Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 0 2981 42607111 42411441 2026-06-07T13:50:25Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607111 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime = Mississippi | drugo_ime = {{en icon}} Mississippi River | slika = Miss R dam 27.jpg | slika_širina = | slika_opis = Mississippi kod [[St. Louis]]a | kontinenti = [[Sjeverna Amerika]] | države = {{flag|SAD}} | gradovi = [[Minneapolis]], [[Saint Paul, Minnesota|Saint Paul]], [[St. Louis]], [[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]], [[New Orleans]] | izvor = [[Itasca (jezero)|Jezero Itasca]] ([[Minnesota]]) | izvor_visina = 450 | izvor_koord = {{Coor dms|47|14|23|N|95|12|27|W}} | ušće = [[Pilottown, Louisiana|Pilottown]] ([[Louisiana]]) | ušće_visina = 0 | ušće_koord = {{Coor dms|29|09|04|N|89|15|12|W}} | ušće_vrsta = [[Riječna delta|delta]] | duljina = 3780 | pritoke = lijeve: [[St. Croix (Wisconsin–Minnesota)|St. Croix]], [[Ohio (rijeka)|Ohio]], [[Illinois (rijeka)|Illinois]]<br />desne: [[Minnesota (rijeka)|Minnesota]], [[Des Moines (rijeka)|Des Moines]], [[Missouri (rijeka)|Missouri]], [[White River (Arkansas)|White River]], [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]], [[Red (Mississippi)|Red River]] | prot_jezera = [[Pepin (jezero)|Pepin]] | vodopadi = [[Saint Anthony Falls]] | ade = | protok_sred = 16.792 | protok_min = 4502 | protok_maks = 86.791 | sliv = [[Atlantik|atlantski]] | površina = 3,100.000 | ulijeva_se_u = [[Meksički zaljev]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = ukupno 222 | brane = ukupno 29 | akumulacije = [[Winnibigoshish (jezero)|Winnibigoshish]], [[Onalaska (jezero)|Onalaska]] | plovnost = od ušća do [[Saint Paul, Minnesota|Saint Paula]] u [[Minnesota|Minnesoti]] | luke = ukupno 41 | kol_robe = 500 mil. [[tona]] godišnje | karta = Mississippirivermapnew.jpg | karta_širina = | karta_opis = [[Porječje]] rijeke Mississippi }} '''Mississippi''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Mississippi River'' od [[algonquian]]skog ''Misi sipi'' što znači '''Otac voda''', misi = veliki, sipi = voda) je najveća [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[severna Amerika|sjevernoameričkom]] [[kontinent]]u, koja cijelom dužinom teče u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], duga 3 780&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/385622/Mississippi-River |title = ''Mississippi River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 10. 10. 2012}}</ref> Ako se Mississippiju (3 780&nbsp;km) pribroji i dužina [[Missouri (rijeka)|Missourija]] sa njegovom pritokom [[Jefferson (rijeka)|Jefferson]] (4 090&nbsp;km) tad je četvrta (treća) rijeka po dužini na svijetu.<ref name=brit/> == Hidrografija == Mississippi izvire iz [[Itasca (jezero)|Jezera Itasca]] u [[Minnesota|Minnesoti]].<ref name=brit/> Od izvora rijeka teče u pravcu juga, blago [[Meandar|meandrirajući]] kroz [[Velika nizina|Veliku nizinu]] veliku [[sjedinjene Američke Države|američku]] [[žitarice|žitnicu]]. Na polovici svog toka prima svoje najveće pritoke [[Missouri (rijeka)|Missouri]] sa zapada, i nešto malo južnije [[Ohio (rijeka)|Ohio]] sa istoka, potom teče do svog uvira u [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]], gdje ima veliku [[Riječna delta|deltu]] (26 000 [[kvadratni kilometar|km²]]) pored grada [[New Orleans]].<ref name=brit/> Mississippi ima [[sliv]] velik oko 3 100 000 [[kvadratni kilometar|km²]], a to je 1 / 8 [[severna Amerika|sjevernoameričkog]] [[kontinent]]a<ref name=brit/>, koje se proteže kroz deset američkih država, a to su; [[Minnesota]], [[Wisconsin]], [[Iowa]], [[Illinois]], [[Missouri]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Arkansas]], [[Mississippi]] i [[Louisiana]]. Mississippi je plovan od ušća pored grada [[New Orleans]] do glavnog grada [[Minnesota|Minnesote]] [[Saint Paul, Minnesota|Saint Paul]].<ref name=brit/> == Povezano == * [[Missouri (rijeka)|Missouri]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mississippi River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/385622/Mississippi-River ''Mississippi River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 7n8vmoyhb7iok0azskgu1fee7d0zlsd 0 3134 42607213 42530155 2026-06-08T11:08:52Z ~2026-33791-94 363005 42607213 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Suomen tasavalta'''<br />'''Republiken Finland'''<br />'''''Republika Finska'''''</big> | align="center" colspan="2"| {| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0 style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | width="130px"| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|125px|Zastava Finske]] || align=center width=130px| [[Datoteka:Coat of arms of Finland.svg|100px|Grb Finske]] |- | width="130px"| [[Zastava Finske|Zastava]] || align="center" width="130px" | Grb |} |- | align=center colspan=2 | <small>''Nacionalni moto: None''</small> |- | align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | [[Datoteka:EU-Finland.svg|300px|Lokacija finske]] |- |'''[[Službeni jezik]]''' || [[finski jezik|finski]], [[švedski jezik|švedski]] |- |'''[[Glavni grad]]''' || [[Helsinki]] |- |'''Najveći grad''' || [[Helsinki]] |- |'''[[Predsjednik|Predsednik]]''': || [[Alexander Stubb]] |- |'''[[Premijer|Predsednik vlade]]''': || [[Petteri Orpo]] |- |'''[[Površina (geometrija)|Površina]]''' <br /> - ukupno <br /> - % vode |[[Spisak zemalja po površini|64. po površini]] <br />338.472&nbsp;km²<br />10,2% |- |'''[[Stanovništvo]]''' <br /> - ukupno ([[2023]].) <br /> - [[gustoća stanovništva|gustina]] |[[Spisak zemalja po broju stanovnika|115. po broju stanovnika]] <br />5&nbsp;616&nbsp;923 <ref name="Väkiluku">[https://dvv.fi/vaestotietojarjestelma Väestötietojärjestelmä, 28. 12. 2023]</ref><br />18,3/km² |- | style="vertical-align: top;" | '''[[Nezavisnost]]'''<br /> - objavljena<br /> - priznata | style="vertical-align: top;" | Od [[Rusija|Rusije]]<br />[[6. 12.|6. decembar]] [[1917]]<br />[[22. 12.|22. decembar]] [[1917]] |- |'''[[Valuta]]''' || [[Euro]] (€)¹ |- | '''[[Vremenska zona]]''' <br /> - in [[European Summer Time|summer]] | [[Eastern European Time|EET]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]+2)<br />[[Eastern European Summer Time|EEST]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]+3) |- | '''[[Državna himna|Himna]]''' || [[Maamme|Maamme<br />/Vårt land]] |- | '''[[Spisak najviših Internet domena|Internet domen]]''' || [[.fi]] |- | '''[[Pozivni broj]]''' || +358 |- |colspan="2"| <small>¹ Pre [[1999]]: [[Finska marka]]. Evro je uveden u bankarska plaćanja 1999, a u javni opticaj 2002.</small> |} [[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|[[Pielinen]]]] '''Finska''' ([[finski jezik|finski]] '''Suomi''' [[međunarodni fonetski alfabet|[suomi]]]; službeno '''Republika Finska''', finski '''Suomen tasavalta'''), nordijska država u severoistočnoj [[Evropa|Evropi]], ograničena [[Baltičko more|Baltičkim morem]] na jugozapadu, Finskim zalivom na jugoistoku i Botničkim zalivom na zapadu. Finska se graniči sa [[Švedska|Švedskom]], [[Norveška|Norveškom]] i [[Rusija|Rusijom]]. [[Åland|Ålandska ostrva]], na jugozapadnoj obali, nalaze se pod Finskom upravom i imaju neki vid veće autonomije. Prostor Finske je pojas zemlje, u kome [[Skandinavsko poluostrvo]] graniči sa velikom Ruskom ravnicom, zapadni sa istočnim svijetom, Arktik i Baltik. Ova je regija poznata i kao [[Finoskandija]]. Nazivaju je još i zemljom jezera i šuma, više od dvije trećine površine je pod šumama, a ima 60.000 do 70.000 jezera. Ima izlaz na Baltičko more, zapljuskuju je Finski i Botnički zaliv. Najveći i [[glavni grad]] je [[Helsinki]]. == Geografija == Finska je sjevernoevropska, skandinavska i baltička zemlja. U grupaciji zemalja kojoj pripada ([[skandinavija|skandinavske zemlje]]) ona bi mogla ponijeti atribut nizijska jer joj najviši vrh jedva prelazi 1.300 metara nadmorske visine. Za razliku od drugih skandinavskih zemalja Finska je kontinentalna zemlja bez obzira što izlazi na baltičko more. Po mnogim osobinama je sličnija [[Karelija|Kareliji]] i poluostrvu Koli (teritorija Rusije), nego drugim skandinavskim zemljama. Državnu teritoriju presjeca polarni krug, četvrtina njene teritorije je iznad sjevernog polarnika. Finska dopire blizu Sjevernog ledenog okeana na koji je imala izlaz prije Drugog svjetskog rata. Državna teritorija se prostire od 60° do 70° sjeverne geografske širine. Njena dužina u pravcu sjever-jug prelazi 1100&nbsp;km a njena prosječna širina je 600&nbsp;km. Površina Finske je 390.920&nbsp;km² sa 5.183.545 ([[2002]]. god.) stanovnika sa prosječnom gustinom 15 stanovnika na km² (40 po milji²) što Finsku čini jednom od najrjeđe naseljenih zemalja u Evropi. Finska graniči sa Norveškom na sjeveru, na istoku sa Rusijom, Finskim zalivom, na jugozapadu sa Baltičkim morem, i na zapadu Botničkim zalivom sa Švedskom. === Prirodno geografske karakteristike === ==== Reljef ==== Površinu finskog prostora sačinjava [[Baltički štit]]. Štit je izgrađen od kristalastih škriljaca, granita, gnajsa i vulkanita iz doba arhajika. Ovo područje je bilo nabrano u prekambrijskoj periodi. Dejstvom spoljašnjih sila teren je uravnjen. U pleistocenu finski prostor je bio potpuno prekriven inlandajsom. Pleistocena glacijacija i moćni inlandajs su na svakom koraku ostavili svoje tragove. Lednici su kod manje otpornih stijena erodirali povlatne slojeve sve do rezistentne podloge. Taj materijal je akumuliran u obliku morena. Morene su zagatile brojna jezera, tako da Finska izgleda iz aviona kao vodoravno presječena spužva u čijim se rupicama nalazi voda. Oko 80% Finske prekrivaju glacijalni nanosi u obliku [[morena]] i drumlina (izduženi brežuljci sastavljeni od gline i pijeska dužine 500 do 1000 metara, visine 20 do 30 metara). Veći dio finskog prostora čini blago zatalasani reljef od 100 do 300 m nadmorske visine.U Laponiji je blago zatalasana ravan gdje se bregovi dižu do 500 m.n.v. Na sjeverozapadu Finske su poslednji izdanci Skandinavskih planina, gdje se nalazi i najviši vrh države Haltiotuturi (1.234 m). ==== Klima ==== Zbog uticaja okolnih vodenih površina, klima je značajno manje ekstremna nego što se očekuje. Prosječna julska temperatura na obali je 16° [[Celzijus|C]], a u februaru -9&nbsp;°C. Količina padavina (snijeg, kiša) je 460&nbsp;mm na sjeveru i 710 na jugu. Slab snijeg pokriva zemlju 4 do 5 mjeseci godišnje na jugu i 7 mjeseci na sjeveru. Helsinki ima prosječnu temperaturu najhladnijeg mjeseca -6,3&nbsp;°C, a [[Oulu]] na sjeveru -0,3&nbsp;°C, dok je prosječna julska temperatura u Helsinkiju 16,5&nbsp;°C, a u Oulu 15,5&nbsp;°C. Krajnji sjever je još hladniji. Januarska temperatura u [[Laponija|Laponiji]] je -15&nbsp;°C. ==== Hidrologija ==== Za Finsku se kaže da je „amfibijska zemlja“, zemlja vode i kopna. Različiti su podaci o broju jezera u Finskoj, ali je vjerovatan podatak da ih ima preko 180.000.<ref>{{cite web|url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_alue_en.html|title=Statistics Finland, Environment and Natural Resources|accessdate=4. travnja 2013|archive-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308174735/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_alue_en.html}}</ref> Rijeke su većinom otoke pojedinih jezera, a najveća je Vuoeksen, sa čuvenim vodopadom Imatrom, otoka je najvećeg finskog jezera Sajms (1.800 m²), a pri-toka je jezera Ladoge. Jezero Sajma je [[1968]]. godine spojeno plovidbenim kanalom sa Finskim zalivom, a sa druge strane povezano je sa gradom Viborgom (Rusija), kanalom dugim 60&nbsp;km. Sajma predstavlja čitav sistem jezera. Druga važna jezera su Pajene, Kali, Ori i Kajgele na jugu, i jezero Inara na sjeveru. Inara je sjevernije od polarnog kruga, na 69° SGŠ. Sa maksimalnom dubinom od 60 m. Po nekim podacima na jezeru ima 3.000 ostrva, a površina akvatorije bez ostrva je 1.000 m² (gotovo tri puta je prostranije od Ohridskog jezera, dugačko je 80&nbsp;km, a široko 40&nbsp;km). ==== Biljni i životinjski svijet ==== Oko 72% finske je pod šumama. Osim na krajnjem jugu gdje se mogu naći jasen, javor i brestovo drvo, šume su uglavnom četinarske gdje dominiraju omorike i borovi. Finska ima približno 1.200 vrsta biljaka i paprati i oko 1.000 vrsta lišajeva. Divljač uključujući medvjede, vukove, polarne lisice, divlje mačke, uglavnom žive u nenaseljenim sjevernim regionima. Sobovi koje su pripitomili Saami izumiru u divljini. Divlje guske, labudovi, plovke, sniježne žutovoljke (ptice) prave gnijezda širom sjeverne Finske. Od riba najčešće su slatkovodne: losos, pastrmka, štuka, grgeč i iz slanih voda: haringa, bakalar. U unutrašnjosti zemlje dominira sivo planinsko tlo. Sjeverni dio finske je pokriven močvarnim tlom. Najplodnije tlo je u južnom dijelu obalske ravnice koje se sastoji od morske gline. ==== Prirodna bogastva ==== Bogata zemlja prekrivena šumama je najvrijedniji resurs Finske. [[Omorika]], [[Bor (biljka)|bor]], [[srebrena breza]] su dominirajuće drveće. Jedini prirodni resursi zemlje su [[drveće|drvo]], [[treset]], toplokrzne životinje [[hidroelektrana|hidroenergija]] i [[riba]]. Finska takođe ima neka nalazišta metala od kojih se izdvajaju cink, bakar, željezo i nikl. Vanadijum, srebro i zlato se vade. Najobilniji nemetali su granit i krečnjak. == Društveno geografske karakteristike == === Historija === Najstariji tragovi o ljudskom postojanju u Finskoj datiraju od 8000 godine pne. Ovi primitivni lovci i sakupljači su vjerovatno stigli sa istoka. Proizvodnja lonaca karakteriše drugi tip kulture ljudi iz kamenog doba poznate kao ukrasna keramika. Uspjeh ''Battle-Ax'' kulture (1800. - 1600. pne.) možda je donešen u Finsku od indoevropskih ljudi iz južnijih baltičkih regiona. Ovi ljudi su bili uspješni moreplovci i uveli zemljoradnju. Udruživanja ''Battle-Ax'' ljudi sa prethodnim stanovništvom dovelo je do nove klukainen kulture. Bronzano doba počelo je u Finskoj [[1300-e pne.|1300. pne.]] Tokom prvog perioda predhrišćanske ere i narednih vijekova ljudi su govorili jedan od finskougrinskih jezika. Prošlost Finske je vezana za dug period dominacije germanskih naroda (prvenstveno Šveđana), a sa druge strane slovenskih naroda (Rusa). Etnogenetski ni sa jednim komšijama nemaju ništa zajedničko. Najbliži etnički srodnici su im Mađari u Panonskoj niziji. Finci su narod Ugro-Finskog porijekla. Šveđani su u [[11. vijek|HI vijeku]] pokorili i politički sebi prisvojili cijelu Finsku. Ona je bila njihov posjed sve do [[1809]]. godine. Dva plemena [[Finci]] i [[Hemejci]] primili su rimokatoloičku vjeru, a [[Kareli]]jci grčko-istočnu od Rusa. Posle 1809. godine Finska potpada pod Rusku vlast sve do [[1917]]. godine. Po proglašenju Lenjinovih socijalističkih naroda o samoopredjeljenju naroda Rusije, Finci su iskoristili momenat i postali samostalna država. 1939., SSSR je [[bombardiranje Mainile|incident u Mainili]] iskoristio kao povod za napad na Finsku, čime je započeo [[Zimski rat]]. Ipak, finska vojska je pružila veći otpor nego što su Sovjeti očekivali. Rat je završen sporazumom prema kojem SSSR dobio dio Karelije sa gradom Viborgom, cijelu obalu Ladoškog jezera i zaliv Petsamo na obali Barencovog mora, te je tako Finska svedena na današnji prostor. Konačan mirovni sporazum sa Sovjetima potpisan [[1947]]. godine. Naknada štete u obliku roba široke potrošnje je isplaćena u potpunosti [[1952]]. i tri godine kasnije. Porkala poluostrvo je vrećeno Finskoj. Novi odnosi sa SSSR-om su doveli do legalizacije komunističke partije, sporazum o prijateljstvu saradnji i obostranoj pomoći (nevažeći od januara [[1992]].). == Stanovništvo == Finci čine više od 93% populacije i potomci Šveđana oko 5.5%. Daleki istok je naseljen sa oko 2.500 Saamija druge manje grupe čine manje od 1%. Iako su Šveđani u manjini oni imaju svoju političku partiju, svoje škole i druge institucije. 