložen neprekidnom izviđanju, mitraljiranju i bombardovanju od strane njemačkih aviona. To je pričinjavalo posebne teškoće, jer se prikupljanje i dnevni boravak ranjenika morao vršiti dosta daleko od [[aerodrom]]a u obližnjim šumama i na obroncima okolnih planina. Bilo je mnogo teških ranjenika, koje je trebalo dovoziti volujskim kolima. Zato je u prvim časovima sumraka na aerodromu, i pored svih mjera opreznosti, vladala velika gužva. Stotine ranjenika čekalo je sa nestrpljenjem, jer su svi htjeli da budu baš te noći prebačeni, zbog neizvjesnosti da li će im to omogućiti situacija narednih noći. Brojna volujska kola zakrčavala su neposrednu okolinu aerodroma, a svaki je seljak žurio da se što prije vrati, prije zore svakako. Medicinsko osoblje je klasifikovalo ranjenike po težini rana — bolesti, tješeći one koji ostaju da će, takođe, iste noći biti prebačeni. Na žalost, ranjenika je uvijek bilo više nego raspoloživih mjesta i svaki put jedan broj je morao da bude vraćen. Strani piloti su dolazili do ranjenika i izražavali svoje žaljenje, a istovremeno i divljenje, za one koji su ih pjesmom i igrom bodrili da istraju. Nudili su cigarete, čokoladu, novac, skidali cipele i poklanjali, a u zamjenu uzimali opanke itd. Takva atmosfera vladala je skoro svake noći na aerodromu »Medeno polje« od polovine aprila do 25. maja.<ref name="Aerodrom">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Slavko Ševo: Na partizanskom aerodromu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Na dan 25. maja, Nijemci su počeli [[Desant na Drvar]], i aerodrom je prestao sa radom. == Reference == {{reference|2}} == Vanjske veze == * [http://www.zavicajnoudruzenjepetrovac.com/ Zavičajno udruženje Petrovac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730180011/http://www.zavicajnoudruzenjepetrovac.com/ |date=2019-07-30 }} * [http://www.bosanskipetrovac.gov.ba/ Općina Bosanski Petrovac] [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ixjtvd1lyqyw5f7195c88c6cdqmmezd 0 4601785 42600640 41437046 2026-05-21T11:27:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600640 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:EHEA symbol.png|mini|Logo inicijative za zajednički prostor.]] '''Evropski prostor visokog obrazovanja''' je inicijativa formalno pokrenuta 12. marta 2010. godine na Ministarskoj konferenciji u Budimpešti i Beču u povodu 10 godina od pokretanja [[Bolonjski proces|Bolonjskog procesa]]. Glavni cilj Bolonjskog procesa, formulisan u [[Bolonjska deklaracija|Bolonjskoj deklaraciji]], bio je da se oformi evropski prostor visokog obrazovanja kroz stvaranje uporedivih, kompatibilnih i koherentnih sistema visokog obrazovanja u [[Evropa|Evropi]]. ''Deklaracijom iz Budimpešte i Beča'' formalno je i stvoren Evropski prostor visokog obrazovanja. Evropski prostor visokog obrazovanja je vrlo široka inicijativa otvorena za sve države na kontinentu, a ne samo za države koje su članice [[Evropska unija|Evropska unija]]. Jedan od ciljeva kreatora inicijative je bio i da se intenzivira saradnja među institucijama visokog obrazovanja širom kontinenta kao i da se omogući akademsku mobilnost za studente i akademske delatnike.<ref name="British Council">{{cite book|author= |title=European Higher Education Area and Bologna Process|url=https://www.britishcouncil.org/education/ihe/what-we-do/policy-strategy/bologna-process-and-european-higher-education-area|year=|publisher=British Council|pages=}}</ref> Cilje je bio i osnaživanje međunarodne konkurentnosti evropskih univerziteta u odnosu na univerzitete u drugim delovima sveta.<ref name="British Council"/> Ukupno 48 zemalja<ref name="EHEA">{{cite book|author=|title=European Higher Education Area: Members|url=http://www.ehea.info/pid34250/members.html|year=|publisher=Evropska komisija|pages=|access-date=2017-08-03|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802110122/http://www.ehea.info/pid34250/members.html|deadurl=yes}}</ref> je deo Evropskog prostora visokog obrazovanja, uključujući i države kao što su [[Rusija]], [[Turska]], [[Azerbejdžan]], [[Armenija]], [[Gruzija]], [[Kazahstan]], ostale evropske zemlje bivšeg [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], sve zemlje članice EU, zemlje [[Zapadni Balkan|Zapadnog Balkana]], zemlje članice [[EFTA]]-e, [[Andora]], [[Vatikan]] i [[Grenland]] kao deo [[Danska|Danske]]. [[San Marino]] i [[Monako]], iako članice [[Savet Evrope|Saveta Evrope]], nisu deo Evropskog prostora visokog obrazovanja iako u njemu načelno mogu da učestvuju. Kandidature nečlanica Saveta Evrope za sudelovanje u zajedničkom prostoru, a koje su došle od strane [[Izrael|Izraela]], [[Kirgistan|Kirgistana]], [[Kosovo|Kosova]] i [[Turska Republika Severni Kipar|Turske Republike Severni Cipar]], su odbijene. [[Njemačka zajednica u Belgiji|Nemačka zajednica u Belgiji]] odlučila je ostati van procesa zbog nepostojanja institucija visokog obrazovanja pod njezinom jurisdikcijom. Prva inicijativa za stvaranje zajedničkog prostora došla je 1998. godine od strane vlada [[Nemačka|Nemačke]], [[Francuska|Francuske]], [[Italija|Italije]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] koje su te godine potpisale takozvanu ''Deklaraciju iz Sorbonne'', da bi iduće godine započelo i stvaranje zajedničkog kontinentalnog prostora. ==Zemlje učesnice== [[Datoteka:EHEA.PNG|mini|400 px|Zemlje učesnice (plava) i zemlje koje mogu da učestvuju (narandžasta).]] [[Datoteka:International students waiting at the Police Station of Trondheim to get registered for their exchange semester.jpg|mini|Grupa inostranih studenata čeka na registraciju ispred policijske stanice u [[Trondheim|Trondheimu]] u [[Norveška|Norveškoj]].]] [[Datoteka:Citizens' Corner debate about studying abroad Part 1-2 (11439040073).jpg|mini|Emisija o studijima u inostranstvu u drugim zemljama Evrope.]] [[Datoteka:Estudiante contra bolonia.JPG|mini|Studentske demonstracije protiv Bolonjskog procesa.]] *[[Nemačka]] (1999) *[[Austrija]] (1999) *[[Belgija]] (1999) *[[Bugarska]] (1999) *[[Danska]] (1999) *[[Slovačka]] (1999) *[[Slovenija]] (1999) *[[Španija]] (1999) *[[Estonija]] (1999) *[[Finska]] (1999) *[[Francuska]] (1999) *[[Grčka]] (1999) *[[Mađarska]] (1999) *[[Irska]] (1999) *[[Island]] (1999) *[[Italija]] (1999) *[[Letonija]] (1999) *[[Litva]] (1999) *[[Luksemburg]] (1999) *[[Malta]] (1999) *[[Norveška]] (1999) *[[Holandija]] (1999) *[[Poljska]] (1999) *[[Portugal]] (1999) *[[Ujedinjeno Kraljevstvo]] (1999) *[[Češka]] (1999) *[[Rumunija]] (1999) *[[Švedska]] (1999) *[[Švajcarska]] (1999) *[[Hrvatska]] (2001) *[[Cipar]] (2001) *[[Lihtenštajn]] (2001) *[[Turska]] (2001) *[[Albanija]] (2003) *[[Andora]] (2003) *[[Bosna i Hercegovina]] (2003) *[[Rusija]] (2003) *[[Vatikan]] (2003) *[[Srbija]] (2003) *[[Republika Makedonija]] (2003) *[[Armenija]] (2005) *[[Azerbejdžan]] (2005) *[[Gruzija]] (2005) *[[Moldavija]] (2005) *[[Ukrajina]] (2005) *[[Crna Gora]] (2007) *[[Kazahstan]] (2010) *[[Belorusija]] (2015) ==Ministarske konferencije== Prva ministarska konferencija u procesu stvaranja zajedničkog prostora bila je Konferencija u Sorboni koja je rezultirala istoimenom deklaracijom iz 1998. godine. 1999. godine potpisana je Bolonjska deklaracija koju je od zemalja bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] u tome trenutku potpisala jedino [[Slovenija]]. Zaključni ''Communiqué'' ili Izjava iz [[Prag|Praga]] iz 2001. povećao je broj članica na 33 među kojima je bila i Hrvatska. Sledeća ministarska konferencija održana je 2003. godine u [[Berlin|Berlinu]] na kojoj je broj članica povećan na 40, među kojima su bile i [[Bosna i Hercegovina]], [[Republika Makedonija]] i [[Srbija i Crna Gora]] (čije je članstvo nakon prestanka postojanja [[Državna zajednica|državne zajednice]] Srbija nasledila sukcesijom). Konferencija 2005. godine rezultirala je Izjavom iz [[Bergen|Bergena]] koja je isticala važnost dostupnosti visokog obrazovanja i osnaživanja atraktivnosti evropskog obrazovnog sistema u drugim delovima sveta. Izjava sa Konferencije iz Londona povećala je broj zemalja članica na 46 primanjem [[Crna Gora|Crne Gore]]. 2009. održana je i konferencija u povodu 10 godina procesa koja je rezultirala Deklaracijom o Bolonjskim politikama kao i Izjavom iz Louvain-la-Neuve-a koje su dale smernice za sledećih deset godina i za dovršetak Bolonjskog procesa. Procedura predsedanja procesom je izmenjena. Dok je do tada proces vodila zemlja koja bi u tome trenutku predsedavala i Evropskom unijom, od 2009. dve su zemlje za to bile zadužene, jedna članica EU i jedna nečlanica idući abecednim redom. 2010. godine Deklaracijom iz Budimpešte i Beča formalno je i stvoren Evropski prostor visokog obrazovanja. Iste godine [[Kazahstan]] je postao deo prostora. Nakon ove deklaracije donešena je i strategija razvoja do 2020. godine. 2012. ministarska konferencija organizovana je u [[Bukurešt|Bukureštu]]. ==Reference== {{reflist}} ==Povezano== *[[ERASMUS]] *[[Asocijacija univerziteta Evrope]] ==Vanjske veze== *[http://www.cep.edu.rs/public/Evropski_prostor_nauke.pdf Priredio Bojan Komnenović. ''Evropski prostor nauke, istraživanja i visokog obrazovanja: Mogućnosti Srbije i Crne Gore''. Alternativna akademska obrazovna mreža. Beograd. Avgust 2005.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210922235857/http://cep.edu.rs/public/Evropski_prostor_nauke.pdf |date=2021-09-22 }} *[http://ec.europa.eu/education/policy/higher-education/bologna-process_hr Bolonjski proces i Europski prostor visokog obrazovanja. (Europska komisija).] {{Lista univerziteta u Evropi}} [[Kategorija:Obrazovanje]] [[Kategorija:Univerziteti u Evropi]] 457rrai6eoev3uiii4lciqc6vwxz5ef 0 4604145 42600636 42396812 2026-05-21T10:08:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600636 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumica | ime = Eva Bartok | slika = Eva Bartok.jpg | opis = Bartok 1959. godine | ime_po_rođenju = Éva Márta Szőke Ivanovics | datum_rođenja = {{birth date|1927|06|18|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Budimpešta]], [[Mađarska]] | datum_smrti = {{death date and age|1998|08|1|1927|06|18|df=y}} | mjesto_smrti = [[London]], [[Engleska]] | period = 1947–1966 | zanimanje = glumica | supružnik = Geza Kovacs (1941-1942) (poništen)<br>Alexander Paal (1948-1950) (razvod)<br>William Wordsworth (1951-1955) (razvgod)<br>[[Curd Jürgens]] (1955-1956) (razvod)<ref>{{cite web|author=Tom Vallance |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-eva-bartok-1169493.html |title=Obituary: Eva Bartok |publisher=The Independent |date= |accessdate=31. V 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=THE ASSOCIATED PRESS|url=https://www.nytimes.com/1998/08/05/arts/eva-bartok-72-actress-in-films-of-50-s-and-60-s.html |title=Eva Bartok, 72, Actress in Films of 50's and 60's - The New York Times |publisher=Nytimes.com |date=5 August 1998 |accessdate=31. V 2017}}</ref> | partner = [[Frank Sinatra]]<br>[[David Mountbatten, 3rd Marquess of Milford Haven]]<ref name="dailymail1">{{cite web|last=Mcnab |first=Heather |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3062087/I-don-t-think-man-high-morals-Frank-Sinatra-s-secret-Australian-love-child-slams-famous-father-refusing-meet-says-never-feel-result.html |title=Frank Sinatra's secret love child Deana slams father for refusing to meet her &#124; Daily Mail Online |publisher=Dailymail.co.uk |date=30 April 2015 |accessdate=31. V 2017}}</ref> | djeca = Deana Jürgens (r. 1957)<ref name="dailymail1"/> }} '''Eva Bartok''' (18. jun 1927<ref>Drugi izvori navode 1926, 1928. ili 1929. godinu kao mogući datum rođenja.</ref>{{spaced ndash}}1. august 1998), rođena kao '''Éva Márta Szőke Ivanovics''', bila je [[mađarska]] glumica, koja je nastupala u zapadnoevropskim filmovima 1950-ih i 1960-ih. Tokom svoje relativno kratke karijere je bila poznata po izuzetno burnom privatnom životu, tokom koga se udavala četiri puta, posljednji put za njemačkog glumaca [[Curd Jürgens|Curda Jürgensa]] kome je, neposredno nakon što se razvela, rodila kćer Deannu; za nju je kasnije tvrdila da joj je pravi otac [[Frank Sinatra]] sa kojim je imala kratku ljubavnu aferu. ==Djelomična filmografija== *''Mezei próféta'' (1947) *''[[A Tale of Five Cities]]'' (1951) *''[[The Crimson Pirate]]'' (1952) *''[[Venetian Bird]]'' (1952) *''[[Spaceways]]'' (1953) *''[[The Last Waltz (1953 film)|The Last Waltz]]'' (1953) *''[[Park Plaza 605]]'' (1953) *''[[Front Page Story]]'' (1954) *''[[Circus of Love]]'' (1954) *''[[Victoria and Her Hussar (1954 film)|Victoria and Her Hussar]]'' (1954) *''[[Orient Express (1954 film)|Orient Express]]'' (1954) *''[[Break in the Circle]]'' (1955) *''[[Dunja (film)|Dunja]]'' (English: ''Her Crime Was Love'', 1955) *''[[The Gamma People]]'' (1956) *''[[Through the Forests and Through the Trees]]'' (1956) *''[[Ten Thousand Bedrooms]]'' (1957) *''[[The Doctor of Stalingrad]]'' (1958) *''[[Madeleine Tel. 13 62 11]]'' (a.k.a. ''Naked in the Night'', 1958) *''[[Operation Amsterdam]]'' (1959) *''[[SOS Pacific]]'' (1959) *''[[Beyond the Curtain]]'' (1960) *''[[Ti aspetterò all'inferno]]'' (1960) *''[[Eheinstitut Aurora]]'' (English: ''Marriage Bureau Aurora'', 1962) *''[[Blood and Black Lace]]'' (1964) ==Bibliografija== *Bartok, Eva: ''Worth Living For''. Autobiography. [[G. P. Putnam's Sons|Putnam]] 1959. == Reference == {{reflist}} ==Vanjske veze== {{Commons category}} * {{IMDb name|0058982}} * [http://evabartok.tripod.com A tribute to Eva Bartok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114075806/http://evabartok.tripod.com/ |date=2017-11-14 }} * {{Find a Grave|61545541}} * [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-28957027.html "Talent ist nicht alles"], cover story of ''[[Der Spiegel]]'', 21 July 1954 {{de icon}} {{Authority control}} {{Lifetime|1927|1998|Bartok, Eva}} [[Kategorija:Mađarske filmske glumice]] oz682rqflc9jnu1sjxwnpa47hlwinaf 0 4604727 42600548 42333131 2026-05-20T17:07:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600548 wikitext text/x-wiki [[File:Drazen Katunaric.jpg|thumb|Drazen Katunaric]] '''Dražen Katunarić''' ([[Zagreb]]u, [[25. prosinac]] [[1954.|1954]]) je hrvatski [[pjesnik]], esejist, prevoditelj i urednik. == Biografija == Srednju školu završio je u [[Zagreb]]u. U [[Strasbourg|Strazburgu]] je upisao studij [[Filozofija|filozofije]] na kojem je i diplomirao 1977. godine. Magistirao je sa temom ''Dostojevski i filozofija podzemlja''. Radio je u Narodnoj i sveučilišnoj knjižnici u Zagrebu i izdavačkoj kući ''Mladost''. Od 1991. do 1993. urednik je hrvatskog izdanja časopisa ''Lettre internationale'', a od 1993. glavni je urednik časopisa [[Most (časopis)|''Most'' (''The Bridge'')]], koji objavljuje [[Hrvatska književnost|hrvatsku književnost]] na stranim jezicima. Godine 1995. pokreće dvojezičnu biblioteku ''Relations''. Godine 1996. zajedno s [[Alain Finkielkraut|Alainom Finkielkrautom]] pokreće u [[Zagreb]]u časopis ''[[Evropski glasnik]]'' (njegovo se francusko izdanje ''Le Messager européen'' u međuvremenu ugasilo). Od 1999. urednik je biblioteke [[Hrvatsko društvo pisaca|Hrvatskog društva pisaca]]. Od 1980. godine objavljuje pjesme, eseje, putopise, prozu, u hrvatskim i međunarodnim književnim časopisima. Objavljivao je zbirke pjesama, knjiga eseja , poeme i putopisnu prozu. Pjesme su mu prevođene na [[Francuski jezik|francuski]], [[Engleski jezik|engleski]], [[Njemački jezik|njemački]], [[Španski jezik|španski]], [[Mađarski jezik|mađarski]], [[Bugarski jezik|bugarski]], [[Rumunski jezik|rumunski]] i [[Slovenski jezik|slovenski]]. Uvršten je u sve relevantne antologije savremene hrvatske poezije. Učesnik je mnogih međunarodnih festivala poezije (Medellin, Trois Rivières, Lodève, [[Liezen (okrug)|Liège]], Bastia, Vilenica, Namur). Član je Upravnog odbora [[Hrvatsko društvo pisaca|Hrvatskog društva pisaca]].<ref>{{Cite web|url=https://hrvatskodrustvopisaca.hr/index.php/hr/clanstvo/clan/drazen-katunaric|title=Članovi HDP|work=hrvatskodrustvopisaca.hr|accessdate=4. 10. 2017|archivedate=2024-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614111447/https://hrvatskodrustvopisaca.hr/index.php/hr/clanstvo/clan/drazen-katunaric|deadurl=yes}}</ref> Od svibnja 2024. godine redoviti je član Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.info.hazu.hr/clanovi/katunaric-drazen|title=Dražen Katunarić, akademik|work=www.info.hazu.hr|accessdate=14. 6. 2024|archive-date=2024-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614102906/https://www.info.hazu.hr/clanovi/katunaric-drazen/}}</ref> == Nagrade == * 1984. [[Brankova nagrada]] za najbolju prvu zbirku pjesama u Jugoslaviji * 1994. [[Nagrada ''Tin Ujević'']] za najbolju pjesničku knjigu * 1999. [[Nagrada ''Evropski krug'']] za književni doprinos * 1999. [[Nagrada]] [[Matice hrvatske]] za književnost * 1999. dodijeljen mu je red Viteza književnosti i umjetnosti [[francuskog]] Ministarstva kulture * 2003. [[Međunarodna nagrada Menada]] za specifičnu vrijednost poezije u Makedoniji * 2004. [[Međunarodna nagrada Naji Naaman]] * 2009. Nagrada ''Steiermaerkische Sparkasse'' za roman ''Prosjakinja'' * 2015. Nagrada ''Balkanica'' Rumunskog društva pisaca za doprinos poeziji * 2022. Nagrada ''Maslinov vijenac'' za poeziju (Croatia rediviva, Selce) * 2023. Finalist francuske nagrade ''Mallarmé'' s knjigom ''Je reste plus longtemps dans la mer'' == Bibliografija == === Pjesme === * ''Mramorni Bakho'', 1983. * ''Pjeskolovka'', 1985. * ''Himba/Imposture'', 1987. * ''Pučina'', 1988. * ''Psalmi'', 1990. * ''Strmi glas'', 1991. * ''Nebo/Zemlja'', 1993. * ''Pjesan o Stjepanu'', 1995. * ''Lijepak za slavuja'', 1998. * ''Načitano srce'', 1999. * ''Parabola'', 2001. * ''Lira/Delirij'', 2006. * ''Kronos'', 2011. * ''Jednoga dana bila je noć: izabrane i nove pjesme 1983.—2015.'', 2015. * ''Znak u sjeni'', 2017. * ''Što mi je šaputao Zeus?'', Zagreb 2023. === Eseji i proza === * ''Kuća dekadencije'', 1992. * ''Crkva, ulica, zoološki vrt'', 1994. * ''Povratak Barbarogenija'', 1995. * ''Diocletian’s Palace'', 2006. * ''Priča o špilji'', 1998. * ''Kobne slike'', 2002. * ''Tigrova mast i druge priče'', 2005. * ''Prosjakinja'', 2009. * ''Infernet i drugi tekstovi'', 2010. * ''Smiješak Padra Pija'', 2017. * ''Zbogom, pustinjo'', 2021. === Izdanja na stranim jezicima === * ''Ecclesia invisibilis'', [[Bukurešt]], 2001. * ''Isolomania'', [[Ajaccio]], 2004. * ''Cherries'' New York, 2004. * ''Kthimi i Barbrogjenive'', [[Tetovo]], 2006. * ''Ciel/Terre'', 2008. * ''Le baume du tigre'', [[Bruxelles]], 2009. * ''Die Bettlerin'', [[Graz]], 2009. * ''La mendiante'', Bruxelles, 2012. * ''Cer/Pămînt'', Iaşi 2016. * ''Poem efemer'', Iaşi 2016. * ''La maison du déclin'', Bruxelles, 2017. * ''Cronos'', Buenos Aires, 2017. * ''Balsam de tigru'', Iași, 2022. * ''Je reste plus longtemps dans la mer'', pjesme, Lyon, 2022. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.mvinfo.hr/clanak/drazen-katunaric-glazba-je-jedna-od-najgorih-diktatura ''Intervju sa Draženom Katunarićem''] * [http://www.sveske.ba/bs/content/drazen-katunaric-odabrana-poezija ''Poezija Dražena Katunarića''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210090030/http://sveske.ba/bs/content/drazen-katunaric-odabrana-poezija |date=2019-02-10 }} [[Kategorija:Hrvatski pisci]] [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici 20. stoljeća]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] 6t1bfx6ug357vjwqrz85jw1f5998gt7 0 4616184 42600600 42576954 2026-05-21T00:06:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600600 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac |ime=Enesa Mahmić |slika=Enesamahmic 2.jpg |datum_rođenja={{birth year and age|1989}} |mjesto_rođenja=[[Maglaj]], [[SR BiH]], [[SFR Jugoslavija]] |žanr=[[poezija]] }} '''Enesa Mahmić''' ([[Maglaj]], 1989) bosanskohercegovačka je književnica, pjesnikinja i putospisateljica. Članica je PEN BiH<ref>http://penbih.ba/tag/enesa-mahmic/</ref> i svjetske asocijacije pisaca Poetas del Mundo.<ref>https://www.poetasdelmundo.com/detalle-poetas.php?id=9401</ref> == Bibliografija == * ''Faustova kći'' (2015) * ''Mape Alme Karlin'' (2016) * ''Na mjestu koje izaziva uzdah'' (2016) * ''Dolores'' (2017) Njena poezija je prevođena na engleski, francuski, njemački, talijanski, slovenački, turski, albanski, mađarski, hindi i arapski jezik, te objavljena u desetinama časopisa i antologija širom svijeta. <!-- '''''P''oezija u antologijama:'''<blockquote> ''– Social Justice and Intersectional Feminism, University of Victoria (KANADA) (urednica: Dr. Katrina Sark)''</blockquote><blockquote> ''– QUEEN Global voices of 21th century female poets (INDIJA) (urednici: Sunita Paul & Dr. Shivputra Kanade)''</blockquote><blockquote> ''-Writing Politics and Knowledge Production (ZIMBABVE) (urednik: Tendai Rinos Mwanaka)''</blockquote><blockquote> ''– Širi poezijo, ne strahu (SLOVENIJA) (urednici: Katja Kuštrin & Peter Semolič)''</blockquote><blockquote> ''– 20 poems for spring (ITALIJA) (urednik: Dr. Fabrizio Frosini)''</blockquote><blockquote> ''– Immagine & Poesia (ITALIJA) (urednice: Huguette Bertrand & Lidia Chiarelli)''</blockquote><blockquote> ''– Šumski pjesnici/ Wood poets (HRVATSKA) (urednica: Maja Klarić)''</blockquote><blockquote> ''– World for peace, World Institute for Peace (NIGERIJA) i Grito de Mujeres (DOMINIKANSKA REPUBLIKA) (urednici: Dr. Deen Dayal, Tariq Muhammad i sur. )''</blockquote><blockquote> ''-Complexion based discrimination (INDIJA) (urednik: Dr. Deen Dayal)''</blockquote><blockquote> ''– Peace Lover, an international and bilingual anthology of poems (INDIJA) (urednik: Dr. S. S. Kanade)''</blockquote>'''Nagrade i priznanja:''' --> ==Nagrade== * Nagrada lista ''[[Naša riječ]]'' za najbolju novinsku priču (BiH, 2018) * Nagrada časopisa ''Avlija'' za najbolju pjesmu u regionu (Crna Gora, 2017) * Nagrada Glasovi Melopomene, za najbolju pjesmu u regionu (Srbija, 2017) * Nagrada Risto Ratković, za mlade autore (Crna Gora, 2016) * Nagrada Aladin Lukač za najbolju objavljenu knjigu poezije mladih autora u region (Srbija, 2016) * Nagrada edicije Prvenac (Srbija, 2015) * Zlatna plaketa 'Sosed tvojega brega' JSKD Republike Slovenije (Slovenija, 2016) * Druga nagrada Festivala poezije mladih Vrbas (Srbija, 2014) * Treća nagrada Mak Dizdar (BiH, 2009) ==Reference== {{reflist}} == Vanjske veze == *[http://konkursiregiona.net/enesa-mahmic-strune-u-dalekim-vrtovima-prva-nagrada-za-najbolju-pjesmu-u-regionu-za-2017/ Knjižara Delfi Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430222304/http://konkursiregiona.net/enesa-mahmic-strune-u-dalekim-vrtovima-prva-nagrada-za-najbolju-pjesmu-u-regionu-za-2017/ |date=2018-04-30 }} *[http://www.6yka.com/novost/134626/maglajka-u-sloveniji-enesa-mahmic-putovala-sam-pisala-knjige-i-trazila-najbolju-mogucnost-za-novi-pocetak BH portal 6uka.com] *[http://www.kns.ba/index.php/vijesti/intervjui/144-intervju-enesa-mahmic-pjesnikinja Udruženje za kulturu Nova svjetlost]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.radiosarajevo.ba/metromahala/zmajevi/enesa-mahmic-bosanska-pjesnikinja-i-svjetska-putnica/168843 Portal radiosarajevo.ba] {{Lifetime|1989||Mahmić, Enesa}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] tq4nfy4sm2pl9p0x6s2g9vm5v98p63u 0 4626078 42600564 42175473 2026-05-20T18:56:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600564 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:W038.jpg|desno|250p]] '''Duša sveta''' (grč: ''ψυχή κόσμου''; lat: ''anima mundi'') je kosmološko učenje o postojanju [[duša|duše]] [[svet]]a. Baš kao što čovek ima dušu, odnosno [[duh]]ovni princip u sebi, tako neki filozofi i [[svemir]]u pripisuju duhovni princip, koji oblikuje događanja čija se razložnost ne može protumačiti samo prirodnim silama. Shvatanje da je sve što postoji duševno, oduhovljeno, naziva se [[panpsihizam]] i suprotno je [[materijalizam|materijalističkom]] shvatanju [[svemir]]a. == Shvatanja == === Antika === Učenje o duši sveta iz drevne grčke kosmologije, preko pitagorejstva, dospeva u antičku grčku filozofiju. Predstavu o oduhovljenoj prirodi ili duši sveta nalazimo kod jonskih mislilaca, pitagorejaca, Platona, Aristotela, stoičara, Plotina, pa na izvestan način i kod Demokrita i Epikura u obliku najfinijih atoma koji daju život.<ref name="Filozofski rečnik">Branko Pavlović, Filozofski rečnik (odrednica duša), Plato, Beograd, 1997.</ref> [[Platon]] u Timeju daje prvo sistematsko tumačenje duše sveta kao ontološkog principa koji oživljava svet. [[Aristotel]] ideju o duši sveta zamenjuje učenjem o [[nepokrenuti pokretač|nepokrenutom pokretaču]]. [[Stoici]] su osećali da je sve povezano opštim skladom (''simpathea ton holon''), koji proishodi iz jedinstva stvari u pneumi (duh, dah). Za njih je [[pneuma]] (svetska duša ili [[duh]]) aktivna i pokretačka sila svemira, božanski princip i kosmička inteligencija u kojoj učestvuje i individualna ljudska duša.<ref name="Filozofijski rečnik"/> Za [[Plotin]]a je svemir jedinstveno biće kojim vlada svetska simpatija (''simpatheia''), suosjećaj koji međusobno prožima i povezuje sve. To znači da se svako delovanje, ma gde bilo, oseća i prenosi i na druge delove svemira.<ref name="Filozofijski rečnik">Svjetska duša, Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.</ref> Duša sveta prožima čitav svemir a ujedno je i izvor nastanka svih pojedinačnih duša. Ona je za Plotina treća [[hipostaza]] koja proizvodi život svih stvari, uređuje ih i njima vlada. Iz svetske duše proizlazi i njena [[emanacija]] (isijavanje) te je svemir simpatički organizam u kom vladaju jedinstven sklad i poredak.<ref name="Neoplatonist Plotin">[http://www.cid-nova.hr/clanci_opis.asp?id=143&podrucje=Filozofija&grupa1=FIlozofi&grupa2=Plotin Neoplatonist Plotin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602030542/http://www.cid-nova.hr/clanci_opis.asp?id=143&podrucje=Filozofija&grupa1=FIlozofi&grupa2=Plotin |date=2008-06-02 }}{{Mrtva veza|date=09. 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Novi vek === [[Renesansa|Renesansni]] filozofi smatraju da je duša sveta univerzalna i oživljujuća forma bića, unutarnji aktivni princip svega živog.<ref>{{Cite web |url=http://www.filozofija.org/index.php?option=com_content&task=view&id=125&Itemid=58 |title=Duša svijeta (filozofija.org) |access-date=2018-10-01 |archive-date=2008-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225151115/http://www.filozofija.org/index.php?option=com_content&task=view&id=125&Itemid=58 |url-status=dead }}</ref> [[Fridrih fon Šeling|Šeling]] u viziji svetske duše podrazumeva ono što povezuje organski i neorganski svet i ujedinjuje celokupnu prirodu u jedan sveobuhvatni organizam.<ref name="Filozofski rečnik"/> Neki savremeni kosmolozi smatraju da preko živog sveta, odnosno čoveka, svemir dolazi do „svesti o sebi“.<ref>[http://www.rastko.rs/filosofija/dpajin/dpajin-nesto_c.html Dušan Pajin, Zašto uopšte nešto, a ne ništa]</ref> U novije vreme teorije o duši sveta delimično dolaze do izražaja u [[Geja hipoteza|Gaja hipotezi]]. == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Apsolut]] * [[Braman]] * [[Tat tvam asi]] [[Kategorija:Filozofski koncepti]] 78nlz6898f2avchsr1eldrs91sk4k2t 0 4634062 42600559 42583281 2026-05-20T18:33:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600559 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Duffy | Slika = Duffy @ Super Bock Super Rock 01.jpg | Img_capt = Duffy tijekom nastupa u lipnju 2010. godine | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = Aimée Ann Duffy | Pseudonim = | Rođenje = [[23. lipnja]] [[1984.]] | Mjesto rođenja = [[Bangor, Gwynedd|Bangor]], [[Wales]] | Smrt = | Prebivalište = | Instrument = vokal | Žanr = [[blue-eyed soul]], [[pop]], [[pop rock]] | Zanimanje = pjevačica | Djelatno_razdoblje = 2003. – sad | Producentska_kuća = [[A&M Records]]<br>[[Mercury Records]] | Angažman = | URL = [http://www.iamduffy.com/ iamduffy.com] | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Aimée Ann Duffy''' ([[Bangor, Gwynedd|Bangor]], [[Wales]], 23. lipnja 1984. godine), poznatija pod pseudonimom '''Duffy''', velška je [[pjevač]]ica i [[skladatelj]]ica. Njen debitantski studijski album, ''[[Rockferry]]'', ubrzo nakon izlaska na glazbeno tržište dospijeva na prvo mjesto britanske ljestvice s nešto više od 1,5 milijuna prodanih primjeraka, najviše u čitavoj 2008. godini u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]].<ref>{{Cite web |title=Najuspješniji britanski album 2008. godine - Rockferry |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/a139402/duffy-album-is-biggest-seller-of-2008.html |access-date=2019-03-06 |archive-date=2009-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602013200/http://www.digitalspy.co.uk/music/a139402/duffy-album-is-biggest-seller-of-2008.html |dead-url=yes }}</ref> Višestruko platinasti uradak iznjedrio je uspješnice poput „[[Mercy]]“ i „Warwick Avenue“. Njene pjesme reprezentativni su primjeri [[blue-eyed soul]]a i britanskog [[pop]]a.<ref>[http://news.bbc.co.uk/newsbeat/hi/music/newsid_7342000/7342154.stm Duffy na prijestolju blue-eyed soula]</ref> == Diskografija == *''[[Rockferry]]'' (2008) *''[[Endlessly]]'' (2010) == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Duffy}} * [http://www.iamduffy.com/ Službena mrežna stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220110420/http://www.iamduffy.com/ |date=2008-02-20 }} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1984||Duffy}} [[Kategorija:Velške pjevačice‎]] [[Kategorija:Pop-pjevači]] [[Kategorija:Velške filmske glumice]] [[Kategorija:Velške televizijske glumice]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Brit Award]] fci5snx1xdch22mpijf50b6teettgkz 2 4634063 42600536 42161860 2026-05-20T15:35:13Z Edgar Allan Poe 29250 /* Tigrov kup / AFF Prvenstvo / ASEAN Prvenstvo */ 42600536 wikitext text/x-wiki Korisni podaci i sve povezano s člancima o nogometu. == Korisni linkovi == == Tablice == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|URU}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930|1930.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1861}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1934|1934.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Brazil|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVI}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954|1954.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958|1958.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1962|1962.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ENG}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966|1966.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|MEX}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1970|1970.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ZNJE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1974|1974.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Argentina}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1978|1978.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠPA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982|1982.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|MEX}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986|1986.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1990|1990.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994|1994.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1976}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JKO|1997}} {{flagicon|Japan}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002|2002.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|NJE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2006|2006.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JAR}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2010|2010.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Brazil}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Rusija}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|KAN}} {{flagicon|MEX}} {{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|2026.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|MAR}} {{flagicon|POR}} {{flagicon|ŠPA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2030.|2030.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|SAU}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2034.|2034.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/25'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[UEFA Euro]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[UEFA Euro]] !rowspan=20| !colspan=6|Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|FRA}} [[Europski kup nacija 1960.|1960.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠPA|1945}} [[Europski kup nacija 1964.|1964.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[UEFA Euro 1968.|1968.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|BEL}} [[UEFA Euro 1972.|1972.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SFRJ}} [[UEFA Euro 1976.|1976.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[UEFA Euro 1980.|1980.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1976}} [[UEFA Euro 1984.|1984.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ZNJE}} [[UEFA Euro 1988.|1988.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVE}} [[UEFA Euro 1992.|1992.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ENG}} [[UEFA Euro 1996.|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|BEL}} {{flagicon|NIZ}} [[UEFA Euro 2000.|2000.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|POR}} [[UEFA Euro 2004.|2004.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|AUT}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[UEFA Euro 2008.|2008.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|POLJ}} {{flagicon|UKR}} [[UEFA Euro 2012.|2012]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1976}} [[UEFA Euro 2016.|2016.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|EU}} [[UEFA Euro 2020.|2020.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|NJE}} [[UEFA Euro 2024.|2024.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !Ukupno|| 0 naslova ||0/16|| || || || || || || || || || || || |} === [[AFC Azijski kup]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[AFC Azijski kup]] !rowspan=22| !colspan=6|Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- |{{flagicon|Hong Kong|1910}} [[AFC Azijski kup 1956.|1956.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|South Korea|1949}} [[AFC Azijski kup 1960.|1960.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Israel}} [[AFC Azijski kup 1964.|1964.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Iran|1964}} [[AFC Azijski kup 1968.|1968.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Thailand}} [[AFC Azijski kup 1972.|1972.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Iran|1964}} [[AFC Azijski kup 1976.|1976.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Kuwait}} [[AFC Azijski kup 1980.|1980.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SIN}} [[AFC Azijski kup 1984.|1984.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Qatar}} [[AFC Azijski kup 1988.|1988.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Japan|1947}} [[AFC Azijski kup 1992.|1992.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} [[AFC Azijski kup 1996.|1996.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Lebanon}} [[AFC Azijski kup 2000.|2000.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|China}} [[AFC Azijski kup 2004.|2004.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|Indonesia}} {{flagicon|Malaysia}} {{flagicon|Thailand}} {{flagicon|Vietnam}} [[AFC Azijski kup 2007.|2007.]]}} | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Qatar}} [[AFC Azijski kup 2011.|2011.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Australia}} [[AFC Azijski kup 2015.|2015.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} [[AFC Azijski kup 2019.|2019.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Qatar}} [[AFC Azijski kup 2023.|2023.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[AFC Azijski kup 2027.|2027.]] | || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/18'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[Afrički kup nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Afrički kup nacija]] ! width="1" rowspan="38" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|SUD|1956}} [[Afrički kup nacija 1957.|1957.]] || || || || || || || || ||rowspan="2" colspan="6" {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|Ujedinjena Arapska Republika}} [[Afrički kup nacija 1959.|1959.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|ETI|1941}} [[Afrički kup nacija 1962.|1962.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1963.|1963.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TUN}} [[Afrički kup nacija 1965.|1965.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ETI|1941}} [[Afrički kup nacija 1968.|1968.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SUD|1956}} [[Afrički kup nacija 1970.|1970.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CMR|1961}} [[Afrički kup nacija 1972.|1972.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 1974.|1974.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ETI|1975}} [[Afrički kup nacija 1976.|1976.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1978.|1978.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|NGR}} [[Afrički kup nacija 1980.|1980.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|LBY|1977}} [[Afrički kup nacija 1982.|1982.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CIV}} [[Afrički kup nacija 1984.|1984.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 1986.|1986.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|MAR}} [[Afrički kup nacija 1988.|1988.