67% populacije je urbano. Finski i Švedski su zvanični jezici. Oko 90.0% govori finski, a oko 5.5% ljudi, uglavnom skoncentrisanih u obalskim krajevima govore Švedski. Saami govore samijske jezike, koji pripadaju ugrofinskim jezicima. Evangelistička Luterovska crkva je glavna i njeni članovi čine 77% a sloboda vjeroispovjesti je zagarantovana. Pravoslavna crkva iako nacionalna u broju pristalica opada od Drugog svjetskog rata. Stanovništvo Finske je 5.421.800 (2012.) gustina je 16 stanovnika na km² što Finsku čini jednom od najrjeđe naseljenih zemalja u Evropi. Više od 2/3 populacije je smješteno u južnim krajevima. Helsinki ima oko 602.200 (2012.), to je intelektualni, proizvodni i trgovinski centar. Sledeća tri velika grada su [[Espoo]] 255.508, [[Tampere]] 215.315, [[Turku]] 179.529 koji su takođe industrijski centri. == Gradovi == Veći gradovi: [[Popis gradova u Finskoj]] == Obrazovanje == Školovanje je besplatno i obavezno od 7 do 16 godina. Nepismenost skoro da ne postoji. Uz redovno osnovno i srednje obrazovanje ona ima dalje škole narodne akademije i radničke institute. Škole za odrasle su privatne, društvene ili provincijske i imaju podršku države. Ona ima sistem srednjih usmjerenih škola kao što su komercijalne, zanatske, tehničke, trgovačke i poljoprivredne. Finski institut višeg obrazovanja uključuju 13 univerziteta i nekoliko koledža i škola za obuku nastavnika sa godišnjim upisom od 205.000 studenata. Najveći je [[Helsinški univerzitet]]. == Kultura == Nakon osvajanja Finskih plemena od strane Šveđana domaća kultura je bila mnogo pod uticajem šveđana, koji traje i danas. Među seljacima su pjevane tradicionalne epske pjesme. Radovi u drvetu i ćilimi su još uvjek dekorisani tradicionalnim ukrasima i spiralnim i sličnim jednostavnim geometrijskim oblicima. Među obrazovanim preovladala je švedska kultura. Govorio se švedski jezik i uz rijetke izuzetke bio književni jezik. Zbog toga što je švedska umjetnost i arhitektura bila iz mnogo pravaca mnoge Finske građevine i umjetnički radovi odslikavaju italijanske, flemanske, njemačke i druge uticaje. U 19. vijeku obrazovani Finci počeli su da oživljavaju svoju nacionalnu tradiciju. U isto vrijeme nacionalna finska književnost nastaje na vlastitom jeziku. Parno kupatilo ([[sauna]]) koje nastaje sipanjem vode preko vrelih stijena je finski izum. Finci veoma vole knjige, [[Biblioteka|biblioteke]] i muzeji su sastavni dio njihove kulture. Helsinška gradska biblioteka ima oko 2,1 milion izdanja, univerzitetska 2,6 miliona i služi kao nacionalna biblioteka. Finska ima 1.500 biblioteka širom zemlje. == Privreda == [[Drugi svjetski rat]] je ostavio Finsku sa ogromnim ekonomskim problemima uključujući visoku inflaciju, nezaposlenost i nepovoljan trgovinski bilans. Od tada industrijski sektor se širio do šezdesetih godina prošlog vijeka više osoba je zaposleno u industriji nego u oba sektora poljoprivredi i šumarstvu, trgovinska ravnoteža se poboljšala. Osim javnih ustanova, industrija i biznis su privatizovani. Vlada, dakako, kontroliše ekonomiju nizom propisa. Nacionalni budžet 1998. predviđao je 41,3 biliona dolara budžetskih prihoda i 43,1 bilion troškova. Porast domaće proizvodnje u 2000. g. bio je 121,5 bilion. == Poljoprivreda == Farmerstvo je uglavnom ograničeno na plodne priobalne regione i svega 7% područja Finske je pod poljoprivrednim kulturama. Većina farmi su manje od 20 hektara, manje od 20% farmi upošljava plaćene radnike. U 2001. godini usjevi su bili [[ječam]], [[zob]] i [[pšenica]] (3,9 mil.metr. tona), i korjenasto [[povrće]] kao [[krumpir|krompir]] i [[šećerna repa]] (816.000 metr.tona). Živina je uključivala 6 miliona komada peradi, 1,1 milion stoke, 1,3 miliona svinja, 106.600 ovaca. Finska ima 414.000 pripitomljenih sobova. Oko 60% šuma u finskoj je u privatnom vlasništvu. Centralna vlada kontroliše ¼ i korporacije i opštine posjeduju veći dio. Nekih 54,3 miliona m3 šuma je posječeno 2000. g. Ulov ribe u 1997. je bioi 196.513 metr. tona. Više od 1/3 ribe potiče iz unutrašnjih voda. == Industrija == Drvna masa, papir drvoprerađivačka industrija predstavlja značajan segment finske industrije. Ranih devedesetih je proizvođeno oko 1,3 metr. tona hartije godišnje. Proizvodnja ostalih papirnih i drvnih proizvoda ukupno iznosi 7,9 miliona m³ godišnje. Finska posjeduje industriju teških mašina, metala, brodova, štamparskog materijala, elektro industriju, industriju hrane i pića, tekstilnu industriju, industriju odjeće, hemikalija, keramike i stakla. Finska je značajan izvor bakra (proiz. 11.600 metr.tona 2000.g.), cinka, srebra (24 metr.tone), hrom, nikl i zlato se takođe iskopavaju. Papir, drvna masa i drvni proizvodi čine 40% god. Finskog izvoza. Uvoz uključuje benzin, hemikalije, mašine, transportnu opremu, gvožđe, čelične proizvode, hranu i tekstil. Značajna trgovina se vodi sa Njemačkom, UK, Švedskom, i drugim zemljama EU. 2000. g. uvoz je bio 32,6 biliona dolara, a izvoz 44,5 biliona dolara. Finska je član slobodne trgovinske unije od 1961., a januara 1995. pridružila se EU. Radna snaga broji 2,6 miliona ljudi 2000.g. Radnike zastupaju radničke unije grupisane u dvije velike federacije: Centralna organizacija i Konfederacija plaćenih radnika. == Transport == Sistem kanala koji povezuju Finska jezera sa ostalim i sa Finskim zalivom predstavljaju jeftin i efikasan vid transporta za drvnu industriju. Oko 6.600&nbsp;km unutrašnjih voda su plovne. Željeznica je u državnom vlasništvu (dužina oko 5.836&nbsp;km) Finska ima oko 77.900&nbsp;km puteva 65% asfaltiranih. [[Finer]] (''Finnair'') obezbjeđuje inostrane i letove u zemlji, Karer (''Karair'') i Finaviejšn (''Finnaviation'') opslužuju mnoge gradove. == Komunikacije == Vlada kontroliše telegrafske službe i Finska TV prenosi većinu TV i radio programa. Privatne TV stanice nude oko 20 sati komercijalnog programa sedmično. 1/3 telefonije je u državnom vlasništvu. U 2000. je bilo 550 telefonskih linija na svakih 1.000 stanovnika. Zemlja ima 1.498 radio i 622 TV prijemnika na 1000 domaćinstava 1997.g. Ima 56 dnevnih novina i plus magazini i periodičnici. == Valuta i bankarstvo == Novčana jedinica je Evro, uveden je 1. januara 1999. samo za elektronske transfere i finska valuta ''MARKKA'' je korištena u ostalim slučajevima do 1. jan. 2002. kada je Evro postao zvanična valuta i prestala je upotreba ''MARKKE''. Pošto je prihvatila Evro, Finska mora da slijedi ekonomska pravila utvrđena od strane Evropske banke (ECB). ECB je u Franfurtu i reguliše snabdijevanje novcem i ekonomske polise. == Vlada i zakonodavstvo == Finska je republika sa demokra-tskim i parlamentarnim oblikom vlasti. Vlast je konstituisana i usvojena 17. jula 1919.g. Na čelu Finske je predsjednik izabran na šestogodišnji mandat direktnim glasanjem. Kabinet je izabran od strane predsjednika i odobren od parlamenta na čijem čelu je premijer. Glasaju stariji od 18 godina. Finski parlament je jedinstveno tijelo poznato kao EDUSKUNTA. Njenih 200 članova je narod izabrao na 4 god. Izvršna vlast u provincijama pripada guverneru koji je izabran od strane predsjednika države. U Anvenaamu koji ima autonomiju provincijsko vijeće se bira od strane stanovnika, provincijski savjet bira izvršni savjet koji dijeli moć sa guvernerom. Lokalni sudski sistem je podijeljen na opštinske sudove u gradovima i distriktne sudove u ruralnim sredinama. Apelacioni sudovi su smješteni u Abu, Vaasi, Kupiu, Kuovilu, Rovaniemu i Helsinkiju. Vrhovni sud čije je sjedište u Helsinkiju je glavni sud za civilne i kriminalne slučajeve. == Socijalni sistem == Finski socijalni sistem obezbjeđuje nezaposlenim, bolesnim, nemoćnim i starim osiguranje, porodičnu i dječiju zaštitu, i nadoknadu invalidima. Medicinska zaštita je izdavana preko mjesta zaposlenja, ali nacionalnim zdravstvenim aktom od 1972. obezbjeđeno je osnivanje zdravstvenih centara u svim opštinama i isključenje doktorskih honorara. == Odbrana == Vojni rok od 11 mjeseci je obavezan za muškarce starije od 17 god. Finska ima vojsku, mornaricu, vazdušne snage, ali vojne snage su smanjene Pariškim mirovnim ugovorom od '47. na maksimum 41.900 osoba. 2001. g. oko 32.250 ljudi bilo je na službi vojnog roka. Rezerva broji 500.000 ljudi. 1994.g. Finska se pridružila partnerstvu za mir kao prvi korak ka punom članstvu u NATO. == Regionalna podela == U regionalizaciji Finske jasno se ističu tri prediono-fizionomske cjeline: 1.Finska Laponija, 2.Jezerska Finska i 3.Finsko primorje. Ovakva regionalizacija odgovara regionalizaciji ovog prostora i po pravcu pružanja ove države. Laponija odgovara regiji Sjeverna Finska, Jezerska Finska odgovara regiji Južna Finska, i naizad regija Finsko Primorje odgovara regiji Botnička obala. === Finska Laponija === Finska Laponija je pretežno zatalasana brežuljkasta regija izuzev krajnjeg sjeverozapada gdje ima planinski karakter. Osobenost ovog dijela Finske je da nema jezera (mada je Finska zemlja jezera). Izuzetak čini samo jedno jezero-Inara. U Finskoj ovu regiju nazivaju Laponija. Zauzima oko 1/3 državnog prostora (10.300&nbsp;km²). Zimi je veoma hladna (-15&nbsp;°C do -20&nbsp;°C) i pokrivena snijegom, dok je za kratkog ljeta ugodnija temperatura (zabilježeni apsolutni maksimum od +33&nbsp;°C). Što se ide sjevernije nastupa tundra bez stabala, sa lišajevima, sa po nekim grmom, sa malim močvarama i malim brojem cvjetonoša (tokom kratkog ljeta). U ljetnom periodu tu je stanište mnogobrojnih ptica. U ranijim vremenima regija je bila isključivo naseljena laponcima. Živjeli su od uzgoja Irvasa i ribolova i živjeli su nomadski i polunomadski život. Smatra se da ih danas nema više od 2.000. U prirodi im je da vole nomadski život mada sve više postaju stalni stanovnici naselja. Otkada su Finci izgradili arktički put (1929.g.) u ovoj regiji se razvija i turizam. Uz savremen put dug 460&nbsp;km izgrađeni su hoteli sa visokim konforom. Dolaze turisti- ribolovci, turisti-skijaši, i naizad turisti koji su željni da se provozaju sankama koje vuku irvasi. Ipak, Sjeverna Finska je manje razvijen kraj i rijetko naseljen dio države. Nomadsko stočarstvo i sječa šume duž saobraćajnica su glavne privredne aktivnosti Laponije. Centar Finske Laponije je grad Rovanijemi koji leži na obali rijeke Kemi u blizini sjevernog polarnika. Do njega dopire željeznica uz postojeći arktički put i produžava prema ruskoj luci [[Murmansk]]. On je administrativni, trgovačko saobraćajni i turistički centar Laponije. Ističe se po trgovini kože. === Jezerska Finska === Jezerska Finska se nalazi između Finske Laponije na sjeveru i Finskog primorja na jugu i jugozapadu. Finci nazivaju ovaj kraj „Suomi“ - zemlja jezera. Geomorfološki to je plato zatalasan morenskim bedemima kojim su stvorene brojne jezerske depresije. Baš ova regija dala je atribut Finskoj amfibijska zemlja. Tu su mnogobrojna glacijalna jezera a pejzaž dopunjuju nepregledne četinarske šume. Najveće jezero je Sajma, sa cjelokupnim sistemom jezera pod imenom Velika Sajma, to je površina od 4.400&nbsp;km². Sva jezera su tektonski predisponirana, ali za njihovo konačno oblikovanje je značajna lednička erozija i akumulacija. Najveća dubina Sajme je 82 m. Zapadno od Sajme je jezero Pajane površine 1.065 m², maksimalne dubine 93 m. Ima svoju otoku u Finski zaliv. Jezera su međusobno odvojena kordonima morena, ali su hidrografski povezana riječnim tokovima i kanalima. Neke rijeke npr. Oulu, Komo imaju značajne vodne snage, koje se iskorišćavaju. Oko jezera nižu se mala sela sa tipičnim drvenim kućama. Neka naselja imaju fizionomiju gradskih naselja. Između jezera izgrađene su tri željezničke pruge pravcem sjever-jug i dvije pravcem zapad-istok. Kao saobraćajni centri razvili su se gradovi Kuopio, Tampere i Lahti. Kuopio je izraziti centar drvne industrije i središte cijele regije i Finske. U gravitacionoj sferi grada je rudarski revir Finske gdje se eksploatiše bakar, olovo, cink, azbest i kvarc. Tu se nalazi rudarski centar Outokumiu. Tampere je najveći grad Jezerske Finske (preko 150.000 stanovnika). Poznat je po svojoj tekstilnoj, metalnoj i papirnoj industriji. Industrijska zona grada obuhvata oko 200 fabrika. On nosi epitet finski Mančester. Grad Lahti je u prelaznoj oblasti, ima funkciju etapne stanice u kojoj se okupljaju učesnici zimskih sportova. U istočnim i centralnim dijelovima regije osnovano je nekoliko desetina hiljada novih gazdinstava nastalih od doseljenika sa teritorija koje su pripale (posle Drugog svjetskog rata) tadašnjem SSSR-u. === Finsko primorje === Finsko primorje je predstavljeno izlaskom ove države na Baltičko more (Botnički i Finski zaliv). Nasuprot ostalim dijelovima Finske u ovoj regiji nema onih prepoznatljivih, za sjeverne zemlje, morenskih sedimenata. Ovdje se nalaze sedimenti marinskog porijekla, ostaci nekadašnjeg Joldijskog mora. Finsko primorje, mada jedinstvena regija može se podijeliti na dvije podregije: Sjevernije, prostor oko Botničkog i južnije prostor oko Finskog zaliva. A) Botničko primorje je pojas Finske uz istoimeni zaliv dug oko 700&nbsp;km. Primorje je izloženo sjevernim vjetrovima. Od Švedske granice na sjeveru do grada Vasa na jugu primorje je pod šumom. Značajnije naselje je grad Oulu, na ušću istoimene rijeke, koja je otoka istoimenog jezera. Poznat je kao centar drvne industrije. Sjevernije od njega je grad Kemi na istoimenoj rijeci Kemi, sa istom funkcijom kao Oulu. Od njega vodi željeznička pruga za Murmansk, preko centralnog grada Jezerske Finske. Najjužnije tačke Botničkog primorja su gradovi Vasa i Pori. B) Južno primorje finci nazivaju „salpau selkä“ (primorje uz sjevernu obalu Finskog zaliva). Regija ima povoljnije tlo i klimu čime su stvoreni uslovi za intenzivnu poljoprivredu i stočarstvo. Ovdje uspjeva ozima pšenica i šećerna repa. Ovo je najgušće naseljena oblast Finske. Paralelno sa obalom vode glavne željezničke i drumske komunikacije. Pored aktivne uloge u poljoprivredi ova regija je i industrijski razvijena. Na jugozapadu je grad Turku, najstariji grad Finske, nekada i prestolnica. Njegovi stanovnici najviše govore Šedski. Okružen je skupinama ostrva, koja tamo nazivaju „Schären“, u blagoj klimi, plodnom okruženju, sa slikovitom srednjovjekovnom arhitekturom spada u najljepše finske gradove. Najveći grad oblasti, ujedno i cijele države je Helsinki, veliki i moderan kulturni, politički, trgovinski i industrijski centar. Istočno od njega je mali grad Kotka, a zapadno gradić Hanko. === Aland === Nedaleko od Turkua se nalazi arhipelag [[Aland]], koji je bliže Švedskoj nego Finskoj. Sastoji se od oko 6.500 ostrva od kojih je 80 naseljeno. Stanovnici govore Švedski a bave se poljoprivredom i ribolovom. Arhipelagu je priznat autonoman status i smatra ga se demilitariziranom zonom. == Vanjske veze == * [http://www.finlandlive.info Finland Travel Forum (English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809104953/http://www.finlandlive.info/ |date=2020-08-09 }} == Reference == {{izvori}} {{države EU}} {{Evropa}} [[Kategorija:Istočna Evropa]] [[Kategorija:Finska]] [[Kategorija:Države u Evropi]] bq27w18uyktnz6amngfl2h596067dt1 0 5946 42607066 42242251 2026-06-07T13:42:01Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607066 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:HowlandIsland.jpeg|mini|desno|225px|Otok Howland]] '''Otok Howland''' je nenastanjeni atol koji se nalazi sjeverno od ekvatora u centralnom [[Pacifik]]u na 0°48′N 176°38′W, oko 3,100&nbsp;km (1,675 nautičkih milja) jugozapadno od [[Honolulu]]a. Nalazi se na oko pola puta između [[Havaji|Havaja]] i [[Australija|Australije]] te predstavlja neinkorporiranu, neorganiziranu teritoriju [[SAD|Sjedinjenih Država]]. '''Nacionalni prirodni rezervat otoka Howland''' sastoji se od 455 jutara (1.84&nbsp;km²) otoka i okolnih 32,074 jutara (129.80&nbsp;km²) potopljene zemlje. Otok sada predstavlja nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja [[Služba za ribarstvo i divljač SAD]] pod američkim [[Sekretarijat za unutrašnje poslove SAD|Sekretarijatom za unutrašnje poslove]]. Na otoku nema nikakve ekonomske aktivnosti te je najpoznatiji kao otok do koga [[Amelia Earhart]] nikada nije stigla. Njegova obrana je u nadležnosti SAD te ga jednom godišnje posjećuje [[Obalna straža SAD]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Howland Island}} * [http://www.janeresture.com/howland/ Geography, history and nature on Howland Island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226053606/http://www.janeresture.com/howland/ |date=2014-02-26 }} * [http://www.uscg.mil/hq/g-cp/history/WEBLIGHTHOUSES/LHPACIFIC.html Howland Island day beacon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405122153/http://www.uscg.mil/hq/g-cp/history/WEBLIGHTHOUSES/LHPACIFIC.html |date=2007-04-05 }} * [http://pacificislands.fws.gov/wnwr/pbakernwr.html Howland Island National Wildlife Refuge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207055016/http://pacificislands.fws.gov/wnwr/pbakernwr.html |date=2005-02-07 }} * [http://www.pbs.org/odyssey/odyssey/20001204_log_transcript.html 'Voyage of the Odyssey'] - pictures and travelogue {{SAD}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prekomorske teritorije SAD]] [[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci u SAD]] [[Kategorija:Otoci u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Atoli|Howland]] [[Kategorija:Mikronezija]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Prirodni rezervati]] le3516pe34wwyric1dp2l4otqopysrb 0 5949 42607064 42241771 2026-06-07T13:41:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607064 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:BakerIsland.jpeg|mini|desno|275px|Otok Baker]] '''Otok Baker''' je nenastanjeni [[atol]] koji se nalazi sjeverno od ekvatora u centralnom [[Pacifik]]u na 0°13′N 176°31′W, oko 3,100&nbsp;km (1,675 nautičkih milja) jugozapadno od [[Honolulu]]a. Nalazi se na oko pola puta između [[Havaji|Havaja]] i [[Australija|Australije]]. '''Nacionalni prirodni rezervat otoka Baker''' sastoji se od 405 jutara (1.64&nbsp;km²) otoka i okolnih 30,504 jutara (123.45&nbsp;km²) potopljene zemlje. Otok sada predstavlja nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja [[Služba za ribarstvo i divljač SAD]] pod američkim [[Sekretarijat za unutrašnje poslove SAD|Sekretarijatom za unutrašnje poslove]]. Otok Baker je neinkorporirana i neorganizirana teritorija [[SAD]]. Na otoku nema nikakve ekonomske aktivnosti te je najpoznatiji kao otok do koga [[Amelia Earhart]] nikada nije stigla. Njegova obrana je u nadležnosti SAD te ga jednom godišnje posjećuje [[Obalna straža SAD]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Baker Island}} * [http://pacificislands.fws.gov/wnwr/pbakernwr.html Baker Island National Wildlife Refuge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207055016/http://pacificislands.fws.gov/wnwr/pbakernwr.html |date=2005-02-07 }} * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/fq.html Baker Island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719032103/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/fq.html |date=2006-07-19 }} This article incorporated material from the [[CIA World Factbook]] [[2000]]. Update as needed. * [http://users.metro2000.net/~stabbott/RHBJ.htm Republic of Howland, Baker and Jarvis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102213158/http://users.metro2000.net/~stabbott/RHBJ.htm |date=2006-01-02 }} : Fikcionalna alternativna realnost [[Mikronacija]]. {{SAD}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prekomorske teritorije SAD]] [[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci u SAD]] [[Kategorija:Otoci u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Atoli|Baker]] [[Kategorija:Mikronezija]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Prirodni rezervati]] 1mtllyblf633yd7vl43pyk5lv8qcboy 0 5952 42607068 40947462 2026-06-07T13:42:07Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607068 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Johnston Atoll-CIA WFB Map.png|mini|desno|275px|Karta atola]] '''Atol Johnston''' je atol površine 2.8 km² u Sjevernom Pacifiku na 16°45′N 169°30′W, oko trećinu puta od [[Havaji|Havaja]] do [[Maršalovi Otoci|Maršalovih Otoka]]. Sastoji se otoka Johnston i Sand, koji su prirodni otoci prošireni putem koralja, te otoka North (Akau) i East (Hikina) koje su stvorili koralji. Johnston je [[neinkorporirana teritorija]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]], kojom iz [[Washington D.C.