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ALŽ}} [[Afrički kup nacija 1990.|1990.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SEN}} [[Afrički kup nacija 1992.|1992.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TUN}} [[Afrički kup nacija 1994.|1994.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|JAR}} [[Afrički kup nacija 1996.|1996.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Burkina Faso}} [[Afrički kup nacija 1998.|1998.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} {{flagicon|NGR}} [[Afrički kup nacija 2000.|2000.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|MLI}} [[Afrički kup nacija 2002.|2002.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TUN}} [[Afrički kup nacija 2004.|2004.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 2006.|2006.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 2008.|2008.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ANG}} [[Afrički kup nacija 2010.|2010.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Ekvatorijalna Gvineja}} {{flagicon|GAB}} [[Afrički kup nacija 2012.|2012.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|JAR}} [[Afrički kup nacija 2013.|2013.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Ekvatorijalna Gvineja}} [[Afrički kup nacija 2015.|2015.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAB}} [[Afrički kup nacija 2017.|2012.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 2019.|2019.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CMR}} [[Afrički kup nacija 2021.|2021.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CIV}} [[Afrički kup nacija 2023.|2023.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GVI}} [[Afrički kup nacija 2025.|2025.]] || || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/35'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[Copa América]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu|Južnoameričko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="53" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1916.|1916.]]|| || || || || || || || ||rowspan=28 colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1917.|1917.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1889a}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1919.|1919.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1920.|1920.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1921.|1921.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1889a}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1922.|1922.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1923.|1923.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1924.|1924.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1925.|1925.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1926.|1926.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER|1825}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1927.|1927.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1929.|1929.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER|1825}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1935.|1935.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1937.|1937.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER|1825}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1939.|1939.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1941.|1941.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1942.|1942.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1945.|1945.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1946.|1946.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1947.|1947.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1889a}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1949.|1949.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1953.|1953.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1955.|1955.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1956.|1956.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1957.|1957.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1959. (Argentina)|1959.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1959. (Ekvador)|1959.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BOL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1963.|1963.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1967.|1967.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[Copa América]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | [[File:South America (orthographic projection).svg|20px]] [[Copa América 1975.|1975.]]|| || || || || || || || ||rowspan=19 colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | [[File:South America (orthographic projection).svg|20px]] [[Copa América 1979.|1979.]]|| || || || || || || || |- | [[File:South America (orthographic projection).svg|20px]] [[Copa América 1983.|1983.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Copa América 1987.|1987.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1968}} [[Copa América 1989.|1989.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Copa América 1991.|1991.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Copa América 1993.|1993.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Copa América 1995.|1995.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BOL}} [[Copa América 1997.|1997.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PAR|1990}} [[Copa América 1999.|1999.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|KOL}} [[Copa América 2001.|2001.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER}} [[Copa América 2004.|2004.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|VEN}} [[Copa América 2007.|2007.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Copa América 2011.|2011.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Copa América 2015.|2015.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Copa América Centenario|2016.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA}} [[Copa América 2019.|2019.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} {{flagicon|KOL}} [[Copa América 2020.|2020.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Copa América 2024.|2024.]]|| || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/48'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|SAL}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GUA}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|HON|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CRC}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TRI}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|HAI|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|HON|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | [[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | [[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|KAN}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{nowrap|{{flagicon|JAM}} {{flagicon|CRC}} {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2021.|2021.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2023.|2023.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/27'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[OFC Kup nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[OFC Kup nacija]] ! width="1" rowspan="26" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|NZL}} [[OFC Kup nacija 1973.|1973.]] || || || || || || || || ||rowspan=2 colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|Nova Kaledonija}} [[OFC Kup nacija 1980.|1980.]] || || || || || || || || |- | [[File:Oceania (orthographic projection).svg|20px]] [[OFC Kup nacija 1996.|1996.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|AUS}} [[OFC Kup nacija 1998.|1998.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Tahiti}} [[OFC Kup nacija 2000.|2000.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|NZL}} [[OFC Kup nacija 2002.|2002.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|AUS}} {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[OFC Kup nacija 2004.|2004.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | [[File:Oceania (orthographic projection).svg|20px]] [[OFC Kup nacija 2008.|2008.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[OFC Kup nacija 2012.|2012.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Papua Nova Gvineja}} [[OFC Kup nacija 2016.|2016.]] || || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/10'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[Fudbal na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Olimpijske igre]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="115" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1900.|1900.]]|| || || || || || || || ||colspan=6 rowspan=10 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|SAD|1896}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1904.|1904.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1908.|1908.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1912.|1912.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BEL}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1920.|1920.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1924.|1924.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|NIZ}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1928.|1928.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|Treći Reich|1933n}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1936.|1936.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1948.|1948.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|FIN}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1956.|1956.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1960.|1960.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JAP}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1964.|1964.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|MEX}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1968.|1968.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ZNJE}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1972.|1972.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1976.|1976.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SSSR}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1980.|1980.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1984.|1984.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JKO|1984}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1988.|1988.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1992.|1992.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1996. – muškarci|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2000. – muškarci|2000.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|GRČ}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2004. – muškarci|2004.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|KIN}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2008. – muškarci|2008.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2012. – muškarci|2012.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2016. – muškarci|2016.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JAP}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci|2020.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2024. – muškarci|2024.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2028. – muškarci|2028.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2032. – muškarci|2032.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/30'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === Ostalo === ==== [[UNCAF Kup nacija]] / [[Copa Centroamericana]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[UNCAF Kup nacija]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|CRC}} [[UNCAF Kup nacija 1991.|1991.]] || || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|HON}} [[UNCAF Kup nacija 1993.|1993.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAL}} [[UNCAF Kup nacija 1995.|1995.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GUA}} [[UNCAF Kup nacija 1997.|1997.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CRC}} [[UNCAF Kup nacija 1999.|1999.]] || || || || || || || || ||rowspan=6 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Bez kvalifikacija''}}}} |- | {{flagicon|HON}} [[UNCAF Kup nacija 2001.|2001.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|PAN}} [[UNCAF Kup nacija 2003.|2003.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|GUA}} [[UNCAF Kup nacija 2005.|2005.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAL}} [[UNCAF Kup nacija 2007.|2007.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|HON}} [[UNCAF Kup nacija 2009.|2009.]] || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[Copa Centroamericana]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- " | {{flagicon|PAN}} [[Copa Centroamericana 2011.|2011.]] || || || || || || || || ||rowspan=4 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Bez kvalifikacija''}}}} |- | {{flagicon|CRC}} [[Copa Centroamericana 2013.|2013.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[Copa Centroamericana 2014.|2014.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|PAN}} [[Copa Centroamericana 2017.|2017.]] || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/14'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[Melanezijski kup]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Melanezijski kup]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[Melanezijski kup 1988.|1988.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Fidži}} [[Melanezijski kup 1989.|1989.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Vanuatu}} [[Melanezijski kup 1990.|1990.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Vanuatu}} [[Melanezijski kup 1992.|1992.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[Melanezijski kup 1994.|1994.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Vanuatu}} [[Melanezijski kup 1998.|1998.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Fidži}} [[Melanezijski kup 2000.|2000.]] || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/7'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[CFU Prvenstvo]]/[[Karipski kup]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="9" |[[CFU Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R|Remija}}<ref name=r3>Među remije se ubrajaju utakmice koje su odlučene nakon izvođenja jedanaesteraca.</ref> ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[CFU Prvenstvo 1978.|1978.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Surinam}} [[CFU Prvenstvo 1979.|1979.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Portoriko}} [[CFU Prvenstvo 1981.|1981.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Francuska Gijana|1974}} [[CFU Prvenstvo 1983.|1983.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Barbados}} [[CFU Prvenstvo 1985.|1985.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Martinik|snake}} [[CFU Prvenstvo 1988.|1988.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[Karipski kup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- |{{flagicon|Barbados}} [[Karipsko prvenstvo 1989.|1989.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1990.|1990.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1991.|1991.]] || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1992.|1992.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1993.|1993.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1994.|1994.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Kajmanski otoci}} {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1995.|1995.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1996.|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Antigva i Barbuda}} {{flagicon|Sveti Kristofor i Nevis}} [[Karipski kup 1997.|1997.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1998.|1998.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1999.|1999.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 2001.|2001.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 2005.|2005.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 2007.|2007.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 2008.|2008.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Martinique|snake}} [[Karipski kup 2010.|2010.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Antigva i Barbuda}} [[Karipski kup 2012.|2012.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 2014.|2014.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Martinique|snake}} [[Karipski kup 2017.|2017.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !Ukupno||? naslova||/25||0||0||0||0||0||0 !0||0||0||0||0||0 |} ==== [[Fudbal na Panameričkim igrama|Panameričke igre]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Panameričke igre]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|ARG}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1951.|1951.]]|| || || || || || || || |colspan=6 rowspan=15 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|MEX|1934}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1955.|1955.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD|1959}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1959.|1959.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|BRA|1960}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1963.|1963.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1967.|1967.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KOL}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1971.|1971.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|MEX}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1975.|1975.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|PUE}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1979.|1979.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1983.|1983.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|VEN|1954}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1987.|1987.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KUB}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1991.|1991.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|ARG}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1995.|1995.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1999.|1999.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|DOM}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1951.|2003.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|BRA}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2007.|2007.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|MEX}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2011.|2011.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2015.|2015.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|PER}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2019.|2019.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ČIL}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2023.|2023.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|KOL}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2027.|2027.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/20'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[Tigrov kup]] / [[AFF Prvenstvo]] / [[ASEAN Prvenstvo]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Tigrov kup]] ! rowspan="22" | ! colspan="6" | Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|Singapur}} [[Tigrov kup 1996.|1996.]] | || || || || || || || | colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|Vijetnam}} [[Tigrov kup 1998.|1998.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Tajland}} [[Tigrov kup 2000.|2000.]] | || || || || || || || | colspan=6 rowspan=3 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|Indonezija}} {{flagicon|Singapur}} [[Tigrov kup 2002.|2002.]] | || || || || || || || |- |{{flagicon|Malezija}} {{flagicon|Vijetnam}} [[Tigrov kup 2004.|2004.]] | || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[AFF Prvenstvo]] ! colspan="6" | Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|Singapur}} {{flagicon|Tajland}} [[AFF Prvenstvo 2007.|2007.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Indonezija}} {{flagicon|Tajland}} [[AFF Prvenstvo 2008.|2008.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Indonezija}} {{flagicon|Vijetnam}} [[AFF Prvenstvo 2010.|2010.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Malezija}} {{flagicon|Tajland}} [[AFF Prvenstvo 2012.|2012.]] | || || || || || || || | || || || || || |- | {{flagicon|Singapur}} {{flagicon|Vijetnam}} [[AFF Prvenstvo 2014.|2014.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Mjanmar}} {{flagicon|Filipini}} [[AFF Prvenstvo 2016.|2016.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|ASEAN}} [[AFF Prvenstvo 2018.|2018.]] | || || || || || || || | || || || || || |- | {{flagicon|Singapur}} [[AFF Prvenstvo 2020.|2020.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|ASEAN}} [[AFF Prvenstvo 2022.|2022.]] | || || || || || || || | || || || || || |- ! colspan="9" |[[ASEAN Prvenstvo]] ! colspan="6" | Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|ASEAN}} [[ASEAN Prvenstvo 2024.|2024.]] | || || || || || || || | || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/14'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[CCCF Prvenstvo]] ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !colspan=10|[[CCCF Prvenstvo]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1941.|1941.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Salvador}} [[CCCF Prvenstvo 1943.|1943.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1946.|1946.]]|| || || || || || || || |- style="background:#cc9966" | {{flagicon|Gvatemala}} [[CCCF Prvenstvo 1948.|1948.]]|| || || || || || || || |- style="background:gold;" | style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Panama}} [[CCCF Prvenstvo 1951.|1951.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1953.|1953.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Honduras|1949}} [[CCCF Prvenstvo 1955.|1955.]]|| || || || || || || || |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|Nizozemski Antili}} [[CCCF Prvenstvo 1957.|1957.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kuba}} [[CCCF Prvenstvo 1960.|1960.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1961.|1961.]]|| || || || || || || || |- !Ukupno!!? naslova!!/10!! !! !! !! !! !! |} == Šabloni == {{Fudbalske reprezentacije – UEFA}} {{Afričke nogometne reprezentacije}} {{Fudbalske reprezentacije – AFC}} d242efj0yns7s4ulkcqet4jomjf84rk 42600537 42600536 2026-05-20T15:35:39Z Edgar Allan Poe 29250 /* CCCF Prvenstvo */ 42600537 wikitext text/x-wiki Korisni podaci i sve povezano s člancima o nogometu. == Korisni linkovi == == Tablice == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|URU}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930|1930.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1861}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1934|1934.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Brazil|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVI}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954|1954.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958|1958.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1962|1962.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ENG}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966|1966.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|MEX}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1970|1970.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ZNJE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1974|1974.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Argentina}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1978|1978.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠPA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982|1982.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|MEX}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986|1986.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1990|1990.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994|1994.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1976}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JKO|1997}} {{flagicon|Japan}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002|2002.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|NJE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2006|2006.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JAR}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2010|2010.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Brazil}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Rusija}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|KAN}} {{flagicon|MEX}} {{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|2026.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|MAR}} {{flagicon|POR}} {{flagicon|ŠPA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2030.|2030.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|SAU}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2034.|2034.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/25'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[UEFA Euro]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[UEFA Euro]] !rowspan=20| !colspan=6|Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|FRA}} [[Europski kup nacija 1960.|1960.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠPA|1945}} [[Europski kup nacija 1964.|1964.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[UEFA Euro 1968.|1968.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|BEL}} [[UEFA Euro 1972.|1972.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SFRJ}} [[UEFA Euro 1976.|1976.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[UEFA Euro 1980.|1980.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1976}} [[UEFA Euro 1984.|1984.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ZNJE}} [[UEFA Euro 1988.|1988.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVE}} [[UEFA Euro 1992.|1992.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ENG}} [[UEFA Euro 1996.|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|BEL}} {{flagicon|NIZ}} [[UEFA Euro 2000.|2000.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|POR}} [[UEFA Euro 2004.|2004.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|AUT}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[UEFA Euro 2008.|2008.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|POLJ}} {{flagicon|UKR}} [[UEFA Euro 2012.|2012]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1976}} [[UEFA Euro 2016.|2016.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|EU}} [[UEFA Euro 2020.|2020.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|NJE}} [[UEFA Euro 2024.|2024.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !Ukupno|| 0 naslova ||0/16|| || || || || || || || || || || || |} === [[AFC Azijski kup]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[AFC Azijski kup]] !rowspan=22| !colspan=6|Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- |{{flagicon|Hong Kong|1910}} [[AFC Azijski kup 1956.|1956.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|South Korea|1949}} [[AFC Azijski kup 1960.|1960.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Israel}} [[AFC Azijski kup 1964.|1964.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Iran|1964}} [[AFC Azijski kup 1968.|1968.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Thailand}} [[AFC Azijski kup 1972.|1972.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Iran|1964}} [[AFC Azijski kup 1976.|1976.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Kuwait}} [[AFC Azijski kup 1980.|1980.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SIN}} [[AFC Azijski kup 1984.|1984.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Qatar}} [[AFC Azijski kup 1988.|1988.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Japan|1947}} [[AFC Azijski kup 1992.|1992.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} [[AFC Azijski kup 1996.|1996.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Lebanon}} [[AFC Azijski kup 2000.|2000.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|China}} [[AFC Azijski kup 2004.|2004.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{nowrap|{{flagicon|Indonesia}} {{flagicon|Malaysia}} {{flagicon|Thailand}} {{flagicon|Vietnam}} [[AFC Azijski kup 2007.|2007.]]}} | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Qatar}} [[AFC Azijski kup 2011.|2011.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Australia}} [[AFC Azijski kup 2015.|2015.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} [[AFC Azijski kup 2019.|2019.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Qatar}} [[AFC Azijski kup 2023.|2023.]] | || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[AFC Azijski kup 2027.|2027.]] | || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/18'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[Afrički kup nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Afrički kup nacija]] ! width="1" rowspan="38" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|SUD|1956}} [[Afrički kup nacija 1957.|1957.]] || || || || || || || || ||rowspan="2" colspan="6" {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|Ujedinjena Arapska Republika}} [[Afrički kup nacija 1959.|1959.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|ETI|1941}} [[Afrički kup nacija 1962.|1962.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1963.|1963.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TUN}} [[Afrički kup nacija 1965.|1965.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ETI|1941}} [[Afrički kup nacija 1968.|1968.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SUD|1956}} [[Afrički kup nacija 1970.|1970.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CMR|1961}} [[Afrički kup nacija 1972.|1972.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 1974.|1974.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ETI|1975}} [[Afrički kup nacija 1976.|1976.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1978.|1978.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|NGR}} [[Afrički kup nacija 1980.|1980.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|LBY|1977}} [[Afrički kup nacija 1982.|1982.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CIV}} [[Afrički kup nacija 1984.|1984.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 1986.|1986.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|MAR}} [[Afrički kup nacija 1988.|1988.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ALŽ}} [[Afrički kup nacija 1990.|1990.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SEN}} [[Afrički kup nacija 1992.|1992.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TUN}} [[Afrički kup nacija 1994.|1994.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|JAR}} [[Afrički kup nacija 1996.|1996.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Burkina Faso}} [[Afrički kup nacija 1998.|1998.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} {{flagicon|NGR}} [[Afrički kup nacija 2000.|2000.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|MLI}} [[Afrički kup nacija 2002.|2002.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TUN}} [[Afrički kup nacija 2004.|2004.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 2006.|2006.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 2008.|2008.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ANG}} [[Afrički kup nacija 2010.|2010.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Ekvatorijalna Gvineja}} {{flagicon|GAB}} [[Afrički kup nacija 2012.|2012.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|JAR}} [[Afrički kup nacija 2013.|2013.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Ekvatorijalna Gvineja}} [[Afrički kup nacija 2015.|2015.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GAB}} [[Afrički kup nacija 2017.|2012.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|EGI}} [[Afrički kup nacija 2019.|2019.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CMR}} [[Afrički kup nacija 2021.|2021.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CIV}} [[Afrički kup nacija 2023.|2023.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GVI}} [[Afrički kup nacija 2025.|2025.]] || || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/35'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[Copa América]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu|Južnoameričko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="53" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1916.|1916.]]|| || || || || || || || ||rowspan=28 colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1917.|1917.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1889a}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1919.|1919.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1920.|1920.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1921.|1921.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1889a}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1922.|1922.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1923.|1923.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1924.|1924.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1925.|1925.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1926.|1926.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER|1825}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1927.|1927.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1929.|1929.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER|1825}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1935.|1935.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG|alt}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1937.|1937.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER|1825}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1939.|1939.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1941.|1941.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1942.|1942.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1945.|1945.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1946.|1946.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1947.|1947.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1889a}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1949.|1949.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1953.|1953.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1955.|1955.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1956.|1956.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1957.|1957.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1959. (Argentina)|1959.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1959. (Ekvador)|1959.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BOL}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1963.|1963.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Južnoameričko prvenstvo u fudbalu ili nogometu 1967.|1967.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[Copa América]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | [[File:South America (orthographic projection).svg|20px]] [[Copa América 1975.|1975.]]|| || || || || || || || ||rowspan=19 colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | [[File:South America (orthographic projection).svg|20px]] [[Copa América 1979.|1979.]]|| || || || || || || || |- | [[File:South America (orthographic projection).svg|20px]] [[Copa América 1983.|1983.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Copa América 1987.|1987.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA|1968}} [[Copa América 1989.|1989.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Copa América 1991.|1991.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Copa América 1993.|1993.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|URU}} [[Copa América 1995.|1995.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BOL}} [[Copa América 1997.|1997.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PAR|1990}} [[Copa América 1999.|1999.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|KOL}} [[Copa América 2001.|2001.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|PER}} [[Copa América 2004.|2004.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|VEN}} [[Copa América 2007.|2007.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} [[Copa América 2011.|2011.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ČIL}} [[Copa América 2015.|2015.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Copa América Centenario|2016.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA}} [[Copa América 2019.|2019.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ARG}} {{flagicon|KOL}} [[Copa América 2020.|2020.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|EKV}} [[Copa América 2024.|2024.]]|| || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/48'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|SAL}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GUA}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|HON|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CRC}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|TRI}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|HAI|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|HON|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | [[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | [[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|KAN}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{nowrap|{{flagicon|JAM}} {{flagicon|CRC}} {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2021.|2021.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2023.|2023.