|Washingtona]] upravlja [[Služba za ribarstvo i divljač SAD|Služba za ribarstvo i divljač]] pri [[Sekretarijat za unutrašnje poslove SAD|Sekretarijatu za unutrašnje poslove]] te je uključen u sistem nacionalnih prirodnih rezervata. Obrana atola Johnston je u nadležnosti [[oružane snage SAD|američke vojske]]. Otoci nisu otvoreni za javnost. Klima je tropska, ali uglavnom suha. Stalni vjetrovi sa sjeveroistoka održavaju stalnu temperaturu tokom godine. Najviši vrh na otoku je Summit Peak s 5 m nadmorske visine. Na otoku ima niskog raslinja, ali ne i izvora pitke vode. Otoke je otkrio kapetan James Johnston [[10. 12.]] [[1807]]. Godine [[1858]]. su nad njim suverenitet proglasili SAD i [[Kraljevstvo Havaji]]. Na njemu se vršilo iskopavanje [[guano]]a do godine [[1890]]. kada su izvori iscrpljeni. Nakon toga je služio kao prirodni rezervat, a od godine [[1936]]. i u vojne svrhe. U [[drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]] su ga bombardirali [[Japan]]ci, a nakon rata je služio za testove raketnog i [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]], odnosno za uništavanje kemijskog oružja. Danas na njemu živi oko 1100 pripadnika američkih oružanih snaga. SAD planira otok prodati na aukciji privatnim osobama. == Vanjske veze == {{Commonscat|Johnston Atoll}} * [http://www.astronautix.com/sites/johsland.htm] Former Johnston Island resident, S. Hound {{SAD}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prekomorske teritorije SAD]] [[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci u SAD]] [[Kategorija:Otoci u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Atoli|Johnston]] [[Kategorija:Mikronezija]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 5yqi7ucl7rkc8bolwo1l1k5t03our0q 0 5959 42607067 42242388 2026-06-07T13:42:04Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607067 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Jarvis Island.svg|thumb|300px|Karta Jarvisa]] '''Otok Jarvis''' je nenastanjen otok površine 4,5 [[km²]] koji se nalazi na {{coor dm|0|22|S|160|03|W|}} u Južnom [[Pacifik]]u, na oko pola puta između [[Havaji|Havaja]] i [[Cookovi Otoci|Cookovih otoka]]. To je neinkorporirana teritorija [[SAD|Sjedinjenih Država]] kojom iz [[Washington D.C.|Washingtona]] upravlja [[Služba za ribarstvo i divljač SAD|Služba za ribarstvo i divljač]] pri [[Sekretarijat unutrašnjih poslova SAD|Sekretarijat unutrašnjih poslova]] u okviru sistema [[Nacionalni prirodni rezervat|Nacionalnih prirodnih rezervata]]. Otok je [[21.8.]] [[1821]]. otkrila posada [[UK|britanskog]] broda ''Eliza Francis'' te ga nazvala po svom zapovjedniku, kapetanu Brownu. Nenastanjeni otok bio je anektiran od strane SAD godine [[1858]], ali i napušten [[1879]]. nakon što su odnešene tone [[guano]]a. Velika Britanija je anektirala otok godine [[1889]]., ali nikada nije provela dalju eksploataciju. Naslage guana su eksploatirane do kasnih [[1800-e|1800-ih]]. SAD su okupirale i ponovno anektirale otok godine [[1935]]. Tada je stvoren '''Millersville''', naselje na zapadnoj strani otoka koje je povremeno korišteno kao meteorološka stanica od [[1935]]. do [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], kada je napušteno; ponovno je naseljen godine [[1957]]. tokom [[Međunarodna geofizička godina|Međunarodne geofizičke godine]] od strane naučnika, ali i napušten [[1958]]. Javnost na Otok Jarvis može doći tek uz posebnu dozvolu [[Služba za ribarstvo i divljač SAD|Službe za ribarstvo i divljač]] koju u pravilu dobijaju tek naučnici i obrazovne ustanove. Otok jednom godišnje posjećuje Služba za ribarstvo i divljač kao i [[Obalna straža SAD|Obalna straža]]. Na otoku nema luka ni pristaništa, ali ima vanjskih sidrišta. Postoji jedno područje za pristajanje čamaca na sredini zapadne obale te još jedno na jugozapadnom dijelu [[otok]]a. Dnevni svjetionik blizu sredine zapadne obale. Klima je tropska, s malo padavina, stalnim vjetrom i snažnim sunčanim svjetkom. Teren, koji se od mora izdiže do najviše 7 metara je uglavnom pješčan, a [[koralj]]ni otok je na rubovima okružen [[greben]]om. Njegova gusta [[svežanjska trava]], [[povijuše]] te nisko grmlje uglavnom služe za gniježđenje te kao [[habitat (ekologija)|habitat]] morskim pticama i ostalom obliku života. Otok nema prirodnih izvora [[pitka voda|pitke vode]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Jarvis Island}} * [http://www.jarvisisland.net/ Jarvis Island Home Page] : Website with photos, weather, and more. * [http://users.metro2000.net/~stabbott/RHBJ.htm Republic of Howland, Baker and Jarvis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102213158/http://users.metro2000.net/~stabbott/RHBJ.htm |date=2006-01-02 }} : A fictional alternative reality [[Micronation]]. {{SAD}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prekomorske teritorije SAD]] [[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci u SAD]] [[Kategorija:Otoci u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Atoli|Jarvis]] [[Kategorija:Mikronezija]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Prirodni rezervati]] au54ew9v0m1e4mb7ybn9evpo28icrqu 0 5977 42607069 41150815 2026-06-07T13:42:10Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607069 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Midway Atoll map.svg|thumb|desno|300px|Karta Midwayja]] '''Atol Midway''' (isto tako poznat kao '''Otok Midway''' ili '''Midway Otoci''', [[Havajski jezik|havajski]]: ''Pihemanu'') je [[atol]] površine 6,2 kvadratna kilometra koji se nalazi u Sjevernom [[Tihi ocean|Pacifiku]] (blizu sjeverozapadne strane [[Havajski otoci|Havajskog arhipelaga]]) na 28°13′N 177°22′W, oko trećinu puta između [[Honolulu]]a i [[Tokijo|Tokija]]. Nalazi se oko 150 milja istočno od [[Međunarodna datumska granica|Međunarodne datumske granice]], odnosno 2800 milja zapadno od [[San Francisco|San Francisca]] i 2200 milja istočno od [[Japan]]a. Sastoji se od prstenastog koraljnog grebena i nekoliko pješčanih otočića. Dva najvažnija komada zemlje, Sand Island i Eastern Island, služe kao habitat stotinama i tisućama morskih ptica. Atol, koji nema domorodačkog stanovništva, je neinkorporirana teritorija [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]], službeno odrešena kao ''[[otočno područje]]'' pod nadležnošću [[Sekretarijat unutrašnjih poslova SAD|Sekretarijata unutrašnjih poslova]]. Predstavlja [[Nacionalni prirodni rezervat]] kojim upravlja [[Služba za ribarstvo i divljač SAD|Služba za ribarstvo i divljač]]. Program za posjetitelje je ukinut u januaru 2002. i trenutno ne postoji infrastruktura za primanje posjeta. No, posjetitelji koji raspolažu vlastitim transportnim sredstvima mogu se radi posjeta obratiti upravi rezervata. Ekonomska aktivnost potječe isključivo iz vladinih izvora. Sva hrana i roba moraju biti uvezene. Midway leži na pola puta između [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]] i [[Azija|Azije]]. Također se nalazi skoro na suprotnom dijelu svijeta od engleskog [[Greenwich (Engleska)|Greenwicha]]. Midway je najpoznatiji kao mjesto na kome se [[4. 6.|4.6.]] [[1942]]., za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], odigrala [[bitka kod Midwaya]]. U njoj je [[ratna mornarica Sjedinjenih Država|američka ratna mornarica]] odbila [[japan]]ski napad na Otočje Midway i time označila prekretnicu rata na pacifičkom bojištu. == Vanjske veze == {{Commonscat|Midway Atoll}} * [http://www.airnav.com/airport/PMDY AirNav - Henderson Field Airport] : Airport facilities and navigational aids. * [http://www.midwayisland.com/history_ctr.html History of Midway Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040605063734/http://midwayisland.com/history_ctr.html |date=2004-06-05 }} * [http://midway.fws.gov/intro/default.htm Midway Atoll National Wildlife Refuge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050618082437/http://midway.fws.gov/intro/default.htm |date=2005-06-18 }} (this article incorporated some content from this public domain site) * [http://www.smithsonianmag.si.edu/journeys/01/sep01/feature_full_page_1.html Where the Gooney Birds Are] {{SAD}} {{Oceanija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prekomorske teritorije SAD]] [[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci u SAD]] [[Kategorija:Otoci u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Atoli|Midway]] [[Kategorija:Geografija Havaja]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] mtx3y6cqs7rdflul07zmbdng4ogmdno 0 5990 42607072 42423554 2026-06-07T13:42:19Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607072 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Palmyra Atoll.svg|thumb|desno|250px|Karta Palmyre]] '''Atol Palmyra''' je nenastanjen [[atol]] površine 12 [[km²]] (4,6 kvadratnih milja) u Sjevernom [[Pacifik]]u smješten na 5°52′N 162°6′W. Palmyra je jedan od [[Linijski Otoci|Sjevernih Linijskih otoka]] (jugoistočno od [[Greben Kingman|Grebena Kingman]] i sjeverno od [[Kiribati|kiribatskih]] [[Linijski otoci|Linijskih otoka]]), smješten gotovo točno na jugu od [[Havajski otoci|Havajskih otoka]], otprilike na pola puta između Havaja i [[Američka Samoa|Američke Samoe]]. Ima obalu od 14,5&nbsp;km (9 milja) te pristanište zvano '''West Lagoon'''. Sastoji se od grebena, dvije plitke lagune i oko 50 pješčanih i stjenovitih otočića pokrivenih vegetacijom – uglavnom stablima [[kokos]]a, ''Scaevola'', i visokim ''Pisonia'' drvećem. Većina otočića je spojena. Iznimke su '''Sand Island''' na zapadu i '''Barren Island''' na istoku. Najveći otok je Cooper Island na sjeveru, a iza njega '''Kaula Island''' in na jugu. Sjeverni luk otočja čine Strawn Island, Cooper Island, Aviation Island, Quail Island i Whippoorwill Island, koje na istoku prate Eastern Island, Papala Island i Pelican Island, a na jugu Bird Island, Holei Island, Engineer island, Marine Island, Kaula Island, Paradise Island i Home Island (u smjeru kazaljke na satu). Prosječne godišnje padaline iznose 175 [[inč]]a. Palmyra je inkorporirana, ali neorganizirana teritorija u sklopu [[SAD]]. Nalazi se u vlasništvu ''[[The Nature Conservancy]]'', organizacije za zaštitu okoliša, ali administrativnu pripada [[Ured za otočne poslove|Uredu za otočne poslove]] pri [[Sekretarijat unutrašnjih poslova SAD|Sekretarijatu unutrašnjih poslova]] te se njome upravlja iz [[Washington D.C.|Washingtona]]. Teritorijalne vode (12&nbsp;nm od obale) su proglašene '''Nacionalnim prirodnim rezervatom Palmyra''' i njima upravlja [[Služba za ribarstvo i divljač SAD|Služba za ribarstvo i divljač]]. Na otoku trenutno nema nikakve ekonomske aktivnosti. Jedini stanovnici su grupa od 4-20 naučnika i dobrovoljaca koja je sagradila nekoliko [[bungalov]]a. Plaže su natrpane smećem s brodova, a dio ih je zatvoren zbog neeksplodirane municije iz doba [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. Otok je godine [[1798]]. otkrio američki kapetan [[Edmund Fanning]] dok je sa svojim brodom ''Betsy'' putovao u [[Azija|Aziju]]. Ime je dobio po brodu ''Palmyra'' koji se na njemu nasukao [[7.11.]] [[1802]]. Godine [[1859]]. otok su anektirale SAD, a godine [[1862]]. [[Kraljevstvo Havaji]], pa su godine 1898. nakon aneksije Havaja ponovno prešle u američki posjed. Godine 1934. nad atolom je upravu preuzela američka ratna mornarica, a bivši privatni vlasnici zemljišta su u posjed došli tek kada su godine [[1947]]. dobili parnicu na [[Vrhovni sud SAD|Vrhovnom sudu]]. Kada su Havaji godine [[1959]]. postali savezna država SAD, Palymra je izdvojena kao posebna savezna teritorija. == Vanjske veze == {{Commonscat|Palmyra Atoll}} * [http://shadow.eas.gatech.edu/~kcobb/palmyra.html Palmyra atoll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050906172611/http://shadow.eas.gatech.edu/~kcobb/palmyra.html |date=2005-09-06 }} * [http://pacificislands.fws.gov/wnwr/palmyranwr.html Palmyra Atoll NWR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050228225344/http://pacificislands.fws.gov/wnwr/palmyranwr.html |date=2005-02-28 }} * [http://nature.org/wherewework/asiapacific/palmyra/ The Nature Conservancy in Palmyra Atoll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814015309/http://www.nature.org/wherewework/asiapacific/palmyra/ |date=2007-08-14 }} * [http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=us&vol=331&invol=256 The Supreme Court opinion in ''United States v. Fullard-Leo'' with a thorough history of the island's ownership] {{SAD}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prekomorske teritorije SAD]] [[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci u SAD]] [[Kategorija:Otoci u Oceaniji]] [[Kategorija:Otoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Atoli|Palmyra]] [[Kategorija:Mikronezija]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] qvrif3jqx8z58qw380j0xodpv8qlux4 0 11246 42607081 42390999 2026-06-07T13:48:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607081 wikitext text/x-wiki {{Država SAD | Name = Florida | Fullname = State of Florida | Zastava = Flag of Florida.svg | Grb = Seal of Florida.svg | Map = Florida in United States.svg | Nadimak = The Sunshine State | Glavni grad = [[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] | Najveći grad = [[Jacksonville, Florida|Jacksonville]] | Guverner = Rick Scott | Službeni jezik = [[engleski jezik|engleski]] | Površina = 170 304 | Kopnena površina = 139.819 | Vodena površina = 30.484 | Popis = [[2012]]. | Broj stanovnika = 19 317 568 | Gustoća naseljenosti = 136.4 | Poredak = 27 | Datum = [[3. 3.|3. mart]] [[1845]] | Vremenska zona = [[UTC-5]]/ [[UTC-4]] | Zemljopisna širina = 28° 6′ 0″ N | Zemljopisna dužina = 81° 36′ 0″ W | Širina = 260 | Dužina = 800 | Najviša visina = 105 | Najniža visina = 0 | Poštanska kratica = FL | ISO kod = US-FL | Website = www.myflorida.com| }} '''Florida''' je najjužnija [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|savezna država]], 22. po površini, 4. po ukupnom broju stanovnika i 8. po gustoći stanovnika od 50 [[Sjedinjene Američke Države|američkih]] [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|država]]. == Geografija == Najveći dio Floride je poluotok koji sa zapada graniči sa [[Meksički zaliv|Meksičkim zaljevom]] a sa istoka sa [[Atlantik|Atlanskim oceanom]]. Kopneni dio Floride sa sjevera graniči sa [[Alabama|Alabamom]] i [[Georgia|Georgiom]]. [[Glavni grad]] Floride je [[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] od 181.376 stanovnika<ref name=fact>{{cite web |url=factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_DP_DPDP1 |title = ''Community Facts'' |publisher = United States Census Bureau |language = engleski |accessdate = 28. 1. 2013 |archiveurl = |archivedate= |deadurl = <!--unfit-->}}</ref> == Historija == [[Španjolci]] su je [[1513]]. proglasili svojim posjedom, ali su je nakon [[Sedmogodišnji rat|Sedmogodišnjeg rata]] - [[1763]]. bili prisiljeni prepustiti [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikoj Britaniji]]. Za vrijeme [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]] [[Španjolci]] su ratovali zajedno sa [[Francuska|Francuzima]] protiv [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanaca]], pa su [[1781]]. ponovo preuzeli kontrolu nad zapadnim dijelovima Floride, a nakon potpisivanja [[Pariški mirovni ugovor 1783.|Pariškog mirovnog ugovora 1783.]] vraćena im je čitava Florida. [[Španija|Španjolska]] je [[1819]]. godine ustupila Floridu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] nakon što su američke trupe u [[Britansko-američki rat 1812. - 1814.|Britansko-američkom ratu]] ([[1812]]. - [[1814]].) zauzele Floridu, a nakon rata u nju nahrupilo puno [[sjedinjene Američke Države|američkih]] državljana. Florida je [[3. 3.|3. marta]] [[1845]]. proglašena 27 [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznom državom]] [[Sjedinjene Američke Države|Amerike]]. == Najveći gradovi Floride == {| {{prettytable}} !grad !okrug !stanovništvo<br /> 1. 4. 2000. !stanovništvo<br /> 1. 7. 2004. |- |[[Jacksonville, Florida|Jacksonville]] | align="right" |[[Duval County, Florida|Duval County]] | align="right" |735 617 | align="right" |777 704 |- |[[Miami]] | align="right" |[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] | align="right" |362 470 | align="right" |379 724 |- |[[Tampa, Florida|Tampa]] | align="right" |[[Hillsborough County, Florida|Hillsborough County]] | align="right" |303 447 | align="right" |321 772 |- |[[Saint Petersburg, Florida|Saint Petersburg]] | align="right" |[[Pinellas County, Florida|Pinellas County]] | align="right" |248 232 | align="right" |249 090 |- |[[Hialeah, Florida|Hialeah]] | align="right" |[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] | align="right" |226 419 | align="right" |224 522 |- |[[Orlando, Florida|Orlando]] | align="right" |[[Orange County, Florida|Orange County]] | align="right" |185 951 | align="right" |205 648 |- |[[Fort Lauderdale, Florida|Fort Lauderdale]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |152 397 | align="right" |164 578 |- |[[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] | align="right" |[[Leon County, Florida|Leon County]] | align="right" |150 624 | align="right" |156 612 |- |[[Hollywood, Florida|Hollywood]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |139 357 | align="right" |144 535 |- |[[Pembroke Pines, Florida|Pembroke Pines]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |137 427 | align="right" |150 104 |- |[[Coral Springs, Florida|Coral Springs]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |117 549 | align="right" |128 355 |- |[[Clearwater, Florida|Clearwater]] | align="right" |[[Pinellas County, Florida|Pinellas County]] | align="right" |108 787 | align="right" |108 606 |- |[[Cape Coral, Florida|Cape Coral]] | align="right" |[[Lee County, Florida|Lee County]] | align="right" |102 286 | align="right" |127 985 |- |[[Gainesville, Florida|Gainesville]] | align="right" |[[Alachua County, Florida|Alachua County]] | align="right" |95 447 | align="right" |108 856 |- |[[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] | align="right" |[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] | align="right" |---¹ | align="right" |100 887 |- |[[Port Saint Lucie, Florida|Port Saint Lucie]] | align="right" |[[St, Lucie County, Florida|St, Lucie County]] | align="right" |88 769 | align="right" |118 396 |- |[[Miami Beach, Florida|Miami Beach]] | align="right" |[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] | align="right" |87 933 | align="right" |89 104 |- |[[Sunrise, Florida|Sunrise]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |85 779 | align="right" |90 227 |- |[[Plantation, Florida|Plantation]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |82 934 | align="right" |85 497 |- |[[West Palm Beach, Florida|West Palm Beach]] | align="right" |[[Palm Beach County, Florida|Palm Beach County]] | align="right" |82 103 | align="right" |95 344 |- |[[Palm Bay, Florida|Palm Bay]] | align="right" |[[Brevard County, Florida|Brevard County]] | align="right" |79 413 | align="right" |88 758 |- |[[Lakeland, Florida|Lakeland]] | align="right" |[[Polk County, Florida|Polk County]] | align="right" |78 452 | align="right" |88 357 |- |[[Pompano Beach, Florida|Pompano Beach]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |78 191 | align="right" |88 874 |- |[[Davie, Florida|Davie]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |75 720 | align="right" |82 579 |- |[[Boca Raton, Florida|Boca Raton]] | align="right" |[[Palm Beach County, Florida|Palm Beach County]] | align="right" |74 764 | align="right" |78 069 |- |[[Miramar (Florida)|Miramar]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |72 739 | align="right" |101 486 |- |[[Melbourne, Florida|Melbourne]] | align="right" |[[Brevard County, Florida|Brevard County]] | align="right" |71 382 | align="right" |75 366 |- |[[Deltona, Florida|Deltona]] | align="right" |[[Volusia County, Florida|Volusia County]] | align="right" |69 543 | align="right" |79 749 |- |[[Largo, Florida|Largo]] | align="right" |[[Pinellas County, Florida|Pinellas County]] | align="right" |69 371 | align="right" |71 704 |- |[[Deerfield Beach, Florida|Deerfield Beach]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |64 583 | align="right" |66 189 |- |[[Daytona Beach, Florida|Daytona Beach]] | align="right" |[[Volusia County, Florida|Volusia County]] | align="right" |64 112 | align="right" |64 422 |- |[[Boynton Beach, Florida|Boynton Beach]] | align="right" |[[Palm Beach County, Florida|Palm Beach County]] | align="right" |60 389 | align="right" |64 775 |- |[[Dealeay Beach, Florida|Delray Beach]] | align="right" |[[Palm Beach County, Florida|Palm Beach County]] | align="right" |60 020 | align="right" |64 150 |- |[[North Miami]] | align="right" |[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] | align="right" |59 880 | align="right" |58 750 |- |[[Weston, Florida|Weston]] | align="right" |[[Broward County, Florida|Broward County]] | align="right" |49 286 | align="right" |63 534 |- |} == Okruzi (County) Floride == {| class="wikitable" |- valign="top" | * [[Alachua County, Florida|Alachua County]] * [[Baker County, Florida|Baker County]] * [[Bay County, Florida|Bay County]] * [[Bradford County, Florida|Bradford County]] * [[Brevard County, Florida|Brevard County]] * [[Broward County, Florida|Broward County]] * [[Calhoun County, Florida|Calhoun County]] * [[Charlotte County, Florida|Charlotte County]] * [[Citrus County, Florida|Citrus County]] * [[Clay County, Florida|Clay County]] * [[Collier County, Florida|Collier County]] * [[Columbia County, Florida|Columbia County]] * [[DeSoto County, Florida|DeSoto County]] * [[Dixie County, Florida|Dixie County]] * [[Duval County, Florida|Duval County]] * [[Escambia County, Florida|Escambia County]] * [[Flagler County, Florida|Flagler County]] || * [[Franklin County, Florida|Franklin County]] * [[Gadsden County, Florida|Gadsden County]] * [[Gilchrist County, Florida|Gilchrist County]] * [[Glades County, Florida|Glades County]] * [[Gulf County, Florida|Gulf County]] * [[Hamilton County, Florida|Hamilton County]] * [[Hardee County, Florida|Hardee County]] * [[Hendry County, Florida|Hendry County]] * [[Hernando County, Florida|Hernando County]] * [[Highlands County, Florida|Highlands County]] * [[Hillsborough County, Florida|Hillsborough County]] * [[Holmes County, Florida|Holmes County]] * [[Indian River County, Florida|Indian River County]] * [[Jackson County, Florida|Jackson County]] * [[Jefferson County, Florida|Jefferson County]] * [[Lafayette County, Florida|Lafayette County]] * [[Lake County, Florida|Lake County]] || * [[Lee County, Florida|Lee County]] * [[Leon County, Florida|Leon County]] * [[Levy County, Florida|Levy County]] * [[Liberty County, Florida|Liberty County]] * [[Madison County, Florida|Madison County]] * [[Manatee County, Florida|Manatee County]] * [[Marion County, Florida|Marion County]] * [[Martin County, Florida|Martin County]] * [[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] * [[Monroe County, Florida|Monroe County]] * [[Nassau County, Florida|Nassau County]] * [[Okaloosa County, Florida|Okaloosa County]] * [[Okeechobee County, Florida|Okeechobee County]] * [[Orange County, Florida|Orange County]] * [[Osceola County, Florida|Osceola County]] * [[Palm Beach County, Florida|Palm Beach County]] * [[Pasco County, Florida|Pasco County]] || * [[Pinellas County, Florida|Pinellas County]] * [[Polk County, Florida|Polk County]] * [[Putnam County, Florida|Putnam County]] * [[Santa Rosa County, Florida|Santa Rosa County]] * [[Sarasota County, Florida|Sarasota County]] * [[Seminole County, Florida|Seminole County]] * [[St, Johns County, Florida|St, Johns County]] * [[St, Lucie County, Florida|St, Lucie County]] * [[Sumter County, Florida|Sumter County]] * [[Suwannee County, Florida|Suwannee County]] * [[Taylor County, Florida|Taylor County]] * [[Union County, Florida|Union County]] * [[Volusia County, Florida|Volusia County]] * [[Wakulla County, Florida|Wakulla County]] * [[Walton County, Florida|Walton County]] * [[Washington County, Florida|Washington County]] |} == Privreda == Florida je prvenstveno [[turizam|turistička]] država, pored tog je razvijana i [[poljoprivreda]], uzgaja se; [[duhan]], [[voće]], [[šećerna trska]] i [[kikiriki]]. Florida ima i dobro razvijenu [[Industrija|industriju]]; drva, [[papir]]a, prehrambenih i [[kemija|kemijskih]] proizvoda, [[svemir]]ske [[tehnologija|tehnologije]] i [[brodogradnja|brodogradnje]]. Od rudnog blaga ima [[hrom|kroma]], [[nafta|nafte]] i [[fosfat]]a. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Florida}} * [http://www.myflorida.com/ Službene stranice Vlade Floride] {{en icon}} {{Političke podjele Sjedinjenih Američkih Država}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Florida| ]] [[Kategorija:Savezne države Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Atlantskog oceana]] hal5r2vvlymurcjdegub69mxtef5j7w 0 11775 42607146 42515661 2026-06-07T16:19:48Z ~2026-33521-10 362704 /* Muzika vranjskog kraja */ 42607146 wikitext text/x-wiki {{Grad u Srbiji | naziv = Vranje | ime genitiv=Vranja | slika = Vranje.jpg | opis_slike = Panorama Vranja | grb = Grb Vranja.png | opis_grba = Grb Vranja | gradska_zastava = | opis_zastave = Zastava Vranja | stara_imena = | šira površina=860 | stanovništvo = 55.052 | aglomeracija = 88.288 | gustina = 103 | opis gustine=šira zona/opština | nadmorska_visina = 487 | prvi pomen = | dan_grada = | slava= | pobratimi= | pokrajina = [[centralna Srbija]] | okrug = [[Pčinjski upravni okrug|Pčinjski okrug]] | gšir = 42.554167 | gduž = 21.897222 | registarska_oznaka = VR | pozivni_broj = 017 | poštanski_kod = 17000 | adresa = | telefon = | faks = | veb-strana = [http://www.vranje.org.rs www.vranje.org.rs] | elektronska_pošta = | gradonačelnik = Slobodan Milenković | stranka = SNS | stranke=[[Demokratska stranka|DS]], [[Socijalistička partija Srbije|SPS]], [[G17 plus|G17+]], [[NS]] | formirana vlast= | izbori=[[11. maj|11.05.]][[2008]]. }} '''Vranje''' je grad na jugu [[Srbija|Srbije]], sedište [[Pčinjski upravni okrug|Pčinjskog okruga]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] u gradu Vranju je bilo 55.052, a u celoj opštini 88.288 stanovnika. Vranje se nalazi u Vranjskoj kotlini, na Vranjskoj reci, nedaleko od njenog ušća u [[Južna Morava|Južnu Moravu]]. Prvi se put spominje 1093, a u sastav srpske države ušao je 1207. godine. [[Osmansko carstvo|Turcima]] su ga osvojili 1455. U tursko doba bio je raskrsnica puteva iz Srbije prema Makedoniji i Bugarskoj, važno mesto na moravsko-vardarskom drumu, poznat po proizvodnji oružja i železnih predmeta i po kvalitetnoj kudelji. Godine 1878. oslobođen je od Turaka. Vranje je rodno mesto [[Borisav Stanković|Bore Stankovića]]. Nakon Drugog svetskog rata industrijsko je središte, sa fabrikama obuće, tekstila, metalurgije i pokućstva. == Geografija == Vranje je ekonomski, politički i kulturni centar [[Pčinjski upravni okrug|Pčinjskog okruga]] koga čine opštine [[Bosilegrad]], [[Bujanovac]], [[Vladičin Han]], [[Preševo]], [[Surdulica]], [[Trgovište (Trgovište)|Trgovište]] i Vranje. Grad se nalazi u severozapadnom delu [[Vranjska kotlina|Vranjske kotline]], na levoj obali [[Južna Morava|Južne Morave]]. Reku i [[grad]] dele magistralni put i železnička pruga, koji na [[sever]]u vode ka: [[Leskovac|Leskovcu]] (70 [[kilometar|km]]), [[Niš]]u (110&nbsp;km) i [[Beograd]]u (347&nbsp;km), a na [[jug]]u ka: [[Kumanovo|Kumanovu]] (56&nbsp;km), [[Skoplje|Skoplju]] (91&nbsp;km) i [[Solun]]u (354&nbsp;km). Smešten je u podnožju planine [[Pljačkovica (planina)|Pljačkovice]] (1231 m), Krstilovice (1154 m) i Pržara (731 m). Od granice [[Bugarska|Bugarske]] je 70&nbsp;km udaljen, a od [[Republika Makedonija|Makedonije]] 40&nbsp;km. Vranje je sedište [[Eparhija vranjska|Eparhije vranjske]]. U Vranju se nalazi sedište 4. brigade Kopnene [[Vojska Srbije|Vojske Srbije]]. === Reljef i geologija tla === Ističu se dve geografske celovitosti: vranjska potolina i Vranjsko Pomoravlje. Potolinu sačinjavaju kotline: [[Vranjska kotlina|vranjska]], [[bujanovačka]] i [[masurička kotlina]]. Vranjsku kotlinu čine dva dela: kotlinsko obodno pobrđe navedenih kotlina i dolinski deo [[Južna Morava|Južne Morave]] sa njenim pritokama ovoga područja. Vranjsko-bujanovačka kotlina čine jedinstven pojam „u smilsu nizijskog kotlinskog prostora.“ Dalje [[Grdelička klisura]], stara tektonska udolina, gde je Južna Morava epigenetski usekla svoju [[dolina|dolinu]] u stvari je najizrazitija planinska oblast u toku reke Južne Morave.<ref name='geologija'>{{Cite book| author=[[Tatomir Vukanović]]| title=Vranje - etnička istorija i kulturna baština vranjskog gravitacionog područja u doba oslobođenja od Turaka 1878.|edition =|publisher=[[Radnički univerzitet u Vranju]]| year=1978|isbn=|pages=4-5}}</ref> Kotlinsku građu južnog Pomoravlja čine [[aluvijalni sedimenti|aluvijalni]] i [[neogeni sedimenti]] u nizijskom području, a [[kristalni škriljci]] na pobrđu kotlinskog oboda i planinskom delu vranjske regije. U građi planina vranjskog područja preovlađuju [[gnajs]]ovi, [[mikšist]]i i [[filit]]i. Povremeno se javljaju i interkalacije [[mermer]]a. Pojavu [[eruptivne stene|eruptivnih stena]] prate i gnajsovi i mikašisti. Na [[Besna Kobila|Besnoj kobili]], u predelu ušća Banjštice u Moravu (predeo Mominog kamena i predeo Džepske reke) javljaju se [[andezit]]i, [[dacit]]i i [[riolit]]i.<ref name='geologija'/> U vranjskom području postoje i peskovite aluvijalne naslage i rastresiti neogeni sedimenti. Neogene naslage sastoje se uglavnom od [[lapor]]a, [[peščare|peščara]] i [[Konglomerat (geologija)|konglomerata]]. Od [[Vladičin Han|Vladičinog Hana]] prema [[Grdelica (varoš)|Grdelici]] na levoj strani Morave, pored konglomerata javljaju se i povremeno [[krečnjak]], peščara i lapor.<ref name='geologija'/> Zemljišni pokrivač vranjskog područja je raznovrsnih produktivnih svojstava. Zastupljene su dve grupe: agenetičke tvorevine i genetičke tvorevine. Kod agenetičkih tvorevine dolaze [[skeletni sistem|skelet]], skeletoidne zemljišne tvorevine i aluvijalno-deluvijalni nanosi. Kod genetičkih tvorevina zastupljeni su tipovi zemljišta: [[korisnik:Ivan25/Gajnjača|gajnjača]] i njeni varijeteti, [[smonica]] i njeni varijeteti, [[podzol]] i tragovi planinske [[crnica|crnice]]. Genetičke tvorevine zauzimaju od 22% do 25% ukupne površine vranjske regije. Agenetičke tvorevine pokrivaju najveći deo područja i zauzimaju oko 75% površine vranjskog područja. Gajnjače, smonice i podzol zauzimaju srednji visinski deo vranjskog područja i na nagibnim terenima su u stanju erodiranih tipova. Planinske crnice zastupljene su na viskoim terenima kao i na površinama sa proređenim šumama.<ref name='geologija'/><ref>{{cite book| author=M. Kostić| title=Južno Pomoravlje - Ekonomsko-geografske odlike|edition =|publisher=[[Leskovački zbornik]] knj. 9| year=1969|isbn=|pages=195-202}}</ref> {{-}} {{panoramica|Panorama vranja.jpg|1400px|Panorama Vranja}} === Klima === Podneblje Vranjske [[Južna Morava|Morave]] ima [[lokalna klima|lokalnu klimu]], koja se karakteriše osobenostima nastalim formiranjem između modifikovane [[sredozemna klima|mediteranske]] i [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinetalne klime]], što je proizašlo pod uticajem [[orografija|orografije]] i plastike [[reljef]]a. Vranjska Morava ima godišnja doba neujednačenog trajanja. Po dnu kotline i u regiji pobrđa po ivici kotline, [[proleće]] se javlja rano i kratko traje. Zbog toga su pozni [[mraz]]evi česta pojava. [[Leto]] je toplo, suvo i dugo. [[Jesen]] je isto tako duga, topla i sunčana, ali suva. [[Zima]] je u [[Vranjska kotlina|Vranjskoj kotlini]] kratkotrajna i vrlo blaga s neznatnim snežnim pokrivačem. S druge strane obodno pobrđe i planinski region, obiluju [[snijeg|snežnim]] pokrivačem.<ref>{{cite book| author=J. F. Trifunovski| title=Vranjska kotlina, knj. 1|edition =|publisher=| year=|isbn=|pages=11}}</ref><ref>{{cite book| author=O. Kostić| title=Grdelička klisura i Vranjska kotlina. Prirodni uslovi, erozija i šumska privreda|edition =|publisher=| year=|isbn=|pages=45}}</ref><ref>{{cite book| author=M. Kostić| title=Vranjsko-Bujanovačka kotlina, knj. 4|edition =|publisher=[[Vranjski glasnik]]| year=1968|isbn=|pages=185-186}}</ref> Grad se nalazi na 480 m nadmorske visine i ima srednju januarsku temperaturu 3&nbsp;°C, i srednju julsku temperaturu od 22&nbsp;°C sa apsolutnim maksimumom od 38,3&nbsp;°C, pa zbog toga Vranje sa prigradskim naseljima ima umereno kontinentalnu klimu.<ref>{{cite book| author=J. F. Trifunovski| title=Vranje. Godišen zbornik na Filozovskitot fakultet na Univerzitetot vo Skopje, kn. 7.|edition =|publisher=| year=1954|isbn=|pages=123}}</ref> {{Klima grada |Grad_genitiv=Vranja |Izvor=[http://www.hidmet.gov.rs/eng/meteorologija/stanica_sr.php?moss_id=13489 Republički hidrometeorološki zavod Srbije] za period (1961-1990) | Jan_sr= | Jan_sr_pad=41.4 | Feb_sr= | Feb_sr_pad=43.4 | Mar_sr= | Mar_sr_pad=46.0 | Apr_sr= | Apr_sr_pad=51.7 | Maj_sr= | Maj_sr_pad=65.0 | Jun_sr= | Jun_sr_pad=70.9 | Jul_sr= | Jul_sr_pad=50.4 | Avg_sr= | Avg_sr_pad=38.7 | Sep_sr= | Sep_sr_pad=45.4 | Okt_sr= | Okt_sr_pad=46.2 | Nov_sr= | Nov_sr_pad=62.9 | Dec_sr= | Dec_sr_pad=52.0 | God_sr= | God_sr_pad=614.0 | Jan_sr_min=-3.9 | Jan_sr_maks=3.0 | Feb_sr_min=-1.8 | Feb_sr_maks=6.2 | Mar_sr_min=1.3 | Mar_sr_maks=11.3 | Apr_sr_min=5.4 | Apr_sr_maks=16.7 | Maj_sr_min=9.6 | Maj_sr_maks=21.6 | Jun_sr_min=12.6 | Jun_sr_maks=24.8 | Jul_sr_min=13.9 | Jul_sr_maks=27.3 | Avg_sr_min=13.8 | Avg_sr_maks=27.6 | Sep_sr_min=10.5 | Sep_sr_maks=24.0 | Okt_sr_min=6.0 | Okt_sr_maks=18.0 | Nov_sr_min=1.8 | Nov_sr_maks=10.6 | Dec_sr_min=-2.2 | Dec_sr_maks=4.6 | God_sr_min=5.6 | God_sr_maks=16.3 | Jan_a_maks=16.1 | Feb_a_maks=21.7 | Mar_a_maks=26.0 | Apr_a_maks=31.5 | Maj_a_maks=32.4 | Jun_a_maks=37.0 | Jul_a_maks=39.7 | Avg_a_maks=38.0 | Sep_a_maks=35.6 | Okt_a_maks=30.6 | Nov_a_maks=25.0 | Dec_a_maks=16.0 | God_a_maks=39.7 | Jan_a_min=-25.0 | Feb_a_min=-22.0 | Mar_a_min=-13.0 | Apr_a_min=-4.3 | Maj_a_min=0.0 | Jun_a_min=2.3 | Jul_a_min=5.0 | Avg_a_min=4.5 | Sep_a_min=-2.4 | Okt_a_min=-7.0 | Nov_a_min=-12.6 | Dec_a_min=-17.7 | God_a_min=-25.0 |}} {{Climate chart|Vranje |- 4|3|41 |- 2|6|43 |1|11|46 |5|17|52 |10|22|65 |13|25|71 |14|27|50 |14|28|39 |11|24|45 |6|18|46 |2|11|63 |- 2|5|52 |float=left |clear=both }} == Historija == {{Glavni|Istorija Vranja}} Nema pouzdanih podataka kada i gde je formirano naselje i na čijim temeljima je iznikao grad Vranje. Pretpostavlja se da se to dogodilo u vreme Trakolira ([[Antički Rim|Rimljana]]), [[Vizantijsko carstvo|Vizantije]], [[Grci|Grka]] ili [[Sloveni|Slovena]] koji su ove prostore naseljavali u [[6. vek|VI]] i [[7. vek|VII veku]]. Međutim, jedno je sasvim jasno: ovo je izuzetno važno geostrateško područje na kome su se od pamtiveka ukrštavali karavanski putevi. Tako da je najlakši put ka jednome i ka drugome, osvajače vodio put preko vranjskog pomoravlja. Prvi pisani trag o Vranju ostavila je vizantijska princeza [[Ana Komnina]] u XI veku, pišući o vladavini svoga oca cara Aleksija Komnina. Ona u knjizi „Aleksijada“ kaže da je raški župan [[Vukan (raški veliki župan)|Vukan]] 1093. godine u svom osvajačkom pohodu stigao do Vranja i osvojio ga. Ne zadugo, on se pred moćnijom Vizantijom morao povući.