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/27'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[OFC Kup nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[OFC Kup nacija]] ! width="1" rowspan="26" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|NZL}} [[OFC Kup nacija 1973.|1973.]] || || || || || || || || ||rowspan=2 colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|Nova Kaledonija}} [[OFC Kup nacija 1980.|1980.]] || || || || || || || || |- | [[File:Oceania (orthographic projection).svg|20px]] [[OFC Kup nacija 1996.|1996.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|AUS}} [[OFC Kup nacija 1998.|1998.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Tahiti}} [[OFC Kup nacija 2000.|2000.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|NZL}} [[OFC Kup nacija 2002.|2002.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|AUS}} {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[OFC Kup nacija 2004.|2004.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | [[File:Oceania (orthographic projection).svg|20px]] [[OFC Kup nacija 2008.|2008.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[OFC Kup nacija 2012.|2012.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Papua Nova Gvineja}} [[OFC Kup nacija 2016.|2016.]] || || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/10'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === [[Fudbal na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Olimpijske igre]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="115" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1900.|1900.]]|| || || || || || || || ||colspan=6 rowspan=10 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|SAD|1896}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1904.|1904.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1908.|1908.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1912.|1912.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|BEL}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1920.|1920.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1924.|1924.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|NIZ}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1928.|1928.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|Treći Reich|1933n}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1936.|1936.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1948.|1948.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|FIN}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]]|| || || || || || || || |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1956.|1956.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1960.|1960.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JAP}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1964.|1964.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|MEX}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1968.|1968.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ZNJE}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1972.|1972.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1976.|1976.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SSSR}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1980.|1980.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1984.|1984.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JKO|1984}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1988.|1988.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1992.|1992.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1996. – muškarci|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2000. – muškarci|2000.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|GRČ}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2004. – muškarci|2004.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|KIN}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2008. – muškarci|2008.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2012. – muškarci|2012.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|BRA}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2016. – muškarci|2016.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|JAP}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci|2020.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|FRA}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2024. – muškarci|2024.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2028. – muškarci|2028.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 2032. – muškarci|2032.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/30'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} === Ostalo === ==== [[UNCAF Kup nacija]] / [[Copa Centroamericana]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[UNCAF Kup nacija]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|CRC}} [[UNCAF Kup nacija 1991.|1991.]] || || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|HON}} [[UNCAF Kup nacija 1993.|1993.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAL}} [[UNCAF Kup nacija 1995.|1995.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|GUA}} [[UNCAF Kup nacija 1997.|1997.]] || || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|CRC}} [[UNCAF Kup nacija 1999.|1999.]] || || || || || || || || ||rowspan=6 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Bez kvalifikacija''}}}} |- | {{flagicon|HON}} [[UNCAF Kup nacija 2001.|2001.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|PAN}} [[UNCAF Kup nacija 2003.|2003.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|GUA}} [[UNCAF Kup nacija 2005.|2005.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAL}} [[UNCAF Kup nacija 2007.|2007.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|HON}} [[UNCAF Kup nacija 2009.|2009.]] || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[Copa Centroamericana]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- " | {{flagicon|PAN}} [[Copa Centroamericana 2011.|2011.]] || || || || || || || || ||rowspan=4 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Bez kvalifikacija''}}}} |- | {{flagicon|CRC}} [[Copa Centroamericana 2013.|2013.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[Copa Centroamericana 2014.|2014.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|PAN}} [[Copa Centroamericana 2017.|2017.]] || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/14'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[Melanezijski kup]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Melanezijski kup]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[Melanezijski kup 1988.|1988.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Fidži}} [[Melanezijski kup 1989.|1989.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Vanuatu}} [[Melanezijski kup 1990.|1990.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Vanuatu}} [[Melanezijski kup 1992.|1992.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Solomonski Otoci}} [[Melanezijski kup 1994.|1994.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Vanuatu}} [[Melanezijski kup 1998.|1998.]] || || || || || || || || |- | {{flagicon|Fidži}} [[Melanezijski kup 2000.|2000.]] || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/7'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[CFU Prvenstvo]]/[[Karipski kup]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="9" |[[CFU Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R|Remija}}<ref name=r3>Među remije se ubrajaju utakmice koje su odlučene nakon izvođenja jedanaesteraca.</ref> ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[CFU Prvenstvo 1978.|1978.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Surinam}} [[CFU Prvenstvo 1979.|1979.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Portoriko}} [[CFU Prvenstvo 1981.|1981.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Francuska Gijana|1974}} [[CFU Prvenstvo 1983.|1983.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Barbados}} [[CFU Prvenstvo 1985.|1985.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Martinik|snake}} [[CFU Prvenstvo 1988.|1988.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[Karipski kup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- |{{flagicon|Barbados}} [[Karipsko prvenstvo 1989.|1989.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1990.|1990.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1991.|1991.]] || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1992.|1992.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1993.|1993.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1994.|1994.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Kajmanski otoci}} {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1995.|1995.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1996.|1996.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Antigva i Barbuda}} {{flagicon|Sveti Kristofor i Nevis}} [[Karipski kup 1997.|1997.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 1998.|1998.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 1999.|1999.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 2001.|2001.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 2005.|2005.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|Trinidad i Tobago}} [[Karipski kup 2007.|2007.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 2008.|2008.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Martinique|snake}} [[Karipski kup 2010.|2010.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Antigva i Barbuda}} [[Karipski kup 2012.|2012.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Jamajka}} [[Karipski kup 2014.|2014.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|Martinique|snake}} [[Karipski kup 2017.|2017.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !Ukupno||? naslova||/25||0||0||0||0||0||0 !0||0||0||0||0||0 |} ==== [[Fudbal na Panameričkim igrama|Panameričke igre]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Panameričke igre]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|ARG}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1951.|1951.]]|| || || || || || || || |colspan=6 rowspan=15 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|MEX|1934}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1955.|1955.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD|1959}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1959.|1959.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|BRA|1960}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1963.|1963.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1967.|1967.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KOL}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1971.|1971.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|MEX}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1975.|1975.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|PUE}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1979.|1979.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|SAD}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1983.|1983.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|VEN|1954}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1987.|1987.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KUB}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1991.|1991.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|ARG}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1995.|1995.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1999.|1999.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|DOM}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 1951.|2003.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|BRA}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2007.|2007.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|MEX}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2011.|2011.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|KAN}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2015.|2015.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|PER}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2019.|2019.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|ČIL}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2023.|2023.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|KOL}} [[Fudbal na Panameričkim igrama 2027.|2027.]]|| || || || || || || || || || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''0 naslova'''!!'''0/20'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[Tigrov kup]] / [[AFF Prvenstvo]] / [[ASEAN Prvenstvo]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Tigrov kup]] ! rowspan="22" | ! colspan="6" | Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|Singapur}} [[Tigrov kup 1996.|1996.]] | || || || || || || || | colspan=6 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|Vijetnam}} [[Tigrov kup 1998.|1998.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Tajland}} [[Tigrov kup 2000.|2000.]] | || || || || || || || | colspan=6 rowspan=3 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | {{flagicon|Indonezija}} {{flagicon|Singapur}} [[Tigrov kup 2002.|2002.]] | || || || || || || || |- |{{flagicon|Malezija}} {{flagicon|Vijetnam}} [[Tigrov kup 2004.|2004.]] | || || || || || || || |- ! colspan="9" |[[AFF Prvenstvo]] ! colspan="6" | Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|Singapur}} {{flagicon|Tajland}} [[AFF Prvenstvo 2007.|2007.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Indonezija}} {{flagicon|Tajland}} [[AFF Prvenstvo 2008.|2008.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Indonezija}} {{flagicon|Vijetnam}} [[AFF Prvenstvo 2010.|2010.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Malezija}} {{flagicon|Tajland}} [[AFF Prvenstvo 2012.|2012.]] | || || || || || || || | || || || || || |- | {{flagicon|Singapur}} {{flagicon|Vijetnam}} [[AFF Prvenstvo 2014.|2014.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|Mjanmar}} {{flagicon|Filipini}} [[AFF Prvenstvo 2016.|2016.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|ASEAN}} [[AFF Prvenstvo 2018.|2018.]] | || || || || || || || | || || || || || |- | {{flagicon|Singapur}} [[AFF Prvenstvo 2020.|2020.]] | || || || || || || || | || || || || || |- |{{flagicon|ASEAN}} [[AFF Prvenstvo 2022.|2022.]] | || || || || || || || | || || || || || |- ! colspan="9" |[[ASEAN Prvenstvo]] ! colspan="6" | Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|ASEAN}} [[ASEAN Prvenstvo 2024.|2024.]] | || || || || || || || | || || || || || |- !'''Ukupno'''!!'''? naslova'''!!'''0/14'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0'''!!'''0''' |} ==== [[CCCF Prvenstvo]] ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !colspan=10|[[CCCF Prvenstvo]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1941.|1941.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Salvador}} [[CCCF Prvenstvo 1943.|1943.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1946.|1946.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Gvatemala}} [[CCCF Prvenstvo 1948.|1948.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Panama}} [[CCCF Prvenstvo 1951.|1951.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1953.|1953.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Honduras|1949}} [[CCCF Prvenstvo 1955.|1955.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Nizozemski Antili}} [[CCCF Prvenstvo 1957.|1957.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kuba}} [[CCCF Prvenstvo 1960.|1960.]]|| || || || || || || || |- | {{flagicon|Kostarika}} [[CCCF Prvenstvo 1961.|1961.]]|| || || || || || || || |- !Ukupno!!? naslova!!/10!! !! !! !! !! !! |} == Šabloni == {{Fudbalske reprezentacije – UEFA}} {{Afričke nogometne reprezentacije}} {{Fudbalske reprezentacije – AFC}} lneqt2cxa37cactnbnz2vmazlf66wwk 10 4634326 42600503 42469067 2026-05-20T12:37:30Z Edgar Allan Poe 29250 42600503 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Najbolji strijelci Kineske Super lige |title = Najbolji strijelci kineske [[Jia-A liga|Jia-A lige]] i [[Kineska Super liga|Super lige]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes | titlestyle = background:gold; border:1px solid silver; | groupstyle = background:gold; |group1 = Jia-A liga<br>{{small|(1994–2003)}} |list1 = * 1994: [[Hu Zhijun]] * 1995: [[Fan Zhiyi]] * 1996: [[Su Maozhen]] * 1997: [[Hao Haidong]] * 1998: [[Hao Haidong]] * 1999: [[Qu Shengqing]] * 2000: [[Casiano Delvalle|Casiano]] * 2001: [[Hao Haidong]] * 2002: [[Li Jinyu]] * 2003: [[Saúl Martínez|S. Martínez]] / [[Kwame Ayew|Ayew]] / [[Li Yi (fudbaler)|Li Yi]] |group2 = Super liga<br>{{small|(2004–''danas'')}} |list2 = * 2004: [[Kwame Ayew|Ayew]] * 2005: [[Branko Jelić|Jelić]] * 2006: [[Li Jinyu]] * 2007: [[Li Jinyu]] * 2008: [[Éber Luís Cucchi|Éber Luís]] * 2009: [[Luis Alfredo Ramírez|Ramírez]] / [[Hernán Barcos|Barcos]] * 2010: [[Duvier Riascos|Riascos]] * 2011: [[Muriqui (fudbaler)|Muriqui]] * 2012: [[Cristian Dănălache|Dănălache]] * 2013: [[Elkeson]] * 2014: [[Elkeson]] * 2015: [[Aloísio dos Santos Gonçalves|Aloísio]] * 2016: [[Ricardo Goulart|Goulart]] * 2017: [[Eran Zahavi|Zahavi]] * 2018: [[Wu Lei (fudbaler)|Wu Lei]] * 2019: [[Eran Zahavi|Zahavi]] * 2020: [[Cédric Bakambu|Bakambu]] * 2021: [[Júnior Negrão|Negrão]] * 2022: [[Marcão (fudbaler, rođen 1994.)|Marcão]] * 2023: [[Leonardo (fudbaler, rođen 1997.)|Leonardo]] * 2024: [[Wu Lei (fudbaler)|Wu Lei]] * 2025: [[Fábio Abreu|Abreu]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Kineski sportski šabloni]] </noinclude> mxfnkicd03vjztc4gv7217h6cv6z3ni 3 4665763 42600546 42586155 2026-05-20T16:35:31Z MediaWiki message delivery 59777 /* You may be eligible to vote in the U4C election */ novi odjeljak 42600546 wikitext text/x-wiki {{Arhive}} == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20. maja 2026. u 18:35 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569740 --> j8nf4hcyg170ms3ab7h2s4kop2ds87a 0 4666113 42600550 42587013 2026-05-20T17:27:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600550 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Dritëro Agolli | slika = Dritëro Agolli 2016 stamp of Albania.jpg | širina_slike = | opis = Dritëro Agolli na albanskoj poštanskoj marki 2016. godine | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{birth date|1931|10|13|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Menkulas]], [[Devoll]], [[Albanija]] | datum_smrti = {{Death date and age|2017|2|3|1931|10|13|df=y}} | mjesto_smrti = [[Tirana]], [[Albanija]] | počivalište = | pseudonim = | državljanstvo = [[Albanija|Albansko]] | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = | zanimanje = {{hlist|Romanopisac|Pjesnik}} | period = [[Socijalistički realizam]], [[Postmoderna književnost]] | jezik = | pokret = | žanr = | znamenita_djela = | nagrade = | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Dritëro Agolli (nënshkrim).svg | website = }} '''Dritëro Agolli''' ({{jez-sh|Dritero Agoli}}, 13. oktobar 1931 – 3. februar 2017) bio je [[Albanci|albanski]] pjesnik, pisac, političar i bivši predsednik [[Albansko udruženje književnika i umjetnika|Albanskog udruženja književnika i umjetnika]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldhaiku.net/poetry/si/d.agolli.htm|title=Dritëro Agolli &#124; WHA|website=www.worldhaiku.net|access-date=2021-04-25|archive-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230225634/http://www.worldhaiku.net/poetry/si/d.agolli.htm|dead-url=yes}}</ref> Studirao je u [[Lenjingrad]]u u [[SSSR|Sovjetskom Savezu]] i pisao prvenstveno poeziju, ali i kratke priče, eseje, drame i romane. Bio je predsjednik Albanskog udruženja književnika i umjetnika od 1973. do 1992. godine.<ref>{{cite book|author=Harold B. Segel|title=The Columbia Literary History of Eastern Europe Since 1945|url=https://books.google.com/books?id=VAI7O9prinMC&pg=PA83|year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50804-9|pages=83–}}</ref> Bio je jedna od vodećih ličnosti [[Komunistička partija Albanije|albanske komunističke]] nomenklature. ==Život== Rođen je u [[bektaši]]jskoj seljačkoj obitelji u Menkulasu u [[Devoll|okrugu Devoll]], a srednju školu je završio 1952. u [[Đirokastra|Đirokastri]]. Potom je studirao na Filozofskom fakultetu [[Sveučilište u Lenjingradu|Sveučilišta u Lenjingradu]] i po povratku u Albaniju bavio se novinarstvom, radeći petnaest godina za dnevne novine ''[[Zëri i Popullit]]'' ({{jez-sh| Narodni glas}}). Agolli je također bio zastupnik u [[Albanski parlament|albanskom parlamentu]].<ref>{{Cite web|url=http://www.letersia.fajtori.com/Letersi/Moderne/Dritero_Agolli/index.php|title=ANG - Dritero Agolli|website=www.letersia.fajtori.com|access-date=2021-04-25|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180231/http://www.letersia.fajtori.com/Letersi/Moderne/Dritero_Agolli/index.php|url-status=dead}}</ref> Bio je cijelog svog odraslog života strastveni pušač, umro je 2017. godine od plućne bolesti odnosno [[emfizem]]e <ref name="elsie"/>. ==Djelo== ===Pjesnički počeci=== Agolli je prvo bio pjesnik. Njegove rane pjesničke zbirke bile su ''Izađoh na ulicu'' ({{jez-alb|Nëlat dollar}}, Tirana, 1958), ''Moji koraci na kolniku'' ({{jez-alb|Hapat e mija në asfalt}}, Tirana, 1961) i ''Planinske staze i pločnici'' ({{jez-alb|Shtigje malesh dhe trotuare}}, Tirana, 1965). Privrženost njegovim korijenima stvorila je osnovu njegovog pjesničkog izraza.<ref name="elsie">{{Cite web |url= http://www.albanianliterature.net/authors/classical/vasa/index.html |title= Dritëro Agolii |accessdate=25 april 2021 |author= [[Robert Elsie]] |work= Albanian Literature |publisher= |date=}}</ref> ===Prozna djela=== Kao [[proza|prozni]] pisac, Agolli je prvo napisao roman ''Komesar Memo'' ({{jez-alb|Komisari Memo}}, Tirana, 1970), prvotno zamišljen kao pripovijetka, gdje opisuje ulogu komunista u buđenju narodnih masa.{{sfn|Këlmendi|1977|loc=str.546}} Drugi Agollijev roman, ''Čovjek s topom'' ({{jez-alb|Njeriu me top}}, Tirana, 1975) preveden na engleski jezik 1983. godine, obrađuje [[Partizani|partizansku]] tematiku iz drugog kuta i obrađuje je na nešto suptilniji način.<ref name="elsie"/> Nakon ova dva romana o partizanskom junaštvu, Agolli je sastavio i satirično djelo ''Uspon i pad druga Zyla'' ({{jez-alb|Shkëlqimi dhe rënja e shokut Zylo}}, Tirana, 1973). Drug Zylo dobronamjerni je, ali nesposobni aparatčik, direktor opskurnog vladinog odjela za kulturne poslove. Njegovu jadnu taštinu, njegovu [[Don Quijote de la Mancha|donkihotsku]] žestinu, groteskno javno ponašanje, uspon i pad, ironično je detaljno zabilježio njegov vrijedni i pronicljiviji podređeni i prijatelj Demkë, koji služi kao neutralan promatrač. Drug Zylo univerzalna je ličnost, lik koji se može naći u bilo kojem društvu ili dobi, a kritičari su brzo povukli paralele s djelom [[Daniel Defoe|Denielam Defoa]], ''[[Revizor (Gogolj)|Revizorom]]'' [[Nikolaj Gogolj|Nikolaja Gogolja]] te djelom [[Franz Kafka|Franza Kafke]] i ''[[Šala (roman)|Šalom]]'' [[Milan Kundera|Milana Kundere]]. ''Uspon i pad druga Zyla'' prvi se put pojavio 1972. godine u tiranskom satiričkom časopisu ''Hosteni'', a objavljen je sljedeće godine u monografskom obliku.<ref name="elsie"/> Sve u svemu, Agollijeva snaga u prozi leži u pripovijeci, a ne u romanu. Jedna od ranih zbirki priča, ''Zvuk prohujalih vjetrova'' ({{jez-alb|Zhurma e ererave të dikurshme}}, 213 stranica, Tirana, 1964) bila je zabranjena i "pretvorena u karton". Autor je optužen za sovjetski revizionizam u vrijeme kada je patrija tražila više ([[Maoizam|maoističkih]]) revolucionarnih koncepata u književnosti i veću privrženost radničkim masama.<ref name="elsie"/> ===Stvaralaštvo 1990-ih=== Početkom 1990-ih bio je aktivan član parlamenta u redovima [[Socijalistička partija Albanije|Socijalističke partije Albanije]]. Također je osnovao vlastitu izdavačku kuću "Dritëro", pomoću koje je objavio nove tomove proze i poezije.<ref name="elsie"/> Agolli je pisao tijekom devedesetih. Objavio je zbirke pjesama: ''Vremenski prosjak'' ({{jez-alb|Lypësi i demê}}, Tirana, 1995), ''Duh naših predaka'' ({{jez-alb|Shpirti i gjyshërve}}, Tirana 1996), ''Čudni čovjek prilazi'' ({{jez-alb|Vjen mirovu i çuditshëm}}, Tirana, 1996), ''Balada za mog oca i mene'' ({{jez-alb|Balada za mog oca i sebe}}, Tirana, 1997), ''Ponoćna bilježnica'' ({{jez-alb|Fletorka e mesnatë}}, Tirana, 1998) i ''Daleko zvono'' ({{jez-alb|Kambana e largët}}, Tirana, 1998). Među svescima proze su: zbirka kratkih priča ''Ludi ljudi'' ({{jez-alb|Njërsës të krisur}}, Tirana 1995), ''Goli konjanik'' ({{jez-alb|Kalorësi lakuriq}}, Tirana, 1996) i ''Đavolja arka'' ({{jez-alb|Arka e djallit}}, Tirana, 1997).<ref name="elsie"/> ===Stil=== Kao stilist, Agolli se oduševljava u rimama i neobičnim stilskim figurama. Njegov svježi, jasni i izravni stih, obojen toplim pjenušavim mlijekom smeđih krava u poljoprivrednim zadrugama, klasovima sazrijevanja kukuruza u dolini Devoll i tamnim brazdama obrađenog tla, nije izgubio ništa od [[Bukolike|bukoličnog]] fokusa, koji je ostao glavnom snagom ovog pjesnika a koju je on svjesno njegovao.<ref name="elsie"/> U zbirci ''Zakašnjeli hodočasnik'' ({{jez-alb|Pelegrini i vonuar}}, Tirana, 1993), susrećemo jedno novo poglavlje. Agolli priznaje u [[postskriptum]]u: "Za pjesnike moje generacije svanulo je doba razočaranja i dilema, doba u kojem je moguće ponovno procijeniti ono što smo proizveli, a da se pritom ne zaborave ili negiraju one poštene i humane vrijednosti koje smo iznjedrili. Ali utvrda ideja i ideala u koje smo vjerovali, neki od nas potpuno, drugi djelomično, sva su se urušila i u njezinim zidovima izgaraju vatre naših snova. Te su vatre probudile drugu vrstu pjesništva...".<ref name="elsie"/> ==Nasljeđe== Iako je Agolli bio jedna od vodećih ličnosti u komunističkoj nomenklaturi, u Albaniji ga još uvijek rado čitaju.<ref>{{cite book|author=Alexandre Zotos|title=De Scanderberg à Ismael Kadaré|url=https://books.google.com/books?id=NUEwXqXy8TcC&pg=PA141|year=1997|publisher=Université de Saint-Etienne|isbn=978-2-86272-114-9|pages=141–153}}</ref> Kako zapaža [[Robert Elsie]], "Dritëro Agolli ostao je plodan pisac tijekom devedesetih, rijedak glas čovječnosti i iskrenosti u [[Albanska književnost|albanskoj književnosti]]".<ref name="elsie"/> ==Reference== {{reflist}} ==Literatura== * [[Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] (2008) (in [[Albanian language|Albanian]]), Fjalor Enciklopedik Shqiptar (Albanian encyclopedia), [[Tirana]], {{ISBN|978-99956-10-27-2}} * [[Robert Elsie]], ''Historical Dictionary of Albania, New Edition'', 2004, {{ISBN|0-8108-4872-4}} * [[Shefki Hysa]], "The Diplomacy of self-denial" (Diplomacia e vetëmohimit), publicistic, [[Tirana]], 2008, {{ISBN|978-99956-650-3-6}} * {{cite book|last=Këlmendi|first=Ahmet|year=1977|title= Povijest svjetske književnosti, knj. 2. "Albanska književnost"|location= Zagreb |publisher= Mladost |ref = harv}} * Namik Selmani, "Salute from Chameria" publicistic, (2009), [[Tirana]], {{ISBN|978-99956-33-28-8}} ==Vanjske veze== *{{Official|http://dritero.com}} *[http://albanianliterature.com/authors3/AA3-02poetry.html Pjesme Dritëra Agollija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820133658/http://www.albanianliterature.com/authors3/AA3-02poetry.html |date=2008-08-20 }} {{Albanska književnost}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1931|2017|Agolli, Dritëro}} [[Kategorija:Albanski pisci]] [[Kategorija:Albanski romanopisci]] 35kn3c4d7ubwbavhrs5shgdazetd7cd 0 4672995 42600565 41802309 2026-05-20T19:03:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600565 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Dušan Đurišić | slika = | širina_slike = | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[19. 6.]] [[1932]]. | mjesto_rođenja = [[Gradinje (Dimitrovgrad)|Gradinje (Caribrod)]], [[Srbija]], <br>{{zastava|Kraljevina Jugoslavija}} | datum_smrti = {{Death date and age|2022|7|1|1932|6|19|df=yes}} | mjesto_smrti = | počivalište = | pseudonim = | državljanstvo = {{flagicon|Crna Gora}} crnogorsko | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = [[Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu]]<br>[[Filozofski fakultet Univerziteta u Skoplju]] | alma_mater = | zanimanje = pisac, književni kritičar, prevodilac | period = | jezik = {{ubl|'''[[crnogorski jezik]]'''|[[makedonski jezik]]|[[bugarski jezik]]|[[ruski jezik]]|[[albanski jezik]]}} | pokret = | žanr = [[drama]], [[poezija]], [[satira]] | znamenita_djela = <div> * ''Veliki kapetan'' (1964, 1997, 2006, 2007) * ''Bez pardona. Za malu i veliku decu'' (1972) * ''Mamina metulja'' (1986) * ''Uvijek ljepota'' (1993) * ''Prostrani vidici'' (2012)</div> | nagrade = | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = | website = }} '''Dušan Đurišić''' ([[Gradinje (Dimitrovgrad)|Gradinje (Caribrod)]], [[Srbija]], [[19. juna]] [[1932]]. – [[1. jula]] [[2022]].) bio je [[Crnogorci|crnogorski]] književnik; pjesnik, pripovjedač, dramski pisac, haiku poetičar, književni kritičar, književni prevodilac i prepjevalac, satiričar, aforističar, antologičar i izdavač. Živio je i radio u [[Ćurilac|Ćuriocu]] kod [[Danilovgrad]]a i u [[Podgorica|Podgorici]]. ==Biografija== Rođen je 19. juna 1932. u [[Gradinje (Dimitrovgrad)|Gradinju]] kod Caribroda u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]], današnjeg [[Dimitrovgrad]]a u [[Srbija|Srbiji]], đe mu je otac službovao kao učitelj. Gimnaziju je završio u [[Podgorica|Titogradu]], po dvije godine je studirao jugoslovenske književnosti na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu|Filozofskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]] i studije srpskohrvatskoga jezika i književnosti na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Skoplju|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Skoplju]], đe je diplomirao 1956. godine.<ref name="pjesme">{{cite book |first=Vukale |last=Đerković |title=O piscu i djelu'', kao predgovor u: Desanka Maksimović, Grigor Vitez, Dušan Đurišić: ''Izabrane pjesme'', Domaća lektira za III razred osnovne škole'' |publisher=Zavod za školstvo |location=Titograd |year=1992 |pages=77-78 |ISBN=86-303-0062-0}}</ref> Kao profesor jugoslovenskih književnosti je radio u osnovnim i srednjim školama u [[Johovac (Doboj)|Johovcu]] kod [[Doboj]]a, Učiteljskoj školi „Hasan Kikić“ u [[Derventa|Derventi]] (1958-1960) i Titogradu. Bio je direktor biblioteke „Radosav Ljumović“ i izdavačke kuće „Trag“ u Titogradu, rukovodilac Odsjeka za kulturu Republičkog sekretarijata za obrazovanje, kulturu i nauku Crne Gore, te glavni i odgovorni urednik književnog lista za djecu „Osmijeh“. Od 1970. godine je volonterski pokrenuo i uređivao biblioteku za đecu “Sokolić”.<ref>{{cite web |url=https://montenegrina.net/dusan-durisic-knjiga-za-decu-zelena-macka/ |title=Dušan Đurišić – Knjiga za đecu “Zelena mačka” |publisher=Portal Montenegrina |date=28. maja 2019 |accessdate=5. jula 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vijesti.me/zabava/301572/crnogorski-osnovci-ne-citaju-domace-pjesnike |title=Crnogorski osnovci ne čitaju domaće pjesnike |publisher=[[Vijesti (Podgorica)|vijesti.me]] |date=16. oktobra 2012 |accessdate=5. jula 2022}}</ref> Bio je predsjednik Udruženja crnogorskih pisaca za djecu i mlade, Udruženja književnih prevodilaca Crne Gore i Udruženja crnogorskih haiđina,<ref>{{cite web |url=https://montenegrina.net/osnovano-udruzenja-crnogorskih-haidina/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220705102239/https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3Al3TmphM4pL8J%3Ahttps%3A%2F%2Fmontenegrina.net%2Fosnovano-udruzenja-crnogorskih-haidina%2F |archivedate=5. jula 2022 |accessdate=5. jula 2022 |date=30. maja 2014 |title=Osnovano udruženje crnogorskih haiđina |publisher=Portal Montenegrina}}</ref> član [[Crnogorski PEN centar|Crnogorskog PEN centra]], [[Matica crnogorska|Matice crnogorske]] i Crnogorskog društva nezavisnih književnika. Od decembra 2007. je bio glavni i odgovorni urednik glasila Udruženja književnih prevodilaca Crne Gore “Novi susreti”. Pokrenuo je više literarnih manifestacija za đecu: Susreta “Pod starom maslinom” (1987), Festivala “Kraj zelene Zete” (1993), Književnih susreta “Podgorici s osmijehom” (1995) i Festivala “Dani osmeha i radosti” u Dimitrovgradu (2000). S drugim autorima je objavio sedam knjiga, devet na stranim jezicima (po dvije na [[makedonski jezik|makedonskom]] i [[albanski jezik|albanskom]] i po jednu na [[engleski jezik|engleskom]], [[zapadnorusinski jezik|rusinskom]], [[jermenski jezik|jermenskom]], [[slovenski jezik|slovenačkom]], [[ruski jezik|ruskom]] i drugim istočnjačkim jezicima), 26 zbornika i 8 antologija. Preveo je ili prepjevao s drugih jezika preko 40, a s drugim prevodiocima 27 knjiga. Njegove su knjge prevodili i drugi književnici. O njegovom književnom i prevodilačkom stvaralaštvu pisali su brojni kritičari iz Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Srbije i Hrvatske.<ref>{{cite web |url=https://montenegrina.net/fokus/knjiga-dusana-durisica-na-moldavskom-jeziku/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301032555/https://montenegrina.net/fokus/knjiga-dusana-durisica-na-moldavskom-jeziku/ |archivedate=1. marta 2021 |date=27. augusta 2016 |title=Knjiga Dušana Đurišića na moldavskom jeziku |publisher=Portal Montenegrina |accessdate=5. jula 2022}}</ref> Njegova je poezija zastupljena u antologiji „Deset iz crnogorskog“ (Biblioteka Sokolić), koja predstavlja izbor iz savremene [[crnogorska književnost|crnogorske književnosti]] za đecu i mlade.<ref>{{cite book |first=Vojislav et al |last=Vulanović |title=Deset iz crnogorskog : pjesme za djecu |editor=Žarko L. Đ. |publisher=Biblioteka Sokolić, Udruženje crnogorskih pisaca za djecu i mlade |location=Podgorica |year=2009}}</ref> Autor je prve knjige [[Waka (poezija)|tanka pjesama]] u crnogorskoj literaturi ''Galeb nad morem''.<ref>{{cite web |url=http://montenegrina.net/dusan-durisic-zbirka-tanka-pjesama-galeb-nad-morem/ |title=Prva zbirka tanka pjesama u Crnoj Gori |date=20. marta 2014 |accessdate=5. jula 2022 |publisher=Portal Montenegrina}}</ref> Umro je 2022. godine u 91. godini života, sahranjen u krugu porodice, bez javnog objavljivanja čitulje.<ref>{{cite web |url=https://www.vijesti.me/kultura/611415/preminuo-dusan-djurisic |title=Preminuo Dušan Đurišić |publisher=vijesti.me |date=1. jula 2022 |accessdate=5. jula 2022}}</ref> ==Nagrade i priznanja== Za svoje književno i prevodilačko stvaralaštvo dobio je dvadesetak domaćih i međunarodnih priznanja i nagrada: Festivala „Kurirček“ (Maribor, 1965, 1969, 1982), „Artekovac“ (Krim, SSSR, 1969), Oslobođenja Titograda (1970), Deveti decembar (Danilovgrad, 1972), nagradu Zmajevih dečjih igara (Novi Sad, 1974), nagradu za najbolju knjigu za djecu (Kolašin, 1994), Sokolić za inovacije i doprinos razvoju crnogorske literature za djecu (Podgorica, 1996), povelju za ukupno književno stvaralaštvo za djecu (Kolašin, 1999), „Vitez osmeha“ (Dimitrovgrad, 2000), povelju za ukupno književno prevodilaštvo (Danilovgrad, 2005), medalju Saveza pisaca Bjelorusije (2015),<ref>{{cite web |url=https://rtcg.me/kultura/kulturna-galaksija/98126/urucili-medalje-djurisicu-i-vukanovicu.html |title=Uručili medalje Đurišiću i Vukanoviću |publisher=[[Radio Televizija Crne Gore]] |date=19. jula 2015 |accessdate=5. jula 2022}}</ref> Međunarodnu nagradu „Ana Frank“ (koju dodjeljuje Izdavačka kuća „Feniks“ i fondacija „Makedonija prezent“ iz Skoplja)<ref>{{cite web |url=https://montenegrina.net/medunarodna-nagrada-ana-frank-vodecem-crnogorskom-piscu-za-decu-dusanu-durisicu/ |publisher=Portal Montenegrina |date=6. juna 2018 |accessdate=5. jula 2022 |title=Međunarodna nagrada “Ana Frank” vodećem crnogorskom piscu za đecu Dušanu Đurišiću}}</ref> i druge. Postao je član Svjetskog književnog pokreta za mir i kulturu 2017. godine i bio je jedini crnogorski pisac izabran za člana ove značajne književne asocijacije. Uz obavještenje o članstvu, Đurišić je dobio Književni krst Svjetskog društva pjesnika (Cross of literature of the World Union of Poets) za značajne zasluge na polju književnosti i poezije i dvije plakete od kojih se na jednoj nalazi i njegova fotografija.<ref>{{cite web |url=https://montenegrina.net/fokus/dusanu-durisicu-ugledno-priznanje-u-italiji/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118201056/https://montenegrina.net/fokus/dusanu-durisicu-ugledno-priznanje-u-italiji/ |archivedate=18. januara 2021 |accessdate=5. jula 2022 |date=9. marta 2017 |title=Dušanu Đurišiću ugledno priznanje u Italiji |publisher=Portal Montenegrina}}</ref> == Djela == === Knjige za đecu === * ''Veliki kapetan'' (1964, 1997, 2006, 2007) * ''Zelena Zeta'' (1970) * ''Vrti se vrtuljak'' (1971) * ''Bez pardona'' (1972) * ''Probuđene stvari'' (1974) * ''Baroni di Makaroni i knez de Majonez'' (1974) * ''Radoznala staza'' (1982) * ''Sunčana kiša'' (1987) * ''Morska ogrlica'' (1987) * ''Igre'' (1988) *'' Vjetrova kuća'' (1993) * ''Ćiribu-ćiriba'' (1996) * ''Svijete, zdravo'' (1997, 2000) * ''Pojas šaroliki'' (1998) * ''Laku noć, maleni'' (1998) * ''Sjena i sjaj'' (1999) * ''Moja cvjetna gradina'' (2000) * ''Zlatna Anja i patuljci'' (2000) * ''Polako pa brže'' (2003) * ''Stari album i druge pjesme'' (2003) * ''Sve rijeka neka spaja'' (2003) * ''Zelena mačka'' (2004) * ''Od septembra do septembra'' (2005) * ''Gdje živi more'' (2007) * ''Il je bilo il će biti'' (2008) * ''Povedimo kolo'' (2013)  * ''Vrijeme za igru – Погода для игры'' (2013) * ''Mala Jelena u malom Cetinju'' (2014) * ''Jovanuška'' (2016) * ''Vedra prostranstva'' (2016) * ''Imam nešto da vam kažem'' (2017) * ''Raspjevani razvigorac'' (2017) * ''Neka se svako smije'' (2017) * ''Razigrani konjici'' (2017) * ''Lijepi snovi'' (2017) * ''Potočići bistrooki'' (2017) === Knjige za odrasle === * ''Praznik u polju'', haiku (1996) * ''U procijepu'', satira (1998) * ''Ljetke riječi'', epigrami (2004) * ''Iskre iz tame'', aforizmi (2005) * ''Osviti'', poezija (2006) * ''Redovni neredi'', aforizmi (2008) * ''Skriveno nebo'', haiku (2008) * ''Versi odabrani'', poezija (2013) * ''Dok me ima'', poezija (2013) * ''Galeb nad morem'', tanka poezija (2013) * ''Mjesec nad Fudžijamom'', haiku (2014) * ''Leptir na ruži'', haiku i tanke (2016) * ''Ima se kad tamo: anegdote i šaljive priče'', kratka proza (2016) * ''Kolijevka vitezova : izbor rodoljubivih pjesama i poetskih zapisa o Crnoj Gori'', poezija (2016) * ''Sa Lovćena smiješi se zora : izbor pjesama o crnogorskim predjelima, planinama i gradovima'', poezija (2016) * ''Daleka svjetlost'', poezija (2018) ==Vanjske veze== * [https://sveske.ba/bs/content/odabrana-poezija-dusan-durisic Odabrana poezija - DUŠAN ĐURIŠIĆ (Sarajevske Sveske br. 25/26)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706031735/https://sveske.ba/bs/content/odabrana-poezija-dusan-durisic |date=2022-07-06 }} ==Izvori== {{izvori}} {{Lifetime|1932|2022|Đurišić, Dušan}} [[Kategorija:Crnogorski pisci]] tj84iv65uo9kfta4z6chvhs8csi0b2f 0 4676818 42600608 42600463 2026-05-21T02:22:38Z Dwina744 178014 V. Ćorović 42600608 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se danas identificiraju kao [[Jugoslaveni]] ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali, uključujući osobe kojima je to (bila) [[nacionalnost]] ili primarni identitet i one kojima je to (bio) jedan od [[Etnički identitet|identiteta]]. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privгžen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privгžen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privгžen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=bebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=bebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=bebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=kosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala".”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=peric1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=osavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije], u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije], u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović], u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=colovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=osavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=ilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske. ”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:Nikolapr.jpg|Wikimedia Commons]]): „Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]): „Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države], u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: Vseučilišče jugoslavensko, u: Slovenska bčela, 1. tečaj 1. svezek (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Stevan Kragujevic, Marsal Josip Broz Tito.jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulovic (crop).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=matkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=corovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874], u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] kbspyvr72ce88nnitezv4a2pnh2s09s 42600611 42600608 2026-05-21T02:30:56Z Dwina744 178014 +slika 42600611 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se danas identificiraju kao [[Jugoslaveni]] ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali, uključujući osobe kojima je to (bila) [[nacionalnost]] ili primarni identitet i one kojima je to (bio) jedan od [[Etnički identitet|identiteta]]. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privгžen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privгžen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privгžen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=bebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=bebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=bebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=kosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala".”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=peric1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=osavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije], u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije], u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović], u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=colovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=osavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=ilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske. ”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:Nikolapr.jpg|Wikimedia Commons]]): „Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]): „Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države], u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: Vseučilišče jugoslavensko, u: Slovenska bčela, 1. tečaj 1. svezek (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Stevan Kragujevic, Marsal Josip Broz Tito.jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulovic (crop).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=matkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=corovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874], u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 2yblppx2gnbzzpjqymcq693f89vqnzv 42600612 42600611 2026-05-21T02:33:30Z Dwina744 178014 ispr./dop. 42600612 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se danas identificiraju kao [[Jugoslaveni]] ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali, uključujući osobe kojima je to (bila) [[nacionalnost]] ili primarni identitet i one kojima je to (bio) jedan od [[Etnički identitet|identiteta]]. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privгžen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privгžen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privгžen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=bebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=bebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=bebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=kosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala".”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=peric1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=osavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije], u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije], u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović], u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=osavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=ilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske. ”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:Nikolapr.jpg|Wikimedia Commons]]): „Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]): „Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države], u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: Vseučilišče jugoslavensko, u: Slovenska bčela, 1. tečaj 1. svezek (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Stevan Kragujevic, Marsal Josip Broz Tito.jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulovic (crop).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=matkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874], u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] fzzgcyy4nvqmmks7d5cnmdkjme6rrej 0 4684800 42600557 42559267 2026-05-20T18:05:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600557 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Puč narednika | dio = [[Hladni rat|Hladnog rata]] | slika = "De Historische Strijd" Herdenkingsmonument revolutie 25 februari 1980 - Nieuw-Amsterdam - 20418126 - RCE.jpg | opis_slike = Spomenik puču u [[Nieuw Amsterdam, Surinam|Nieuw Amsterdamu]] | datum = [[25. veljače]] [[1980.]] | mjesto = {{flag|Surinam}} | teritorija = | rezultat = Pobjeda pučista<br><div> * [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalni vojni savjet]] preuzima vlast u državi i uvodi vojnu diktaturu * Premijer [[Henck Arron]] je svrgnut, a predsjednik [[Johan Ferrier]] je pola godine kasnije prisiljen dati ostavku * [[Dési Bouterse]] postaje ''[[de facto]]'' apsolutni vladar Surinama </div> | strana1 = {{flag|Surinam}}<br><br>'''Podrška:'''<br>{{flag|Gvajana}}<br>{{nowrap|{{flag|Sjedinjene Države}}}}<br>{{flag|Venezuela|1954}} | strana2 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} [[Oružane snage Surinama]]}}<br><br>'''Podrška:'''<br>{{flag|Brazil|1968}}<br>{{flag|Kina}}<br>{{flag|Kuba}}<br>{{flag|Sovjetski Savez}} | strana3 = | komandant1 = {{flagicon|SUR}} [[Johan Ferrier]]<br>{{flagicon|SUR}} [[Henck Arron]] | komandant2 = {{flagicon|SUR}} [[Dési Bouterse]] | komandant3 = | snaga1 = | snaga2 = | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = | napomene = }} '''Državni udar u Surinamu [[1980.]]''' godine, poznatiji kao '''Puč narednika''' ([[nizozemski]]: ''De Sergeantencoup''), bio je vojni udar koji se dogodio [[25. veljače]] [[1980.]] godine pod vodstvom skupine od 16 narednika, znanih kao "Šesnaestorka" ([[nizozemski]]: ''Groep van zestien''), [[Oružane snage Surinama|Surinamskih oružanih snaga]] na čijem je čelu bio narednik [[Dési Bouterse]]. Pučisti su u nasilnom državnom udaru svrgnuli legalno izabranu vladu [[Premijer Surinama|premijera]] [[Henck Arron|Hencka Arrona]] te ''[[de facto]]'' preuzeli kontrolu nad državom.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/suriname/|title=The World Factbook|work=cia.gov|access-date=13 August 2015|archive-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107182748/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/suriname/|url-status=dead}}</ref> Na čelo države došao je [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalni vojni savjet]], a uz kraći prekid, vojska je vladala Surinamom sve do [[1991.]] godine. Period vojne diktature u Surinamu bio je obilježen cijelom serijom represivnih mjera koje su uključivale [[policijski sat]], ograničavanje temeljnih prava i sloboda, zabranu političkih stranaka (od [[1985.]] godine) te pogubljenja političkih oponenata.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1218515.stm|title=BBC News – Timeline: Suriname|work=bbc.co.uk|date=14 September 2012 |access-date=13 August 2015}}</ref> Surinam je [[1975.]] godine stekao nezavisnost od [[Nizozemska|Nizozemske]],<ref name="historiek">{{cite web|url=https://historiek.net/henck-arron-1936-2000/2975/|title=Henck Arron (1936–2000)|website=Historiek|date=December 2008 |access-date=22 June 2020|language=nl}}</ref> a stečena nezavisnost dovela je do cijelog niza problema u gospodarstvu, što je pak dovelo do nezadovoljstva surinamske populacije.<ref name="npo">{{cite news|url=https://npofocus.nl/artikel/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|title=Wat zijn de Decembermoorden|website=[[Nederlandse Publieke Omroep (organization)|NPO]] Focus|language=nl|access-date=22 June 2020|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226090548/https://npokennis.nl/longread/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|url-status=dead}}</ref> Skupina koja se u ovom periodu posebno istaknula bili su neaktivni vojni časnici koji su se pokušali organizirati u sindikat,<ref name="kroniek">{{cite web|url=http://rozenbergquarterly.com/the-kingdom-of-the-netherlands-in-the-caribbean-suriname-1954-2004-kroniek-van-een-illusie/|title=The Kingdom Of The Netherlands In The Caribbean. Suriname 1954 – 2004: Kroniek van een illusie|website=Rozenberg Quarterly|access-date=22 June 2020|language=nl}}</ref> žaleći se na niske plaće<ref name="kroniek"/> i korupciju.<ref name="historiek"/> Tadašnji premijer [[Henck Arron]] odbio je pregovarati s njima te je dao uhapsiti vođe te grupe, koji su [[26. veljače]] [[1980.]] godine trebali izaći pred sud,<ref name="sergeants">{{cite web|url=https://ufdc.ufl.edu/UF00095576/00033/7x|title=The Year of the Sergeants|access-date=22 June 2020|date=1980|author=Caribbean Review|website=University of Florida}}</ref> dok su za ožujak bili zakazani izbori.<ref name="kroniek"/> No, dan prije suđenja, [[25. veljače]] [[1980.]] godine, "Šesnaestorka" na čelu s Bouterseom počinje državni udar napadom na vojne kampove u [[Paramaribo|Paramaribu]], pri čemu su svi koji su im pružali otpor bil uhapšeni. Najveći otpor pružala je sudinamska policija u glavnoj zgradi, koja je spaljena do temelja u znak odmazde. Nakon što se policija predala, pučisti su preuzeli potpunu kontrolu<ref name="Janssen2011">{{cite book|author=Janssen, Roger |title=In Search of a Path: An Analysis of the Foreign Policy of Suriname from 1975 to 1991 |year= 2011|publisher=Brill|location=Leiden|language=en|isbn=978-90-04-25367-4|jstor=10.1163/j.ctt1w8h0wm|jstor-access=free|page=56}}</ref> te su svrgnuli premijera Arrona i optužili ga za korupciju.<ref>{{cite news| url = https://www.theguardian.com/news/2001/jan/24/guardianobituaries| title = Obituary Henck Arron| author = Gunson, Phil| date = January 24, 2001| access-date = February 24, 2020|newspaper = The Guardian}}</ref> [[Predsjednik Surinama|Predsjednik]] [[Johan Ferrier]] bio je prisiljen na ostavku u kolovozu [[1980.]] godine,<ref>{{Cite news |last=De Vries |first=Paul |date=15 August 1980 |title=President Afgezet |language=nl |page=1 |work=Limburgs Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010570689:mpeg21:p001 |via=Delpher}}</ref> čime je i posljednji element legalno izabrane vlasti u Surinamu uklonjen, a Nacionalni vojni savjet preuzeo je svu kontrolu. Institucija predsjednika i dalje je postojala, međutim svi su predsjednici do [[1988.]] godine bili Bouterseove marionete, a sam Bouterse imao je gotovo apsolutne ovlasti kao čelnik Savjeta.<ref>{{Citation |last=Kruijt |first=Dirk |title=Suriname: The National Army in Politics |date=2020-12-17 |url=https://oxfordre.com/politics/view/10.1093/acrefore/9780190228637.001.0001/acrefore-9780190228637-e-1855 |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Politics |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780190228637.013.1855 |isbn=978-0-19-022863-7 |access-date=2023-02-22}}</ref> Međutim, iako je vojska uvela strogu diktaturu, otpor je i dalje postojao, što je dovelo do dvije značajne tragedije. Dana [[8. prosinca]] [[1982.]] godine, skupina od 15 surinamskih intelektualaca uhapšena je tokom noći i odvedena u [[Fort Zeelandia (Paramaribo)|Fort Zeelandiju]], gdje se nalazio Bouterseov ured, gdje su ih Bouterseovi ljudi mučili i pogubili. Među petnaest žrtava bio je i nizozemski novinar [[Frank Wijngaarde]], a nemili događaj ostat će zabilježen pod nazivom [[Decembarska ubojstva]].<ref>{{cite book |title=Report on the Human Rights Situation in Suriname |date=5 October 1983 |publisher=[[Inter-American Commission on Human Rights]] |url=https://www.cidh.oas.org/countryrep/Suriname83eng/TOC.htm |access-date=22 February 2023 |chapter=The Right to Life and the Right to Personal Integrity}}</ref> Država će kasnije pokrenuti kazneni postupak protiv nekolicine osumnjičenih, među kojima je i Bouterse, koji je prvostupanjski osuđen na 20 godina zatvora. Druga tragedija dogodila se [[1986.]] godine, nedugo nakon što je Bouterseov bivši tjelohranitelj, [[Ronnie Brunswijk]], pokrenuo [[Surinamski unutrašnji rat|građanski rat]] u Surinamu. Kao čin odmazde, surinamska je vojska počinila [[Masakr u Moiwani|masakr]] u Brunswijkovom rodnom selu, [[Moiwana|Moiwani]], u kojem je ubijeno najmanje 39 osoba.<ref>{{Cite news |date=2006-07-16 |title=Suriname apologizes for 1986 massacre – Americas – International Herald Tribune |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/07/16/world/americas/16iht-suriname.2211086.html |access-date=2023-02-22 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-10-29 |title=Dutch Police arrest man on suspicion of war crimes Surinamese Interior War – News item – Public Prosecution Service |url=https://www.prosecutionservice.nl/latest/news/2021/10/29/dutch-police-arrest-man-on-suspicion-of-war-crimes-surinamese-interior-war |access-date=2023-02-22 |website=www.prosecutionservice.nl |language=en-GB}}</ref> Iako je vojska i dalje imala čvrstu kontrolu, vanjski i unutrašnji pritisci prisilili su Boutersea na kompromis te su, nakon usvajanja [[Ustav Surinama|Ustava]] [[1987.]] godine, održani izbori [[1988.]] godine i [[demokracija]] je ponovo uvedena u Surinam. Međutim, demokratski je period trajao vrlo kratko jer je Bouterse, nezadovoljan novoizabranom vlasti, već [[1990.]] godine proveo "[[Telefonski puč]]" i ponovo svrgnuo legalno izabranu vlast,<ref>{{Cite journal |last=Singh |first=Chaitram |date=2008-04-15 |title=Re-democratization in Guyana and Suriname: Critical Comparisons |url=http://www.erlacs.org/articles/abstract/10.18352/erlacs.9627/ |journal=European Review of Latin American and Caribbean Studies |language=en |issue=84 |pages=71–85 |doi=10.18352/erlacs.9627 |issn=1879-4750 |doi-access=free |access-date=2023-11-21 |archive-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217133214/https://www.erlacs.org/articles/abstract/10.18352/erlacs.9627/ }}</ref> s tim da je vojna diktatura ovog puta trajala znatno kraće, do [[1991.]] godine, kada je Surinam formalno vratio demokrtatski sustav. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://ufdc.ufl.edu/UF00095576/00033/7x The Year of the Sergeants] by Caribbean Review (1980) * {{cite book |last1=Wentzel |first1=Caroline |title=The 8-December Murders in Surinam and United States Reactions During the Early 1980s |date=9 June 2006 |type=MA thesis |publisher=University of Leiden |url=https://kitlv-docs.library.leiden.edu/open/328279382.pdf |access-date=22 February 2023 |archive-date=2023-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508011739/https://kitlv-docs.library.leiden.edu/open/328279382.pdf }} {{Hladni rat}} {{Authority control}} [[Kategorija:Historija Surinama]] [[Kategorija:Pučevi]] [[Kategorija:1980.]] [[Kategorija:Hladni rat]] dw9okhtk6nsbglez5zlmyfod7eyy742 10 4689530 42600505 42195965 2026-05-20T12:39:56Z Edgar Allan Poe 29250 42600505 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Najbolji strijelci Virslīge |title = Najbolji strijelci [[latvija|latvijske]] [[Virslīga|Virslīge]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes |titlestyle = background: gold; <!-- help prevent overflow outside of the Navbox --> |list1 = * 1991: [[Vjačeslavs Ževnerovičs|Ževnerovičs]] * 1992: [[Vjačeslavs Ževnerovičs|Ževnerovičs]] * 1993: [[Aleksandrs Jeļisejevs|Jeļisejevs]] * 1994: [[Vladimirs Babičevs|Babičevs]] * 1995: [[Vitālijs Astafjevs|Astafjevs]] * 1996: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 1997: [[David Čaladze|Čaladze]] * 1998: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] * 1999: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] * 2000: [[Vladimirs Koļesņičenko|Koļesņičenko]] * 2001: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 2002: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 2003: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] * 2004: [[Aleksandr Katasonov|Katasonov]] * 2005: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]]/[[Igors Sļesarčuks|Sļesarčuks]] * 2006: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 2007: [[Vīts Rimkus|Rimkus]] * 2008: [[Vīts Rimkus|Rimkus]] * 2009: [[Kristaps Grebis|Grebis]] * 2010: [[Nathan Júnior|Júnior]]/[[Deniss Rakels|Rakels]] * 2011: [[Nathan Júnior|Júnior]] * 2012: [[Mamuka Gongadze|Gongadze]] * 2013: [[Artūrs Karašausks|Karašausks]]/[[Andrejs Kovaļovs|Kovaļovs]] * 2014: [[Vladislavs Gutkovskis|Gutkovskis]] * 2015: [[Dāvis Ikaunieks|Ikaunieks]] * 2016: [[Ģirts Karlsons|Karlsons]] * 2017: [[Adeleke Akinyemi|Akinyemi]]/[[Artūrs Karašausks|Karašausks]]/[[Yevgeni Kozlov|Kozlov]] * 2018: [[Darko Lemajić|Lemajić]] * 2019: [[Darko Lemajić|Lemajić]] * 2020: [[Luiz Paulo Hilário Dodô|Dodô]] * 2021: [[Leonel Wamba|Wamba]] * 2022: [[Raimonds Krollis|Krollis]] * 2023: [[Marko Regža|Regža]] * 2024: [[Reginaldo Ramires|Ramires]] * 2025: [[Darko Lemajić|Lemajić]] }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Latvijski šabloni]] </noinclude> 29rvkszowa78b9njgfer2audbvk5ryd 42600506 42600505 2026-05-20T12:41:56Z Edgar Allan Poe 29250 42600506 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Najbolji strijelci Virslīge |title = Najbolji strijelci [[latvija|latvijske]] [[Virslīga|Virslīge]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes |titlestyle = background: gold; <!-- help prevent overflow outside of the Navbox --> |list1 = * 1991: [[Vjačeslavs Ževnerovičs|Ževnerovičs]] * 1992: [[Vjačeslavs Ževnerovičs|Ževnerovičs]] * 1993: [[Aleksandrs Jeļisejevs|Jeļisejevs]] * 1994: [[Vladimirs Babičevs|Babičevs]] * 1995: [[Vitālijs Astafjevs|Astafjevs]] * 1996: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 1997: [[David Čaladze|Čaladze]] * 1998: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] * 1999: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] * 2000: [[Vladimirs Koļesņičenko|Koļesņičenko]] * 2001: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 2002: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 2003: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] * 2004: [[Aleksandar Katasonov|Katasonov]] * 2005: [[Viktors Dobrecovs|Dobrecovs]] / [[Igors Sļesarčuks|Sļesarčuks]] * 2006: [[Mihails Miholaps|Miholaps]] * 2007: [[Vīts Rimkus|Rimkus]] * 2008: [[Vīts Rimkus|Rimkus]] * 2009: [[Kristaps Grebis|Grebis]] * 2010: [[Nathan Júnior|Júnior]] / [[Deniss Rakels|Rakels]] * 2011: [[Nathan Júnior|Júnior]] * 2012: [[Mamuka Gongadze|Gongadze]] * 2013: [[Artūrs Karašausks|Karašausks]] / [[Andrejs Kovaļovs|Kovaļovs]] * 2014: [[Vladislavs Gutkovskis|Gutkovskis]] * 2015: [[Dāvis Ikaunieks|Ikaunieks]] * 2016: [[Ģirts Karlsons|Karlsons]] * 2017: [[Jevgenij Kozlov|Kozlov]] * 2018: [[Darko Lemajić|Lemajić]] * 2019: [[Darko Lemajić|Lemajić]] * 2020: [[Luiz Paulo Hilário Dodô|Dodô]] * 2021: [[Leonel Wamba|Wamba]] * 2022: [[Raimonds Krollis|Krollis]] * 2023: [[Marko Regža|Regža]] * 2024: [[Reginaldo Ramires|Ramires]] * 2025: [[Darko Lemajić|Lemajić]] }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Latvijski šabloni]] </noinclude> ny6oxp6azz7fbsvzd8tl7hr2nbbs1bk 10 4690076 42600504 42469061 2026-05-20T12:38:45Z Edgar Allan Poe 29250 42600504 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Najbolji strijelci turske Süper Lige |title = Najbolji strijelci [[Turska|turske]] [[Süper Lig (Turska)|Süper Lige]] |state = {{{state|autocollapse}}} |titlestyle = background: gold; |belowstyle = background:#FFD700;color:#00008B; |listclass = hlist |list1 = * 1959: [[Metin Oktay|Oktay]] * 1960: [[Metin Oktay|Oktay]] * 1961: [[Metin Oktay|Oktay]] * 1962: [[Fikri Elma|Elma]] * 1963: [[Metin Oktay|Oktay]] * 1964: [[Güven Önüt|Önüt]] * 1965: [[Metin Oktay|Oktay]] * 1966: [[Ertan Adatepe|Adatepe]] * 1967: [[Ertan Adatepe|Adatepe]] * 1968: [[Fevzi Zemzem|Zemzem]] * 1969: [[Metin Oktay|Oktay]] * 1970: [[Fethi Heper|Heper]] * 1971: [[Ogün Altıparmak|Altıparmak]] * 1972: [[Fethi Heper|Heper]] * 1973: [[Osman Arpacıoğlu|Arpacıoğlu]] * 1974: [[Cemil Turan|Turan]] * 1975: [[Ömer Kaner|Kaner]] * 1976: [[Ali Osman Renklibay|Renklibay]] / [[Cemil Turan|Turan]] * 1977: [[Necmi Perekli|Perekli]] * 1978: [[Cemil Turan|Turan]] * 1979: [[Özer Umdu|Umdu]] * 1980: [[Bahtiyar Yorulmaz|Yorulmaz]] / [[Mustafa Denizli|Denizli]] * 1981: [[Bora Öztürk|Öztürk]] * 1982: [[Selçuk Yula|Yula]] * 1983: [[Selçuk Yula|Yula]] * 1984: [[Tarik Hodžić|Hodžić]] * 1985: [[Aykut Yiğit|Yiğit]] * 1986: [[Tanju Çolak|Çolak]] * 1987: [[Tanju Çolak|Çolak]] * 1988: [[Tanju Çolak|Çolak]] * 1989: [[Aykut Kocaman|Kocaman]] * 1990: [[Feyyaz Uçar|Uçar]] * 1991: [[Tanju Çolak|Çolak]] * 1992: [[Aykut Kocaman|Kocaman]] * 1993: [[Tanju Çolak|Çolak]] * 1994: [[Bülent Uygun|Uygun]] * 1995: [[Aykut Kocaman|Kocaman]] * 1996: [[Šota Arveladze|Arveladze]] * 1997: [[Hakan Şükür|Şükür]] * 1998: [[Hakan Şükür|Şükür]] * 1999: [[Hakan Şükür|Şükür]] * 2000: [[Serkan Aykut|Aykut]] * 2001: [[Okan Yılmaz|O. Yılmaz]] * 2002: [[Arif Erdem|Erdem]] / [[İlhan Mansız|Mansız]] * 2003: [[Okan Yılmaz|O. Yılmaz]] * 2004: [[Zafer Biryol|Biryol]] * 2005: [[Fatih Tekke|Tekke]] * 2006: [[Gökhan Ünal|Ünal]] * 2007: [[Alex (fudbaler, rođen 1977.)|Alex]] * 2008: [[Semih Şentürk|Şentürk]] * 2009: [[Milan Baroš|Baroš]] * 2010: [[Ariza Makukula|Makukula]] * 2011: [[Alex (fudbaler, rođen 1977.)|Alex]] * 2012: [[Burak Yılmaz|B. Yılmaz]] * 2013: [[Burak Yılmaz|B. Yılmaz]] * 2014: [[Aatif Chahechouhe|Chahechouhe]] * 2015: [[Fernandão (fudbaler, rođen 1987.)|Fernandão]] * 2016: [[Mario Gómez|Gómez]] * 2017: [[Vágner Love|Love]] * 2018: [[Bafétimbi Gomis|Gomis]] * 2019: [[Mbaye Diagne (fudbaler)|Diagne]] * 2020: [[Alexander Sørloth|Sørloth]] * 2021: [[Aaron Boupendza|Boupendza]] * 2022: [[Umut Bozok|Bozok]] * 2023: [[Enner Valencia|Valencia]] * 2024: [[Mauro Icardi|Icardi]] * 2025: [[Victor Osimhen|Osimhen]] * 2026: [[Paul Onuachu|Onuachu]] / [[Eldor Shomurodov|Shomurodov]] }} <noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Turski šabloni]] </noinclude> 57x1j1ve7xxdgipjmht6a10su5ebi77 10 4690365 42600500 42468431 2026-05-20T12:34:34Z Edgar Allan Poe 29250 42600500 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Najbolji strijelci mađarskog NB I |title = Najbolji strijelci [[Mađarska|mađarskog]] [[Nemzeti Bajnokság I|NB I]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes |titlestyle = background: gold; |list1 = * 1901: [[Miltiades Manno|Manno]] * 1902: [[Miltiades Manno|Manno]] * 1903: [[Jenő Károly|Károly]] * 1904: [[József Pokorny|Pokorny]] * 1905: [[Jenő Károly|Károly]] * 1907: [[Béla Kelemen|Kelemen]] * 1908: [[Gyula Vangel|Vangel]] * 1909: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1910: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1911: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1912: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1913: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1914: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1917: [[Imre Schlosser|Schlosser]] * 1918: [[Alfréd Schaffer|Schaffer]] * 1919: [[Alfréd Schaffer|Schaffer]] * 1920: [[György Orth|Orth]] * 1921: [[György Orth|Orth]] * 1922: [[György Orth|Orth]] * 1923: [[István Priboj|Priboj]] * 1924: [[József Jeszmás|Jeszmás]] * 1925: [[György Molnár|G. Molnár]] * 1926: [[József Takács|Takács]] * 1927: [[László Horváth (fudbaler, rođen 1901.)|Horváth]] * 1928: [[József Takács|Takács]] * 1929: [[József Takács|Takács]] * 1930: [[József Takács|Takács]] * 1931: [[Jenő Vincze|Vincze]] * 1932: [[József Takács|Takács]] * 1933: [[Pál Jávor (fudbaler)|Jávor]] * 1934: [[Géza Toldi|Toldi]] * 1935: [[László Cseh (fudbaler)|Cseh]] * 1936: [[György Sárosi|Sárosi]] * 1937: [[László Cseh (fudbaler)|Cseh]] * 1938: [[Gyula Zsengellér|Zsengellér]] * 1939: [[Gyula Zsengellér|Zsengellér]] * 1940: [[György Sárosi|Sárosi]] * 1941: [[György Sárosi|Sárosi]] * 1942: [[György Kalmár|Kalmár]] * 1943: [[Jenő Jenőfi|Jenőfi]] / [[Gyula Zsengellér|Zsengellér]] * 1944: [[Gyula Zsengellér|Zsengellér]] * 1945: [[Gyula Zsengellér|Zsengellér]] * 1946: [[Ferenc Deák (fudbaler)|Deák]] * 1947: [[Ferenc Deák (fudbaler)|Deák]] * 1948: [[Ferenc Puskás|Puskás]] * 1949: [[Ferenc Deák (fudbaler)|Deák]] * 1950 (1): [[Ferenc Puskás|Puskás]] * 1950 (2): [[Ferenc Puskás|Puskás]] * 1951: [[Sándor Kocsis|Kocsis]] * 1952: [[Sándor Kocsis|Kocsis]] * 1953: [[Ferenc Puskás|Puskás]] * 1954: [[Sándor Kocsis|Kocsis]] * 1955: [[Zoltán Czibor|Czibor]] / [[Ferenc Machos|Machos]] * 1957: [[Gyula Szilágyi (fudbaler)|Szilágyi]] * 1958: [[Zoltán Friedmanszky|Friedmanszky]] / [[János Molnár (fudbaler)|J. Molnár]] * 1959: [[Róbert Kisuczky|Kisuczky]] / [[Tivadar Monostori|Monostori]] / [[Lajos Tichy|Tichy]] * 1960: [[Flórián Albert|Albert]] * 1961: [[Flórián Albert|Albert]] / [[Lajos Tichy|Tichy]] * 1962: [[Lajos Tichy|Tichy]] * 1963 (1): [[Ferenc Bene|Bene]] * 1963 (2): [[Lajos Tichy|Tichy]] * 1964: [[Lajos Tichy|Tichy]] * 1965: [[Flórián Albert|Albert]] * 1966: [[János Farkas|Farkas]] * 1967: [[Antal Dunai|Dunai]] * 1968: [[Antal Dunai|Dunai]] * 1969: [[Ferenc Bene|Bene]] * 1970: [[Antal Dunai|Dunai]] * 1971: [[Mihály Kozma|Kozma]] * 1972: [[Ferenc Bene|Bene]] * 1973: [[Ferenc Bene|Bene]] * 1974: [[Mihály Kozma|Kozma]] * 1975: [[Ferenc Bene|Bene]] / [[Mihály Kozma|Kozma]] * 1976: [[László Fazekas|Fazekas]] * 1977: [[Béla Várady|Várady]] * 1978: [[László Fazekas|Fazekas]] * 1979: [[László Fekete (fudbaler)|Fekete]] * 1980: [[László Fazekas|Fazekas]] * 1981: [[Tibor Nyilasi|Nyilasi]] * 1982: [[Péter Hannich|Hannich]] * 1983: [[Lajos Dobány|Dobány]] * 1984: [[József Szabó (fudbaler, rođen 1956.)|Szabó]] * 1985: [[Lajos Détári|Détári]] / [[József Kiprich|Kiprich]] * 1986: [[Lajos Détári|Détári]] * 1987: [[Lajos Détári|Détári]] * 1988: [[Béla Melis|Melis]] * 1989: [[Tamás Petres|Petres]] * 1990: [[József Dzurják|Dzurják]] * 1991: [[József Gregor|Gregor]] * 1992: [[Pál Fischer|Fischer]] / [[Ferenc Orosz|Orosz]] * 1993: [[László Répási|Répási]] * 1994: [[Béla Illés|Illés]] * 1995: [[Sándor Preisinger|Preisinger]] * 1996: [[Igor Ničenko|Ničenko]] * 1997: [[Béla Illés|Illés]] * 1998: [[Krisztián Tiber|Tiber]] * 1999: [[Béla Illés|Illés]] * 2000: [[Attila Tököli|Tököli]] * 2001: [[Péter Kabát|Kabát]] * 2002: [[Attila Tököli|Tököli]] * 2003: [[Krisztián Kenesei|Kenesei]] * 2004: [[Mihály Tóth (fudbaler, rođen 1974.)|Tóth]] * 2005: [[Tomáš Medveď|Medveď]] * 2006: [[Péter Rajczi|Rajczi]] * 2007: [[Péter Bajzát|Bajzát]] * 2008: [[Róbert Waltner|Waltner]] * 2009: [[Péter Bajzát|Bajzát]] * 2010: [[Nemanja Nikolić (fudbaler, rođen 1987.)|Nikolics]] * 2011: [[André Alves|Alves]] * 2012: [[Adamo Coulibaly|Coulibaly]] * 2013: [[Adamo Coulibaly|Coulibaly]] * 2014: [[Nemanja Nikolić (fudbaler, rođen 1987.)|Nikolics]] / [[Attila Simon (fudbaler, rođen 1983.)|Simon]] * 2015: [[Nemanja Nikolić (fudbaler, rođen 1987.)|Nikolics]] * 2016: [[Dániel Böde|Böde]] * 2017: [[Márton Eppel|Eppel]] * 2018: [[Davide Lanzafame|Lanzafame]] * 2019: [[Filip Holender|Holender]] / [[Davide Lanzafame|Lanzafame]] * 2020: [[András Radó|Radó]] * 2021: [[János Hahn|Hahn]] * 2022: [[Martin Ádám|Ádám]] * 2023: [[Barnabás Varga|Varga]] * 2024: [[Barnabás Varga|Varga]] * 2025: [[Dániel Böde|Böde]] * 2026: [[Dániel Lukács|Lukács]] / [[Aljoša Matko|Matko]] }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Mađarski šabloni]] </noinclude> ktb8gvio79jxp30xmdyocjgtfunojn2 0 4701957 42600513 42495483 2026-05-20T13:37:40Z ~2026-30258-84 354809 korekcija zatipka. 42600513 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime =Mansarda | izvorno_ime =<small>Mansarde</small> | slika_panorama =Blv-haussmann-lafayette.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Mansarde u [[pariz|pariškom]] [[bulevar]]u Haussmann</center> }} '''Mansarda''' je [[ime]] za pod[[krov]]ni [[stan|stam]]beni prostor ispod mansardnog krova, koji se od uobičajenog razlikuje jer ima dva nagiba sa svake strane, s tim da je donji znatno strmiji od gornjeg, pa krov izgleda [[kocka]]stije, a ne [[trokut|trokutasto]].<ref name=brit/> == Historija == [[ime]] je dobila po [[Francuzi|francuskom]] [[arhitekt]]u iz [[17. vijek]]a [[François Mansart|Françoisu Mansartu]], koji je podigao puno [[građevina]] po [[Pariz]]u sa takvim tipom krova.<ref name=brit/> [[datoteka:Mansard (PSF).png|left|thumb|240px|<center>[[Crtež]] mansardnog [[krov]]a</center>]] Gradnjom mansardnih krovova, dobijao se uz malo uloženog stambeni prostor koji se dao dobro prodati. Zbog tog su mansarde bile vrlo popularne sredinom [[19. vijek]]a, naročito u [[Francuska|Francuskoj]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/technology/mansard-roof |title= ''Mansard roof'' |publisher =Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =09.10.2024}}</ref> U širem smislu se svaki stambeni prostor u potkrovlju (bez obzira na tip krova) zove mansarda.<ref name=lex>{{cite web |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/mansarda |title= ''Mansarda'' |publisher =Hrvatska enciklopedija LZMK |language =hrvatski |accessdate =09.10.2024}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mansards}} *[https://www.enciklopedija.hr/clanak/mansarda ''Mansarda''] {{hr icon}} *[https://www.britannica.com/technology/mansard-roof ''Mansard roof''] {{en icon}} [[Kategorija:Krovovi]] [[Kategorija:Arhitektonski elementi]] o8mmbml0twke7kpr2jec5jopeanpx5n 42600514 42600513 2026-05-20T13:38:43Z ~2026-30258-84 354809 korekcija pravopisa. 42600514 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime =Mansarda | izvorno_ime =<small>Mansarde</small> | slika_panorama =Blv-haussmann-lafayette.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Mansarde na [[pariz|pariškom]] [[bulevar]]u Haussmann</center> }} '''Mansarda''' je [[ime]] za pod[[krov]]ni [[stan|stam]]beni prostor ispod mansardnog krova, koji se od uobičajenog razlikuje jer ima dva nagiba sa svake strane, s tim da je donji znatno strmiji od gornjeg, pa krov izgleda [[kocka]]stije, a ne [[trokut|trokutasto]].<ref name=brit/> == Historija == [[ime]] je dobila po [[Francuzi|francuskom]] [[arhitekt]]u iz [[17. vijek]]a [[François Mansart|Françoisu Mansartu]], koji je podigao puno [[građevina]] po [[Pariz]]u sa takvim tipom krova.<ref name=brit/> [[datoteka:Mansard (PSF).png|left|thumb|240px|<center>[[Crtež]] mansardnog [[krov]]a</center>]] Gradnjom mansardnih krovova, dobijao se uz malo uloženog stambeni prostor koji se dao dobro prodati. Zbog tog su mansarde bile vrlo popularne sredinom [[19. vijek]]a, naročito u [[Francuska|Francuskoj]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/technology/mansard-roof |title= ''Mansard roof'' |publisher =Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =09.10.2024}}</ref> U širem smislu se svaki stambeni prostor u potkrovlju (bez obzira na tip krova) zove mansarda.<ref name=lex>{{cite web |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/mansarda |title= ''Mansarda'' |publisher =Hrvatska enciklopedija LZMK |language =hrvatski |accessdate =09.10.2024}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mansards}} *[https://www.enciklopedija.hr/clanak/mansarda ''Mansarda''] {{hr icon}} *[https://www.britannica.com/technology/mansard-roof ''Mansard roof''] {{en icon}} [[Kategorija:Krovovi]] [[Kategorija:Arhitektonski elementi]] rtljhjnv4ijh6ixm5e7zhedfdc6thaj 0 4717754 42600540 42529407 2026-05-20T15:59:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42600540 wikitext text/x-wiki '''Dostojanstvena smrt''', '''dostojanstveno umiranje''' ili '''smrt s dostojanstvom''' je širok i često sporan [[Etika|etički]] koncept koji se odnosi na proces završetka života uz izbjegavanje [[Patnja|patnje]] te očuvanje kontrole i [[Autonomija|autonomije]].<ref>{{cite journal |url=https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/39776 |title=El derecho en los finales de la vida y el concepto de muerte digna |journal=Apuntes de Bioética |year=2016 |last1=Maglio |first1=Ignacio |last2=Wierzba |first2=Sandra M. |last3=Belli |first3=Laura Florencia |last4=Somers |first4=María Eugenia |archive-date=2021-02-12 |access-date=2025-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212032324/https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/39776 |url-status=dead }}</ref> Općenito se smatra produžetkom pojma [[Ljudska prava|dostojanstvenog života]], pri čemu ljudi zadržavaju svoje [[dostojanstvo]] i [[Sloboda|slobodu]] do kraja svog postojanja.<ref name="que es">{{cite web|url=https://dmd.org.co/que-es-muerte-digna/|title=¿Qué es muerte digna?|website=Fundación Pro Derecho a Morir Dignamente|access-date=2021-12-25|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125093636/https://dmd.org.co/que-es-muerte-digna/|url-status=dead}}</ref> Iako dostojanstvena smrt može biti prirodna i bez ikakve [[Asistirana smrt|pomoći]],<ref name="que es"/> ovaj se pojam često povezuje s [[Pravo na smrt|pravom na smrt]]<ref>{{cite journal |url=https://dycsvictoria.uat.edu.mx/index.php/dycsv/article/view/46 |title=La muerte digna como un derecho humano emergente |journal=Revista DyCS Victoria |year=2020 |doi=10.29059/rdycsv.v2i1.46 |last1=Villanueva Mendoza |first1=Armando |volume=2 |pages=16–27 |doi-access=free |access-date=2025-10-09 |archive-date=2021-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212032327/https://dycsvictoria.uat.edu.mx/index.php/dycsv/article/view/46 }}</ref> te s zagovaranjem legalizacije praksi poput [[Eutanazija|eutanazije]], [[Asistirani suicid|pomoći pri samoubojstvu]], [[Palijativna sedacija|terminalne sedacije]] ili odbijanja medicinske skrbi.<ref>{{cite journal|url=https://www.elsevier.es/es-revista-revista-calidad-asistencial-256-articulo-etica-muerte-digna-propuesta-consenso-13128649|title=Ética y muerte digna: propuesta de consenso sobre un uso correcto de las palabras|journal=Revista de Calidad Asistencial|year=2008|doi=10.1016/S1134-282X(08)75035-8 |last1=Simón Lorda |first1=Pablo |last2=Barrio Cantalejo |first2=Inés María |last3=Alarcos Martínez |first3=Francisco J. |last4=Barbero Gutiérrez |first4=Javier |last5=Couceiro |first5=Azucena |last6=Hernando Robles |first6=Pablo |volume=23 |issue=6 |pages=271–285 |pmid=23040274 |url-access=subscription }}</ref> Prema mišljenju zagovornika, sama mogućnost ovakvih praksi osiguravala bi dostojanstvenu smrt, jer bi pojedincu omogućila slobodno odlučivanje do posljednjeg trenutka i izbjegavanje nepotrebne [[agonija|agonije]].