<ref>[http://www.gradvranje.com/index_files/istorija.html Ana Komnina 1093] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401150924/http://www.gradvranje.com/index_files/istorija.html |date=2009-04-01 }}, Pristupljeno 5. 5. 2013.</ref> Ona to opisuje ovako: {{izdvojeni citat|Na to se Vukan osmeli i, kako nije preostalo nikoga da mu se suprotstavi, poče da pljačka susedne gradove i zemlje. I okolinu Skoplja potpuno opustoši, a delom i popali. Ali ne samo to, nego, zauzevši Polov i stigavši do Vranja, uništi i opustoši sve i odvuče otuda mnogo plena pa se vrati u svoju zemlju.|[[Ana Komnina]]}} Drugi put [[1193]]. godine, Vranje je od Vizantije privremeno preoteo veliki raški župan [[Stefan Nemanja]] i pripojio ga srednjovekovnoj srpskoj državi. Ipak, u sastav srpske države Vranje je definitivno ušlo 1207. godine kada ga je osvojio [[Stefan Prvovenčani]]. Interesantno je napomenuti da je prilikom raspada srpske srednjevekovne države, Vranje postalo samostalna oblast pod upravom [[uglješa Vlatković|kesara Uglješe]], „Gospodara Vranja, Preševa i Kumanova“. Ova samostalna oblast nestala je posle [[Kosovska bitka|Kosovske bitke]], kada je Vranje ušlo u sastav države despota [[Stefan Lazarević|Stefana Lazarevića]]. Raspadom srpske srednjevekovne države, Turci su Vranje osvojili [[14. jun]]a [[1455]]. godine, i držali ga u svojim rukama sve do [[31. januar]]a [[1878]]. godine. kada je varoš zauzela srpska vojska pod komandom generala [[Jovan Belimarković|Jovana Belimarkovića]]. Vranje je pod [[Osmansko carstvo|turskom]] vlašću bilo 422. godine. Vranje je pod turskom vlašću imalo važan položaj, što je privuklo mnoge bogate Turke da se nasale u gradu i izgrade džamije, konake i hamam. Vranjski trgovci su u ovom periodu znali arapski i turski jezik i putovali preko granice da trguju.<ref name="vranjesanu">[http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-0861/2009/0350-08610901051Z.pdf Književno delo Bore Stankovića i Vranje: identitetske strategije, diskursi i prakse Sanja Zlatanović, Etnografski institut [[Srpska akademija nauka i umetnosti|SANU]], [[Beograd]]]</ref> Grad je u [[Kneževina Srbija|Kneževinu Srbiju]] ušao sa nešto više od 8.000 stanovnika. U početku 20. veka, Vranje je imalo oko 12.000 stanovnika. Kao pogranični grad Kneževine/Kraljevine Srbije, služio je kao polazno mesto za [[Četnici|četnike]] (komite) u [[Stara Srbija|Staru Srbiju]]. U to vreme u gradu se nalazio i konzulat Osmanskog carstva. U [[Balkanski ratovi|Balkanskim]] i dva svetska rata, Vranje i okolina su bile poprište borbi. U [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu]] [[1912]]. godine operacijama protiv Turaka su iz Vranja lično komandovali kralj [[Petar I Karađorđević]], predsednik vlade [[Nikola Pašić]] sa više ministara i generalštab sa načelnikom štaba Vrhovne komande vojvodom [[Radomir Putnik|Radomirom Putnikom]]. U Prvom svetskom ratu [[Kraljevina Bugarska|Bugari]] su okupirali Vranje 16/17. oktobra [[1915]]. godine. Tokom rata je na fronti poginulo 514 stanovnika, dok je 335 streljano od strane bugarske okupatorske vojske. Posle rata je Vranje postalo deo [[Kraljevina SHS|Kraljevine SHS]], odnosno Jugoslavije. U [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]] [[Treći rajh|Nemci]] su u ovaj grad ušli [[9. april]]a [[1941]]. godine, da bi ga [[22. april]]a predali u ruke bugarskim vlastima. Bugarske vlasti su tokom tri ipo godine [[streljanje|streljali]] oko 700, a internirali 4.000 stanovnika grada i okoline. U ratu je učestvovalo oko 12.000 Vranjanaca, od kojih je 956 poginulo na frontu. Grad su [[7. septembar|7. septembra]] [[1944]]. godine zauzele jedinice [[NOVJ]] i otada se nalazio u sastavu [[SFRJ|Jugoslavije]], a od [[2006]]. nezavisne Republike Srbije. == Demografija == U naselju Vranje živi 42153 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35,8 godina (35,0 kod muškaraca i 36,6 kod žena). U naselju ima 17196 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,20. Ovo naselje je u značajnoj većini naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika. {| style="width:50%; background:none;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; border:1px solid gray;"| <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| |- | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:66062 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:44040 color:gray1 from:start till:end bar:22020 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,48)(77,54) color:blue width:2 points:(77,54)(100,66) color:blue width:2 points:(100,66)(128,93) color:blue width:2 points:(128,93)(157,133) color:blue width:2 points:(157,133)(185,153) color:blue width:2 points:(185,153)(217,161) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | style="width:50%;"| {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=11252 |p1953=13465 |p1961=17999 |p1971=28613 |p1981=44094 |p1991=51818 |p1991n=51215 |p2002s=56458 |p2002=55052 }} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|51418|93.39}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|blue|2619|4.75}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|red|243|0.44}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|green|175|0.31}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|orange|92|0.16}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|cyan|68|0.12}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|magenta|35|0.06}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|black|22|0.03}} {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|gray|9|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|pink|8|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|navy|6|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|silver|5|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Česi]]|purple|3|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|yellow|2|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|blue|2|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]]|red|1|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|green|1|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|orange|133|0.24}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|126|4.55|5.34|148}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|174|6.28|12.24|339}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|354|12.78|20.19|559}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|594|21.45|30.02|831}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|1086|39.23|44.40|1229}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|1245|44.97|48.44|1341}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|1401|50.61|52.56|1455}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|2108|76.15|74.49|2062}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|2307|83.34|81.71|2262}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|1991|71.92|76.30|2112}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|1980|71.53|73.33|2030}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|2042|73.77|75.07|2078}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|2111|76.26|77.42|2143}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|2118|76.51|78.72|2179}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|2134|77.09|73.69|2040}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|1982|71.60|66.94|1853}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|1808|65.31|60.83|1684}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|1642|59.32|54.33|1504}} |prosekm=35.0 |prosekž=36.6 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|2934|3510|5098|8269|12256|14516|17196|2135|3707|3562|5385|1589|575|173|45|16|9|3.20}} {{BrakNaseljaSrbija|21771|6124|14497|738|371|41|22808|4880|14636|2431|814|47}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|11280|248|1|88|4522|160|618|1239|299|791|9575|141|-|15|4554|29|93|970|212|154|20855|389|1|103|9076|189|711|2209|511|945|135|204|969|510|436|289|-|2|769|180|191|379|738|1299|155|-|1|464|315|395|1348|1248|1735|444|-|3|1233}} == Gradska naselja == Vranje čine 18 naselja i to su: # Šapranace # Donje Vranje # Odžinka # Raška # Ledene Stene # Češalj # Tekija # Sobina # Gornja Čaršija # Tulbe # Donji Asambair # Gornji Asambair # Ogledna stanica # Palestina # Panađurište # Rudina # Ćoška # Dedinje == Privreda == Vranje se nalazi na jugu Srbije, na [[Koridor X|Koridoru X]] u blizini granice sa [[Makedonija|Makedonijom]] i [[Bugarska|Bugarskom]]. Udaljenost od međunarodne luke [[Solun]] iznosi 285&nbsp;km, od međunarodnog aerodroma u [[Skoplje|Skoplju]] 90&nbsp;km i [[Niš]]u 120&nbsp;km (direktan pristup preko auto-puta E-75). Zahvaljujući odličnim transportnim konekcijama, iz Vranja se lako može pristupiti tržištima jugoistočne Evrope ([[Centralnoevropski ugovor o slobodnoj trgovini|CEFTA]]) i [[Evropska unija|Evropske unije]], uz sve carinske olakšice koje Srbija ima u trgovini sa ovim zemljama. Vranje ima dugu tradiciju u industrijskoj proizvodnji, trgovini i [[turizam|turizmu]], i bogato je prirodnim resursima, kao što su [[šuma|šume]] i [[geotermalni izvori]].<ref name="siepa1">[http://www.siepa.gov.rs/files/pdf/Vranje.pdf Agencija za strana ulaganja i promociju izvoza Republike Srbije (SIEPA) - Grad Vranje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005003720/http://www.siepa.gov.rs/files/pdf/Vranje.pdf |date=2015-10-05 }}, Pristupljeno 5. 5. 2013.</ref> Do polovine [[20. vek]]a Vranje je bilo [[zanat]]lijska varoš. Bili su zastupljeni sledeći zanati: [[mutavdžijski zanat|mutavdžijski]], [[vodeničar]]ski, [[asufijski zanat]] i [[fijakerski zanat]]. Sa početkom [[industrijalizacija|industrijalizacije]] 60-ih godina mnogi od ovih zanata nestali su mnogi zanati.<ref name="grad vranje">http://www.gradvranje.com/index_files/privreda.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402133321/http://www.gradvranje.com/index_files/privreda.html |date=2009-04-02 }} Privreda grada Vranja</ref> Tih godina otvorene su nekoliko fabrika:[[Duvanska industrija Vranje]] (DIV), [[Simpo|SIMPO]], [[Fabrika obuće Koštana]], Pamučni kombinat [[Jumko]], industrija tehničke robe [[Alfa Plam]], SZP Zavarivač Vranje. Sa otvaranjem novih fabrika rastao je i broj zaposlenih. Godine [[1961]]. godine bilo je 1 525 zaposlenih, [[1971]]. godine 4 374 zaposlenih, a [[1998]]. godine ukupno ima 32 758 od kojih su 28 347 bili u privredi, a 4 411. van nje.<ref name="grad vranje"/> Posle [[Demonstracije 5. oktobra 2000.|5. oktobra 2000.]] broj zaposlenih je počeo da pada, zbog zatvaranja mnogih fabričkih giganta poput ''Jumka'' ili ''Koštane''. Zaposlenih je [[2010]]. godine bilo 18 958, a nezaposlenih 7 559, dok u celom [[Grad Vranje|Gradu Vranju]] ima 59 278 radno sposobnih ljudi. U Vranju su najzastupljenije sledeće delatnosti [[drvna industrija]], [[industrija odeće]], [[industrija obuće|obuće]] i [[industrija nameštaja|nameštaja]], [[industrija hrana|hrane]] i [[industrija pića|pića]]. Zatim [[poljoprivreda]], [[tekstilna industrija]], [[hemijska industrija]], [[građevinska industrija]], [[industrija mašina i opreme]] i poslovne usluge.<ref name="siepa">[http://serbia-locations.rs/municipalities-srb/municipality.php?ID=177 Agencija za strana ulaganja i promociju izvoza Republike Srbije (SIEPA)]</ref> U Vranju posluje preko 2.500 preduzeća. Potencijalnim investitorima stoji na raspolaganju nekoliko industrijskih zona, koje su regulisane planskim dokumentima i opremljene infrastrukturom. Među investitorima koji su već tu i uživaju u povoljnom poslovnom okruženju ovog grada su [[Britiš Amerikan tobako]], [[Simpo]], [[Sanč]], [[Mladenović D.O.O]], [[Kenda Farben]], [[Deni Stajl]], [[OMV]] i [[Helenik Petroleum]].<ref name="siepa1"/> Grad je [[2010]]. godine doneo „Strategiju održivog razvoja grada Vranja od 2010. do 2019. godine,“ koja se zasniva na ostvarivanje ciljeva isključivo kroz transparentno i odgovorno poslovanje i partnerski odnos sa privredom i građanima.<ref name="siepa1"/> == Kultura i kulturne institucije == U okviru gradske uprave Sekretarijat za obrazovanje, kulturu, sport, omladinu i informisanje zadužen je za oblast kulture. Vranje ima i Strategiju o socijalnom i ekonomskom razvoju grada, kao i Strategiju o mladima u kojima je pažnja posvećena i kulturnoj oblasti. Prioriteti za razvoj kulture su: Negovanje tradicije i zaštita kulturne baštine, opremanje ustanova kulture i kulturni turizam <ref name="kulturasajt"/> Od ukupnog [[gradski budžet|gradskog budžeta]] u [[2009]]. godini za kulturu je izdvojeno 7,41%, u [[2008]]. godini izdvojeno je 6,91%, a [[2007]]. godine 5,41%. Lokalni mediji broje tri radio-stanice: [[OK radio]], [[Radio Fokus plus]], [[Radio Iskon]], dve televizije: [[Nezavisna televizija „TV 017"]], [[RTV Vranje]] i dva lista: [[Vranjske novine]], [[Slobodna reč]] i novinska agencija [[Vranje pres]].<ref name="kulturasajt"/> Iz budžeta grada Vranja finansira se šest ustanova kulture u domenu [[plata]] zaposlenih, stalnih troškova, programa u okviru osnovnih delatnosti, tekućih popravki i održavanja opreme. To su [[Narodni muzej u Vranju|Narodni muzej]] osnovan [[1960]]. godine, profesionalno [[Pozorište Bora Stanković|Pozorište „Bora Stanković"]], [[Biblioteka „Bora Stanković"]], [[Arhiv "31. januar“]], [[Narodni univerzitet]] i [[Omladinski savez Inđija|Omladinski savez]]. „[[Škola animiranog filma]]“ (ŠAF) osnovana je u [[mart]]u [[1987]]. godine na temeljima Kluba ljubitelja filmske umetnosti. ŠAF iza sebe ima više od 160 naslova i inicijator je osnivanja prvog srpskog muzeja animacije u Vranju.<ref name="kulturasajt">[http://www.zaprokul.org.rs/LKP/Vranje/home.html Zavod za pručavanje kulturnog razvitka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203105208/http://www.zaprokul.org.rs/lkp/vranje/home.html |date=2013-02-03 }}, Pristupljeno 5. 5. 2013.</ref> === Manifestacije === Svake godine u Vranju se održava veliki broj manifestacija. Najvažnija manifestacija je tradicionalna književna manifestacija „[[Borina nedelja]]“, koja se održava svake godine, počev od 1967. g., uvek od 23. do 29. marta, poslednje dve decenije u organizaciji [[Književna zajednica „Borisav Stanković“|Književne zajednice „Borisav Stanković“]], koja je ustanovila i dodeljuje nagradu za najbolju knjigu proze objavljenu u prethodnoj godini, potom „[[Borini pozorišni dani]]“, koji predstavljaju jednu od najvažnijih kulturnih manifestacija u Vranju. Održavaju se od [[1979]]. godine poslednje nedelje oktobra, na kojima se prikazuju najbolje predstave prethodne sezone. Postoje i „Stari Dani“, ranije pod nazivom „Dani Vranja“, kulturno-zabavna manifestacija koja se održava svake godine krajem leta u periodu od avgusta do septembra u organizaciji grada Vranja, takođe i Etno sajam osnovan [[2000]]. godine koji uspostavlja naučno-stručne stolove, iz oblasti očuvanja životne sredine, etno marke, umetničke izložbe, koncerte, izlete, promotivne prodaje zanatskih proizvoda, kao i degustaciju zdrave ekološke hrane. Od [[1967]]. godine, svake godine, poslednje nedelje marta, održava se <ref name="kulturasajt"/> Posebno treba spomenuti „Međunarodnu radionicu animiranog filma“ koja se održava od [[1997]]. godine u organizaciji ŠAF-a - Škole animiranog filma, najstarije takve institucije u Srbiji. Od likovnih se izdvajaju „Novogodišnji likovni salon“ održava se tradicionalno u galeriji Narodnog muzeja u Vranju od [[1997]]. u toku novogodišnjih praznika, kao i „Likovna kolonija Vranje“ u organizaciji Narodnog univerziteta u Vranju. Od muzičkih manifestacija najvažnija je „Maj mesec muzike“ u organizaciji muzičke škole „Stevan Mokranjac“ iz Vranju, kao i „Memorijal Bakije Bakića.“<ref name="kulturasajt"/> === Kulturno-istorijski spomenici === [[Datoteka:Markovo Kale interior view.JPG|mini|desno|Markovo kale]] [[Datoteka:Beli most.JPG|mini|Beli most - Most ljubavi]] [[Datoteka:Kuca Bore.JPG|mini|Kuća Bore Stankovića]] {{main|Lista zgrada i spomenika u Vranju}} Vranje ima brojne spomenike koje se svrstavaju po periodu nastanka u tri celine. Najznačajniji spomenici [[srednji vijek|srednjeg veka]] su staro [[vizantijsko carstvo|viznatijsko]] [[tvrđava|utvrđenje]] [[Markovo Kale]] koje je postojalo još u vreme cara [[Justinijan I|Justinijana]] i [[Krstata džamija]], koja je za vreme vladavine [[Osmansko carstvo|Osmanlija]] pretvorena u [[Džamija|džamiju]], a posle oslobođenja od Turaka opet u crkvu. Zgrade koje su Turci sagradili jesu [[Amam (Vranje)|Amam]], staro tursko kupatilo sagrađeno oko 1690. godine, zgrade [[Pašin konak (Vranje)|Pašinog konaka]] (u salemluku se nalazi [[Narodni muzej u Vranju|Narodnog muzeja]]) sagrađene [[1765]]. godine i simbol Vranja - [[Beli most]] sagrađen [[1844]]. godine. Posle oslobođenja od Turaka izgrađene su mnoge zgrade i spomenici. Najpoznatije zgrade pre Drugog svetskog rata su: [[Zgrada Načelstva okruga Vranjskog]] (građena [[1905]]-[[1907]]) i Dom vojske sagrađen [[1932]]. godine. Važna prostorno kulturna celina je baba Zlatina ulica. Nalazi se u nekadašnjem srpskom delu vranjske čaršije. Ime je dobila po baki Bore Stankovića. U ulici se nalazi muzej kuća Bore Stankovića, koja je deo Narodnog muzeja u Vranju. Većina spomenika pojedinaca se nalazi u gradskom parku među kojima su spomenik [[Borisav Stanković|Borisavu Stankoviću]], [[Đorđe Tasić|Đorđu Tasiću]], [[Justin Popović|Justinu Popoviću]] i drugi. === Obrazovne institucije === Poslednjih godina mnogo se više pažnje obraća na obrazovanje u Vranju. Na teritoriji grada Vranje [[2008]]. godine registrovano je 10.382 učenika koji su pohađali osnovnu školu i 4.948 koji su pohađali srednju školu. Pored redovnih škola postoji i dve škole sa dvojnim obrazovanjem, a to su [[muzička škola]] „Stevan Mokranjac“ i Škola za osnovno i srednje obrazovanje „Vule Antić“.<ref name="obrazovanje">[http://www.vranje.org.rs/ogradu.php?id=109&oblast=lkvranja Zvanični sajt grada Vranja], Pristupljeno 5. 5. 2013.</ref> Pored osnovnih i srednjih škola postoji jedna viša škola i tri [[fakultet]]a. Tehnička-tehnološka (osnovana [[1974]]. godine kao viša škola za obrazovanje metalske struke) 2008. godine imala je 354 [[student]]a, a ima tri smera: šumarski (obrada drveta), mašinski (proizvodno mašinstvo) i tehnološki (obućarski) smerovi. Posle diplomiranja studenti dobijaju zvanja inženjera šumarstva, tehnologije i mašinstva.<ref name="obrazovanje"/> ==== Osnovne škole ==== # Dositej Obradović # Vuk Karadžić # Jovan Jovanović Zmaj # Radoje Domanović # Branko Radičević # Svetozar Marković # Škola za osnovno i srednje obrazovanje „Vule Antić" # Bora Stanković Tibužde # Branislav Nušić Rataje # 1. maj Vrtogoš # Predrag Devedžić Vranjska Banja # Kralj Petar Prvi Oslobodilac Korbevac # 20. oktobar Vlase # Muzička škola „Stevan Mokranjac" # Škola za osnovno obrazovanje odraslih ==== Srednje škole ==== # Tehnička škola # Medicinska škola „[[Izabel Haton|Dr Izabel Haton]]“ Tehnička škola # [[Gimnazija „Bora Stanković“ Vranje|Gimnazija „Bora Stanković“]] # Hemijsko-tehnološka škola # Poljoprivredno-veterinarska škola „Stevan Sinđelić" # Ekonomsko-trgovinska škola # Srednja muzička škola „Stevan Mokranjac" # ŠOSO „Vule Antić" === Praznici, slava i hodočašća === * 31. januar - Dan oslobođenja Vranja 1878. godine * 7. septembar - Dan oslobođenja Vranja 1944. godine, dan kada su jedinice NOV-a ušle u grad, koji je već bio napušten od strane bugara * [[Duhovi]] - Slava grada * [[Veliki petak]] - Hodočašće u crkvu Svete Petke ([[Krstata džamija]]) * [[Velika Gospoina]] - Hodočašće u crkvu Uspenja Presvete Bogorodice u Sobini === Simbol Vranja === [[Datoteka:Zuto-cvece.jpg|mini|levo|155px|Žuto cveće je simboličan naziv za Vranje]] Simbol Vranja je žuto cveće, a žuta boja je tradicionalna boja Vranja. Tako na primer mnogi sportski klubovi u Vranju imaju žute dresove ([[KK Jug]], [[FK Dinamo Vranje]]). Naziv je nastao krajem Prvog svetskog rata, tokom prolaska francuske vojske kroz Vranje. {{izdvojeni citat|Jedan od francuskih vojnika je baki koja je uređivala baštu nazdravio sa: - Bonžur ''([[francuski jezik|fr.]] Bon jour)'' - Dobar dan. Baka koja je razumela da je vojnik rekao ''božur'' je odgovorila: - Nije to sine, [[božur]], to je žuto cveće!}} === Muzika vranjskog kraja === [[Datoteka:Bakic.JPG|mini|desno|Spomenik Bakiji Bakiću u Gornjoj čaršiji]] Vranjski melos nadaleko je poznat. Njega je u Beograd putem svojih drama, a naročito svoje „Koštane“ i putem romana „Nečista krv“, odneo poznati vranjanac [[Borisav Stanković]]. Naime drama „Koštana“ je drama sa pevanjem, a njeni najzanimnjiviji delovi obiluju pesmom (scena Mitketa i Koštane). Muzika je veoma živopisna i vesela. Treba izdvojiti posebnu igru koja se igra u ovim krajevima pod nazivom [[čoček]]. Naravno najpoznatiji je '''vranjski čoček'''. Sem ove igre postoji veoma puno pesama, najčešće sa ljubavnim i tragičnim sadržajem. Neke od ovih pesma su našle svoje mesto i u [[Stevan Stojanović Mokranjac|Mokranjčevim]] „Rukovetima“. Vranjske pesme su pevali mnogi, od [[Vasilija Radojčić|Vasilije Radojčić]] do [[Svetlana Ražnatović|Svetlane Ražnatović]], a samo se je na njima proslavio Vranjanac [[Staniša Stošić]]. Sem ovih melodija, trubački orkestri su specifičnost Vranja. U samom gradu (naročito u Gornjoj čaršiji) i obližnjem selu Pavlovac postoji na desetine trubačkih orkestara. Nekoliko njih osvajalo je brojne nagrade na Saboru trubača u [[Guča|Guči]]. Najpoznatiji među njima je bio orkestar [[Bakija Bakić|Bakije Bakića]]. Danas orkestar Nenada Mladenovića nastavlja tradiciju Bakijinog orkestra. [[Milan Mladenović (trubač)|Milan Mladenović]], trubač iz orkestra, osvojio je prvu trubu na Saboru trubača u [[Guča|Guči]] 2007. godine, a sam orkestar je proglašen najboljim. === Vranjski običaji i verovanja === {{main|Vranjski običaji i verovanja}} Vranjski običaji i verovanja su vezani za običaje gradskog i seoskog stanovništva u period pre i posle [[Oslobođenje Vranja|oslobođenja Vranjskog kraja]] od Otomanskog carstva. Većina tih običaja se je vremenom menjala i gubila, a neki od njih su se sačuvali i do danas. Praktikovali su se kod svih slojeva društva, [[vera|veroispovesti]] i [[etnička grupa|etničke pripadnosti]]. Postojali su običaji o rođenju, svadbeni običaji, kako kod gradskog tako i kod seoskog stanovništva vranjskog kraja. Kod seoskog stanovništva javljala se je i pojava [[snohačenje|snohočenja]], koja je do [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] u potpunosti bila iskorenjena. Postojao je niz običaja prilikom smrti neke osobe, kao i niz običaja prilikom sahrane i godišnjice smrti. Dosta običaja je bilo i prilikom praznika kao što su [[Đurđevdan]], [[slava|krsna slava]] i [[Božić]]. Postojio je i običaj po imenu [[pročka]], koji je karakterističan za [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i današnju [[Republika Makedonija|Vardarsku Makedoniju]]. Za proučavanje običaja vranjskog kraja vrlo su bitni [[Jovan Hadži-Vasiljević]] i [[Borisav Stanković]]. Radovi Jovana Hadži-Vasiljevića, koji su zaosnovani na terenskim istraživanja, su nezaobilazan izvor prilikom proučavanja [[Srbi|Srba]] od oslobođenja, pa sve do [[Balkanski ratovi|balkanskih ratova]]. Sadržina književnog dela Borisava Stankovića, u mnogim [[etnografija|etnografskim]] i [[folklor]]ističkim radovima identifikuje se kao neosporena Vranjska tradicija tj. realan opis života i običaja u Vranju. Sanja Zlatanović, istraživač saradnik [[Etnografski institut SANU|Etnografskog instituta SANU]], smatra da dela Borisava Stankovića igraju ključnu ulogu u tome kako Vranjanci konstruišu svoj identitet. Ona navodi: „Međutim, ono što se u Borinim delima predstavlja umetničku transpoziciju stvarnosti doživljava se kao prava starina.“ === Hrana i piće === Ima veoma dobrih specijaliteta, kao i u celoj srpskoj kuhinji. Međutim ko tipično vranjsko jelo pomenućemo [[samsa|'''samsu''']] - praznu pitu, prelivenu [[kiselo mleko|kiselim mlekom]] uz dodatak [[beli luk|belog luka]]. Sem samse, kao tipično vranjsko jelo, možemo pomenuti i propeć - neku vrstu pite sa sirom i jajima. Župska klima omogućava uzgoj dobrih sorti grožđa, a samim tim i dobrih vina. == Turizam == * [[Kazanđol]] - Izuzetan kanjon koji seče Gradska reka u steni između planina Pljačkovice i Krstilovice, u njemu ima nekoliko velikoh virova (kazana) i na desetine slapova, teren je nepristupačan i opasan * [[Pržar]] * [[Ćoška]] * [[Aleksandrovačko jezero]] * [[Devotin]] * [[Borino brdo]] * [[Dobre vode]] * [[Pašin konak]] * [[Kraljev konak]] === Poznati Vranjanci === * [[Риста Цветковић|Rista Cvetković]] * [[Borisav Stanković]] (1876-1927), književnik, pesnik, dramaturg * [[Justin Popović]] (1894-1979), arhimandrit, filozof, jedan od najvećih teologa pravoslavlja * [[Jovan Hadži-Vasiljević]] (1866-1946), istoričar, etnograf, književnik * [[Rista T. Nikolić]] (1877-1917), osnivač Srpskog geografskog društva, jedan od najboljih učenika Jovana Cvijića * [[Hadži Todor Dimitrijević]] (1889-1977), lingvista i publicista * [[Đorđe Tasić]] (1892-1943), doktor prava, dekan Pravnog fakulteta u Beogradu, žrtva Banjičkog logora * [[Olivera Verica Đorđević]] (1922-1942), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|NOB]]-a * [[Sima Pogačarević]] (1908-1941), [[orden narodnog heroja|narodni heroj]] * [[Milan Vlajinac]] (1877-1964) profesor univerziteta, agronom, član srpske delegacije na Mirovnoj konferenciji u Versaju * [[Dragomir Đorđević]] (1953-1999) * [[Jovan Stefanović Kursula]] (1900-1968), operski pevač * [[Bakija Bakić]] (1923-1989), najbolji trubač Balkana, nekoliko godina prva truba Sabora trubača u [[Guča|Guči]] * [[Stana Avramović Karaminga]], poznati tekstopisac pesme "Dimitrije sine Mitre". * [[Radoslav Radivojević]] (1943-2009), reditelj, glumac, pisac i upravnik [[Pozorište Bora Stanković|Pozorišta „Bora Stanković“]] (1972 - 2009). * [[Risto M.Simonović]], poznati istoričar * [[Vera Cenić]] (1930-2020), književnik i naučni radnik, njeni romani govore o Golom otoku i životu posle njega. * [[Miroslav Cera Mihailović]], (1955-), književnik, * [[Sunčica Denić]], (1956-), književnik, redovni profesor Univerziteta, * [[Jug Radivojević]], pozorišni reditelj, * [[Ana Radivojević]], reditelj i glumica, * [[Staniša Stošić]] (1945-2008), pevač izvornih vranjskih pesama * [[Dimitrije Jovčić]] (1889-1973), prvi srpski dečji hirurg, akademik SANU, prvi upravnik dečje hirurške klinike u UDK Tiršova 10, * [[Ljubomir Bandović]], glumac, * [[Čedomir Marković]], pevač narodne muzike, * [[Dragoslav Ražnatović]] (1941), košarkaški reprezentativac Jugoslavije učesnik LOI 1964. i 1968. * [[Dejan Stefanović]] , bivši fudbaler reprezentativac Jugoslavije. * [[Ivica Jelić]] (1952), odbojkaški reprezentativac Jugoslavije učesnik LOI 1980. * [[Srba Stanković]] (1954), profesionalni bokser, 4 puta bio prvak Jugoslavije, 2 puta osvojio prvenstvo Balkana i 2.mesto na Svetskom prvenstvu u Minhenu * [[Josip Kuže]], poznati fudbalski trener === Ličnosti koje su neko vreme živele i radile u Vranju === * [[Radoje Domanović]], književnik, profesor vranjske gimanzije * [[Jaša Prodanović]], političar, profesor vranjske gimanzije * [[Filip Filipović]], političar, osnivač KPJ, izabran za opslanika Narodne skupštine Kraljevine SHS za Vranjski okrug * [[Pajsije]], mitropolit skopski, neko vreme vikarni episkop vranjski, pomagao narodu u ovim krajevima odmah po oslobođenju od turaka 1878, po njemu ime nosi Vladičin Han * [[Aleksandar Davinić]], novinar, satiričar, rekorder u dužini voćenja programa, direkort, glavni i odgovorni urednik Nove Slobodne reči * dr Franja Kopša * [[Platon Banjalučki]], kao dečak pohađao školu u Vranju, gde mu je otac službovao === Gradovi pobratimi/prijatelji === * {{ZD|MNE}} '''[[Cetinje]]''', [[Crna Gora]] * {{ZD|SRB}} '''[[Požarevac]]''', [[Srbija]] == Izvori == {{reflist|2}} == Galerija slika == <gallery> Datoteka:Bora Stanković.jpg|Spomenik Bori Stankoviću u Gradskom parku Datoteka:Bunar_bora.jpg|Dvorište kuće Bore Stankovića </gallery> == Povezano == * [[Grad Vranje|Opština Vranje]] * [[Grb Vranja|Grb opštine Vranje]] * [[Pčinjski upravni okrug|Pčinjski okrug]] * [[Eparhija vranjska]] * [[Markovo Kale]] * [[Beli most]] == Literatura == * {{Cite book| author=[[Tatomir Vukanović]]| title=Vranje - etnička istorija i kulturna baština vranjskog gravitacionog područja u doba oslobođenja od Turaka 1878.|edition =|publisher=[[Radnički univerzitet u Vranju]]| year=1978|isbn=|pages=4-5|ref=harv}} == Vanjske veze == {{Portal|Srbija}} * [http://osbrankoradicevicvranje.edu.rs/ Osnovna škola Branko Radičević Vranje] * [http://www.vranje.org.rs/ Zvanična prezentacija Opštine Vranje] * [http://www.gradvranje.com/ Turistička organizacija Vranje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418073019/http://www.gradvranje.com/ |date=2008-04-18 }} * [http://www.vranjepres.rs/ Vranje Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210073026/http://www.vranjepres.rs/ |date=2013-12-10 }} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Vranje.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/#lat=42.550833&lon=21.900166&z=12&l=32&m=b Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/vranje/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=42.550833&longitude=21.900166&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=_mRm2zmQn40 "Vranje nekada", kratak dokumentaran film o Vranju iz sredine 20. veka] ;Ostali projekti {{Drugi projekti | commons = Vranje | wikispecies = | wiktionary = Vranje | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = | wikinews = Vranje }} {{Vranje}} {{Spisak gradova u Srbiji}} [[Kategorija:Vranje| ]] [[Kategorija:Opština Vranje]] [[Kategorija:Naselja u Pčinjskom upravnom okrugu]] r5rhbyhgaiq3xqpa6w7p6ulf9jxq8u2 0 14612 42607197 42412905 2026-06-08T09:47:08Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Unidentified_selucid_anthropoid_sarcophagus.jpg datotekom [[:File:Parthic_anthropoid_sarcophagus_(GS_4945_a)_02.jpg|Parthic_anthropoid_sarcophagus_(GS_4945_a)_02.jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[ 42607197 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{coord|32.18922|N|48.257785|E|display=title}} {{UNESCO-svjetska baština | ime mjesta = Suza | slika = IranSusaDariusPalast1.jpg | slika opis = Pogled na Darijevu palaču u Suzi | godina = [[2015.]] <small>(39. zasjedanje) | dodatno = | vrst baštine = Kulturno dobro | mjerilo = i, ii, iii, iv | ugroženost = ne | poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1455 | država = {{flag|Iran}} | širina-stupnjevi = 32 | širina-minute = 11 | širina-sekunde = 22 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 48 | dužina-minute = 15 | dužina-sekunde = 22 | dužina-oznaka = E | slika_lokacijska_karta_država = Iran | AlternativeMap = | slika_lokacijska_karta_opis = Lokacija Suze u Iranu | slika_lokacijska_oznaka = Suza }} '''Susa''' ili '''Suza''' ([[perzijski|perz.]] شوش: ''Šuš'', [[hebrejski|hebr.]] שושן‎: ''Shushan'', [[grčki|grč.]] Σοῦσα: ''Sousa'', [[latinski|lat.]] ''Susa''); [[Stari vijek|starovjekovni]] je grad iz perioda [[Elam]]a odnosno [[iran]]skih imperija [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenida]] i [[Partska Monarhija|Parta]]. Grad je smješten oko 250&nbsp;km istočno od rijeke [[Tigris]], na jugozapadnu [[Iran]]a. U ahemenidsko doba, grad je bio jedna od omiljenih rezidencija [[Darije Veliki|Darija I. Velikog]]. Godine [[2015.]] Suza je uvrštena na popis [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] [[UNESCO]]-a. Zaštićeni arheološki lokalitet u donjem [[Zagros]]u uključuje skupinu stambenih i upravnih iskopina na istočnoj strani rijeke [[Šavur]], kao i Ardeširovu palaču na suprotnoj strani rijeke. Nalazi daju naslutiti kako je ovo mjesto bilo kontinuirano naseljeno od kasnog 5. milenija pne. do 13. vijeka, te pridonosi razumijevanju [[elam]]itske, [[Ahemenidska Monarhija|ahemenidske]] i [[Partska Monarhija|partske]] kulture. Prema procjeni iz [[2006]]. godine, grad je imao 64.960 stanovnika.<ref>[http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html World city populations: Susa]</ref> [[Datoteka:Bull capital Apadana Louvre AOD1 (1).jpg|mini|lijevo|[[Kapitel]] [[Perzija|perzijskog]] stupa iz [[Apadana|apadane]] u [[Darije I. Veliki|Darijevoj]] palači u Suzi ([[6. vijek pne.]])]] == Historija == [[Datoteka:Ninhursag1.jpg|desno|mini|200px|[[Sumer]]ska božica zemlje i plodnosti [[Ninhursag]] na reljefu u Suzi]] Suza je jedan od najstarijih poznatih gradova u [[Bliski istok|regiji]] i [[svijet]]u, koji datira iz [[5000. pne.]] kada je postojala [[akropola]]. Najstarije urbane strukture u okolici akropole datiraju iz [[4000. pne.]]<ref name="Suza (Livius.org)">{{Cite web |title=Suza (Livius.org) |url=http://www.livius.org/su-sz/susa/susa00.html |access-date=2015-10-01 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201113/http://www.livius.org/articles/place/susa/ |dead-url=yes }}</ref>, dok ruralni ostaci potječu iz [[7000. pne.]] Oslikana [[keramika]] pronađena u okolici grada koja svjedoči o postojanju [[Civilizacija|civilizacije]] datira iz [[5000. pne.]] (doba [[Uruk]]a). Prastari grad nalazio se u pojasu između rijeka [[Šaur]] i [[Dez]], i predstavljao je politički centar od velike važnosti. === Elamsko doba === Razvojem civilizacije [[Elam]] u [[4. milenijum pne.|4. mileniju pne.]], grad Susa postaje elamskim [[glavni grad|glavnim gradom]]. O usponu elamske civilizacije govori podatak kako su njegovi stanovnici često uspješno ratovali protiv [[sumer]]skih i [[akad]]skih gradova na jugu [[Mezopotamija|Mezopotamije]]. Grad se u to doba širio prema istoku, u područje koje se danas naziva „kraljevskim gradom“. Pretpostavlja se kako je u blizini postojao i [[zigurat]]. Prema [[elamski jezik|elamskom jeziku]], grad se nazivao ''Šušan'' ili ''Šušun''. Grad Suza jednom je pao pred osvajanjem [[akad]]skog vladara [[Sargon]]a, dok ga je u [[18. vijek pne.|18. vijeku pne.]] pokorio i [[Babilonija|babilonski]] kralj [[Hamurabi]]. U međuvremenu, elamski vladari pokorili su grad [[Anšan]] pa njihova titula često nosi naziv „Kralj Elama i Anšana“<ref name="Suza (Livius.org)"/>. Jedan od najvažnijih arheoloških pronalazaka iz tog vremena je popularni [[Hamurabijev zakonik]]. === Asirsko doba === [[Datoteka:Susa-destruction.jpg|mini|250px|[[Asurbanipal]]ova brutalna ekspedicija protiv Suze [[647. pne.]] zabilježena je na ovom reljefu; gradom titnja požar do [[Novoasirsko carstvo|asirski]] vojnici pustoše i pljačkaju grad]] Godine [[647. pne.]] [[Asirija|asirski]] kralj [[Asurbanipal]] vodio je rat protiv Elama koji je razorio grad Suzu. Glinena ploča, koju je arheolog Austen Henry Layard [[1854.]] pronašao u asirskom glavnom gradu [[Niniva|Ninivi]], spominje Asurbanipala kao „osvetnika“ koji je razorio Suzu kao odgovor na vjekovno ponižavanje naroda [[Mezopotamija|Mezopotamije]]. Tekst govori: <blockquote> ''Suzu, veliki sveti grad, prebivalište njihovih bogova, sjedište njihovih zagonetki, ja osvojih. Uđoh u njene palače, otvorih njene riznice gdje srebro i zlato, roba i bogatstvo bijahu prikupljeni... Uništih njihov zigurat u Suzi. Razbih njene sjajne bakrene rogove. Razorih elamske hramove to temelja, njihove bogove i božice razbacah po vjetru. Uništih grobove njihovih drevnih i nedavnih kraljeva, izložih ih suncu, i ponesoh njihove kosti u zemlju Ašura. Poharah Elam i u njihovu zemlju posijah sol.''