<ref name="que es"/><ref>{{cite web|url=https://derechoamorir.org/|title=Derecho a Morir Dignamente}}</ref> == Povezano == * [[Smrt]] * [[Asistirana smrt]] * [[Eutanazija]] * [[Asistirani suicid]] * [[Palijativna sedacija]] * [[Pravo na smrt]] == Reference == {{reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Smrt]] [[Kategorija:Bioetika]] 3zk7mc9vhj717sy4tiro3vrkazsrl2f 2 4718126 42600510 42598625 2026-05-20T13:08:52Z Fertile Snowcent 268167 štokavski > hrvatskosrpski 42600510 wikitext text/x-wiki Pozdrav!.. Ne znam baš što napisati ovdje. ^^’ Dugo sam vremena bila na Wikipediji, no nisam uređivala. Onda sam si napravila nalog te sam konačno počela malo uređivati Wikipediju svog materinjeg jezika - hrvatskog. <s>No, nakon istraživanja i duge prepirke same sa sobom sam konačno došla do zaključka da hrvatski uistinu jest dio srpskohrvatskog velejezika. Stoga sam prešla na srpskohrvatsku Wikipediju, koju sad uređujem malo po malo kad naiđem na neku greškicu. Srpskohrvatski je jedan velejezik, stoga zašto ne uređivati njegovu Wikipediju? Zašto raditi odvojeno kad imamo mogućnost raditi zajedno na najvećem i najboljem izdanju ove knjiške na našem velejeziku?</s> Znači nemam pojma, stalno se dvoumim oko nazivlja... Uređujem i hrvatsku i hrvatskosrpsku kako na koju naiđem. <s>Ili bi trebala biti četiri zasebna izdanja ili bi trebala biti samo jedna hrvatskosrpska Wikipedija, ovo je pomalo suludo.</s> U redu, hm. Mislim... jezikoslovno je ispravnije narječja zvati jezicima. Ovo je ''štokavska'' Wikipedija, to je to. Sve su četiri državne osnove štokavske. Štokavski je jezik. Čakavski je drugi jezik, kajkavski treći, torlački četvrti itd. Iskreno, mogla bih reći kako je pojam „hrvatskog” ili „srpskog” jezika djelomično... nestvaran? To su pojmovi kojima se obilježavaju svi govori kojima govore ti narodi, ali to su zapravo različiti jezici, oni se razlikuju na više načina, ne samo rječnički, a ne priznavanjem njih kao zasebnih jezika upravo ti govori izumiru polako. Stoga bih mogla nastaviti uređivati ''ovu'' Wikipediju, jer ovo je ''slobodna knjiga znanja na štokavskom jeziku''. Usput, pojam „štokavski” je znatno bolji od pojma „hrvatskosrpski” ili suludo dugačak „bosanskocrnogorskohrvatskosrpski” koji se koristi danas. Volim jezično čistunstvo pa donekle često tražim novotvorenice, zastarjelice ili „domaće posuđenice” (posuđenice iz drugih slavenskih jezika) kako bih zamijenila tuđice. == oho == Znači to se tako radi... nova sam ovdje, imam puno za istražiti. 5l571qzhfqco0e4dalc9ujj2i1etz9n 0 4722216 42600517 42600447 2026-05-20T14:59:38Z Edgar Allan Poe 29250 /* CONCACAF Prvenstvo/Gold Cup */ 42600517 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalska reprezentacija | bg = FF0000 | border = | tekst = FFFFFF | ime = {{flagicon|PAN}} Panama | logo = Panamanian_Football_Federation_logo_2024.svg | logo_veličina = 220px | savez = [[Fudbalski savez Paname|FEPAFUT]] | konfederacija = [[CONCACAF]] | subkonfederacija = [[UNCAF]] | druga_pripadnost = | nadimci = {{nowrap|{{ubl|''Los Canaleros'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Kanalski ljudi)|''La Marea Roja'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Crvena plima)}}}} | stadion = {{nowrap|[[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez]]<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]])}}}} | FIFA_kod = PAN | FIFA = {{steady}} 33. mjesto ([[1. travnja]] [[2026.]]) | FIFA_max = 29. mjesto | FIFA_max_datum = [[2014.]], [[2025.]] | FIFA_max_godina = | FIFA_min = 150. mjesto | FIFA_min_datum = kolovoz [[1995.]] | FIFA_min_godina = | BSWW_ljestvica = | izbornik = {{flagicon|DAN}}{{flagicon|ŠPA}} [[Thomas Christiansen]] | kapetan = [[Aníbal Godoy]] | nastupi = [[Aníbal Godoy]] (159) | golovi = [[Luis Tejada]] (43) | pattern_la1 = _pan26h | pattern_b1 = _pan26h | pattern_ra1 = _pan26h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = ff0000 | socks1 = ff0000 | pattern_la2 = _pan26a | pattern_b2 = _pan26a | pattern_ra2 = _pan26a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pan26t | pattern_b3 = _pan26t | pattern_ra3 = _pan26t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000080 | body3 = 000080 | rightarm3 = 000080 | shorts3 = 000080 | socks3 = 000080 | utakmica = {{flagicon|PAN}} Panama 2:1 [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{flagicon|VEN|1930}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[12. veljače]] [[1938.]])<ref name="panama rsssf">{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |title=Panama&nbsp;– International Results |author=Barrie Courtney |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |access-date=23 July 2013 |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206144505/https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |url-status=live }}</ref>}} | posljednja_utakmica = | pobjeda = {{flagicon|Angvila}} [[Fudbalska reprezentacija Angvile|Angvila]] 0:13 Panama {{flagicon|PAN}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[5. lipnja]] [[2021.]])}} | poraz = {{flagicon|PAN}} Panama 0:11 [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{flagicon|CRC}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[16. veljače]] [[1938.]])}} | SP_nastupi = 2 | SP_prvi = 2018. | SP = Grupna faza ([[2018.]]) | kontinent = [[CONCACAF Prvenstvo]] / [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] | KP_nastupi = 13 | KP_prvi = [[1963.]] | KP = Drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]], [[2023.]]) | kontinent2 = [[CONCACAF Liga nacija]] | KP2_nastupi = 4 | KP2_prvi = [[2019.]]/[[2020.]] | KP2 = Drugo mjesto ([[2025.]]) | kontinent3 = [[Copa América]] | KP3_nastupi = 2 | KP3_prvi = [[2016.]] | KP3 = Četvrtfinale ([[2024.]]) | kontinent4 = [[CCCF Prvenstvo]] | KP4_nastupi = 7 | KP4_prvi = [[1941.]] | KP4 = '''Prvaci''' ([[1951.]]) | KK_nastupi = | KK_prvi = | KK = | OI_nastupi = | OI_prvi = | OI = | medalje = {{MedalCount |[[CONCACAF Gold Cup]]|0|3|1 |[[CONCACAF Liga nacija]]|0|1|0 |[[CCCF Prvenstvo]]|1|0|1 |[[Copa Centroamericana]]|1|2|3 |[[Centralnoameričke i karipske igre]]|0|0|3 |'''Ukupno'''|'''2'''|'''6'''|'''8''' }} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Gold Cup]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2005.|Sjedinjene Države 2005.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2013.|Sjedinjene Države 2013.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[CONCACAF Gold Cup 2015.|Kanada i Sjedinjene Države 2015.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2023.|Kanada i Sjedinjene Države 2023.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Liga nacija]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Liga nacija 2025.|Sjedinjene Države 2025.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CCCF Prvenstvo]]}} {{MedalBronze|[[CCCF Prvenstvo 1948.|Gvatemala 1948.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[CCCF Prvenstvo 1951.|Panama 1951.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Copa Centroamericana]]}} {{MedalBronze|[[UNCAF Kup nacija 1993.|Honduras 1993.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[UNCAF Kup nacija 2007.|Salvador 2007.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[UNCAF Kup nacija 2009.|Honduras 2009.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2011.|Panama 2011.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2014.|Sjedinjene Države 2014.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[Copa Centroamericana 2017.|Panama 2017.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Centralnoameričke i karipske igre]]}} {{MedalBronze|[[Fudbal na Centralnoameričkim i karipskim igrama 1946.|Kolumbija 1946.]]|Momčad}} }} '''Nogometna reprezentacija Paname''' ([[španjolski]]: ''Selección de fútbol de Panamá'') predstavlja [[Panama|Panamu]] na međunarodnim nogometnim natjecanjima, a nalazi se pod ingerencijom [[Fudbalski savez Paname|Panamskog nogometnog saveza]] ([[španjolski]]: ''Federación Panameña de Fútbol''). Savez je osnovan [[1937.]] godine, a od [[1938.]] godine član je [[FIFA]]-e, a uz to je i jedan od saveza osnivača [[CONCACAF]]-a od [[1961.]] godine. Regionalno je povezana s Centralnoameričkom zonom pri [[Centralnoamerička fudbalska unija|UNCAF-u]]. Od [[1938.]] do [[1961.]] godine bili su dio [[Fudbalska konfederacija Centralne Amerike i Kariba|CCCF-a]], prethodnice CONCACAF-a, a od [[1946.]] do [[1961.]] godine i [[Panamerička fudbalska konfederacija|CPF-a]], bivše konfederacije za cijelu Ameriku. Do [[2018.]] godine, Panama je uglavnom igrala samo na kontinentalnim prvenstvima, odnosno na [[CONCACAF prvenstvo|CONCACAF prvenstvu]] i na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]], gdje su nastupili ukupno 13 puta, a najbolji plasman im je drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]] i [[2023.]] godine).<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|title=CONCACAF Championship, Gold Cup 2005|website=[[RSSSF]]|access-date=18 June 2018|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003040918/https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|title=U.S. MNT Wins CONCACAF Gold Cup with 1-0 Victory against Panama|website=US Soccer|access-date=18 June 2018|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619041207/https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|url-status=live}}</ref> Prvi nastup na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskom prvenstvu]] izborili su [[2018.]] godine, a svoj su prvi gol u historiji turnira postigli protiv [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleske]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget|date=11 October 2017|work=The Independent|access-date=12 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|title=The wildest night in CONCACAF history? How the U.S. exit played out|date=11 October 2017|publisher=ESPN|access-date=12 October 2017|archive-date=12 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112180515/https://africa.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|url-status=live}}</ref> Sudjelovali su i na dvije [[Copa América|Copa Américe]] te na regionalnim turnirima, na kojima su imali solidan uspjeh. == Historija == === Rana historija (1920. – 1969.) === Dvadesete godine [[20. vijek|XX. vijeka]] uglavnom se smatraju periodom kada je počeo organizirani nogomet u Panami, a za što su zaslužne bile ospobe poput dr. Figea s [[Antili|Antila]] te, posebno, pukovnika Gabriela Barriosa, važnog mecene panamskog sporta u to vrijeme. Najraniji zapisi ukazuju na desetljeće transformacije panamskog nogometa, koji je u tom periodu još bio u povojima. Međutim, nedostatak veće podrške i nesigurni uvjeti tog doba spriječili međunarodni rast panamskog nogometa, čak do te mjere da nisu sudjelovali na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930.|prvom Svjetskom prvenstvu 1930.]] u [[Urugvaj]]u. Iako Panama još nije bila spremna postati aktivna članica [[FIFA]]-e, Nacionalna nogometna liga, kojom je tada predsjedavao [[Nessím Ramos]], primila je službeni poziv [[Fudbalski savez Urugvaja|Urugvajskog nogometnog saveza]] (AUF) da Panama sudjeluje na Svjetskom prvenstvu; nažalost, poziv su morali odbiti. Prva službena utakmica odigrana je [[1938.]] godine u glavnom gradu [[Panama|Paname]] u sklopu IV. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]], a domaćini su pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuelu]] (2:1).<ref>{{Cite web |url=http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |title=Federación Panameña de Fútbol celebra 70 años |access-date=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117135413/http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |archive-date=17 de noviembre de 2007 }}</ref> Dva dana kasnije Panama je izgubila od [[Fudbalska reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (2:4), da bi [[16. veljače]] [[1938.]] godine doživjela katastrofalan poraz od 0:11 protiv [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarike]];<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |title=HISTORIA DEL FÚTBOL EN PANAMÁ |accessdate=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021120210254/http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |archive-date=20 de noviembre de 2002 }}</ref> do danas je to rekordni poraz panamske reprezentacije. Turnir su završili remijem s [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksikom]] (2:2) i porazom protiv [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadora]] (1:2). Panama, koja se do tada nije istaknula na međunarodnoj razini, napravila je tijekom [[1940-e|1940-ih]] značajne korake prema međunarodnom priznanju. Tijekom V. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]] održanih u [[Barranquilla|Barranquilli]] u [[Kolumbija|Kolumbiji]] [[1946.]] godine, Panama je upisala dvije pobjede i poraz od domaćine prije odlučujuće utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. Trideset pet minuta nakon početka utakmice, [[Carlos Martínez (panamski fudbaler)|Carlos "Negro" Martínez]] postigao je prvi gol za Panamu, a zatim je u 42. minuti [[Santiago Anderson|Santiago "Piepá" Anderson]] postigao odlučujući gol; tom pobjedom od 2:0 prekinut je osmogodišnji niz Kostarike bez poraza protiv Paname. Panama je potom osvojila drugo mjesto na Igrama, odnosno svoje prvo međunarodno odličje. [[File:Panamá en el Panamericano 1952, Estadio, 1952-04-05 (464).jpg|thumb|left|Reprezenetacija Paname na [[Panameričko prvenstvo|Panameričkom prvenstvu]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u.]] Panama je tijekom [[1950-e|1950-ih]] osvojila i svoje prvo međunarodno natjecanje, kada su kao domaćini osvojili [[CCCF Prvenstvo 1951.]] godine,<ref>RSSSF.com: [http://www.rsssf.com/tablesc/cccf51.html «CCCF Championship 1951 (Panama City, Panama, Feb 25-Mar 4)» (engleski)]</ref> čime se ujedno i kvalificirala za prvo [[Panameričko prvenstvo]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u. Panama je sudjelovala i na [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|inauguracijskom]] [[CONCACAF Prvenstvo|CONCACAF Prvenstvu]] [[1963.]] godine u [[Salvador]]u. Remizirali su s [[Fudbalska reprezentacija Gvatemale|Gvatemalom]] (2:2) i domaćinom [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Nikaragve|Nikaragvu]] (5:0), međutim, poraz od [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:1) značio je da se nisu uspjeli kvalificirati za drugi krug natjecanja. Proći će ukupno 30 godina prije nego će Panama ponovo nastupiti na ovom natjecanju. === Regionalni rast i suspenzija (1970. – 2000.) === Tijekom [[1970-e|1970-ih]], Panama je osvojila brončanu medalju na [[Bolivarske igre|Bolivarskim igrama]] [[1970.]] u [[Maracaibo|Maracaibu]] te [[1973.]] u [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panami]]. Na potonjim Igrama, Panamci su ostvarili pobjede i protiv prestižnijih protivnika, pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Perua|Peru]] (1:0) i [[Fudbalska reprezentacija Bolivije|Boliviju]] (3:2) po prvi put u svojoj historiji. Iste godine, U-21 reprezentacija osvojila je prvo izdanje [[Centralnoameričke igre|Centralnoameričkih igara]] u [[Guatemala|Ciudad de Guatemali]], što je bio preludij za [[Centralnoameričke i karipske igre]] [[1974.]] godine.<ref>Rsssf.com [http://www.rsssf.com/tablesc/cag74.html Juegos Centroamericanos y del Caribe Santo Domingo 1974]</ref> Godine [[1975.]], panamska reprezentacija imala je turneju po Aziji, igrajući dva puta protiv [[Fudbalska reprezentacija Tajvana|Tajvana]]. Dana [[4. travnja]] [[1976.]] godine na [[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez|Stadionu revolucije]], Panama je odigrala svoju historijsku, prvu utakmicu u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]], pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 3:2, što se smatralo iznenađenjem; na utakmici je bilo tek 8,000 navijača. Uslijedio remi sa [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i baš kad se činilo da su kvalifikacije sljedeću fazu nadohvat ruke, niz pogrešnih koraka, pobuna igrača, suspenzija i improvizacija osujetili su njihove nade za kvalifikacije, a reprezentacija je završila kao posljednja u kvalifikacijskom ciklusu. Krajem 70-ih godina dolazi do jačanja klupskog nogometa zahvaljujući momčadi [[Nacionalna garda (Panama)|Nacionalne garde]], za koju si igrali neki od najboljih panamskih nogometaša iz tog perioda. Ovakav napredak nacionalnog nogometa omogućio je i uspon reprezentacije u kasnijim desetljećima, unatoč brojnim problemima. Osamdesete godine bile su iznimno turbulentne za Panamu. Nakon donošenja novog Zakona o sportu, panamski je savez upao u ozbiljan sukob s [[FIFA]]-om, koji je rezultirao neograničenom suspenzijom Paname i međunarodnom izolacijom. Ta je izolacija trajala četiri godine, sve do održavanja izbora uz intervenciju [[FIFA]]-e, [[CONCACAF]]-a i [[Panamski olimpijski odbor|Panamskog olimpijskog odbora]] (COP). Unatoč suspenziji, FIFA je dopustila Panami da nastavi kvalifikacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.]], mada je reprezentacija završila kao posljednja u svojoj skupini. Zatim je na brzinu organiziran dvomjesečni kvalifikacijski turnir, kod kuće i u gostima, za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986.]], a Panama je izgubila obje utakmice protiv [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:3, 0:1). [[File:Oberto Lynch antes de un partido con la seleccion de Panamá.jpg|thumb|Panamska reprezentacija tijekom [[1990-e|1990-ih]] godina.]] Početkom [[1990-e|1990-ih]] došlo je do reforme kontinentalnog prvenstva i osnivanja [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupa]], međutim Panama je morala čekati do drugog izdanja, [[1993.]] godine, da bi sudjelovala na turniru, nakon što se kvalificirala kao trećeplasirana na [[UNCAF Kup nacija|UNCAF Kupu nacija]] [[1993.]] godine. Međutim, reprezentacija je ispala u grupnoj fazi, a ni u kvalifikacijama za Svjetska prvenstva tijekom [[1990-e|1990-ih]] nisu imali značajnijih uspjeha. === Regionalni uspjesi i prvo Svjetsko prvenstvo (2001. – 2018.) === [[File:ENG-PAN (13).jpg|thumb|left|Panamska reprezentacija tijekom utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|FIFA Svjetskom prvenstvu 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]].]] Panama je početkom [[2000-e|2000-ih]] postepeno počela graditi ugled regionalne sile, a prijelomna je godina bila [[2005.]], kada su na svom povratku na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] nakon 12 godina osvojili drugo mjesto. Od [[2005.]], Panama je redoviti sudionik Gold Cupa, a do [[2018.]] godine osvojit će još jedno srebto te dvije bronce ([[2011.]] – [[2015.]]). Na danas ugašenoj [[Copa Centroamericana|Copi Centroamericani]] su od [[2001.]] do [[2017.]] godine samo dva puta bili izvan top četiri reprezentacije; godine [[2009.]] bili su prvaci, a imaju još i dva srebra i dvije brončane medalje. Godine [[2016.]] pozvani su kao gostujuća reprezentacija na [[Copa América|Copi Américi]], ali nisu prošli skupinu. Istovremeno dok su na regionalnoj i kontinentalnoj razini napredovali, uspjeh u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] izostajao je sve do [[2015.]], kada je počeo sjevernoamerički ciklus kvalifikacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]]. Panama se kvalifikacijama priključila u četvrtom krugu te je prošla dalje kao drugoplasirana u kvalifikacijskoj grupi B zajedno s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. U petom i posljednjem kvalifikacijskom krugu, Panama je u posljednjem kolu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 2:1 i tako, kao trećeplasirana reprezentacija iz petog kruga kvalifikacija, osigurala svoj prvi historijski nastup na Svjetskom prvenstvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826191828/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|url-status=dead|archive-date=26 August 2016|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Panama-Costa Rica|website=FIFA |language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref> Strijelac pobjedničkog gola, [[Román Torres]], postao je nacionalni heroj u Panami,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/43292551|title=Roman Torres: Panama's 'film star' footballer dreams of beating England at World Cup|date=24 March 2018|work=BBC Sport|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621141443/https://www.bbc.com/sport/football/43292551|url-status=live}}</ref> a tadašnji predsjednik [[Juan Carlos Varela]] proglasio je državni praznik kako bi Panamci proslavili historijski plasnam na najjače nogometno natjecanje.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|title=Panama gets holiday after World Cup win|date=11 October 2017|work=BBC News|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616183054/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|title=National holiday in Panama as World Cup place sealed {{!}} Goal.com|access-date=18 June 2018|language=en|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619035808/http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|url-status=live}}</ref> Na prvenstvu, Panama je igrala u grupi G s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]], [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgijom]] i [[Fudbalska reprezentacija Tunisa|Tunisom]].<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=England get Belgium, Tunisia and Panama in World Cup draw|work=The Independent|access-date=18 June 2018|language=en-GB}}</ref> Panama je izgubila sve tri utakmice u grupi te se nije kvalificirala za eliminacijsku fazu; od Belgije su izgubili 3:0 nakon poluvremena bez golova,<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141627/https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|url-status=dead|archive-date=12 June 2018|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Belgium - Panama |work=FIFA|language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Romelu Lukaku double helps Belgium to winning World Cup start against Panama|last1=Ducker|first1=James|date=18 June 2018|work=The Telegraph|access-date=18 June 2018|last2=Bagchi|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref> od Engleske 6:1<ref>{{Cite web | title = Panama fans wildly celebrate first ever World Cup goal vs England | last = Rathborn | first = Jack | work = The Mirror | date = 24 June 2018 | access-date = 24 June 2018 | url = https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | archive-date = 25 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180625023226/https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | url-status = live }}</ref> te od Tunisa 2:1. Kasni gol [[Felipe Baloy|Felipea Baloya]] protiv Engleske postao je, tako, prvi gol Paname na Svjetskim prvenstvima. === Kontinentalni ugled (2019. – ''danas'') === Plasman na Svjetsko prvenstvo cementirao je status Paname kao regionalne i kontinentalne sile. Iako se reprezentacija nije uspjela kvalificirati za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] godine, ponovo su osvojili srebro na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]] [[2023.]] godine, a imali su i solidnog uspjeha u novoformiranoj [[CONCACAF Liga nacija|Ligi nacija]], gdje su nakon dva četvrta mjesta ([[2023.]] i [[2024.]]) osvojili srebro [[2025.]] godine. Povećanjem broja reprezentacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.]], Panama je značajno povećala svoje šanse za novi plasman na svjetsku smotru, što se u konačnici i dogodilo. Na prvenstvu je ždrijebana u grupu L, ponovo s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] te s [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske|Hrvatskom]] i [[Fudbalska reprezentacija Gane|Ganom]]. == Aktualni kadar == === Stručni stožer === {| class="wikitable" ! Pozicija ! Ime |- |Izbornik |{{flagicon|ESP}} {{flagicon|DEN}} [[Thomas Christiansen]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|ESP}} [[Francisco Javier Sánchez Jara]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|PAN}} [[Jorge Dely Valdés]] |- |Trener golmana |{{flagicon|PAN}} [[Donaldo González]] |} === Igrači === Popis je ažuriran zaključno s prijateljskim utakmicama protiv [[Fudbalska reprezentacija Južnoafričke Republike|Južne Afrike]] odigranima [[27. ožujka|27.]] i [[31. ožujka]] [[2026.]] godine.<ref>{{cite instagram |user=fepafut |postid=DV_b2iwkSTA |title=¡LOS CONVOCADOS 📋! |date=17 March 2026| access-date=17 March 2026 |language=es}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=G|name=[[Luis Mejía]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|16|hr=da}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=12|pos=G|name=[[César Samudio]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|3|26|hr=da}}|caps=4|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=22|pos=G|name=[[Orlando Mosquera]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|12|25|hr=da}}|caps=46|goals=0|club=[[Al-Fejha (fudbalski klub)|Al-Fejha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=2|pos=O|name=[[César Blackman]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|4|2|hr=da}}|caps=37|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=O|name=[[José Córdoba]]|age={{birth date and age|df=yes|2001|6|3|hr=da}}|caps=30|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=O|name=[[Martín Krug]]|age={{birth date and age|df=yes|2006|7|9|hr=da}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Levante UD|Atlético Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=O|name=[[Roderick Miller (fudbaler)|Roderick Miller]]|age={{birth date and age|df=yes|1992|4|3|hr=da}}|caps=48|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=O|name=[[Jiovany Ramos]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|1|26|hr=da}}|caps=20|goals=1|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=15|pos=O|name=[[Eric Davis (panamski fudbaler)|Eric Davis]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|31|hr=da}}|caps=104|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=O|name=[[Andrés Andrade (fudbaler, rođen 1998.)|Andrés Andrade]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|10|16|hr=da}}|caps=47|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=19|pos=O|name=[[Jorge Gutiérrez (fudbaler)|Jorge Gutiérrez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|9|1|hr=da}}|caps=17|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=23|pos=O|name=[[Michael Amir Murillo|Amir Murillo]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|2|11|hr=da}}|caps=91|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=6|pos=V|name=[[Cristian Martínez (panamski fudbaler)|Cristian Martínez]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|2|6|hr=da}}|caps=63|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kirjat Šmona F.C.|Ironi Kirjat Šmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=V|name=[[José Luis Rodríguez (fudbaler, rođen 1998.)|José Luis Rodríguez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|6|19|hr=da}}|caps=67|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=V|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|11|28|hr=da}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=V|name=[[Yoel Bárcenas]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|10|23|hr=da}}|caps=101|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=V|name=[[Carlos Harvey]]|age={{birth date and age|df=yes|2000|2|3|hr=da}}|caps=25|goals=2|club=[[Minnesota United FC|Minnesota United]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=20|pos=V|name=[[Aníbal Godoy]] (c)|age={{birth date and age|df=yes|1990|2|10|hr=da}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC|San Diego]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=V|name=[[César Yanis]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|1|28|hr=da}}|caps=55|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=9|pos=N|name=[[Kadir Barría]]|age={{birth date and age|df=yes|2007|7|18|hr=da}}|caps=3|goals=1|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=N|name=[[Ismael Díaz (fudbaler, rođen 1998.)|Ismael Díaz]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|5|12|hr=da}}|caps=54|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=17|pos=N|name=[[José Fajardo (fudbaler)|José Fajardo]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|8|18|hr=da}}|caps=65|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica del Ecuador|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=N|name=[[Cecilio Waterman]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|4|13|hr=da}}|caps=52|goals=14|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs end}} == Uspjeh na međunarodnim natjecanjima == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- | {{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} |- | {{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934.]] |- | {{flagicon|France|1794}} [[1938 FIFA World Cup|1938.]] | colspan=9 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} | colspan=7 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} |- | {{flagicon|Brazil|1889a}} [[1950 FIFA World Cup|1950.]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954.]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958.]] |- | {{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962.]] |- | {{flagicon|ENG}} [[1966 FIFA World Cup|1966.]] |- | {{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970.]] |- | {{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974.]] |- | {{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978.]] | colspan=9 rowspan=10 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 6 | 1 | 1 | 4 | 7 | 21 |- | {{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982.]] | 8 | 0 | 1 | 7 | 3 | 24 |- | {{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986.]] | 2 | 0 | 0 | 2 | 0 | 4 |- | {{flagicon|Italy|1946}} [[1990 FIFA World Cup|1990.]] | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | 3 |- | {{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 5 |- | {{flagicon|France|1974}} [[1998 FIFA World Cup|1998.]] | 8 | 3 | 2 | 3 | 14 | 13 |- | {{flagicon|South Korea|1997}} {{flagicon|Japan}} [[2002 FIFA World Cup|2002.]] | 10 | 3 | 1 | 6 | 9 | 19 |- | {{flagicon|Germany}} [[2006 FIFA World Cup|2006.]] | 18 | 4 | 4 | 10 | 19 | 32 |- | {{flagicon|South Africa}} [[2010 FIFA World Cup|2010.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 3 |- | {{flagicon|Brazil}} [[2014 FIFA World Cup|2014.]] | 20 | 8 | 7 | 5 | 31 | 18 |- | {{flagicon|Russia}} [[2018 FIFA World Cup|2018.]] | '''Grupna faza''' | '''32.''' | 3 | 0 | 0 | 3 | 2 | 11 | 16 | 6 | 5 | 5 | 16 | 15 |- | {{flagicon|Qatar}} [[2022 FIFA World Cup|2022.]] | colspan=9 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 20 | 11 | 4 | 5 | 38 | 21 |- | {{nowrap|{{flagicon|Canada}} {{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[2026 FIFA World Cup|2026.]]}} | ''Grupna faza'' | TBD | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 7 | 3 | 0 | 19 | 5 |- | {{flagicon|Morocco}} {{flagicon|Portugal}} {{flagicon|Spain}} [[2030 FIFA World Cup|2030.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|TBD}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|TBD}} |- | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[2034 FIFA World Cup|2034.]] |- !Ukupno !0 naslova !1/21 !3 !0 !0 !3 !2 !11 !124 !45 !29 !50 !161 !183 |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|El Salvador}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]||Grupna faza||6.||4||1||2||1||8||4||—||—||—||—||—||— |- |{{flagicon|Guatemala}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 0 || 2 || 2 || 6 |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 2 || 3 |- ||{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Haiti|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]] |- ||{{flagicon|Mexico}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]||colspan=9 rowspan=4 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 1 || 1 || 4 || 7 || 21 |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]] || 8 || 0 || 1 || 7 || 3 || 24 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]] || 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || 4 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 1 || 3 |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]||Grupna faza||7.||3||0||1||2||3||8||3||0||1||2||1||5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 7 || 3 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]] || 4 || 1 || 1 || 2 || 2 || 8 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]] ||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 2 || 1 || 3 || 12 || 9 |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|USA}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]] || 5 || 1 || 1 || 3 || 4 || 5 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]||'''Finale'''||'''2.'''||'''6'''||'''2'''||'''3'''||'''1'''||'''7'''||'''6''' || 4 || 1 || 0 || 3 || 1 || 5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||6.||4||1||1||2||6||7||4||2||2||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]||7.||4||1||1||2||7||5||4||2||1||1||2||3 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''5'''||'''2'''||'''2'''||'''1'''||'''7'''||'''6'''||5||3||2||0||7||1 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]||'''Finale'''||style="background:silver;"|'''2.''' ||'''6'''||'''4'''||'''1'''||'''1'''||'''11'''||'''4'''||3||1||2||0||4||2 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''6'''||'''0'''||'''5'''||'''1'''||'''6'''||'''7'''||3||2||1||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||5.||4||2||1||1||6||3||5||3||1||1||4||2 |- |{{nowrap|{{flagicon|Costa Rica}} {{flagicon|Jamaica}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}||7.||4||2||0||2||6||4||10||3||4||3||9||10 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2021.|2021.]]||Grupna faza||9.||3||1||1||1||8||7||4||1||0||3||5||9 |-style="background:silver;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2023.|2023.]]||'''Finale'''||'''2.''' ||'''6'''||'''3'''||'''2'''||'''1'''||'''11'''||'''6'''||4||3||1||0||8||0 |- |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2025.|2025.]]||Četvrtfinale||5.||4||3||1||0||11||4||2||1||1||0||3||2 |- ! Ukupno || 0 naslova || 13/28 || 59 || 22 || 21 || 16 || 97 || 71 || 92 || 29 || 23 || 40 || 94 || 129 |} === [[CONCACAF Liga nacija]] === === [[Copa América]] === === [[Copa Centroamericana]] === === [[CCCF Prvenstvo]] === === [[Fudbal na Panameričkim igrama|Panameričke igre]] === === [[Olimpijske igre]] === == Statistike == === Igrači s najviše nastupa === === Najbolji strijelci === == Izbornici == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category|Panama national association football team}} * {{Official website}} {{es}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/PAN Panama FIFA profile] {{Reprezentacije CONCACAF-a}} {{Navboxes | title = Sastavi Paname | titlestyle = background:red; border: 1px solid silver; color:white | list1 = {{Sastav Panama 2018 SP}} }} [[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Panama]] [[Kategorija:Fudbal u Panami| ]] 9qbll698s106xmn4y6mkzaqs63f2yh1 42600527 42600517 2026-05-20T15:13:29Z Edgar Allan Poe 29250 /* CONCACAF Liga nacija */ 42600527 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalska reprezentacija | bg = FF0000 | border = | tekst = FFFFFF | ime = {{flagicon|PAN}} Panama | logo = Panamanian_Football_Federation_logo_2024.svg | logo_veličina = 220px | savez = [[Fudbalski savez Paname|FEPAFUT]] | konfederacija = [[CONCACAF]] | subkonfederacija = [[UNCAF]] | druga_pripadnost = | nadimci = {{nowrap|{{ubl|''Los Canaleros'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Kanalski ljudi)|''La Marea Roja'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Crvena plima)}}}} | stadion = {{nowrap|[[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez]]<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]])}}}} | FIFA_kod = PAN | FIFA = {{steady}} 33. mjesto ([[1. travnja]] [[2026.]]) | FIFA_max = 29. mjesto | FIFA_max_datum = [[2014.]], [[2025.]] | FIFA_max_godina = | FIFA_min = 150. mjesto | FIFA_min_datum = kolovoz [[1995.]] | FIFA_min_godina = | BSWW_ljestvica = | izbornik = {{flagicon|DAN}}{{flagicon|ŠPA}} [[Thomas Christiansen]] | kapetan = [[Aníbal Godoy]] | nastupi = [[Aníbal Godoy]] (159) | golovi = [[Luis Tejada]] (43) | pattern_la1 = _pan26h | pattern_b1 = _pan26h | pattern_ra1 = _pan26h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = ff0000 | socks1 = ff0000 | pattern_la2 = _pan26a | pattern_b2 = _pan26a | pattern_ra2 = _pan26a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pan26t | pattern_b3 = _pan26t | pattern_ra3 = _pan26t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000080 | body3 = 000080 | rightarm3 = 000080 | shorts3 = 000080 | socks3 = 000080 | utakmica = {{flagicon|PAN}} Panama 2:1 [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{flagicon|VEN|1930}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[12. veljače]] [[1938.]])<ref name="panama rsssf">{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |title=Panama&nbsp;– International Results |author=Barrie Courtney |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |access-date=23 July 2013 |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206144505/https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |url-status=live }}</ref>}} | posljednja_utakmica = | pobjeda = {{flagicon|Angvila}} [[Fudbalska reprezentacija Angvile|Angvila]] 0:13 Panama {{flagicon|PAN}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[5. lipnja]] [[2021.]])}} | poraz = {{flagicon|PAN}} Panama 0:11 [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{flagicon|CRC}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[16. veljače]] [[1938.]])}} | SP_nastupi = 2 | SP_prvi = 2018. | SP = Grupna faza ([[2018.]]) | kontinent = [[CONCACAF Prvenstvo]] / [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] | KP_nastupi = 13 | KP_prvi = [[1963.]] | KP = Drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]], [[2023.]]) | kontinent2 = [[CONCACAF Liga nacija]] | KP2_nastupi = 4 | KP2_prvi = [[2019.]]