<ref>''Persians: Masters of Empire'', {{ISBN|0-8094-9104-4}}, str. 7.-8.</ref> </blockquote> === Ahemenidsko doba === U [[6. vijek pne.|6. vijeku pne.]] slavni perzijski vladar [[Kir Veliki]] iz dinastije [[Ahemenidi|Ahemenida]] priključuje Suzu [[Ahemenidska Monarhija|Perzijskoj Monarhiji]]. U doba Kirove vladavine Suza je imala podređen položaj u odnosu na glavni grad [[Pasargad]], no njegov sin [[Kambiz II.]] seli glavni grad u Suzu. [[Datoteka:Sphinx Darius Louvre.jpg|mini|200px|lijevo|Krilata [[sfinga]] iz Darijeve palače u Suzi]] Potom Kambizov rođak [[Darije I. Veliki]] gradi u Suzi jednu od svojih rezidencijalnih palača. Na sjeveru palače nalazila se velika [[apadana]] (dvorana za prijem) s 36 stupova i kraljevskim tronom, dok se na južnoj strani nalazila raskošna palača s tri unutrašnja vrta, od kojih je najveći služio za vojsku. Na zapadnoj strani nalazio se pričuvni ulaz, a na istočnoj ''Velika vrata''. Zapisi pronađeni u Darijevoj palači detaljno opisuju kako je građena<ref name="Suza (IranTour.org)">{{Cite web |title=Suza (IranTour.org) |url=http://www.irantour.org/Iran/city/SUSA.html |access-date=2006-09-01 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725051438/http://www.irantour.org/Iran/city/SUSA.html }}</ref>. Palača u Suzi očito je bila omiljena Darijeva rezidencija<ref>{{Cite web |title=Ahemenidski kraljevski zapisi „DSf“ (Livius.org) |url=http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DSf.html |access-date=2015-10-01 |archivedate=2017-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170121092933/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DSf.html |deadurl=yes }}</ref>, budući da [[Stara Grčka|grčki]] povjesničar [[Herodot]] spominje isključivo Suzu kao glavni grad Perzije, dok ne spominje [[Pasargad]] i [[Perzepolis]]. Darije je Suzu povezao [[Kraljevska cesta|Kraljevskom cestom]]<ref name="Suza (IranTour.org)"/> koja je vodila punih 2700&nbsp;km do [[Sard]]a u zapadnoj [[Mala Azija|Maloj Aziji]], zbog čega je Suza postala velikim trgovačkim središtem<ref name="Suza (Britannica.org)">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/575503/Susa Suza (Britannica.org)]</ref>. Detalji raskoša grada Suze opisani su u [[Biblija|biblijskoj]] priči o Estheri<ref name="Suza (Livius.org)"/>, koja je smještena upravo u tom gradu u doba vladavine perzijskog kralja ''Ahasuera'' (najvjerojatnije [[Kserkso I.|Kserksa I.]]). Nažalost, veliki [[požar]] u Suzi u vrijeme kralja [[Artakserkso I.|Artakserksa I.]] uništila je većinu gradskih zgrada iz ranijih perioda. Zapisi iz doba vladavine Artakserksovog sina [[Darije II.|Darija II.]] opisuju rekonstrukciju grada<ref>{{Cite web |title=Ahemenidski kraljevski zapisi „D2Sa“ (Livius.org) |url=http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/inscriptions_3.html#D2Sa |access-date=2015-10-01 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523222002/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/inscriptions_3.html#D2Sa |dead-url=yes }}</ref>. Konačno, [[Artakserkso II.]] gradi drugu dvoranu za prijem (apadanu) na drugoj strani rijeke. === Seleukidsko doba === Nakon pada [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenidske Monarhije]]<ref name="Suza (IranTour.org)"/>, [[Aleksandar Makedonski]] ženi se u Suzi [[Stateira II.|Stateirom II.]], kćeri posljednjeg [[Ahemenidi|ahemenidskog]] vladara [[Darije III.|Darija III.]] Poslije Aleksandrove smrti, gradom vladaju [[Seleukovići]] i Suza postaje dijelom nove [[Selekuidska Monarhija|Selekuidske Monarhije]], i od tada se naziva ''Seleukija''. U to doba podignuta je nova palača uz postojeću rezidenciju [[Darije II.|Darija II.]] Administrativni centar nalazio se u južnom dijelu, gdje su pronađeni brojni zapisi na [[grčki|grčkom jeziku]], te oni iz kasnijeg [[Partska Monarhija|partskog perioda]]. === Partsko doba === [[Datoteka:ArtabanIIIGreekLetter.JPG|mini|desno|350px|Pismo [[Partska Monarhija|partskog]] vladara [[Artaban III.|Artabana III.]] stanovnicima Suze na [[grčki|grčkom jeziku]] iz [[1. vijek]]a (Muzej [[Louvre]] u [[Pariz]]u)]] Otprilike vijek nakon što se [[Partsko kraljevstvo]] odvojilo od [[Selekuidska Monarhija|Selekuidske Monarhije]], Suza je postala jednim od dva glavna grada novog kraljevstva; drugi je bio [[Ktezifont]]. Grad je u to vrijeme bio utočištem mnogih izbjeglica koji su bježali iz zapadnog dijela kraljevstva pred [[Rimsko-perzijski ratovi|ratovima protiv Rimljana]]. Suza je [[Partska Monarhija|Partima]] služila kao ljetna prijestolnica, dok su u Ktezifontu boravili uglavnom zimi. U Suzi je kovan i partski novac. === Sasanidsko doba === [[Sasanidi]] su nakon pokoravanja [[Parti|Parta]] i stvaranja [[Sasanidska Monarhija|Sasanidske Monarhije]] nastavili tradiciju korištenja Suze i [[Ktezifont]]a kao dvaju glavnih gradova. Budući da su [[Rimljani]] između [[116.]] i [[297.]] godine čak pet puta opustošili grad Ktezifont u vrijeme [[Rimsko-perzijski ratovi|rimsko-perzijskih ratova]], Suza je bila na glasu kao sigurniji grad u koji su se sklanjale brojne izbjeglice. U sasadnisko doba, Suza je imala brojnu [[Kršćani|kršćansku]] populaciju. Perzijski kralj [[Šapur I.]] u blizini Suze dao je podići akademiju [[Gundišapur]] koja je bila središtem sasanidske znanosti, te koja se danas smatra najstarijim sveučilištem na svijetu<ref name="PressTV - Gundishapur">{{Cite web |title=Gundishapur, world's oldest university (PressTV) |url=http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=73521&sectionid=3510304 |access-date=2015-10-01 |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728175130/http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=73521&sectionid=3510304 |dead-url=yes }}</ref>. Također, podigao je branu na rijeci [[Karun]] zbog navodnjavanja okolnih područja, što je oplemenilo područje oko Suze. === Srednji vijek === [[Datoteka:Jug Susa Louvre MAOS385.jpg|mini|200px|[[Islamska umjetnost]]: ukrašeni vrč ([[8. vijek]])]] Tokom [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]] Suza je doživjela dva velika razaranja od strane [[Arapi|Arapa]] i [[Mongoli|Mongola]], kakva nisu bila zabilježena još od [[647. pne.]] odnosno [[Asurbanipal]]ovog pustošenja u ratu protiv [[Novoasirsko carstvo|Asirije]]. [[Islam]]ski osvajači opustošili su grad [[638.]] godine kada su pronašli [[mumija|mumiju]] sahranjenu s pečatom u obliku čovjeka koji stoji između dvaju [[lav]]ova. Iako je kalif Omar naredio uništenje grobnice, lokalno stanovništvo uvjerilo ga je kako se radi o sahranjenom proroku [[Daniel (prorok)|Danielu]], nakon čega je grobnica pošteđena. Od tada, Suza je postala vjerskim odredištem brojnih [[Židovi|Židova]]. Najgore razaranje Suza je doživjela [[1218.]] kada je doslovno sravnjena do temelja prilikom [[Mongoli|mongolskih]] osvajanja, nakon čega je bila potpuno napuštena narednih godina. === Moderno doba === Drevni grad Suzu je [[1850.]] prvi identificirao [[UK|britanski]] arheolog William Loftus<ref name="Suza (Britannica.org)"/>. U neposrednoj blizini ostataka Suze nalazi se moderni grad Šuš, koji prema popisu iz [[2005.]] godine ima 64.960 stanovnika<ref>[http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html 2005 population estimates for cities in Iran (Mongabay.com)]</ref>. Danas je Suza značajno arheološko nalazište u [[Iran]]u, te turističko i vjersko odredište za [[Šijiti|šijitske]] [[musliman]]e i perzijske Židove zbog navodne grobnice proroka Daniela<ref>{{Cite web |title=Suza: Danielova grobnica (Livius.org) |url=http://www.livius.org/su-sz/susa/susa_daniel.html |access-date=2015-10-01 |archive-date=2015-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150914170815/http://www.livius.org/su-sz/susa/susa_daniel.html }}</ref>. == Znamenitosti == [[Datoteka:Karta Suza Iran.jpg|mini|400px|Karta grada Suze s ucrtanim palačama [[Darije Veliki|Darija Velikog]] i [[Artakserkso II.|Artakserksa II.]], akropolom, kraljevskim gradom i umjetničkom četvrti]] * '''Apadana (palača [[Darije Veliki|Darija Velikog]])''' - raskošno zdanje [[Perzija|perzijskog]] vladara sastojalo se od dvorane za prijem i rezidencijalne palače, sa tri unutrašnja vrta, gostinjskom sobom, ''Velikim vratima'' i terasom. * '''Akropola''' - povišeni dio grada<ref>[http://maps.google.com/?ie=UTF8&om=1&z=14&ll=32.190867,48.248177&spn=0.04133,0.069351&t=k Google Maps - Suza]</ref> nastao iz doba [[Elam]]a bogat kipovima [[sumer]]skih bogova i [[Babilonija|babilonskim]] dokumentima (''[[Hamurabijev zakonik]]''); na temeljima akropole [[francuski]] arheolozi su [[1897.]] podigli veliki dvorac<ref name="Suza (Livius.org)"/>. * '''[[Hamurabijev zakonik]]''' - datira iz [[18. vijek pne.|18. vijeka pne.]], skupina je pravnih propisa koji predstavljaju iznimno podrobnu kodifikaciju [[Babilonija|babilonskog]] prava i ujedno dragocjen izvor o gospodarskim i socijalnim prilikama drevnih civilizacija antičkog Istoka. Pisan je na [[Klinasto pismo|klinastom pismu]]. * '''Akademija Gundišapur''' - osnovao ju je [[Sasanidi|sasanidski]] kralj [[Šapur I.]] u [[3. vijek]]u, a danas se smatra najstarijim sveučilištem na svijetu<ref name="PressTV - Gundishapur"/>. * '''Palača [[Artakserkso II.|Artakserksa II.]]''' - izgrađena je od kamenih stupova i zidova od opeke, jedno vrijeme bila je administrativno središte [[Ahemenidska Monarhija|Perzijske Monarhije]]. * '''''Shahr Pishevaran''''' - smješten je na sjevernim i istočnim dijelovima Suze i predstavlja najstarije naselje iz [[islam]]skog doba; ovdje se nalaze ostaci jedne od najstarijih [[džamija]]. * '''Kraljev grad''' - nalazi se na istočnim brdima Suze, i bio je naseljen u doba [[Elam]]a, [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenida]], [[Partska Monarhija|Parta]] i [[Sasanidska Monarhija|Sasanida]]. * '''[[Daniel (prorok)|Danielova]] grobnica''' - legenda o grobnici [[Židovi|židovskog]] proroka Daniela počela se spominjati nakon [[islam]]skih osvajanja [[Iran]]a, a temelji se na predaji kako je Daniel oko [[700. pne.]] imigrirao u Iran skupa s nekolicinom Židova iz njegova plemena, te umro u Suzi. U gradu postoji šest navodnih lokacija grobnice, a veličanstveni mauzolej izgrađen je [[1899.]] godine. * '''Zigurat [[Čoghazanbil]]''' - najveći zigurat na svijetu nalazi se 45&nbsp;km jugoistočno od Suze, izgrađen je oko [[1300. pne.]] u doba najvećeg uspona [[Elam]]a, a uništen u osvajanjima [[Novoasirsko carstvo|asirskog]] kralja [[Asurbanipal]]a. * '''Muzej Suza''' - sadrži mnoge historijske predmete, dokumente i grobnice iz raznih vremenskih perioda<ref>[http://www.caroun.com/Countries/Asia/Iran/Khuzistan/Khuzistan-Susa.html Susa City (Shush), Caroun.com]</ref>. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Parthic anthropoid sarcophagus (GS 4945 a) 02.jpg|Anthropoid sarcophagus; [[sarkofag]] u ljudskom obliku Datoteka:Lion_Darius_Palace_Louvre_Sb3298.jpg|[[Lav]] na ukrasnom reljefu palače [[Darije Veliki|Darija Velikog]] Datoteka:Campaniforma column base Apadana Louvre.jpg|Baza perzijskog stupa iz [[Darije I. Veliki|Darijeve]] apadane u Suzi Datoteka:Lancer Darius palace Louvre Sb3320.jpg|Perzijski kopljanik, reljef s Darijeve palače Datoteka:Decorative motives2 griffins frieze Louvre Sb3323.jpg|Ukrasni reljef s motivima [[Spirala|spirale]] u Darijevoj palači Datoteka:Daniel Barry Kent.JPG|Navodna grobnica proroka [[Daniel (prorok)|Daniela]] Datoteka:Forks Susa Louvre MAO421-422-431.jpg|Rašlje, [[islam]]sko doba Datoteka:Palmtree_vase_Susa_Louvre_MAOS383.jpg|[[Islamska umjetnost i arhitektura|Islamska umjetnost]]: vaza iz [[8. vijek]]a </gallery> </center> == Povezano == {{Drevna Mezopotamija}} * [[Elam]] * [[Asirija]] * [[Asurbanipal]] * [[Hamurabijev zakonik]] * [[Ahemenidska Monarhija]] * [[Ahemenidi]] * [[Darije Veliki]] * [[Kraljevska cesta]] * [[Ekbatana]] * [[Perzepolis]] * [[Pasargad]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Susa}} * [http://www.susacity.org Grad Suza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806034020/http://www.susacity.org/ |date=2012-08-06 }} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/575503/Susa Britannica enciklopedija: Suza] * [http://www.livius.org/su-sz/susa/susa00.html Fotografije Suze, Livius.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225201113/http://www.livius.org/articles/place/susa/ |date=2018-12-25 }} * [http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/IMAGES/ASF/10G11_72dpi.html Zračne snimke Suze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503070252/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/IMAGES/ASF/10G11_72dpi.html |date=2006-05-03 }} * Hamid-Reza Hosseini, ''Šuš u [[Louvre]]u'' (''Shush dar dāman-e Louvre''), perzijski jezik, „Jadid Online“, 10. ožujka 2009., [http://www.jadidonline.com/story/10032009/frnk/susa_shush].<br />Zvučni slideshow: [http://www.jadidonline.com/images/stories/flash_multimedia/Susa_shush_test/susa_high.html] (6 min., 31 sek.). {{Iranska arhitektura}} {{Svjetska baština u Iranu}} [[Kategorija:Elam]] [[Kategorija:Ahemenidska Monarhija]] [[Kategorija:Partska Monarhija]] [[Kategorija:Sasanidska Monarhija]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Iranu]] [[Kategorija:Drevni iranski gradovi]] [[Kategorija:Gradovi na Putu svile]] [[Kategorija:Huzestan]] nha6zeklhe1tmy0e5zd8rvbjkkmp457 0 22834 42607178 42604731 2026-06-08T06:42:58Z Carsten Steger 165163 Poništena izmjena [[Special:Diff/42604731|42604731]] korisnika [[Special:Contributions/Carsten Steger|Carsten Steger]] ([[User talk:Carsten Steger|razgovor]]) 42607178 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:2014-10-24 06-56-31 Croatia Dubrovacko-Neretvanska Oskorušno.jpg|thumb|mini|Pogled iz zraka na otok Lastovo]] '''Lastovo''' je otok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Administrativno pripada [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanskoj županiji]]. == Geografija == Površina otoka: 41 km2 Broj stanovnika: 835 st. (2001.) Duljina: 10 km Širina: 5,8 km Najviši vrh otoka: Hum (417 m). Oko otoka Lastova se nalazi 46 otočića i hridi. Sam otok Lastovo je najveći otok u Lastovskom arhipelagu, koje se grana prema sjeveroistoku prema otočićima [[Lastovnjaci]]ma i [[Vrhovnjaci]]ma. Najveću razvedenost imaju sjeverozapadna i zapadna obala. Najšumovitiji je hrvatski otok - preko 70 postotaka šumovite površine. == Stanovništvo == Od značajnijih naselja, na otoku su naselja [[Lastovo (mjesto)|Lastovo]] (451 st. 2001.) i [[Ubli]]. Hrvati su jedini autohtoni i većinski stanovnici ovog otoka. Na Lastovu se govori jedinstvenim podnarječjem hrvatskog jezika, [[čakavsko narječje|čakavski]] [[jekavski]] (ne ijekavski). == Historija == Postoje arheološki nalazi u uvali Ublima (na jugozapadnoj obali) iz starorimskog razdoblja i ranog srednjeg vijeka. U vrijeme grčke kolonizacije spominje sa kao Ladesta. Od ranog srednjeg vijeka mijenjao je vlasnike: [Bizant]], [[Mletačka Republika|Mletke]] (nakon 1000.), [[Dubrovačka Republika|Dubrovačku Republiku]] (od 13. stoljeća), [[Habsburška Monarhija|Habsburšku Monarhiju]] (od 1797., nakon Campoformijskog mira). Za [[Napoleon]]a, nakratko ga zauzimaju i njime vladaju [[Francuska]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]]. Rapalskim ugovorima prigrabiva si ga [[Italija]]. Nakon 2. svjetskog rata je u sastavu NR Hrvatske, kasnije SR Hrvatske u sklopu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. U tom periodu je služio kao jedna od glavnih vojnih baza, zbog čega je, slično kao i [[Vis]], bio proglašen zatvorenim područjem, te se na njemu, za razliku od ostatka jadranske obale, nije mogao razvijati [[turizam]]. Lastovčani su se zbog toga odseljavali u veće gradove. Izbijanjem [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]], JNA je otok stavila pod okupaciju. S njega se povukla u proljeće [[1992]]. godine. == Park prirode Lastovsko otočje == "Park prirode Lastovsko otočje" proglašen je zaštićenim područjam 29.9.2006. god, ukupne površine 53 km2 i 143 km2 morske površine. Spada u vanjsku skupinu južnodalmatinskih otoka i obuhvata najjužniji hrvatski naseljeni otok Lastovo s pripadajućim otocima, otočne skupine Lastovnjaci i Vrhovnjaci te otok Sušac, ukupno 46 otoka, otočića, hridi i grebena (najveći od njih su Lastovo i Sušac).