/[[2020.]] | KP2 = Drugo mjesto ([[2025.]]) | kontinent3 = [[Copa América]] | KP3_nastupi = 2 | KP3_prvi = [[2016.]] | KP3 = Četvrtfinale ([[2024.]]) | kontinent4 = [[CCCF Prvenstvo]] | KP4_nastupi = 7 | KP4_prvi = [[1941.]] | KP4 = '''Prvaci''' ([[1951.]]) | KK_nastupi = | KK_prvi = | KK = | OI_nastupi = | OI_prvi = | OI = | medalje = {{MedalCount |[[CONCACAF Gold Cup]]|0|3|1 |[[CONCACAF Liga nacija]]|0|1|0 |[[CCCF Prvenstvo]]|1|0|1 |[[Copa Centroamericana]]|1|2|3 |[[Centralnoameričke i karipske igre]]|0|0|3 |'''Ukupno'''|'''2'''|'''6'''|'''8''' }} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Gold Cup]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2005.|Sjedinjene Države 2005.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2013.|Sjedinjene Države 2013.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[CONCACAF Gold Cup 2015.|Kanada i Sjedinjene Države 2015.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2023.|Kanada i Sjedinjene Države 2023.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Liga nacija]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Liga nacija 2025.|Sjedinjene Države 2025.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CCCF Prvenstvo]]}} {{MedalBronze|[[CCCF Prvenstvo 1948.|Gvatemala 1948.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[CCCF Prvenstvo 1951.|Panama 1951.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Copa Centroamericana]]}} {{MedalBronze|[[UNCAF Kup nacija 1993.|Honduras 1993.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[UNCAF Kup nacija 2007.|Salvador 2007.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[UNCAF Kup nacija 2009.|Honduras 2009.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2011.|Panama 2011.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2014.|Sjedinjene Države 2014.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[Copa Centroamericana 2017.|Panama 2017.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Centralnoameričke i karipske igre]]}} {{MedalBronze|[[Fudbal na Centralnoameričkim i karipskim igrama 1946.|Kolumbija 1946.]]|Momčad}} }} '''Nogometna reprezentacija Paname''' ([[španjolski]]: ''Selección de fútbol de Panamá'') predstavlja [[Panama|Panamu]] na međunarodnim nogometnim natjecanjima, a nalazi se pod ingerencijom [[Fudbalski savez Paname|Panamskog nogometnog saveza]] ([[španjolski]]: ''Federación Panameña de Fútbol''). Savez je osnovan [[1937.]] godine, a od [[1938.]] godine član je [[FIFA]]-e, a uz to je i jedan od saveza osnivača [[CONCACAF]]-a od [[1961.]] godine. Regionalno je povezana s Centralnoameričkom zonom pri [[Centralnoamerička fudbalska unija|UNCAF-u]]. Od [[1938.]] do [[1961.]] godine bili su dio [[Fudbalska konfederacija Centralne Amerike i Kariba|CCCF-a]], prethodnice CONCACAF-a, a od [[1946.]] do [[1961.]] godine i [[Panamerička fudbalska konfederacija|CPF-a]], bivše konfederacije za cijelu Ameriku. Do [[2018.]] godine, Panama je uglavnom igrala samo na kontinentalnim prvenstvima, odnosno na [[CONCACAF prvenstvo|CONCACAF prvenstvu]] i na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]], gdje su nastupili ukupno 13 puta, a najbolji plasman im je drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]] i [[2023.]] godine).<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|title=CONCACAF Championship, Gold Cup 2005|website=[[RSSSF]]|access-date=18 June 2018|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003040918/https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|title=U.S. MNT Wins CONCACAF Gold Cup with 1-0 Victory against Panama|website=US Soccer|access-date=18 June 2018|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619041207/https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|url-status=live}}</ref> Prvi nastup na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskom prvenstvu]] izborili su [[2018.]] godine, a svoj su prvi gol u historiji turnira postigli protiv [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleske]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget|date=11 October 2017|work=The Independent|access-date=12 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|title=The wildest night in CONCACAF history? How the U.S. exit played out|date=11 October 2017|publisher=ESPN|access-date=12 October 2017|archive-date=12 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112180515/https://africa.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|url-status=live}}</ref> Sudjelovali su i na dvije [[Copa América|Copa Américe]] te na regionalnim turnirima, na kojima su imali solidan uspjeh. == Historija == === Rana historija (1920. – 1969.) === Dvadesete godine [[20. vijek|XX. vijeka]] uglavnom se smatraju periodom kada je počeo organizirani nogomet u Panami, a za što su zaslužne bile ospobe poput dr. Figea s [[Antili|Antila]] te, posebno, pukovnika Gabriela Barriosa, važnog mecene panamskog sporta u to vrijeme. Najraniji zapisi ukazuju na desetljeće transformacije panamskog nogometa, koji je u tom periodu još bio u povojima. Međutim, nedostatak veće podrške i nesigurni uvjeti tog doba spriječili međunarodni rast panamskog nogometa, čak do te mjere da nisu sudjelovali na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930.|prvom Svjetskom prvenstvu 1930.]] u [[Urugvaj]]u. Iako Panama još nije bila spremna postati aktivna članica [[FIFA]]-e, Nacionalna nogometna liga, kojom je tada predsjedavao [[Nessím Ramos]], primila je službeni poziv [[Fudbalski savez Urugvaja|Urugvajskog nogometnog saveza]] (AUF) da Panama sudjeluje na Svjetskom prvenstvu; nažalost, poziv su morali odbiti. Prva službena utakmica odigrana je [[1938.]] godine u glavnom gradu [[Panama|Paname]] u sklopu IV. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]], a domaćini su pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuelu]] (2:1).<ref>{{Cite web |url=http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |title=Federación Panameña de Fútbol celebra 70 años |access-date=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117135413/http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |archive-date=17 de noviembre de 2007 }}</ref> Dva dana kasnije Panama je izgubila od [[Fudbalska reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (2:4), da bi [[16. veljače]] [[1938.]] godine doživjela katastrofalan poraz od 0:11 protiv [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarike]];<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |title=HISTORIA DEL FÚTBOL EN PANAMÁ |accessdate=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021120210254/http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |archive-date=20 de noviembre de 2002 }}</ref> do danas je to rekordni poraz panamske reprezentacije. Turnir su završili remijem s [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksikom]] (2:2) i porazom protiv [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadora]] (1:2). Panama, koja se do tada nije istaknula na međunarodnoj razini, napravila je tijekom [[1940-e|1940-ih]] značajne korake prema međunarodnom priznanju. Tijekom V. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]] održanih u [[Barranquilla|Barranquilli]] u [[Kolumbija|Kolumbiji]] [[1946.]] godine, Panama je upisala dvije pobjede i poraz od domaćine prije odlučujuće utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. Trideset pet minuta nakon početka utakmice, [[Carlos Martínez (panamski fudbaler)|Carlos "Negro" Martínez]] postigao je prvi gol za Panamu, a zatim je u 42. minuti [[Santiago Anderson|Santiago "Piepá" Anderson]] postigao odlučujući gol; tom pobjedom od 2:0 prekinut je osmogodišnji niz Kostarike bez poraza protiv Paname. Panama je potom osvojila drugo mjesto na Igrama, odnosno svoje prvo međunarodno odličje. [[File:Panamá en el Panamericano 1952, Estadio, 1952-04-05 (464).jpg|thumb|left|Reprezenetacija Paname na [[Panameričko prvenstvo|Panameričkom prvenstvu]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u.]] Panama je tijekom [[1950-e|1950-ih]] osvojila i svoje prvo međunarodno natjecanje, kada su kao domaćini osvojili [[CCCF Prvenstvo 1951.]] godine,<ref>RSSSF.com: [http://www.rsssf.com/tablesc/cccf51.html «CCCF Championship 1951 (Panama City, Panama, Feb 25-Mar 4)» (engleski)]</ref> čime se ujedno i kvalificirala za prvo [[Panameričko prvenstvo]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u. Panama je sudjelovala i na [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|inauguracijskom]] [[CONCACAF Prvenstvo|CONCACAF Prvenstvu]] [[1963.]] godine u [[Salvador]]u. Remizirali su s [[Fudbalska reprezentacija Gvatemale|Gvatemalom]] (2:2) i domaćinom [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Nikaragve|Nikaragvu]] (5:0), međutim, poraz od [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:1) značio je da se nisu uspjeli kvalificirati za drugi krug natjecanja. Proći će ukupno 30 godina prije nego će Panama ponovo nastupiti na ovom natjecanju. === Regionalni rast i suspenzija (1970. – 2000.) === Tijekom [[1970-e|1970-ih]], Panama je osvojila brončanu medalju na [[Bolivarske igre|Bolivarskim igrama]] [[1970.]] u [[Maracaibo|Maracaibu]] te [[1973.]] u [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panami]]. Na potonjim Igrama, Panamci su ostvarili pobjede i protiv prestižnijih protivnika, pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Perua|Peru]] (1:0) i [[Fudbalska reprezentacija Bolivije|Boliviju]] (3:2) po prvi put u svojoj historiji. Iste godine, U-21 reprezentacija osvojila je prvo izdanje [[Centralnoameričke igre|Centralnoameričkih igara]] u [[Guatemala|Ciudad de Guatemali]], što je bio preludij za [[Centralnoameričke i karipske igre]] [[1974.]] godine.<ref>Rsssf.com [http://www.rsssf.com/tablesc/cag74.html Juegos Centroamericanos y del Caribe Santo Domingo 1974]</ref> Godine [[1975.]], panamska reprezentacija imala je turneju po Aziji, igrajući dva puta protiv [[Fudbalska reprezentacija Tajvana|Tajvana]]. Dana [[4. travnja]] [[1976.]] godine na [[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez|Stadionu revolucije]], Panama je odigrala svoju historijsku, prvu utakmicu u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]], pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 3:2, što se smatralo iznenađenjem; na utakmici je bilo tek 8,000 navijača. Uslijedio remi sa [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i baš kad se činilo da su kvalifikacije sljedeću fazu nadohvat ruke, niz pogrešnih koraka, pobuna igrača, suspenzija i improvizacija osujetili su njihove nade za kvalifikacije, a reprezentacija je završila kao posljednja u kvalifikacijskom ciklusu. Krajem 70-ih godina dolazi do jačanja klupskog nogometa zahvaljujući momčadi [[Nacionalna garda (Panama)|Nacionalne garde]], za koju si igrali neki od najboljih panamskih nogometaša iz tog perioda. Ovakav napredak nacionalnog nogometa omogućio je i uspon reprezentacije u kasnijim desetljećima, unatoč brojnim problemima. Osamdesete godine bile su iznimno turbulentne za Panamu. Nakon donošenja novog Zakona o sportu, panamski je savez upao u ozbiljan sukob s [[FIFA]]-om, koji je rezultirao neograničenom suspenzijom Paname i međunarodnom izolacijom. Ta je izolacija trajala četiri godine, sve do održavanja izbora uz intervenciju [[FIFA]]-e, [[CONCACAF]]-a i [[Panamski olimpijski odbor|Panamskog olimpijskog odbora]] (COP). Unatoč suspenziji, FIFA je dopustila Panami da nastavi kvalifikacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.]], mada je reprezentacija završila kao posljednja u svojoj skupini. Zatim je na brzinu organiziran dvomjesečni kvalifikacijski turnir, kod kuće i u gostima, za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986.]], a Panama je izgubila obje utakmice protiv [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:3, 0:1). [[File:Oberto Lynch antes de un partido con la seleccion de Panamá.jpg|thumb|Panamska reprezentacija tijekom [[1990-e|1990-ih]] godina.]] Početkom [[1990-e|1990-ih]] došlo je do reforme kontinentalnog prvenstva i osnivanja [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupa]], međutim Panama je morala čekati do drugog izdanja, [[1993.]] godine, da bi sudjelovala na turniru, nakon što se kvalificirala kao trećeplasirana na [[UNCAF Kup nacija|UNCAF Kupu nacija]] [[1993.]] godine. Međutim, reprezentacija je ispala u grupnoj fazi, a ni u kvalifikacijama za Svjetska prvenstva tijekom [[1990-e|1990-ih]] nisu imali značajnijih uspjeha. === Regionalni uspjesi i prvo Svjetsko prvenstvo (2001. – 2018.) === [[File:ENG-PAN (13).jpg|thumb|left|Panamska reprezentacija tijekom utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|FIFA Svjetskom prvenstvu 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]].]] Panama je početkom [[2000-e|2000-ih]] postepeno počela graditi ugled regionalne sile, a prijelomna je godina bila [[2005.]], kada su na svom povratku na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] nakon 12 godina osvojili drugo mjesto. Od [[2005.]], Panama je redoviti sudionik Gold Cupa, a do [[2018.]] godine osvojit će još jedno srebto te dvije bronce ([[2011.]] – [[2015.]]). Na danas ugašenoj [[Copa Centroamericana|Copi Centroamericani]] su od [[2001.]] do [[2017.]] godine samo dva puta bili izvan top četiri reprezentacije; godine [[2009.]] bili su prvaci, a imaju još i dva srebra i dvije brončane medalje. Godine [[2016.]] pozvani su kao gostujuća reprezentacija na [[Copa América|Copi Américi]], ali nisu prošli skupinu. Istovremeno dok su na regionalnoj i kontinentalnoj razini napredovali, uspjeh u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] izostajao je sve do [[2015.]], kada je počeo sjevernoamerički ciklus kvalifikacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]]. Panama se kvalifikacijama priključila u četvrtom krugu te je prošla dalje kao drugoplasirana u kvalifikacijskoj grupi B zajedno s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. U petom i posljednjem kvalifikacijskom krugu, Panama je u posljednjem kolu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 2:1 i tako, kao trećeplasirana reprezentacija iz petog kruga kvalifikacija, osigurala svoj prvi historijski nastup na Svjetskom prvenstvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826191828/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|url-status=dead|archive-date=26 August 2016|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Panama-Costa Rica|website=FIFA |language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref> Strijelac pobjedničkog gola, [[Román Torres]], postao je nacionalni heroj u Panami,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/43292551|title=Roman Torres: Panama's 'film star' footballer dreams of beating England at World Cup|date=24 March 2018|work=BBC Sport|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621141443/https://www.bbc.com/sport/football/43292551|url-status=live}}</ref> a tadašnji predsjednik [[Juan Carlos Varela]] proglasio je državni praznik kako bi Panamci proslavili historijski plasnam na najjače nogometno natjecanje.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|title=Panama gets holiday after World Cup win|date=11 October 2017|work=BBC News|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616183054/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|title=National holiday in Panama as World Cup place sealed {{!}} Goal.com|access-date=18 June 2018|language=en|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619035808/http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|url-status=live}}</ref> Na prvenstvu, Panama je igrala u grupi G s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]], [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgijom]] i [[Fudbalska reprezentacija Tunisa|Tunisom]].<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=England get Belgium, Tunisia and Panama in World Cup draw|work=The Independent|access-date=18 June 2018|language=en-GB}}</ref> Panama je izgubila sve tri utakmice u grupi te se nije kvalificirala za eliminacijsku fazu; od Belgije su izgubili 3:0 nakon poluvremena bez golova,<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141627/https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|url-status=dead|archive-date=12 June 2018|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Belgium - Panama |work=FIFA|language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Romelu Lukaku double helps Belgium to winning World Cup start against Panama|last1=Ducker|first1=James|date=18 June 2018|work=The Telegraph|access-date=18 June 2018|last2=Bagchi|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref> od Engleske 6:1<ref>{{Cite web | title = Panama fans wildly celebrate first ever World Cup goal vs England | last = Rathborn | first = Jack | work = The Mirror | date = 24 June 2018 | access-date = 24 June 2018 | url = https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | archive-date = 25 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180625023226/https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | url-status = live }}</ref> te od Tunisa 2:1. Kasni gol [[Felipe Baloy|Felipea Baloya]] protiv Engleske postao je, tako, prvi gol Paname na Svjetskim prvenstvima. === Kontinentalni ugled (2019. – ''danas'') === Plasman na Svjetsko prvenstvo cementirao je status Paname kao regionalne i kontinentalne sile. Iako se reprezentacija nije uspjela kvalificirati za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] godine, ponovo su osvojili srebro na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]] [[2023.]] godine, a imali su i solidnog uspjeha u novoformiranoj [[CONCACAF Liga nacija|Ligi nacija]], gdje su nakon dva četvrta mjesta ([[2023.]] i [[2024.]]) osvojili srebro [[2025.]] godine. Povećanjem broja reprezentacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.]], Panama je značajno povećala svoje šanse za novi plasman na svjetsku smotru, što se u konačnici i dogodilo. Na prvenstvu je ždrijebana u grupu L, ponovo s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] te s [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske|Hrvatskom]] i [[Fudbalska reprezentacija Gane|Ganom]]. == Aktualni kadar == === Stručni stožer === {| class="wikitable" ! Pozicija ! Ime |- |Izbornik |{{flagicon|ESP}} {{flagicon|DEN}} [[Thomas Christiansen]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|ESP}} [[Francisco Javier Sánchez Jara]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|PAN}} [[Jorge Dely Valdés]] |- |Trener golmana |{{flagicon|PAN}} [[Donaldo González]] |} === Igrači === Popis je ažuriran zaključno s prijateljskim utakmicama protiv [[Fudbalska reprezentacija Južnoafričke Republike|Južne Afrike]] odigranima [[27. ožujka|27.]] i [[31. ožujka]] [[2026.]] godine.<ref>{{cite instagram |user=fepafut |postid=DV_b2iwkSTA |title=¡LOS CONVOCADOS 📋! |date=17 March 2026| access-date=17 March 2026 |language=es}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=G|name=[[Luis Mejía]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|16|hr=da}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=12|pos=G|name=[[César Samudio]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|3|26|hr=da}}|caps=4|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=22|pos=G|name=[[Orlando Mosquera]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|12|25|hr=da}}|caps=46|goals=0|club=[[Al-Fejha (fudbalski klub)|Al-Fejha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=2|pos=O|name=[[César Blackman]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|4|2|hr=da}}|caps=37|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=O|name=[[José Córdoba]]|age={{birth date and age|df=yes|2001|6|3|hr=da}}|caps=30|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=O|name=[[Martín Krug]]|age={{birth date and age|df=yes|2006|7|9|hr=da}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Levante UD|Atlético Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=O|name=[[Roderick Miller (fudbaler)|Roderick Miller]]|age={{birth date and age|df=yes|1992|4|3|hr=da}}|caps=48|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=O|name=[[Jiovany Ramos]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|1|26|hr=da}}|caps=20|goals=1|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=15|pos=O|name=[[Eric Davis (panamski fudbaler)|Eric Davis]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|31|hr=da}}|caps=104|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=O|name=[[Andrés Andrade (fudbaler, rođen 1998.)|Andrés Andrade]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|10|16|hr=da}}|caps=47|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=19|pos=O|name=[[Jorge Gutiérrez (fudbaler)|Jorge Gutiérrez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|9|1|hr=da}}|caps=17|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=23|pos=O|name=[[Michael Amir Murillo|Amir Murillo]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|2|11|hr=da}}|caps=91|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=6|pos=V|name=[[Cristian Martínez (panamski fudbaler)|Cristian Martínez]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|2|6|hr=da}}|caps=63|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kirjat Šmona F.C.|Ironi Kirjat Šmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=V|name=[[José Luis Rodríguez (fudbaler, rođen 1998.)|José Luis Rodríguez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|6|19|hr=da}}|caps=67|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=V|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|11|28|hr=da}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=V|name=[[Yoel Bárcenas]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|10|23|hr=da}}|caps=101|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=V|name=[[Carlos Harvey]]|age={{birth date and age|df=yes|2000|2|3|hr=da}}|caps=25|goals=2|club=[[Minnesota United FC|Minnesota United]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=20|pos=V|name=[[Aníbal Godoy]] (c)|age={{birth date and age|df=yes|1990|2|10|hr=da}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC|San Diego]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=V|name=[[César Yanis]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|1|28|hr=da}}|caps=55|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=9|pos=N|name=[[Kadir Barría]]|age={{birth date and age|df=yes|2007|7|18|hr=da}}|caps=3|goals=1|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=N|name=[[Ismael Díaz (fudbaler, rođen 1998.)|Ismael Díaz]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|5|12|hr=da}}|caps=54|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=17|pos=N|name=[[José Fajardo (fudbaler)|José Fajardo]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|8|18|hr=da}}|caps=65|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica del Ecuador|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=N|name=[[Cecilio Waterman]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|4|13|hr=da}}|caps=52|goals=14|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs end}} == Uspjeh na međunarodnim natjecanjima == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- | {{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} |- | {{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934.]] |- | {{flagicon|France|1794}} [[1938 FIFA World Cup|1938.]] | colspan=9 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} | colspan=7 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} |- | {{flagicon|Brazil|1889a}} [[1950 FIFA World Cup|1950.]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954.]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958.]] |- | {{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962.]] |- | {{flagicon|ENG}} [[1966 FIFA World Cup|1966.]] |- | {{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970.]] |- | {{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974.]] |- | {{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978.]] | colspan=9 rowspan=10 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 6 | 1 | 1 | 4 | 7 | 21 |- | {{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982.]] | 8 | 0 | 1 | 7 | 3 | 24 |- | {{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986.]] | 2 | 0 | 0 | 2 | 0 | 4 |- | {{flagicon|Italy|1946}} [[1990 FIFA World Cup|1990.]] | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | 3 |- | {{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 5 |- | {{flagicon|France|1974}} [[1998 FIFA World Cup|1998.]] | 8 | 3 | 2 | 3 | 14 | 13 |- | {{flagicon|South Korea|1997}} {{flagicon|Japan}} [[2002 FIFA World Cup|2002.]] | 10 | 3 | 1 | 6 | 9 | 19 |- | {{flagicon|Germany}} [[2006 FIFA World Cup|2006.]] | 18 | 4 | 4 | 10 | 19 | 32 |- | {{flagicon|South Africa}} [[2010 FIFA World Cup|2010.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 3 |- | {{flagicon|Brazil}} [[2014 FIFA World Cup|2014.]] | 20 | 8 | 7 | 5 | 31 | 18 |- | {{flagicon|Russia}} [[2018 FIFA World Cup|2018.]] | '''Grupna faza''' | '''32.''' | 3 | 0 | 0 | 3 | 2 | 11 | 16 | 6 | 5 | 5 | 16 | 15 |- | {{flagicon|Qatar}} [[2022 FIFA World Cup|2022.]] | colspan=9 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 20 | 11 | 4 | 5 | 38 | 21 |- | {{nowrap|{{flagicon|Canada}} {{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[2026 FIFA World Cup|2026.]]}} | ''Grupna faza'' | TBD | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 7 | 3 | 0 | 19 | 5 |- | {{flagicon|Morocco}} {{flagicon|Portugal}} {{flagicon|Spain}} [[2030 FIFA World Cup|2030.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|TBD}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|TBD}} |- | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[2034 FIFA World Cup|2034.]] |- !Ukupno !0 naslova !1/21 !3 !0 !0 !3 !2 !11 !124 !45 !29 !50 !161 !183 |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|El Salvador}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]||Grupna faza||6.||4||1||2||1||8||4||—||—||—||—||—||— |- |{{flagicon|Guatemala}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 0 || 2 || 2 || 6 |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 2 || 3 |- ||{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Haiti|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]] |- ||{{flagicon|Mexico}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]||colspan=9 rowspan=4 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 1 || 1 || 4 || 7 || 21 |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]] || 8 || 0 || 1 || 7 || 3 || 24 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]] || 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || 4 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 1 || 3 |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]||Grupna faza||7.||3||0||1||2||3||8||3||0||1||2||1||5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 7 || 3 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]] || 4 || 1 || 1 || 2 || 2 || 8 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]] ||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 2 || 1 || 3 || 12 || 9 |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|USA}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]] || 5 || 1 || 1 || 3 || 4 || 5 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]||'''Finale'''||'''2.'''||'''6'''||'''2'''||'''3'''||'''1'''||'''7'''||'''6''' || 4 || 1 || 0 || 3 || 1 || 5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||6.||4||1||1||2||6||7||4||2||2||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]||7.||4||1||1||2||7||5||4||2||1||1||2||3 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''5'''||'''2'''||'''2'''||'''1'''||'''7'''||'''6'''||5||3||2||0||7||1 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]||'''Finale'''||style="background:silver;"|'''2.''' ||'''6'''||'''4'''||'''1'''||'''1'''||'''11'''||'''4'''||3||1||2||0||4||2 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''6'''||'''0'''||'''5'''||'''1'''||'''6'''||'''7'''||3||2||1||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||5.||4||2||1||1||6||3||5||3||1||1||4||2 |- |{{nowrap|{{flagicon|Costa Rica}} {{flagicon|Jamaica}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}||7.||4||2||0||2||6||4||10||3||4||3||9||10 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2021.|2021.]]||Grupna faza||9.||3||1||1||1||8||7||4||1||0||3||5||9 |-style="background:silver;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2023.|2023.]]||'''Finale'''||'''2.''' ||'''6'''||'''3'''||'''2'''||'''1'''||'''11'''||'''6'''||4||3||1||0||8||0 |- |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2025.|2025.]]||Četvrtfinale||5.||4||3||1||0||11||4||2||1||1||0||3||2 |- ! Ukupno || 0 naslova || 13/28 || 59 || 22 || 21 || 16 || 97 || 71 || 92 || 29 || 23 || 40 || 94 || 129 |} === [[CONCACAF Liga nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan=21|[[CONCACAF Liga nacija]] |- ! colspan=10|Ligaška faza / Četvrtfinale ! rowspan=8| ! colspan=9|Finale |- !Sezona !Divizija !Grupa ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} !{{Tooltip|P/I|Promocija ili ispadanje na kraju sezone}} !Godina !Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |[[CONCACAF Liga nacija 2019/20.|2019/20.]] |A |B |4 |1 |0 |3 |5 |9 |{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2021.|2021.]] |colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} |- style="background:#9acdff |bgcolor="#f8f9fa"|[[CONCACAF Liga nacija 2022/23.|2022/23.]] |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|B |bgcolor="#f8f9fa"|4 |bgcolor="#f8f9fa"|3 |bgcolor="#f8f9fa"|1 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|8 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2023.|2023.]] |4. |2 |0 |0 |2 |0 |3 |- style="background:#9acdff |bgcolor="#f8f9fa"|[[CONCACAF Liga nacija 2023/24.|2023/24.]] |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|6 |bgcolor="#f8f9fa"|5 |bgcolor="#f8f9fa"|1 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|15 |bgcolor="#f8f9fa"|3 |bgcolor="#f8f9fa"|{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2024.|2024.]] |4. |2 |0 |0 |2 |0 |4 |- |[[CONCACAF Liga nacija 2024/25.|2024/25.]] |A |— |2 |1 |1 |0 |3 |2 |{{same position}} |bgcolor=silver|{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2025.|2025.]] |bgcolor=silver|'''2.''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=silver|'''1''' |bgcolor=silver|'''0''' |bgcolor=silver|'''1''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=silver|'''2''' |- |''2026/27.'' |''A'' |colspan=8 {{N/A|TBD}} |{{flagicon image|Flag of none.svg}} ''2027.'' |colspan=8 {{N/A|TBD}} |- !Ukupno !— !— !16 !10 !3 !3 !31 !14 !— !Ukupno !0 naslova !6 !1 !0 !5 !2 !9 |} === [[Copa América]] === === [[Copa Centroamericana]] === === [[CCCF Prvenstvo]] === === [[Fudbal na Panameričkim igrama|Panameričke igre]] === === [[Olimpijske igre]] === == Statistike == === Igrači s najviše nastupa === === Najbolji strijelci === == Izbornici == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category|Panama national association football team}} * {{Official website}} {{es}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/PAN Panama FIFA profile] {{Reprezentacije CONCACAF-a}} {{Navboxes | title = Sastavi Paname | titlestyle = background:red; border: 1px solid silver; color:white | list1 = {{Sastav Panama 2018 SP}} }} [[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Panama]] [[Kategorija:Fudbal u Panami| ]] 07tt7pd97bmcfy865ghut7616q9pmha 42600532 42600527 2026-05-20T15:21:20Z Edgar Allan Poe 29250 /* Copa América */ 42600532 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalska reprezentacija | bg = FF0000 | border = | tekst = FFFFFF | ime = {{flagicon|PAN}} Panama | logo = Panamanian_Football_Federation_logo_2024.svg | logo_veličina = 220px | savez = [[Fudbalski savez Paname|FEPAFUT]] | konfederacija = [[CONCACAF]] | subkonfederacija = [[UNCAF]] | druga_pripadnost = | nadimci = {{nowrap|{{ubl|''Los Canaleros'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Kanalski ljudi)|''La Marea Roja'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Crvena plima)}}}} | stadion = {{nowrap|[[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez]]<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]])}}}} | FIFA_kod = PAN | FIFA = {{steady}} 33. mjesto ([[1. travnja]] [[2026.]]) | FIFA_max = 29. mjesto | FIFA_max_datum = [[2014.]], [[2025.]] | FIFA_max_godina = | FIFA_min = 150. mjesto | FIFA_min_datum = kolovoz [[1995.]] | FIFA_min_godina = | BSWW_ljestvica = | izbornik = {{flagicon|DAN}}{{flagicon|ŠPA}} [[Thomas Christiansen]] | kapetan = [[Aníbal Godoy]] | nastupi = [[Aníbal Godoy]] (159) | golovi = [[Luis Tejada]] (43) | pattern_la1 = _pan26h | pattern_b1 = _pan26h | pattern_ra1 = _pan26h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = ff0000 | socks1 = ff0000 | pattern_la2 = _pan26a | pattern_b2 = _pan26a | pattern_ra2 = _pan26a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pan26t | pattern_b3 = _pan26t | pattern_ra3 = _pan26t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000080 | body3 = 000080 | rightarm3 = 000080 | shorts3 = 000080 | socks3 = 000080 | utakmica = {{flagicon|PAN}} Panama 2:1 [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{flagicon|VEN|1930}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[12. veljače]] [[1938.]])<ref name="panama rsssf">{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |title=Panama&nbsp;– International Results |author=Barrie Courtney |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |access-date=23 July 2013 |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206144505/https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |url-status=live }}</ref>}} | posljednja_utakmica = | pobjeda = {{flagicon|Angvila}} [[Fudbalska reprezentacija Angvile|Angvila]] 0:13 Panama {{flagicon|PAN}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[5. lipnja]] [[2021.]])}} | poraz = {{flagicon|PAN}} Panama 0:11 [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{flagicon|CRC}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[16. veljače]] [[1938.]])}} | SP_nastupi = 2 | SP_prvi = 2018. | SP = Grupna faza ([[2018.]]) | kontinent = [[CONCACAF Prvenstvo]] / [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] | KP_nastupi = 13 | KP_prvi = [[1963.]] | KP = Drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]], [[2023.]]) | kontinent2 = [[CONCACAF Liga nacija]] | KP2_nastupi = 4 | KP2_prvi = [[2019.]]/[[2020.]] | KP2 = Drugo mjesto ([[2025.]]) | kontinent3 = [[Copa América]] | KP3_nastupi = 2 | KP3_prvi = [[2016.]] | KP3 = Četvrtfinale ([[2024.]]) | kontinent4 = [[CCCF Prvenstvo]] | KP4_nastupi = 7 | KP4_prvi = [[1941.]] | KP4 = '''Prvaci''' ([[1951.]]) | KK_nastupi = | KK_prvi = | KK = | OI_nastupi = | OI_prvi = | OI = | medalje = {{MedalCount |[[CONCACAF Gold Cup]]|0|3|1 |[[CONCACAF Liga nacija]]|0|1|0 |[[CCCF Prvenstvo]]|1|0|1 |[[Copa Centroamericana]]|1|2|3 |[[Centralnoameričke i karipske igre]]|0|0|3 |'''Ukupno'''|'''2'''|'''6'''|'''8''' }} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Gold Cup]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2005.|Sjedinjene Države 2005.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2013.|Sjedinjene Države 2013.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[CONCACAF Gold Cup 2015.|Kanada i Sjedinjene Države 2015.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2023.|Kanada i Sjedinjene Države 2023.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Liga nacija]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Liga nacija 2025.|Sjedinjene Države 2025.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CCCF Prvenstvo]]}} {{MedalBronze|[[CCCF Prvenstvo 1948.|Gvatemala 1948.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[CCCF Prvenstvo 1951.|Panama 1951.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Copa Centroamericana]]}} {{MedalBronze|[[UNCAF Kup nacija 1993.|Honduras 1993.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[UNCAF Kup nacija 2007.|Salvador 2007.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[UNCAF Kup nacija 2009.|Honduras 2009.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2011.|Panama 2011.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2014.|Sjedinjene Države 2014.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[Copa Centroamericana 2017.|Panama 2017.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Centralnoameričke i karipske igre]]}} {{MedalBronze|[[Fudbal na Centralnoameričkim i karipskim igrama 1946.|Kolumbija 1946.]]|Momčad}} }} '''Nogometna reprezentacija Paname''' ([[španjolski]]: ''Selección de fútbol de Panamá'') predstavlja [[Panama|Panamu]] na međunarodnim nogometnim natjecanjima, a nalazi se pod ingerencijom [[Fudbalski savez Paname|Panamskog nogometnog saveza]] ([[španjolski]]: ''Federación Panameña de Fútbol''). Savez je osnovan [[1937.]] godine, a od [[1938.]] godine član je [[FIFA]]-e, a uz to je i jedan od saveza osnivača [[CONCACAF]]-a od [[1961.]] godine. Regionalno je povezana s Centralnoameričkom zonom pri [[Centralnoamerička fudbalska unija|UNCAF-u]]. Od [[1938.]] do [[1961.]] godine bili su dio [[Fudbalska konfederacija Centralne Amerike i Kariba|CCCF-a]], prethodnice CONCACAF-a, a od [[1946.]] do [[1961.]] godine i [[Panamerička fudbalska konfederacija|CPF-a]], bivše konfederacije za cijelu Ameriku. Do [[2018.]] godine, Panama je uglavnom igrala samo na kontinentalnim prvenstvima, odnosno na [[CONCACAF prvenstvo|CONCACAF prvenstvu]] i na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]], gdje su nastupili ukupno 13 puta, a najbolji plasman im je drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]] i [[2023.]] godine).<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|title=CONCACAF Championship, Gold Cup 2005|website=[[RSSSF]]|access-date=18 June 2018|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003040918/https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|title=U.S. MNT Wins CONCACAF Gold Cup with 1-0 Victory against Panama|website=US Soccer|access-date=18 June 2018|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619041207/https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|url-status=live}}</ref> Prvi nastup na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskom prvenstvu]] izborili su [[2018.]] godine, a svoj su prvi gol u historiji turnira postigli protiv [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleske]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget|date=11 October 2017|work=The Independent|access-date=12 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|title=The wildest night in CONCACAF history? How the U.S. exit played out|date=11 October 2017|publisher=ESPN|access-date=12 October 2017|archive-date=12 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112180515/https://africa.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|url-status=live}}</ref> Sudjelovali su i na dvije [[Copa América|Copa Américe]] te na regionalnim turnirima, na kojima su imali solidan uspjeh. == Historija == === Rana historija (1920. – 1969.) === Dvadesete godine [[20. vijek|XX. vijeka]] uglavnom se smatraju periodom kada je počeo organizirani nogomet u Panami, a za što su zaslužne bile ospobe poput dr. Figea s [[Antili|Antila]] te, posebno, pukovnika Gabriela Barriosa, važnog mecene panamskog sporta u to vrijeme. Najraniji zapisi ukazuju na desetljeće transformacije panamskog nogometa, koji je u tom periodu još bio u povojima. Međutim, nedostatak veće podrške i nesigurni uvjeti tog doba spriječili međunarodni rast panamskog nogometa, čak do te mjere da nisu sudjelovali na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930.|prvom Svjetskom prvenstvu 1930.]] u [[Urugvaj]]u. Iako Panama još nije bila spremna postati aktivna članica [[FIFA]]-e, Nacionalna nogometna liga, kojom je tada predsjedavao [[Nessím Ramos]], primila je službeni poziv [[Fudbalski savez Urugvaja|Urugvajskog nogometnog saveza]] (AUF) da Panama sudjeluje na Svjetskom prvenstvu; nažalost, poziv su morali odbiti. Prva službena utakmica odigrana je [[1938.]] godine u glavnom gradu [[Panama|Paname]] u sklopu IV. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]], a domaćini su pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuelu]] (2:1).<ref>{{Cite web |url=http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |title=Federación Panameña de Fútbol celebra 70 años |access-date=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117135413/http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |archive-date=17 de noviembre de 2007 }}</ref> Dva dana kasnije Panama je izgubila od [[Fudbalska reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (2:4), da bi [[16. veljače]] [[1938.]] godine doživjela katastrofalan poraz od 0:11 protiv [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarike]];<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |title=HISTORIA DEL FÚTBOL EN PANAMÁ |accessdate=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021120210254/http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |archive-date=20 de noviembre de 2002 }}</ref> do danas je to rekordni poraz panamske reprezentacije. Turnir su završili remijem s [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksikom]] (2:2) i porazom protiv [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadora]] (1:2). Panama, koja se do tada nije istaknula na međunarodnoj razini, napravila je tijekom [[1940-e|1940-ih]] značajne korake prema međunarodnom priznanju. Tijekom V. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]] održanih u [[Barranquilla|Barranquilli]] u [[Kolumbija|Kolumbiji]] [[1946.]] godine, Panama je upisala dvije pobjede i poraz od domaćine prije odlučujuće utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. Trideset pet minuta nakon početka utakmice, [[Carlos Martínez (panamski fudbaler)|Carlos "Negro" Martínez]] postigao je prvi gol za Panamu, a zatim je u 42. minuti [[Santiago Anderson|Santiago "Piepá" Anderson]] postigao odlučujući gol; tom pobjedom od 2:0 prekinut je osmogodišnji niz Kostarike bez poraza protiv Paname. Panama je potom osvojila drugo mjesto na Igrama, odnosno svoje prvo međunarodno odličje. [[File:Panamá en el Panamericano 1952, Estadio, 1952-04-05 (464).jpg|thumb|left|Reprezenetacija Paname na [[Panameričko prvenstvo|Panameričkom prvenstvu]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u.]] Panama je tijekom [[1950-e|1950-ih]] osvojila i svoje prvo međunarodno natjecanje, kada su kao domaćini osvojili [[CCCF Prvenstvo 1951.]] godine,<ref>RSSSF.com: [http://www.rsssf.com/tablesc/cccf51.html «CCCF Championship 1951 (Panama City, Panama, Feb 25-Mar 4)» (engleski)]</ref> čime se ujedno i kvalificirala za prvo [[Panameričko prvenstvo]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u. Panama je sudjelovala i na [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|inauguracijskom]] [[CONCACAF Prvenstvo|CONCACAF Prvenstvu]] [[1963.]] godine u [[Salvador]]u. Remizirali su s [[Fudbalska reprezentacija Gvatemale|Gvatemalom]] (2:2) i domaćinom [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Nikaragve|Nikaragvu]] (5:0), međutim, poraz od [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:1) značio je da se nisu uspjeli kvalificirati za drugi krug natjecanja. Proći će ukupno 30 godina prije nego će Panama ponovo nastupiti na ovom natjecanju. === Regionalni rast i suspenzija (1970. – 2000.) === Tijekom [[1970-e|1970-ih]], Panama je osvojila brončanu medalju na [[Bolivarske igre|Bolivarskim igrama]] [[1970.]] u [[Maracaibo|Maracaibu]] te [[1973.]] u [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panami]]. Na potonjim Igrama, Panamci su ostvarili pobjede i protiv prestižnijih protivnika, pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Perua|Peru]] (1:0) i [[Fudbalska reprezentacija Bolivije|Boliviju]] (3:2) po prvi put u svojoj historiji. Iste godine, U-21 reprezentacija osvojila je prvo izdanje [[Centralnoameričke igre|Centralnoameričkih igara]] u [[Guatemala|Ciudad de Guatemali]], što je bio preludij za [[Centralnoameričke i karipske igre]] [[1974.]] godine.<ref>Rsssf.com [http://www.rsssf.com/tablesc/cag74.html Juegos Centroamericanos y del Caribe Santo Domingo 1974]</ref> Godine [[1975.]], panamska reprezentacija imala je turneju po Aziji, igrajući dva puta protiv [[Fudbalska reprezentacija Tajvana|Tajvana]]. Dana [[4. travnja]] [[1976.]] godine na [[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez|Stadionu revolucije]], Panama je odigrala svoju historijsku, prvu utakmicu u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]], pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 3:2, što se smatralo iznenađenjem; na utakmici je bilo tek 8,000 navijača. Uslijedio remi sa [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i baš kad se činilo da su kvalifikacije sljedeću fazu nadohvat ruke, niz pogrešnih koraka, pobuna igrača, suspenzija i improvizacija osujetili su njihove nade za kvalifikacije, a reprezentacija je završila kao posljednja u kvalifikacijskom ciklusu. Krajem 70-ih godina dolazi do jačanja klupskog nogometa zahvaljujući momčadi [[Nacionalna garda (Panama)|Nacionalne garde]], za koju si igrali neki od najboljih panamskih nogometaša iz tog perioda. Ovakav napredak nacionalnog nogometa omogućio je i uspon reprezentacije u kasnijim desetljećima, unatoč brojnim problemima. Osamdesete godine bile su iznimno turbulentne za Panamu. Nakon donošenja novog Zakona o sportu, panamski je savez upao u ozbiljan sukob s [[FIFA]]-om, koji je rezultirao neograničenom suspenzijom Paname i međunarodnom izolacijom. Ta je izolacija trajala četiri godine, sve do održavanja izbora uz intervenciju [[FIFA]]-e, [[CONCACAF]]-a i [[Panamski olimpijski odbor|Panamskog olimpijskog odbora]] (COP). Unatoč suspenziji, FIFA je dopustila Panami da nastavi kvalifikacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.]], mada je reprezentacija završila kao posljednja u svojoj skupini. Zatim je na brzinu organiziran dvomjesečni kvalifikacijski turnir, kod kuće i u gostima, za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986.]], a Panama je izgubila obje utakmice protiv [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:3, 0:1). [[File:Oberto Lynch antes de un partido con la seleccion de Panamá.jpg|thumb|Panamska reprezentacija tijekom [[1990-e|1990-ih]] godina.]] Početkom [[1990-e|1990-ih]] došlo je do reforme kontinentalnog prvenstva i osnivanja [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupa]], međutim Panama je morala čekati do drugog izdanja, [[1993.]] godine, da bi sudjelovala na turniru, nakon što se kvalificirala kao trećeplasirana na [[UNCAF Kup nacija|UNCAF Kupu nacija]] [[1993.]] godine. Međutim, reprezentacija je ispala u grupnoj fazi, a ni u kvalifikacijama za Svjetska prvenstva tijekom [[1990-e|1990-ih]] nisu imali značajnijih uspjeha. === Regionalni uspjesi i prvo Svjetsko prvenstvo (2001. – 2018.) === [[File:ENG-PAN (13).jpg|thumb|left|Panamska reprezentacija tijekom utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|FIFA Svjetskom prvenstvu 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]].]] Panama je početkom [[2000-e|2000-ih]] postepeno počela graditi ugled regionalne sile, a prijelomna je godina bila [[2005.]], kada su na svom povratku na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] nakon 12 godina osvojili drugo mjesto. Od [[2005.]], Panama je redoviti sudionik Gold Cupa, a do [[2018.]] godine osvojit će još jedno srebto te dvije bronce ([[2011.]] – [[2015.]]). Na danas ugašenoj [[Copa Centroamericana|Copi Centroamericani]] su od [[2001.]] do [[2017.]] godine samo dva puta bili izvan top četiri reprezentacije; godine [[2009.]] bili su prvaci, a imaju još i dva srebra i dvije brončane medalje. Godine [[2016.]] pozvani su kao gostujuća reprezentacija na [[Copa América|Copi Américi]], ali nisu prošli skupinu. Istovremeno dok su na regionalnoj i kontinentalnoj razini napredovali, uspjeh u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] izostajao je sve do [[2015.]], kada je počeo sjevernoamerički ciklus kvalifikacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]]. Panama se kvalifikacijama priključila u četvrtom krugu te je prošla dalje kao drugoplasirana u kvalifikacijskoj grupi B zajedno s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. U petom i posljednjem kvalifikacijskom krugu, Panama je u posljednjem kolu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 2:1 i tako, kao trećeplasirana reprezentacija iz petog kruga kvalifikacija, osigurala svoj prvi historijski nastup na Svjetskom prvenstvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826191828/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|url-status=dead|archive-date=26 August 2016|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Panama-Costa Rica|website=FIFA |language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref> Strijelac pobjedničkog gola, [[Román Torres]], postao je nacionalni heroj u Panami,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/43292551|title=Roman Torres: Panama's 'film star' footballer dreams of beating England at World Cup|date=24 March 2018|work=BBC Sport|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621141443/https://www.bbc.com/sport/football/43292551|url-status=live}}</ref> a tadašnji predsjednik [[Juan Carlos Varela]] proglasio je državni praznik kako bi Panamci proslavili historijski plasnam na najjače nogometno natjecanje.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|title=Panama gets holiday after World Cup win|date=11 October 2017|work=BBC News|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616183054/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|title=National holiday in Panama as World Cup place sealed {{!}} Goal.com|access-date=18 June 2018|language=en|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619035808/http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|url-status=live}}</ref> Na prvenstvu, Panama je igrala u grupi G s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]], [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgijom]] i [[Fudbalska reprezentacija Tunisa|Tunisom]].<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=England get Belgium, Tunisia and Panama in World Cup draw|work=The Independent|access-date=18 June 2018|language=en-GB}}</ref> Panama je izgubila sve tri utakmice u grupi te se nije kvalificirala za eliminacijsku fazu; od Belgije su izgubili 3:0 nakon poluvremena bez golova,<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141627/https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|url-status=dead|archive-date=12 June 2018|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Belgium - Panama |work=FIFA|language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Romelu Lukaku double helps Belgium to winning World Cup start against Panama|last1=Ducker|first1=James|date=18 June 2018|work=The Telegraph|access-date=18 June 2018|last2=Bagchi|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref> od Engleske 6:1<ref>{{Cite web | title = Panama fans wildly celebrate first ever World Cup goal vs England | last = Rathborn | first = Jack | work = The Mirror | date = 24 June 2018 | access-date = 24 June 2018 | url = https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | archive-date = 25 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180625023226/https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | url-status = live }}</ref> te od Tunisa 2:1. Kasni gol [[Felipe Baloy|Felipea Baloya]] protiv Engleske postao je, tako, prvi gol Paname na Svjetskim prvenstvima. === Kontinentalni ugled (2019. – ''danas'') === Plasman na Svjetsko prvenstvo cementirao je status Paname kao regionalne i kontinentalne sile. Iako se reprezentacija nije uspjela kvalificirati za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] godine, ponovo su osvojili srebro na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]] [[2023.]] godine, a imali su i solidnog uspjeha u novoformiranoj [[CONCACAF Liga nacija|Ligi nacija]], gdje su nakon dva četvrta mjesta ([[2023.]] i [[2024.]]) osvojili srebro [[2025.]] godine. Povećanjem broja reprezentacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.]], Panama je značajno povećala svoje šanse za novi plasman na svjetsku smotru, što se u konačnici i dogodilo. Na prvenstvu je ždrijebana u grupu L, ponovo s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] te s [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske|Hrvatskom]] i [[Fudbalska reprezentacija Gane|Ganom]]. == Aktualni kadar == === Stručni stožer === {| class="wikitable" ! Pozicija ! Ime |- |Izbornik |{{flagicon|ESP}} {{flagicon|DEN}} [[Thomas Christiansen]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|ESP}} [[Francisco Javier Sánchez Jara]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|PAN}} [[Jorge Dely Valdés]] |- |Trener golmana |{{flagicon|PAN}} [[Donaldo González]] |} === Igrači === Popis je ažuriran zaključno s prijateljskim utakmicama protiv [[Fudbalska reprezentacija Južnoafričke Republike|Južne Afrike]] odigranima [[27. ožujka|27.]] i [[31. ožujka]] [[2026.]] godine.<ref>{{cite instagram |user=fepafut |postid=DV_b2iwkSTA |title=¡LOS CONVOCADOS 📋! |date=17 March 2026| access-date=17 March 2026 |language=es}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=G|name=[[Luis Mejía]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|16|hr=da}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=12|pos=G|name=[[César Samudio]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|3|26|hr=da}}|caps=4|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=22|pos=G|name=[[Orlando Mosquera]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|12|25|hr=da}}|caps=46|goals=0|club=[[Al-Fejha (fudbalski klub)|Al-Fejha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=2|pos=O|name=[[César Blackman]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|4|2|hr=da}}|caps=37|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=O|name=[[José Córdoba]]|age={{birth date and age|df=yes|2001|6|3|hr=da}}|caps=30|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=O|name=[[Martín Krug]]|age={{birth date and age|df=yes|2006|7|9|hr=da}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Levante UD|Atlético Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=O|name=[[Roderick Miller (fudbaler)|Roderick Miller]]|age={{birth date and age|df=yes|1992|4|3|hr=da}}|caps=48|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=O|name=[[Jiovany Ramos]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|1|26|hr=da}}|caps=20|goals=1|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=15|pos=O|name=[[Eric Davis (panamski fudbaler)|Eric Davis]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|31|hr=da}}|caps=104|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=O|name=[[Andrés Andrade (fudbaler, rođen 1998.)|Andrés Andrade]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|10|16|hr=da}}|caps=47|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=19|pos=O|name=[[Jorge Gutiérrez (fudbaler)|Jorge Gutiérrez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|9|1|hr=da}}|caps=17|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=23|pos=O|name=[[Michael Amir Murillo|Amir Murillo]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|2|11|hr=da}}|caps=91|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=6|pos=V|name=[[Cristian Martínez (panamski fudbaler)|Cristian Martínez]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|2|6|hr=da}}|caps=63|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kirjat Šmona F.C.|Ironi Kirjat Šmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=V|name=[[José Luis Rodríguez (fudbaler, rođen 1998.)|José Luis Rodríguez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|6|19|hr=da}}|caps=67|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=V|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|11|28|hr=da}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=V|name=[[Yoel Bárcenas]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|10|23|hr=da}}|caps=101|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=V|name=[[Carlos Harvey]]|age={{birth date and age|df=yes|2000|2|3|hr=da}}|caps=25|goals=2|club=[[Minnesota United FC|Minnesota United]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=20|pos=V|name=[[Aníbal Godoy]] (c)|age={{birth date and age|df=yes|1990|2|10|hr=da}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC|San Diego]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=V|name=[[César Yanis]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|1|28|hr=da}}|caps=55|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=9|pos=N|name=[[Kadir Barría]]|age={{birth date and age|df=yes|2007|7|18|hr=da}}|caps=3|goals=1|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=N|name=[[Ismael Díaz (fudbaler, rođen 1998.)|Ismael Díaz]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|5|12|hr=da}}|caps=54|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=17|pos=N|name=[[José Fajardo (fudbaler)|José Fajardo]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|8|18|hr=da}}|caps=65|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica del Ecuador|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=N|name=[[Cecilio Waterman]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|4|13|hr=da}}|caps=52|goals=14|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs end}} == Uspjeh na međunarodnim natjecanjima == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- | {{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} |- | {{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934.]] |- | {{flagicon|France|1794}} [[1938 FIFA World Cup|1938.]] | colspan=9 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} | colspan=7 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} |- | {{flagicon|Brazil|1889a}} [[1950 FIFA World Cup|1950.]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954.]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958.]] |- | {{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962.]] |- | {{flagicon|ENG}} [[1966 FIFA World Cup|1966.]] |- | {{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970.]] |- | {{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974.]] |- | {{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978.]] | colspan=9 rowspan=10 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 6 | 1 | 1 | 4 | 7 | 21 |- | {{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982.]] | 8 | 0 | 1 | 7 | 3 | 24 |- | {{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986.]] | 2 | 0 | 0 | 2 | 0 | 4 |- | {{flagicon|Italy|1946}} [[1990 FIFA World Cup|1990.]] | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | 3 |- | {{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 5 |- | {{flagicon|France|1974}} [[1998 FIFA World Cup|1998.]] | 8 | 3 | 2 | 3 | 14 | 13 |- | {{flagicon|South Korea|1997}} {{flagicon|Japan}} [[2002 FIFA World Cup|2002.]] | 10 | 3 | 1 | 6 | 9 | 19 |- | {{flagicon|Germany}} [[2006 FIFA World Cup|2006.]] | 18 | 4 | 4 | 10 | 19 | 32 |- | {{flagicon|South Africa}} [[2010 FIFA World Cup|2010.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 3 |- | {{flagicon|Brazil}} [[2014 FIFA World Cup|2014.]] | 20 | 8 | 7 | 5 | 31 | 18 |- | {{flagicon|Russia}} [[2018 FIFA World Cup|2018.]] | '''Grupna faza''' | '''32.''' | 3 | 0 | 0 | 3 | 2 | 11 | 16 | 6 | 5 | 5 | 16 | 15 |- | {{flagicon|Qatar}} [[2022 FIFA World Cup|2022.]] | colspan=9 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 20 | 11 | 4 | 5 | 38 | 21 |- | {{nowrap|{{flagicon|Canada}} {{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[2026 FIFA World Cup|2026.]]}} | ''Grupna faza'' | TBD | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 7 | 3 | 0 | 19 | 5 |- | {{flagicon|Morocco}} {{flagicon|Portugal}} {{flagicon|Spain}} [[2030 FIFA World Cup|2030.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|TBD}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|TBD}} |- | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[2034 FIFA World Cup|2034.]] |- !Ukupno !0 naslova !1/21 !3 !0 !0 !3 !2 !11 !124 !45 !29 !50 !161 !183 |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|El Salvador}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]||Grupna faza||6.||4||1||2||1||8||4||—||—||—||—||—||— |- |{{flagicon|Guatemala}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 0 || 2 || 2 || 6 |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 2 || 3 |- ||{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Haiti|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]] |- ||{{flagicon|Mexico}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]||colspan=9 rowspan=4 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 1 || 1 || 4 || 7 || 21 |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]] || 8 || 0 || 1 || 7 || 3 || 24 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]] || 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || 4 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 1 || 3 |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]||Grupna faza||7.||3||0||1||2||3||8||3||0||1||2||1||5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 7 || 3 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]] || 4 || 1 || 1 || 2 || 2 || 8 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]] ||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 2 || 1 || 3 || 12 || 9 |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|USA}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]] || 5 || 1 || 1 || 3 || 4 || 5 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]||'''Finale'''||'''2.'''||'''6'''||'''2'''||'''3'''||'''1'''||'''7'''||'''6''' || 4 || 1 || 0 || 3 || 1 || 5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||6.||4||1||1||2||6||7||4||2||2||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]||7.||4||1||1||2||7||5||4||2||1||1||2||3 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''5'''||'''2'''||'''2'''||'''1'''||'''7'''||'''6'''||5||3||2||0||7||1 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]||'''Finale'''||style="background:silver;"|'''2.''' ||'''6'''||'''4'''||'''1'''||'''1'''||'''11'''||'''4'''||3||1||2||0||4||2 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''6'''||'''0'''||'''5'''||'''1'''||'''6'''||'''7'''||3||2||1||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||5.||4||2||1||1||6||3||5||3||1||1||4||2 |- |{{nowrap|{{flagicon|Costa Rica}} {{flagicon|Jamaica}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}||7.||4||2||0||2||6||4||10||3||4||3||9||10 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2021.|2021.]]||Grupna faza||9.||3||1||1||1||8||7||4||1||0||3||5||9 |-style="background:silver;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2023.|2023.]]||'''Finale'''||'''2.''' ||'''6'''||'''3'''||'''2'''||'''1'''||'''11'''||'''6'''||4||3||1||0||8||0 |- |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2025.|2025.]]||Četvrtfinale||5.||4||3||1||0||11||4||2||1||1||0||3||2 |- ! Ukupno || 0 naslova || 13/28 || 59 || 22 || 21 || 16 || 97 || 71 || 92 || 29 || 23 || 40 || 94 || 129 |} === [[CONCACAF Liga nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan=21|[[CONCACAF Liga nacija]] |- ! colspan=10|Ligaška faza / Četvrtfinale ! rowspan=8| ! colspan=9|Finale |- !Sezona !Divizija !Grupa ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} !{{Tooltip|P/I|Promocija ili ispadanje na kraju sezone}} !Godina !Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |[[CONCACAF Liga nacija 2019/20.|2019/20.]] |A |B |4 |1 |0 |3 |5 |9 |{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2021.|2021.]] |colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} |- style="background:#9acdff |bgcolor="#f8f9fa"|[[CONCACAF Liga nacija 2022/23.|2022/23.]] |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|B |bgcolor="#f8f9fa"|4 |bgcolor="#f8f9fa"|3 |bgcolor="#f8f9fa"|1 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|8 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2023.|2023.]] |4. |2 |0 |0 |2 |0 |3 |- style="background:#9acdff |bgcolor="#f8f9fa"|[[CONCACAF Liga nacija 2023/24.|2023/24.]] |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|6 |bgcolor="#f8f9fa"|5 |bgcolor="#f8f9fa"|1 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|15 |bgcolor="#f8f9fa"|3 |bgcolor="#f8f9fa"|{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2024.|2024.]] |4. |2 |0 |0 |2 |0 |4 |- |[[CONCACAF Liga nacija 2024/25.|2024/25.]] |A |— |2 |1 |1 |0 |3 |2 |{{same position}} |bgcolor=silver|{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2025.|2025.]] |bgcolor=silver|'''2.''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=silver|'''1''' |bgcolor=silver|'''0''' |bgcolor=silver|'''1''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=silver|'''2''' |- |''2026/27.'' |''A'' |colspan=8 {{N/A|TBD}} |{{flagicon image|Flag of none.svg}} ''2027.'' |colspan=8 {{N/A|TBD}} |- !Ukupno !— !— !16 !10 !3 !3 !31 !14 !— !Ukupno !0 naslova !6 !1 !0 !5 !2 !9 |} === [[Copa América]] === Panama nije članica [[CONMEBOL]]-a, sukladno čemu nije redovna sudionica [[Copa América|Cope Américe]]. Oba nastupa na ovom turniru ostvarena su temeljem pozivnice. {| class="wikitable" style="text-align:center;" !colspan=9|[[Copa América]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|United States}} [[Copa América Centenario|2016.]]||Grupna faza||12.||3||1||0||2||4||10 |- |{{flagicon|United States}} [[Copa América 2024.|2024.]]||Četvrtfinale||7.||4||2||0||2||6||10 |- !Ukupno||0 naslova||2/2||7||3||0||4||10||20 |} === [[Copa Centroamericana]] === === [[CCCF Prvenstvo]] === === [[Fudbal na Panameričkim igrama|Panameričke igre]] === === [[Olimpijske igre]] === == Statistike == === Igrači s najviše nastupa === === Najbolji strijelci === == Izbornici == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category|Panama national association football team}} * {{Official website}} {{es}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/PAN Panama FIFA profile] {{Reprezentacije CONCACAF-a}} {{Navboxes | title = Sastavi Paname | titlestyle = background:red; border: 1px solid silver; color:white | list1 = {{Sastav Panama 2018 SP}} }} [[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Panama]] [[Kategorija:Fudbal u Panami| ]] pbxj78egtbasa16cvlizm3el6rmtx10 42600538 42600532 2026-05-20T15:43:01Z Edgar Allan Poe 29250 /* CCCF Prvenstvo */ 42600538 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalska reprezentacija | bg = FF0000 | border = | tekst = FFFFFF | ime = {{flagicon|PAN}} Panama | logo = Panamanian_Football_Federation_logo_2024.svg | logo_veličina = 220px | savez = [[Fudbalski savez Paname|FEPAFUT]] | konfederacija = [[CONCACAF]] | subkonfederacija = [[UNCAF]] | druga_pripadnost = | nadimci = {{nowrap|{{ubl|''Los Canaleros'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Kanalski ljudi)|''La Marea Roja'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Crvena plima)}}}} | stadion = {{nowrap|[[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez]]<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]])}}}} | FIFA_kod = PAN | FIFA = {{steady}} 33. mjesto ([[1. travnja]] [[2026.]]) | FIFA_max = 29. mjesto | FIFA_max_datum = [[2014.]], [[2025.]] | FIFA_max_godina = | FIFA_min = 150. mjesto | FIFA_min_datum = kolovoz [[1995.]] | FIFA_min_godina = | BSWW_ljestvica = | izbornik = {{flagicon|DAN}}{{flagicon|ŠPA}} [[Thomas Christiansen]] | kapetan = [[Aníbal Godoy]] | nastupi = [[Aníbal Godoy]] (159) | golovi = [[Luis Tejada]] (43) | pattern_la1 = _pan26h | pattern_b1 = _pan26h | pattern_ra1 = _pan26h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = ff0000 | socks1 = ff0000 | pattern_la2 = _pan26a | pattern_b2 = _pan26a | pattern_ra2 = _pan26a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pan26t | pattern_b3 = _pan26t | pattern_ra3 = _pan26t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000080 | body3 = 000080 | rightarm3 = 000080 | shorts3 = 000080 | socks3 = 000080 | utakmica = {{flagicon|PAN}} Panama 2:1 [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{flagicon|VEN|1930}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[12. veljače]] [[1938.]])<ref name="panama rsssf">{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |title=Panama&nbsp;– International Results |author=Barrie Courtney |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |access-date=23 July 2013 |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206144505/https://www.rsssf.org/tablesp/panama-intres.html |url-status=live }}</ref>}} | posljednja_utakmica = | pobjeda = {{flagicon|Angvila}} [[Fudbalska reprezentacija Angvile|Angvila]] 0:13 Panama {{flagicon|PAN}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[5. lipnja]] [[2021.]])}} | poraz = {{flagicon|PAN}} Panama 0:11 [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{flagicon|CRC}}<br>{{small|([[Ciudad de Panamá]], [[16. veljače]] [[1938.]])}} | SP_nastupi = 2 | SP_prvi = 2018. | SP = Grupna faza ([[2018.]]) | kontinent = [[CONCACAF Prvenstvo]] / [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] | KP_nastupi = 13 | KP_prvi = [[1963.]] | KP = Drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]], [[2023.]]) | kontinent2 = [[CONCACAF Liga nacija]] | KP2_nastupi = 4 | KP2_prvi = [[2019.]]/[[2020.]] | KP2 = Drugo mjesto ([[2025.]]) | kontinent3 = [[Copa América]] | KP3_nastupi = 2 | KP3_prvi = [[2016.]] | KP3 = Četvrtfinale ([[2024.]]) | kontinent4 = [[CCCF Prvenstvo]] | KP4_nastupi = 7 | KP4_prvi = [[1941.]] | KP4 = '''Prvaci''' ([[1951.]]) | KK_nastupi = | KK_prvi = | KK = | OI_nastupi = | OI_prvi = | OI = | medalje = {{MedalCount |[[CONCACAF Gold Cup]]|0|3|1 |[[CONCACAF Liga nacija]]|0|1|0 |[[CCCF Prvenstvo]]|1|0|1 |[[Copa Centroamericana]]|1|2|3 |[[Centralnoameričke i karipske igre]]|0|0|3 |'''Ukupno'''|'''2'''|'''6'''|'''8''' }} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Gold Cup]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2005.|Sjedinjene Države 2005.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2013.|Sjedinjene Države 2013.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[CONCACAF Gold Cup 2015.|Kanada i Sjedinjene Države 2015.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Gold Cup 2023.|Kanada i Sjedinjene Države 2023.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CONCACAF Liga nacija]]}} {{MedalSilver|[[CONCACAF Liga nacija 2025.|Sjedinjene Države 2025.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[CCCF Prvenstvo]]}} {{MedalBronze|[[CCCF Prvenstvo 1948.|Gvatemala 1948.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[CCCF Prvenstvo 1951.|Panama 1951.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Copa Centroamericana]]}} {{MedalBronze|[[UNCAF Kup nacija 1993.|Honduras 1993.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[UNCAF Kup nacija 2007.|Salvador 2007.]]|Momčad}} {{MedalGold|[[UNCAF Kup nacija 2009.|Honduras 2009.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2011.|Panama 2011.]]|Momčad}} {{MedalBronze|[[Copa Centroamericana 2014.|Sjedinjene Države 2014.]]|Momčad}} {{MedalSilver|[[Copa Centroamericana 2017.|Panama 2017.]]|Momčad}} {{MedalCompetition|[[Centralnoameričke i karipske igre]]}} {{MedalBronze|[[Fudbal na Centralnoameričkim i karipskim igrama 1946.|Kolumbija 1946.]]|Momčad}} }} '''Nogometna reprezentacija Paname''' ([[španjolski]]: ''Selección de fútbol de Panamá'') predstavlja [[Panama|Panamu]] na međunarodnim nogometnim natjecanjima, a nalazi se pod ingerencijom [[Fudbalski savez Paname|Panamskog nogometnog saveza]] ([[španjolski]]: ''Federación Panameña de Fútbol''). Savez je osnovan [[1937.]] godine, a od [[1938.]] godine član je [[FIFA]]-e, a uz to je i jedan od saveza osnivača [[CONCACAF]]-a od [[1961.]] godine. Regionalno je povezana s Centralnoameričkom zonom pri [[Centralnoamerička fudbalska unija|UNCAF-u]]. Od [[1938.]] do [[1961.]] godine bili su dio [[Fudbalska konfederacija Centralne Amerike i Kariba|CCCF-a]], prethodnice CONCACAF-a, a od [[1946.]] do [[1961.]] godine i [[Panamerička fudbalska konfederacija|CPF-a]], bivše konfederacije za cijelu Ameriku. Do [[2018.]] godine, Panama je uglavnom igrala samo na kontinentalnim prvenstvima, odnosno na [[CONCACAF prvenstvo|CONCACAF prvenstvu]] i na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]], gdje su nastupili ukupno 13 puta, a najbolji plasman im je drugo mjesto ([[2005.]], [[2013.]] i [[2023.]] godine).<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|title=CONCACAF Championship, Gold Cup 2005|website=[[RSSSF]]|access-date=18 June 2018|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003040918/https://www.rsssf.org/tables/05gc.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|title=U.S. MNT Wins CONCACAF Gold Cup with 1-0 Victory against Panama|website=US Soccer|access-date=18 June 2018|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619041207/https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/11/24/130728-mnt-vs-pan-match-report|url-status=live}}</ref> Prvi nastup na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskom prvenstvu]] izborili su [[2018.]] godine, a svoj su prvi gol u historiji turnira postigli protiv [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleske]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-theyll-never-forget-a7994516.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget|date=11 October 2017|work=The Independent|access-date=12 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|title=The wildest night in CONCACAF history? How the U.S. exit played out|date=11 October 2017|publisher=ESPN|access-date=12 October 2017|archive-date=12 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112180515/https://africa.espn.com/football/blog/espn-fc-united/68/post/3226710/us-world-cup-exit-how-wild-concacaf-night-played-out-in-real-time|url-status=live}}</ref> Sudjelovali su i na dvije [[Copa América|Copa Américe]] te na regionalnim turnirima, na kojima su imali solidan uspjeh. == Historija == === Rana historija (1920. – 1969.) === Dvadesete godine [[20. vijek|XX. vijeka]] uglavnom se smatraju periodom kada je počeo organizirani nogomet u Panami, a za što su zaslužne bile ospobe poput dr. Figea s [[Antili|Antila]] te, posebno, pukovnika Gabriela Barriosa, važnog mecene panamskog sporta u to vrijeme. Najraniji zapisi ukazuju na desetljeće transformacije panamskog nogometa, koji je u tom periodu još bio u povojima. Međutim, nedostatak veće podrške i nesigurni uvjeti tog doba spriječili međunarodni rast panamskog nogometa, čak do te mjere da nisu sudjelovali na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930.|prvom Svjetskom prvenstvu 1930.]] u [[Urugvaj]]u. Iako Panama još nije bila spremna postati aktivna članica [[FIFA]]-e, Nacionalna nogometna liga, kojom je tada predsjedavao [[Nessím Ramos]], primila je službeni poziv [[Fudbalski savez Urugvaja|Urugvajskog nogometnog saveza]] (AUF) da Panama sudjeluje na Svjetskom prvenstvu; nažalost, poziv su morali odbiti. Prva službena utakmica odigrana je [[1938.]] godine u glavnom gradu [[Panama|Paname]] u sklopu IV. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]], a domaćini su pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Venezuele|Venezuelu]] (2:1).<ref>{{Cite web |url=http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |title=Federación Panameña de Fútbol celebra 70 años |access-date=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117135413/http://www.marearoja.com/noticiasdetail.asp?id=944 |archive-date=17 de noviembre de 2007 }}</ref> Dva dana kasnije Panama je izgubila od [[Fudbalska reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (2:4), da bi [[16. veljače]] [[1938.]] godine doživjela katastrofalan poraz od 0:11 protiv [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarike]];<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |title=HISTORIA DEL FÚTBOL EN PANAMÁ |accessdate=4 de abril de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021120210254/http://www.geocities.com/vaneadan/historia.html |archive-date=20 de noviembre de 2002 }}</ref> do danas je to rekordni poraz panamske reprezentacije. Turnir su završili remijem s [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksikom]] (2:2) i porazom protiv [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadora]] (1:2). Panama, koja se do tada nije istaknula na međunarodnoj razini, napravila je tijekom [[1940-e|1940-ih]] značajne korake prema međunarodnom priznanju. Tijekom V. [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkih i karipskih igara]] održanih u [[Barranquilla|Barranquilli]] u [[Kolumbija|Kolumbiji]] [[1946.]] godine, Panama je upisala dvije pobjede i poraz od domaćine prije odlučujuće utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. Trideset pet minuta nakon početka utakmice, [[Carlos Martínez (panamski fudbaler)|Carlos "Negro" Martínez]] postigao je prvi gol za Panamu, a zatim je u 42. minuti [[Santiago Anderson|Santiago "Piepá" Anderson]] postigao odlučujući gol; tom pobjedom od 2:0 prekinut je osmogodišnji niz Kostarike bez poraza protiv Paname. Panama je potom osvojila drugo mjesto na Igrama, odnosno svoje prvo međunarodno odličje. [[File:Panamá en el Panamericano 1952, Estadio, 1952-04-05 (464).jpg|thumb|left|Reprezenetacija Paname na [[Panameričko prvenstvo|Panameričkom prvenstvu]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u.]] Panama je tijekom [[1950-e|1950-ih]] osvojila i svoje prvo međunarodno natjecanje, kada su kao domaćini osvojili [[CCCF Prvenstvo 1951.]] godine,<ref>RSSSF.com: [http://www.rsssf.com/tablesc/cccf51.html «CCCF Championship 1951 (Panama City, Panama, Feb 25-Mar 4)» (engleski)]</ref> čime se ujedno i kvalificirala za prvo [[Panameričko prvenstvo]] [[1952.]] u [[Santiago de Chile|Santiagu]] u [[Čile]]u. Panama je sudjelovala i na [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|inauguracijskom]] [[CONCACAF Prvenstvo|CONCACAF Prvenstvu]] [[1963.]] godine u [[Salvador]]u. Remizirali su s [[Fudbalska reprezentacija Gvatemale|Gvatemalom]] (2:2) i domaćinom [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i pobijedili [[Fudbalska reprezentacija Nikaragve|Nikaragvu]] (5:0), međutim, poraz od [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:1) značio je da se nisu uspjeli kvalificirati za drugi krug natjecanja. Proći će ukupno 30 godina prije nego će Panama ponovo nastupiti na ovom natjecanju. === Regionalni rast i suspenzija (1970. – 2000.) === Tijekom [[1970-e|1970-ih]], Panama je osvojila brončanu medalju na [[Bolivarske igre|Bolivarskim igrama]] [[1970.]] u [[Maracaibo|Maracaibu]] te [[1973.]] u [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panami]]. Na potonjim Igrama, Panamci su ostvarili pobjede i protiv prestižnijih protivnika, pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Perua|Peru]] (1:0) i [[Fudbalska reprezentacija Bolivije|Boliviju]] (3:2) po prvi put u svojoj historiji. Iste godine, U-21 reprezentacija osvojila je prvo izdanje [[Centralnoameričke igre|Centralnoameričkih igara]] u [[Guatemala|Ciudad de Guatemali]], što je bio preludij za [[Centralnoameričke i karipske igre]] [[1974.]] godine.<ref>Rsssf.com [http://www.rsssf.com/tablesc/cag74.html Juegos Centroamericanos y del Caribe Santo Domingo 1974]</ref> Godine [[1975.]], panamska reprezentacija imala je turneju po Aziji, igrajući dva puta protiv [[Fudbalska reprezentacija Tajvana|Tajvana]]. Dana [[4. travnja]] [[1976.]] godine na [[Estadio Rommel Fernández Gutiérrez|Stadionu revolucije]], Panama je odigrala svoju historijsku, prvu utakmicu u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]], pobijedivši [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 3:2, što se smatralo iznenađenjem; na utakmici je bilo tek 8,000 navijača. Uslijedio remi sa [[Fudbalska reprezentacija Salvadora|Salvadorom]] (1:1) i baš kad se činilo da su kvalifikacije sljedeću fazu nadohvat ruke, niz pogrešnih koraka, pobuna igrača, suspenzija i improvizacija osujetili su njihove nade za kvalifikacije, a reprezentacija je završila kao posljednja u kvalifikacijskom ciklusu. Krajem 70-ih godina dolazi do jačanja klupskog nogometa zahvaljujući momčadi [[Nacionalna garda (Panama)|Nacionalne garde]], za koju si igrali neki od najboljih panamskih nogometaša iz tog perioda. Ovakav napredak nacionalnog nogometa omogućio je i uspon reprezentacije u kasnijim desetljećima, unatoč brojnim problemima. Osamdesete godine bile su iznimno turbulentne za Panamu. Nakon donošenja novog Zakona o sportu, panamski je savez upao u ozbiljan sukob s [[FIFA]]-om, koji je rezultirao neograničenom suspenzijom Paname i međunarodnom izolacijom. Ta je izolacija trajala četiri godine, sve do održavanja izbora uz intervenciju [[FIFA]]-e, [[CONCACAF]]-a i [[Panamski olimpijski odbor|Panamskog olimpijskog odbora]] (COP). Unatoč suspenziji, FIFA je dopustila Panami da nastavi kvalifikacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.]], mada je reprezentacija završila kao posljednja u svojoj skupini. Zatim je na brzinu organiziran dvomjesečni kvalifikacijski turnir, kod kuće i u gostima, za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986.]], a Panama je izgubila obje utakmice protiv [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa|Hondurasa]] (0:3, 0:1). [[File:Oberto Lynch antes de un partido con la seleccion de Panamá.jpg|thumb|Panamska reprezentacija tijekom [[1990-e|1990-ih]] godina.]] Početkom [[1990-e|1990-ih]] došlo je do reforme kontinentalnog prvenstva i osnivanja [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupa]], međutim Panama je morala čekati do drugog izdanja, [[1993.]] godine, da bi sudjelovala na turniru, nakon što se kvalificirala kao trećeplasirana na [[UNCAF Kup nacija|UNCAF Kupu nacija]] [[1993.]] godine. Međutim, reprezentacija je ispala u grupnoj fazi, a ni u kvalifikacijama za Svjetska prvenstva tijekom [[1990-e|1990-ih]] nisu imali značajnijih uspjeha. === Regionalni uspjesi i prvo Svjetsko prvenstvo (2001. – 2018.) === [[File:ENG-PAN (13).jpg|thumb|left|Panamska reprezentacija tijekom utakmice s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|FIFA Svjetskom prvenstvu 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]].]] Panama je početkom [[2000-e|2000-ih]] postepeno počela graditi ugled regionalne sile, a prijelomna je godina bila [[2005.]], kada su na svom povratku na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] nakon 12 godina osvojili drugo mjesto. Od [[2005.]], Panama je redoviti sudionik Gold Cupa, a do [[2018.]] godine osvojit će još jedno srebto te dvije bronce ([[2011.]] – [[2015.]]). Na danas ugašenoj [[Copa Centroamericana|Copi Centroamericani]] su od [[2001.]] do [[2017.]] godine samo dva puta bili izvan top četiri reprezentacije; godine [[2009.]] bili su prvaci, a imaju još i dva srebra i dvije brončane medalje. Godine [[2016.]] pozvani su kao gostujuća reprezentacija na [[Copa América|Copi Américi]], ali nisu prošli skupinu. Istovremeno dok su na regionalnoj i kontinentalnoj razini napredovali, uspjeh u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] izostajao je sve do [[2015.]], kada je počeo sjevernoamerički ciklus kvalifikacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]]. Panama se kvalifikacijama priključila u četvrtom krugu te je prošla dalje kao drugoplasirana u kvalifikacijskoj grupi B zajedno s [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarikom]]. U petom i posljednjem kvalifikacijskom krugu, Panama je u posljednjem kolu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostariku]] 2:1 i tako, kao trećeplasirana reprezentacija iz petog kruga kvalifikacija, osigurala svoj prvi historijski nastup na Svjetskom prvenstvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826191828/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276449/match=300364765/index.html|url-status=dead|archive-date=26 August 2016|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Panama-Costa Rica|website=FIFA |language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref> Strijelac pobjedničkog gola, [[Román Torres]], postao je nacionalni heroj u Panami,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/43292551|title=Roman Torres: Panama's 'film star' footballer dreams of beating England at World Cup|date=24 March 2018|work=BBC Sport|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621141443/https://www.bbc.com/sport/football/43292551|url-status=live}}</ref> a tadašnji predsjednik [[Juan Carlos Varela]] proglasio je državni praznik kako bi Panamci proslavili historijski plasnam na najjače nogometno natjecanje.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|title=Panama gets holiday after World Cup win|date=11 October 2017|work=BBC News|access-date=18 June 2018|language=en-GB|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616183054/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41579670|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|title=National holiday in Panama as World Cup place sealed {{!}} Goal.com|access-date=18 June 2018|language=en|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619035808/http://www.goal.com/en/news/panama-president-declares-national-holiday-after-historic/c26jduoirx8s1el9h5iwyhyb3|url-status=live}}</ref> Na prvenstvu, Panama je igrala u grupi G s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]], [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgijom]] i [[Fudbalska reprezentacija Tunisa|Tunisom]].<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-draw-2018-england-what-team-get-group-match-russia-moscow-a8087011.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=England get Belgium, Tunisia and Panama in World Cup draw|work=The Independent|access-date=18 June 2018|language=en-GB}}</ref> Panama je izgubila sve tri utakmice u grupi te se nije kvalificirala za eliminacijsku fazu; od Belgije su izgubili 3:0 nakon poluvremena bez golova,<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141627/https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331539/#match-summary|url-status=dead|archive-date=12 June 2018|title=2018 FIFA World Cup Russia - Matches - Belgium - Panama |work=FIFA|language=en-GB|access-date=18 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/18/world-cup-2018-belgium-vs-panama-live-score-latest-updates/ |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Romelu Lukaku double helps Belgium to winning World Cup start against Panama|last1=Ducker|first1=James|date=18 June 2018|work=The Telegraph|access-date=18 June 2018|last2=Bagchi|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref> od Engleske 6:1<ref>{{Cite web | title = Panama fans wildly celebrate first ever World Cup goal vs England | last = Rathborn | first = Jack | work = The Mirror | date = 24 June 2018 | access-date = 24 June 2018 | url = https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | archive-date = 25 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180625023226/https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/panama-fans-wildly-celebrate-first-12782656 | url-status = live }}</ref> te od Tunisa 2:1. Kasni gol [[Felipe Baloy|Felipea Baloya]] protiv Engleske postao je, tako, prvi gol Paname na Svjetskim prvenstvima. === Kontinentalni ugled (2019. – ''danas'') === Plasman na Svjetsko prvenstvo cementirao je status Paname kao regionalne i kontinentalne sile. Iako se reprezentacija nije uspjela kvalificirati za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] godine, ponovo su osvojili srebro na [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cupu]] [[2023.]] godine, a imali su i solidnog uspjeha u novoformiranoj [[CONCACAF Liga nacija|Ligi nacija]], gdje su nakon dva četvrta mjesta ([[2023.]] i [[2024.]]) osvojili srebro [[2025.]] godine. Povećanjem broja reprezentacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.]], Panama je značajno povećala svoje šanse za novi plasman na svjetsku smotru, što se u konačnici i dogodilo. Na prvenstvu je ždrijebana u grupu L, ponovo s [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] te s [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske|Hrvatskom]] i [[Fudbalska reprezentacija Gane|Ganom]]. == Aktualni kadar == === Stručni stožer === {| class="wikitable" ! Pozicija ! Ime |- |Izbornik |{{flagicon|ESP}} {{flagicon|DEN}} [[Thomas Christiansen]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|ESP}} [[Francisco Javier Sánchez Jara]] |- |Pomoćnik izbornika |{{flagicon|PAN}} [[Jorge Dely Valdés]] |- |Trener golmana |{{flagicon|PAN}} [[Donaldo González]] |} === Igrači === Popis je ažuriran zaključno s prijateljskim utakmicama protiv [[Fudbalska reprezentacija Južnoafričke Republike|Južne Afrike]] odigranima [[27. ožujka|27.]] i [[31. ožujka]] [[2026.]] godine.<ref>{{cite instagram |user=fepafut |postid=DV_b2iwkSTA |title=¡LOS CONVOCADOS 📋! |date=17 March 2026| access-date=17 March 2026 |language=es}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=G|name=[[Luis Mejía]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|16|hr=da}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=12|pos=G|name=[[César Samudio]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|3|26|hr=da}}|caps=4|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=22|pos=G|name=[[Orlando Mosquera]]|age={{birth date and age|df=yes|1994|12|25|hr=da}}|caps=46|goals=0|club=[[Al-Fejha (fudbalski klub)|Al-Fejha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=2|pos=O|name=[[César Blackman]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|4|2|hr=da}}|caps=37|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=O|name=[[José Córdoba]]|age={{birth date and age|df=yes|2001|6|3|hr=da}}|caps=30|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=O|name=[[Martín Krug]]|age={{birth date and age|df=yes|2006|7|9|hr=da}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Levante UD|Atlético Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=O|name=[[Roderick Miller (fudbaler)|Roderick Miller]]|age={{birth date and age|df=yes|1992|4|3|hr=da}}|caps=48|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=O|name=[[Jiovany Ramos]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|1|26|hr=da}}|caps=20|goals=1|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=15|pos=O|name=[[Eric Davis (panamski fudbaler)|Eric Davis]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|3|31|hr=da}}|caps=104|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=O|name=[[Andrés Andrade (fudbaler, rođen 1998.)|Andrés Andrade]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|10|16|hr=da}}|caps=47|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=19|pos=O|name=[[Jorge Gutiérrez (fudbaler)|Jorge Gutiérrez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|9|1|hr=da}}|caps=17|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=23|pos=O|name=[[Michael Amir Murillo|Amir Murillo]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|2|11|hr=da}}|caps=91|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=6|pos=V|name=[[Cristian Martínez (panamski fudbaler)|Cristian Martínez]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|2|6|hr=da}}|caps=63|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kirjat Šmona F.C.|Ironi Kirjat Šmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=V|name=[[José Luis Rodríguez (fudbaler, rođen 1998.)|José Luis Rodríguez]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|6|19|hr=da}}|caps=67|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=V|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|age={{birth date and age|df=yes|1998|11|28|hr=da}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=V|name=[[Yoel Bárcenas]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|10|23|hr=da}}|caps=101|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=V|name=[[Carlos Harvey]]|age={{birth date and age|df=yes|2000|2|3|hr=da}}|caps=25|goals=2|club=[[Minnesota United FC|Minnesota United]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=20|pos=V|name=[[Aníbal Godoy]] (c)|age={{birth date and age|df=yes|1990|2|10|hr=da}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC|San Diego]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=V|name=[[César Yanis]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|1|28|hr=da}}|caps=55|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=9|pos=N|name=[[Kadir Barría]]|age={{birth date and age|df=yes|2007|7|18|hr=da}}|caps=3|goals=1|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=N|name=[[Ismael Díaz (fudbaler, rođen 1998.)|Ismael Díaz]]|age={{birth date and age|df=yes|1997|5|12|hr=da}}|caps=54|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=17|pos=N|name=[[José Fajardo (fudbaler)|José Fajardo]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|8|18|hr=da}}|caps=65|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica del Ecuador|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=N|name=[[Cecilio Waterman]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|4|13|hr=da}}|caps=52|goals=14|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs end}} == Uspjeh na međunarodnim natjecanjima == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="28" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |- | {{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|''Nije bila članica FIFA-e''}} |- | {{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934.]] |- | {{flagicon|France|1794}} [[1938 FIFA World Cup|1938.]] | colspan=9 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} | colspan=7 rowspan=8 {{N/A|''Odbili sudjelovati ''}} |- | {{flagicon|Brazil|1889a}} [[1950 FIFA World Cup|1950.]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954.]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958.]] |- | {{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962.]] |- | {{flagicon|ENG}} [[1966 FIFA World Cup|1966.]] |- | {{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970.]] |- | {{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974.]] |- | {{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978.]] | colspan=9 rowspan=10 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 6 | 1 | 1 | 4 | 7 | 21 |- | {{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982.]] | 8 | 0 | 1 | 7 | 3 | 24 |- | {{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986.]] | 2 | 0 | 0 | 2 | 0 | 4 |- | {{flagicon|Italy|1946}} [[1990 FIFA World Cup|1990.]] | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | 3 |- | {{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 5 |- | {{flagicon|France|1974}} [[1998 FIFA World Cup|1998.]] | 8 | 3 | 2 | 3 | 14 | 13 |- | {{flagicon|South Korea|1997}} {{flagicon|Japan}} [[2002 FIFA World Cup|2002.]] | 10 | 3 | 1 | 6 | 9 | 19 |- | {{flagicon|Germany}} [[2006 FIFA World Cup|2006.]] | 18 | 4 | 4 | 10 | 19 | 32 |- | {{flagicon|South Africa}} [[2010 FIFA World Cup|2010.]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 3 |- | {{flagicon|Brazil}} [[2014 FIFA World Cup|2014.]] | 20 | 8 | 7 | 5 | 31 | 18 |- | {{flagicon|Russia}} [[2018 FIFA World Cup|2018.]] | '''Grupna faza''' | '''32.''' | 3 | 0 | 0 | 3 | 2 | 11 | 16 | 6 | 5 | 5 | 16 | 15 |- | {{flagicon|Qatar}} [[2022 FIFA World Cup|2022.]] | colspan=9 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} | 20 | 11 | 4 | 5 | 38 | 21 |- | {{nowrap|{{flagicon|Canada}} {{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[2026 FIFA World Cup|2026.]]}} | ''Grupna faza'' | TBD | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 7 | 3 | 0 | 19 | 5 |- | {{flagicon|Morocco}} {{flagicon|Portugal}} {{flagicon|Spain}} [[2030 FIFA World Cup|2030.]] | colspan=9 rowspan=2 {{N/A|TBD}} | colspan=7 rowspan=2 {{N/A|TBD}} |- | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[2034 FIFA World Cup|2034.]] |- !Ukupno !0 naslova !1/21 !3 !0 !0 !3 !2 !11 !124 !45 !29 !50 !161 !183 |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|El Salvador}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]||Grupna faza||6.||4||1||2||1||8||4||—||—||—||—||—||— |- |{{flagicon|Guatemala}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 0 || 2 || 2 || 6 |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 2 || 3 |- ||{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 rowspan=2 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|Haiti|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]] |- ||{{flagicon|Mexico}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]||colspan=9 rowspan=4 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 1 || 1 || 4 || 7 || 21 |- ||{{flagicon|Honduras|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]] || 8 || 0 || 1 || 7 || 3 || 24 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]] || 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || 4 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]] || 2 || 0 || 1 || 1 || 1 || 3 |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]||Grupna faza||7.||3||0||1||2||3||8||3||0||1||2||1||5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 7 || 3 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]] || 4 || 1 || 1 || 2 || 2 || 8 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]] ||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- ||{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]||colspan=9 rowspan=2 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 6 || 2 || 1 || 3 || 12 || 9 |- |{{flagicon|Mexico}} {{flagicon|USA}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]] || 5 || 1 || 1 || 3 || 4 || 5 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]||'''Finale'''||'''2.'''||'''6'''||'''2'''||'''3'''||'''1'''||'''7'''||'''6''' || 4 || 1 || 0 || 3 || 1 || 5 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||6.||4||1||1||2||6||7||4||2||2||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]||7.||4||1||1||2||7||5||4||2||1||1||2||3 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''5'''||'''2'''||'''2'''||'''1'''||'''7'''||'''6'''||5||3||2||0||7||1 |-style="background:silver;" |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]||'''Finale'''||style="background:silver;"|'''2.''' ||'''6'''||'''4'''||'''1'''||'''1'''||'''11'''||'''4'''||3||1||2||0||4||2 |-style="background:#c96;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]||'''Polufinale'''||'''3.'''||'''6'''||'''0'''||'''5'''||'''1'''||'''6'''||'''7'''||3||2||1||0||5||2 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]||rowspan=2|Četvrtfinale||5.||4||2||1||1||6||3||5||3||1||1||4||2 |- |{{nowrap|{{flagicon|Costa Rica}} {{flagicon|Jamaica}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}||7.||4||2||0||2||6||4||10||3||4||3||9||10 |- |{{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2021.|2021.]]||Grupna faza||9.||3||1||1||1||8||7||4||1||0||3||5||9 |-style="background:silver;" |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2023.|2023.]]||'''Finale'''||'''2.''' ||'''6'''||'''3'''||'''2'''||'''1'''||'''11'''||'''6'''||4||3||1||0||8||0 |- |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[CONCACAF Gold Cup 2025.|2025.]]||Četvrtfinale||5.||4||3||1||0||11||4||2||1||1||0||3||2 |- ! Ukupno || 0 naslova || 13/28 || 59 || 22 || 21 || 16 || 97 || 71 || 92 || 29 || 23 || 40 || 94 || 129 |} === [[CONCACAF Liga nacija]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan=21|[[CONCACAF Liga nacija]] |- ! colspan=10|Ligaška faza / Četvrtfinale ! rowspan=8| ! colspan=9|Finale |- !Sezona !Divizija !Grupa ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} !{{Tooltip|P/I|Promocija ili ispadanje na kraju sezone}} !Godina !Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |[[CONCACAF Liga nacija 2019/20.|2019/20.]] |A |B |4 |1 |0 |3 |5 |9 |{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2021.|2021.]] |colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} |- style="background:#9acdff |bgcolor="#f8f9fa"|[[CONCACAF Liga nacija 2022/23.|2022/23.]] |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|B |bgcolor="#f8f9fa"|4 |bgcolor="#f8f9fa"|3 |bgcolor="#f8f9fa"|1 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|8 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2023.|2023.]] |4. |2 |0 |0 |2 |0 |3 |- style="background:#9acdff |bgcolor="#f8f9fa"|[[CONCACAF Liga nacija 2023/24.|2023/24.]] |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|A |bgcolor="#f8f9fa"|6 |bgcolor="#f8f9fa"|5 |bgcolor="#f8f9fa"|1 |bgcolor="#f8f9fa"|0 |bgcolor="#f8f9fa"|15 |bgcolor="#f8f9fa"|3 |bgcolor="#f8f9fa"|{{same position}} |{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2024.|2024.]] |4. |2 |0 |0 |2 |0 |4 |- |[[CONCACAF Liga nacija 2024/25.|2024/25.]] |A |— |2 |1 |1 |0 |3 |2 |{{same position}} |bgcolor=silver|{{flagicon|USA}} [[Završnica CONCACAF Lige nacija 2025.|2025.]] |bgcolor=silver|'''2.''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=silver|'''1''' |bgcolor=silver|'''0''' |bgcolor=silver|'''1''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=silver|'''2''' |- |''2026/27.'' |''A'' |colspan=8 {{N/A|TBD}} |{{flagicon image|Flag of none.svg}} ''2027.'' |colspan=8 {{N/A|TBD}} |- !Ukupno !— !— !16 !10 !3 !3 !31 !14 !— !Ukupno !0 naslova !6 !1 !0 !5 !2 !9 |} === [[Copa América]] === Panama nije članica [[CONMEBOL]]-a, sukladno čemu nije redovna sudionica [[Copa América|Cope Américe]]. Oba nastupa na ovom turniru ostvarena su temeljem pozivnice. {| class="wikitable" style="text-align:center;" !colspan=9|[[Copa América]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|United States}} [[Copa América Centenario|2016.]]||Grupna faza||12.||3||1||0||2||4||10 |- |{{flagicon|United States}} [[Copa América 2024.|2024.]]||Četvrtfinale||7.||4||2||0||2||6||10 |- !Ukupno||0 naslova||2/2||7||3||0||4||10||20 |} === [[Copa Centroamericana]] === === [[CCCF Prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !colspan=10|[[CCCF Prvenstvo]] |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|Costa Rica}} [[CCCF Prvenstvo 1941.|1941.]]||'''Prvi krug'''||'''4.'''||'''4'''||'''1'''||'''1'''||'''2'''||'''11'''||'''16''' |- | {{flagicon|El Salvador}} [[CCCF Prvenstvo 1943.|1943.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- | {{flagicon|Costa Rica}} [[CCCF Prvenstvo 1946.|1946.]]||Prvi krug||5.||5||1||1||3||5||16 |- style="background:#cc9966" | {{flagicon|Guatemala}} [[CCCF Prvenstvo 1948.|1948.]]||'''Prvi krug'''||'''3.'''||'''8'''||'''4'''||'''0'''||'''4'''||'''19'''||'''24''' |- style="background:gold;" | style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Panama}} [[CCCF Prvenstvo 1951.|1951.]]||'''Prvi krug'''||'''1.'''||'''4'''||'''3'''||'''1'''||'''0'''||'''13'''||'''3''' |- | {{flagicon|Costa Rica}} [[CCCF Prvenstvo 1953.|1953.]]||Prvi krug||7.||6||0||1||5||6||16 |- | {{flagicon|Honduras|1949}} [[CCCF Prvenstvo 1955.|1955.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|Nizozemski Antili}} [[CCCF Prvenstvo 1957.|1957.]]||'''Prvi krug'''||'''4.'''||'''4'''||'''1'''||'''0'''||'''3'''||'''3'''||'''8''' |- | {{flagicon|Cuba}} [[CCCF Prvenstvo 1960 .|1960.]]||colspan=9 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- | {{flagicon|Costa Rica}} [[CCCF Prvenstvo 1961.|1961.]]||Prvi krug||7.||4||1||0||3||3||11 |- !Ukupno!!1 naslov!!7/10!!35!!11!!4!!20!!60!!94 |} === [[Fudbal na Panameričkim igrama|Panameričke igre]] === === [[Olimpijske igre]] === == Statistike == === Igrači s najviše nastupa === === Najbolji strijelci === == Izbornici == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category|Panama national association football team}} * {{Official website}} {{es}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/PAN Panama FIFA profile] {{Reprezentacije CONCACAF-a}} {{Navboxes | title = Sastavi Paname | titlestyle = background:red; border: 1px solid silver; color:white | list1 = {{Sastav Panama 2018 SP}} }} [[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Panama]] [[Kategorija:Fudbal u Panami| ]] lccwlzid6innj1zs9oo8xryf3we0yx8 0 4722318 42600511 2026-05-20T13:11:02Z SimplyFreddie 127796 + 42600511 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | tip = bend | ime = U škripcu | osnivanje = 1980. | mjesto_osnivanja = [[Beograd]] | period_aktivnosti = {{hlist|1980—1985|1986—1987|1989—1991|2007}} | žanr = [[Novi talas]], [[post pank]], [[pop rok]] | diskografske_kuće = [[Jugoton]], [[PGP RTB]], [[Jugodisk]] | bivši_član_grupe = {{ubl| Milan Delčić | Aleksandar Vasiljević | Zoran Vulović | Miloš Obrenović | Aleksandar Lukić }} }} '''U škripcu''' je bila jugoslovenska i srpska novotalasna muzička grupa formirana [[1980]]. godine u [[Beograd]]u. Grupu su osnovali pevač Milan Delčić Delča, gitarista Aleksandar Vasiljević i klavijaturista Zoran Vulović, da bi im se kasnije pridružili basista Aleksandar Lukić Luka i bubnjar Miloš Obrenović. Prvobitna imena grupe bila su '''Prolog za veliki haos''' i '''Furije furiozno furaju'''. Usled stalnih problema sa nabavkom opreme 1980. menjaju ime i postaju '''U škripcu'''. == Diskografija == * ''Godine ljubavi'' (1982) * ''O je!'' (1983) * ''Nove godine!'' (1983) * ''Budimo zajedno!'' (1984) * ''U škripcu'' (1987) * ''Izgleda da mi smo sami'' (1990) == Spoljašnje veze == * {{Discogs artist}} * {{Cite book|ref=harv|last=Janjatović|first= Petar|authorlink= Петар Јањатовић|others= |title= Ex YU rock enciklopedija|year=2003|url= |publisher= Čigoja štampa|location= Beograd|id={{COBISS|ID=137175308}} }} {{Muzika-začetak}} [[Kategorija:Srpske rock grupe]] [[Kategorija:Muzičke grupe iz Beograda]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] jfiyx6hzpec4p04ktx3vn23apiwhcgo 42600639 42600511 2026-05-21T11:15:05Z SimplyFreddie 127796 42600639 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | tip = bend | ime = U škripcu | osnivanje = 1980. | mjesto_osnivanja = [[Beograd]] | period_aktivnosti = {{hlist|1980—1985|1986—1987|1989—1991|2007}} | žanr = [[Novi talas]], [[post pank]], [[pop rok]] | diskografske_kuće = [[Jugoton]], [[PGP RTB]], [[Jugodisk]] | bivši_član_grupe = {{ubl| Milan Delčić | Aleksandar Vasiljević | Zoran Vulović | Miloš Obrenović | Aleksandar Lukić }} }} '''U škripcu''' je bila jugoslovenska i srpska novotalasna muzička grupa formirana [[1980]]. godine u [[Beograd]]u. Grupu su osnovali pevač Milan Delčić Delča, gitarista Aleksandar Vasiljević i klavijaturista Zoran Vulović, da bi im se kasnije pridružili basista Aleksandar Lukić Luka i bubnjar Miloš Obrenović. Prvobitna imena grupe bila su '''Prolog za veliki haos''' i '''Furije furiozno furaju'''. Usled stalnih problema sa nabavkom opreme 1980. menjaju ime i postaju '''U škripcu'''.<ref>{{cite web |title=Dobri Delča iz "Češlja" |url=https://www.restoranbagdala.com/almanah-bagdalske-price-istorija-bagdale/dobri-delca-iz-ceslja |website=www.restoranbagdala.com |language=sh |date=25. 7. 2019}}</ref> == Diskografija == * ''Godine ljubavi'' (1982) * ''O je!'' (1983) * ''Nove godine!'' (1983) * ''Budimo zajedno!'' (1984) * ''U škripcu'' (1987) * ''Izgleda da mi smo sami'' (1990) == Izvori == {{Reflist}} == Spoljašnje veze == * {{Discogs artist}} * {{Cite book|ref=harv|last=Janjatović|first= Petar|authorlink= Петар Јањатовић|others= |title= Ex YU rock enciklopedija|year=2003|url= |publisher= Čigoja štampa|location= Beograd|id={{COBISS|ID=137175308}} }} {{Muzika-začetak}} [[Kategorija:Srpske rock grupe]] [[Kategorija:Muzičke grupe iz Beograda]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] rzuxb9mbs7xzz1vbyvmiy7b2nnt9yhp 2 4722319 42600516 2026-05-20T14:09:11Z P. W. Siebert 163055 File:Yugoslavia location map.svg 42600516 wikitext text/x-wiki [[File:Yugoslavia location map.svg|thumb|]] g9wd87vdfqq6qo0hvs7fhrfged81iqw 10 4722320 42600520 2026-05-20T15:09:31Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Šablon:Ista pozicija]] 42600520 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Ista pozicija]] diqwfyfas6z091euhegwvyluvp5s94b 10 4722321 42600521 2026-05-20T15:09:39Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: [[File:{{#switch:{{{1}}}|a=Steady.svg{{!}}{{{size|11}}}|b=Disc Plain yellow dark.svg{{!}}{{{size|15}}}|c=Disc Plain violet.svg{{!}}{{{size|15}}}|d=Steady2.svg{{!}}{{{size|14x12}}}|Steady3.svg{{!}}{{{size|14x12}}}}}px|alt={{{2|Same position}}}|link=|{{{2|Same position}}}]]<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 42600521 wikitext text/x-wiki [[File:{{#switch:{{{1}}}|a=Steady.svg{{!}}{{{size|11}}}|b=Disc Plain yellow dark.svg{{!}}{{{size|15}}}|c=Disc Plain violet.svg{{!}}{{{size|15}}}|d=Steady2.svg{{!}}{{{size|14x12}}}|Steady3.svg{{!}}{{{size|14x12}}}}}px|alt={{{2|Same position}}}|link=|{{{2|Same position}}}]]<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 73xsej6z078n46lzqrk5gh9rzs2njqo 10 4722322 42600523 2026-05-20T15:12:23Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Documentation subpage}} <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE --> Koristite {{tl|Ista pozicija}} da biste naznačili da nema promjene u rangiranju ili na listi u odnosu na prethodno ažuriranje. '''Standardno''' * <code><nowiki>{{Ista pozicija}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija}} '''S parametrima "a","b","c" ili "d"''' * <code><nowiki>{{Ista pozicija|a}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija|a}} * <code><nowiki>{{Ista pozicija|b}}</nowiki></code> → {{Ista po... 42600523 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE --> Koristite {{tl|Ista pozicija}} da biste naznačili da nema promjene u rangiranju ili na listi u odnosu na prethodno ažuriranje. '''Standardno''' * <code><nowiki>{{Ista pozicija}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija}} '''S parametrima "a","b","c" ili "d"''' * <code><nowiki>{{Ista pozicija|a}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija|a}} * <code><nowiki>{{Ista pozicija|b}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija|b}} * <code><nowiki>{{Ista pozicija|c}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija|c}} * <code><nowiki>{{Ista pozicija|d}}</nowiki></code> → {{Ista pozicija|d}} == Povezano == * {{tl|rast}}, za označavanje rasta u rangiranju ili na listi. * {{tl|pad}}, za označavanje pada u rangiranju ili na listi. * {{tl|novi unos}}, za označavanje novog unosa u rangiranju ili na listi. <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- ADD CATEGORIES BELOW THIS LINE --> [[Category:Wikipedijini šabloni]] }}</includeonly> kccqkxobiqvib5hbzejee7mg6jeq3aq 10 4722323 42600525 2026-05-20T15:12:44Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Šablon:Novi unos]] 42600525 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Novi unos]] ct487mghp3qb90t5m9z7ror6bdokjiq 10 4722324 42600526 2026-05-20T15:12:57Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: [[File:{{#switch:{{{1}}}|a=UAWiki24 style purple plus.svg{{!}}{{{size|13}}}|New black yellow.svg{{!}}{{{size|23}}}}}px|alt={{{2|New entry}}}|link=|{{{2|New entry}}}]]<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 42600526 wikitext text/x-wiki [[File:{{#switch:{{{1}}}|a=UAWiki24 style purple plus.svg{{!}}{{{size|13}}}|New black yellow.svg{{!}}{{{size|23}}}}}px|alt={{{2|New entry}}}|link=|{{{2|New entry}}}]]<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3c5u4luxfhnufe1l670no1brhga997m 10 4722325 42600528 2026-05-20T15:15:47Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Documentation subpage}} <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE --> Koristite {{tl|Novi unos}} kako bi ste označili novi unos u rangiranju ili na listi. '''Standardno''' * <code><nowiki>{{Novi unos}}</nowiki></code> → {{Novi unos}} '''S parametrom"a"''' * <code><nowiki>{{Novi unos|a}}</nowiki></code> → {{Novi unos|a}} == Povezano == * {{tl|rast}}, za označavanje rasta u rangiranju ili na listi. * {{tl|pad}}, za označavanje pada u rangiranju ili na listi.... 42600528 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE --> Koristite {{tl|Novi unos}} kako bi ste označili novi unos u rangiranju ili na listi. '''Standardno''' * <code><nowiki>{{Novi unos}}</nowiki></code> → {{Novi unos}} '''S parametrom"a"''' * <code><nowiki>{{Novi unos|a}}</nowiki></code> → {{Novi unos|a}} == Povezano == * {{tl|rast}}, za označavanje rasta u rangiranju ili na listi. * {{tl|pad}}, za označavanje pada u rangiranju ili na listi. * {{tl|ista pozicija}}, označavanje da nema promjena u rangiranju ili na listi. <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- ADD CATEGORIES BELOW THIS LINE --> [[Category:Wikipedijini šabloni|{{PAGENAME}}]] <!-- ADD INTERWIKIS BELOW THIS LINE --> }}</includeonly> 1somrey4we80xuojl697xom9suzi8he 0 4722326 42600631 2026-05-21T07:41:56Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Patogen]] 42600631 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Patogen]] 4dhijes29vcg4mobi0u4zvgm8jyhkiu 0 4722327 42600644 2026-05-21T11:49:44Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Bar, Crna Gora]] na [[Bar (Crna Gora)]] preko preusmjerenja 42600644 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bar (Crna Gora)]] lu5qc7emvt8s39der8199hr0n3viy9j