<ref name="mingo">{{Cite web |url=https://mingor.gov.hr/o-ministarstvu-1065/djelokrug/uprava-za-zastitu-prirode-1180/zasticena-podrucja/parkovi-prirode/1196 |title= Parkovi prirode u Hrvatskoj |work=Ministarsvo gospodarstva i održivog razvoja - MINGOR - mingor.gov.hr |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref>Posebnost Lastovskog otočja je bogata kulturno istorijska baština – brojne kamene crkvice, životopisni fumari, te tradicionalni lastovski Poklad. <ref>[https://pp-lastovo.hr/opci-podaci/ Lastovsko otočje, opšti podaci - pp-lastovo.hr]</ref> == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lastovo}} * [http://www.lastovo.org Portal za PP Lastovo] {{Dubrovačko-neretvanska županija}} [[Kategorija:Lastovo| ]] [[Kategorija:Otoci u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Otoci Jadranskog mora]] [[Kategorija:Dubrovačko-neretvanska županija]] [[Kategorija:Parkovi prirode u Hrvatskoj]] 3l2fm679gf6ph7a4wk2wk2v9wbxrk69 0 23806 42607123 42417351 2026-06-07T13:51:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607123 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Crvena rijeka | izvorno ime = Red River | slika = Redrivergrandforks.jpg | Duljina = 885 | Nadmorska visina izvora = 289 | Nadmorska visina ušća = 217 | Prosječni istjek = 244 | Površina porječja = 111 004 | Izvor= spoj rijeka [[Bois de Sioux River (rijeka)|Bois de Sioux]] i [[Otter Tail River (rijeka)|Otter Tail]] ([[Sjeverna Dakota]]) | Ušće= [[Winnipeg (jezero)|Jezero Winnipeg]] ([[Manitoba]]) | Tip ušća =[[Riječna delta|delta]] | Pritoke=[[Assiniboine (rijeka)|Assinboine]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}}, {{flag|Kanada}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Fargo (Sjeverna Dakota)|Fargo]], [[Moorhead (Minnesota)|Moorhead]], [[Grand Forks (Sjeverna Dakota)|Grand Forks]], [[East Grand Forks (Minnesota)|East Grand Forks]], [[Winnipeg]] | Sliv= [[Nelson (rijeka)|Rijeka Nelson]] | Ulijeva se u = [[Winnipeg (jezero)|Jezero Winnipeg]] | Plovna od - do= }} [[Datoteka:Redrivernorthmap.png|300px|right|thumb|[[Porječje]] rijeke Red]] : ''Za ostale nazive Red River, v. stranicu za razvrstavanje [[Red River]].'' '''Red River''' ([[francuski jezik|francuski]]: ''Rivière Rouge'', [[srpskohrvatski]] ''Crvena rijeka''), je jedna od [[Sjeverna Amerika|sjevernomaeričkih rijeka]] duga 885&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url = http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/rivers.html |title = ''Rivers'' |publisher = The Atlas of Canada |language = engleski |accessdate = 24. 10. 2012 |archive-date = 2012-03-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120329093702/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/rivers.html |dead-url = yes }}</ref> == Geografija == ''Crvena Rijeka'' formira se spojem rijeka [[Bois de Sioux River (rijeka)|Bois de Sioux]] i [[Otter Tail River (rijeka)|Otter Tail]] u [[Sjeverna Dakota|Sjevernoj Dakoti]] ([[SAD]]), odakle teče prema sjeveru kroz [[Dolina Red River|Dolinu Red River]], tvoreći tako najveći dio granice između [[Minnesota|Minnesote]] i [[Sjeverna Dakota|Sjeverne Dakote]]. Zatim ulazi u [[Kanada|kanadsku]] provinciju [[Manitoba|Manitobu]] i nastavlja u istom pravcu teći do svog ušća u [[Winnipeg (jezero)|Jezero Winnipeg]], gdje se širi u prostranu [[Riječna delta|deltoidnu]] močvaru zvanu - [[Netley Marsh]]. Rijeka je duga oko 880&nbsp;km, sa prosječnim padom od 70 m. [[Datoteka:Red_River_of_the_North.jpg|250px|thumb|left|Red River u [[Fargo-Moorhead]]u, snimljena sa strane [[Fargo (Sjeverna Dakota)|Farga]]]] Red River se formira u okruzima [[Wahpeton (Sjeverna Dakota)|Wahpeton]] u [[Sjeverna Dakota|Sjevernoj Dakoti]] i [[Breckenridge (Minnesota)|Breckenridgeu]] - [[Minnesota]], te protiče kroz gradove [[Fargo (Sjeverna Dakota)|Fargo]], [[Moorhead (Minnesota)|Moorhead]], [[Grand Forks (Sjeverna Dakota)|Grand Forks]] i [[East Grand Forks (Minnesota)|East Grand Forks]], te nakon toga uplovljava u [[Kanada|kanadsku]] provinciju [[Manitoba]]. Kod glavnog grada kanadske provincije [[Manitoba]] - [[Winnipeg]]a, ''Red'' prima svoju veliku pritoku [[Assiniboine (rijeka)|Rijeku Assinboine]]. Nakon tog teče prema sjeveru prema svom ušću u [[Winnipeg (jezero)|Jezero Winnipeg]] odakle se izljeva rijeka [[Nelson (rijeka)|Nelson]] koja se izljeva u [[Hudsonov zaljev]]. U [[SAD]] se naziva '''Red River of the North''' (''Velika rijeka Sjevera'') kako bi se razlikovala od [[Red River (Mississippi)|Red Rivera]] ([[pritoka|pritoke]] [[Rijeka Mississippi|Mississipija]] koja formira granicu između [[Texas]]a i [[Oklahoma|Oklahome]]). == Historija == Red River teče kroz prerijsku ravnicu, koja je u svojoj davnoj prošlosti bila dno [[glacijalno jezero|glacijalnog]] [[Jezero Agassiz|Jezera Agassiz]]. Porječje rijeke Red je u prvom periodu kolonizacije Sjeverne Amerike, pripadalo [[Rupertova Zemlja|Rupertovoj Zemlji]], tad bila ključna rijeka u ranom naseljavanju [[Kanada|Kanade]], centar [[trgovina krznom|trgovine krznom]] te domovina [[Métisi (Kanada)|Métisa]], kao i mjesto gdje je osnovana [[Kolonija Red River]], prvo naselje iz kog će kasnije razviti [[Winnipeg]]. === Poplava 1997. godine === {{main|Poplava Red Rivera (1997)}} U aprilu [[1997]]. je Red River naglo porasla i izazvala veliku [[Poplava Red Rivera (1997)|poplavu]]. Štete nanesene gradu [[Grand Forks (Sjeverna Dakota)]] iznosile su 2 milijarde ([[USD]]. [[Winnipeg]] je pretrpio štetu od 500 miliona [[kanadski dolar|CAD]] jer je grad zaštićen [[Odvodni kanal Red River|Odvodnim kanalom Red Rivera]] koji je većinu vode odveo oko njega. Ova poplava se smatra jednom od najvećih prirodnih katastrofa u sjevernoameričkoj historji. Ostale velike poplave su se dogodile godine [[1826]]. i [[1950]]. U aprilu [[2006]]. je još jedna velika poplava dovela do zatvaranja graničnog prijelaza [[Gretna (Manitoba)|Gretna]] zbog naglog povećanja razine vode. == Povezano == * [[Dolina Red River]] * [[Odvodni kanal Red River]] * [[Naselje Red River]] * [[Popis rijeka Manitobe]] * [[Popis rijeka Minnesote]] * [[Popis rijeka Sjeverne Dakote]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.ccge.org/ccge/english/Resources/rivers/tr_rivers_redRiver.asp Canadian Council for Geographic Education page with a series of articles on the history of the Red River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608134138/http://www.ccge.org/ccge/english/Resources/rivers/tr_rivers_redRiver.asp |date=2007-06-08 }}. * [http://gsc.nrcan.gc.ca/floods/redriver/index_e.php Geological Survey of Canada page describing the nature and history of Red River floods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010104340/http://gsc.nrcan.gc.ca/floods/redriver/index_e.php |date=2011-10-10 }}. [[Kategorija:Rijeke u Kanadi]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] m2dfyvjjm8pm0d8h7vp6ek2z6hinpzs 0 37589 42607164 42462099 2026-06-07T20:21:02Z SuperBeast24 173159 /* Animirana serija */ 42607164 wikitext text/x-wiki '''Pokémon''' ('''ポケモン''' '' Pokémon'') je multimilionska [[Nintendo]]va franšiza, koju je stvorio [[Satoshi Tajiri]] [[1995]]. godine. Iz prvobitnih [[Game Boy]] [[Računarska igra|videoigara]] nastale su Pokémon [[anime|animirane serije]], [[manga]] [[strip]]ovi, TCG, igračke, knjige i razni drugi mediji. Ime ''Pokémon'', jest sažeta latinizirana riječ [[Japanski jezik|japanske]] izvorne riječi '''ポケットモンスター''' ''Poketto Monsutā'' (ili ''"Pocket Monsters"'' na [[Engleski jezik|engleskom]], i "Džepna čudovišta" na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] jeziku), te je kao takva, veoma česta u [[Japan]]u. U početku, Nintendo je doslovno preveo ''Poketto Monsutā'' – i doista, ''"Pocket Monsters"'' videoigra je ubrzo netom nastala iste 1995. godine. [[1996]]. godine dolazi do konflikta u Nintendu, te uvjetuje promjenu imena iz ''"Pocket Monsters"'' u ''"Pokémon"''. Glavna fraza igre, u japanskoj verziji bila je ''ポケモンGETだぜ!'' (''Pokémon Getto Daze!'' – ''Let’s Get Pokémon!'' – Uhvatimo Pokémone!); u engleskoj verziji glasila je ''"Gotta catch 'em all!"'' ili na srpskom ''"Treba da skupiš sve!"'' i hrvatskom ''"Moraš skupit' sve!"''. Doduše, danas se te fraze više ne koriste, jer je broj Pokémona od prvotnih 150 dostigao zavidnu brojku od 802 Pokémona, te bi bilo nemoguće pohvatati ih sve u samo jednoj igri (osim ako se ne koriste šifre i kodovi). Ideja Pokémon sage temelji se na [[hobi]]ju skupljanja [[Insekti|insekata]], popularnoj razonodi u kojoj je tvorac Pokémona, Satoshi Tajiri uživao kao dijete. Tajirijeva formula prošla je u Japanu, te je ubrzo prilagođena (i prevedena) [[1998]]. za [[Amerika|Američko]] [[tržište]], puštanjem videoigara ''Pokémon Red'' i ''Blue''. Ove igre dopuštale su igračima da pohvataju, skupljaju i treniraju stotinu neobičnih bića, poznatih kao Pokémoni; i jedne protiv drugih koristiti u borbama povećavajući njihovu snagu. Ti Pokémoni bi zatim [[Evolucija Pokémona|"evoluirali"]] u snažnije Pokémone, istovremeno učeći snažnije napade i tehnike. Pokémoni nikada ne krvare ili umiru u bitkama, samo oslabe, ponekad to granice da se onesvijeste – ovo je za Tajirija bilo veoma osjetljiva tema, jer nije htio popuniti svijet igara sa još "besmislenog nasilja". Pokémon je skupno ime za sve fiktivne vrste u Pokémon svijetu. Do danas, franšiza je dosegla zavidnu brojku od 493 jedinstvenih [[Pokémon vrste|vrsta]] u kojima leži bit cijelog projekta, te se broj Pokémona bitno povećao od prvobitnih 150 džepnih čudovišta u početnim verzijama videoigara, ''Pokémon Red'' i ''Pokémon Blue''. Riječ Pokémon odnosi se na svakog Pokémona, doduše, u [[Engleski jezik|engleskom jeziku]] riječ ostaje nepromijenjena i za [[Jednina|jedninu]] i za [[Množina|množinu]]. U srpskohrvatskom jeziku, jednina glasi Pokémon, a množina Pokémoni. Svaka vrsta Pokémona ima svoje ime, te se to ime koristi za jedinke te vrste kao i za cjelokupno ime vrste. (npr. [[Cyndaquil]] – Cyndaquili, [[Bulbasaur]] – Bulbasauri). == Pokémon generacije == Prvotne Pokémon videoigre bile su japanske [[RPG]] igre sa elementima [[strategija]], te im je tvorac Satoshi Tajiri koji ih je namijenio igranju na [[Game Boy]]u. Ove videoigre, njihovi nastavci, ''remake'' verzije, te prijevodi na engleski jezik, i dalje se smatraju "glavnim" Pokémon videoigrama, videoigre na koje se odnose fanovi kada koriste izraz "Pokémon videoigre". Sveukupno, prodano je 143 milijuna kopija Pokémon videoigara (uključujući i njihove odgovarajuće konzole), što Pokémone čini drugom najbolje prodavanom franšizom ikad, nakon Nintendovog [[Super Mario|Super Maria]]. Sva licencirana Pokémon svojstva nadgledana od tvrtke [[The Pokémon Company]] strogo su podijeljena na generacije. Postoje tri generacije, koje su definirane Pokémonima koji se u njoj pojavljuju, sa četvrtom u izradi. Svaka od ovih generacija prvi je put uvedena sa po dvije Pokémon videoigre za Game Boy konzole i njegove nasljednike (uključujući i [[Nintendo DS]]), počevši sa (u većini zemalja) ''Pokémon Red'' i ''Blue'' i njihovom remake verzijom ''Pokémon Yellow'' za prvu generaciju, zatim ''Pokémon Gold'' i ''Silver'' sa njihovom remake verzijom ''Pokémon Crystal''. Nakon toga došle su ''Pokémon Ruby'' i ''Sapphire'', praćene sa ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen'', remake verzijama prvotnih igara, te ''Pokémon Emerald'', remake verzija treće generacije igara. Ove generacije strogo su kronološki podijeljene distribucijom; velik broj Pokémona iz sljedećih generacija pojavljuju se u [[Anime|animiranim serijama]], [[manga]] stripovima ili TCG-u prije nego što se Game Boy videoigre koje označuju tu generaciju puste u prodaju, ali animirane serije i manga stripovi podijeljeni su po sagama i generacijama po istoj shemi kao i videoigre. === Prva generacija === Prva je generacija započela sa ''Pokémon Red'' i ''Blue'' videoigrama. Prva generacija predstavila je prvotnih 151 Pokémona (od [[Bulbasaur]]a do [[Mew]]a), kao i osnove borbama Pokémona. U [[Japan]]u, prva je generacija uključivala ''Pokémon Red'', ''Green'', i kasnije ''Blue'' (sa promjenom crteža Pokémona i podlogom u spiljama) verzijama, dok su druge zemlje započele sa ''Red'' i ''Blue'' verzijama (obje su sadržavale obnovljene elemente), ali nikada nisu dobile ''Green'' verziju. Ova je generacija kompletirana igrom ''Pokémon Yeloow: Special Pikachu Edition'', koja je slabo povezana sa Pokémon animiranom serijom, u kojoj igrač započinje sa [[Pikachu]]om koji odbija ući u svoju [[Poké lopte|Poké loptu]], umjesto toga prateći trenera/igrača u stopu. Okrenuvši lice svom Pikachuu, igrači bi otprilike mogli prosuditi koliko ih njihov Pokémon voli. Ovi, i još neki elementi slični su animiranoj seriji. Programeri su izmijenili pojavljivanja nekih trenera i Pokémona kako bi igra što više nalikovala animiranoj seriji, uključujući i pojavljivanje [[Jessie]] i [[James]]a, poznate članove [[Tim Raketa|Tima Raketa]] u glavnoj priči igre i animirane serije. Jessie i James koriste svoje potpisne Pokémone ([[Koffing]], [[Ekans]] i [[Meowth]]). Koffing i Ekans kasnije evoluiraju u [[Weezing]]a i [[Arbok]]a, ali Meowth ne evoluira. Ove verzije igara okretale su se oko ''Kanto'' regije, ali se pravo ime te regije nije znalo do puštanja druge generacije. Prva je generacija isto tako upoznala igrače sa idejom glavnog protivničkog trenera kojeg igrač susreće nekoliko puta tokom igre, kao i sa timom zlih Pokémon trenera. Ove su igre bile kompatibilne sa [[Nintendo 64|N64]] igrama ''Pokémon Stadium'' i ''Pokémon Stadium 2''. Remake verzije prvih dviju Pokémon videoigara, zvane ''FireRed'' i ''LeafGreen'', puštene su u prodaju u trećoj ''"Advance"'' generaciji. === Druga generacija === Počevši sa ''Pokémon Gold'' i ''Silver'' videoigrama, druga je generacija Pokémona donijela novih stotinu Pokémona (od [[Chikorita|Chikorite]] do [[Celebi]]ja), povisujući broj Pokémona na 251, te je donijela novu ''Johto'' regiju. Inovacije su uključivale i [[GamBoy Color]] IR priključak za dobivanje ''"Mystery Gifta"'', sistem izmjene dana i noći, koncept [[Biljke|biljaka]] koje su aktivno rasle i rađale [[Pokémon Bobice|Bobice]] (predmeti sa posebnim iscjeljivim moćima) i Aprikorni (za pravljenje posebnih Poké lopta). U ovoj igri, igrač je mogao promijeniti svoju sobu i promijeniti je prema svom ukusu, kao i uzgajati Pokémone. [[Uzgajanje Pokémona]] bio je (i ostao) jedini način dobivanja Pokémon Beba (novu klasu Pokémona). Istovremeno, uvedene su dva potpuno nova tipa; [[Pokémon vrste|Mračni]] i [[Pokémon vrste|Čelični]] tip Pokémona. Čak su i sami Pokémoni dobili neka drukčija svojstva, a jedna od najznačajnijih promjena jest da su Pokémoni sada dobili [[spol]]ove. Prije, jedini Pokémoni koji su imali točno određen spol bili su oni iz obitelji [[Nidoran]], koji imaju neobično velik oblik [[Seksualni dimorfizam|seksualnog dimorfizma]]. Još jedna značajna, iako manja izmjena, jest da su NPC treneri dobili imena uz njihov običan naslov. Ova igra uvela i je novi alat zvan [[Pokégear]], uređaj koji je igraču koristio kao [[mobitel]], [[radio]], karta i [[Sat (instrument)|sat]]. Funkcija mobitela korištena je kako bi igrač komunicirao sa NPC trenerima u igri zbog potencijalnih revanš borbi. Radio stanice koje su bile odabrane utjecale su na Pokémone koji su mogli biti nađeni u divljini. Postojala je i jedna stanica koja je igraču govorila gdje se mogu pronaći određeni Pokémoni. Sat je uključivao vrijeme i dan u tjednu, a majka protagonista mogla ga je promijeniti iz Standardnog (Zimskog) u Dnevno (Ljetno) računanje vremena. Poznavajući vrijeme uvelike je pomagalo igraču jer su se mnogi Pokémoni pojavljivali u točno određeno vrijeme, a neki su se Pokémoni razvijali u točno određenom dijelu dana ([[Espeon]] i [[Umbreon]] iz [[Eevee]]ja, ovisno o danu ili noći), dok su se neka događanja odvijala u točno određenim danima tjedna. Sunce je sjalo od 6 ujutro do 6 navečer, a ostatak vremena bila je noć. Ova je generacija kompletirana izlaskom ''Pokémon Crystal'' videoigre u prodaju, koja je bila jedina ekskluzivna Game Boy Color Pokémon igra, i jedina koja je igraču dopuštala da izabere svoj spol (inače, do izlaska ove igre, i djevojčice i dječaci su u igri morali biti muškog spola jer nije bilo izbora). Isto tako, bila je prva igra koja je prikazivala animirane Pokémone (Pokémon bi izveo neku animaciju ili kretnju kada bi ga igrač susreo u divljini ili kada je pušten iz Poké lopte) i tekst na ekranu koji je najavljivao da je igrač ušao u novu lokaciju. Crystal verzija modificirala je pronalazak triju [[Legendarni Pokémoni|Legendarnih pasa]], u kojoj je igrač na kraju susreo [[Suicune]]a i dobio mogućnost uhvatiti ga. Doduše, ostalo dvoje igrač je morao pronaći na normalan i teži način (nasumičnim susretima u divljini). === Treća generacija === Počevši od ''Pokémon Red'' i ''Blue'' igara, ''Pokémon Ruby'' i ''Sapphire'' dodale su još 135 novih Pokémona iz ''Hoenn'' regije, kao i [[Pokémon naravi]] (25 različitih tipova osobnosti Pokémona), 76 [[Pokémon sposobnosti]] (posebne sposobnosti koje Pokémon može koristiti u bilo koje vrijeme), [[PokéKockice]] i [[Pokémon Izložbe]], te borbe Pokémona dva na dva. Doduše, ova je generacija izgubila izmjenu dana i noći, kao i kalendar, iako u igri postoji sustav koji prati vrijeme i Pokémoni koji se pojavljuju i evoluiraju samo u određeno doba dana. Ove su verzije uvele i mogućnost uzgajanja Pokémon bobica na određenim mjestima, te je svaka imala svoju vremensku duljinu rasta i cvjetanja, kao i mogućnost pravljenja "Tajnih baza" u drveću i špiljama u koje igrač može smjestiti Pokémon lutke, stolove, stolice, biljke kao i druge stvari. Mnogi novi Pokémoni ove generacije bili su subjekti kritika, iz razloga što previše nalikuju na Pokémone iz ranijih generacija (primjeri su [[Butterfree]] i [[Beautifly]], [[Seel]] i [[Spheal]], [[Kingler]] i [[Crawdaunt]]) ili ne nalikuju na [[Životinje|"životinje"]] poput ostalih ([[Regirock]], [[Regice]], [[Registeel]] i [[Mawile]]). Treća igra bila je ''Pokémon Emerald'', koja je nadogradila PokéNAV Trenerovim očima, koje su slične mobitelu u prethodnoj generaciji (ali malo modificiran, jer su igrači sada mogli primati pozive od [[Vođe Dvorana|Vođa Dvorana]] koji su od njih mogli tražiti revanš do četiri puta, no igrači nisu mogli brisati brojeve NPC trenera). ''Emerald'' verzija doživjela je povratak Pokémon animacija nakon susreta s divljim Pokémonima. Sve tri verzije mogle su se igrati na [[Game Boy Advance]] konzolama. Ova je generacija zaokružena igrama ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen'' namijenjenima Game Boy Advance konzolama. To su remake verzije prvih dviju Pokémon videoigara, koje su uključivale i izbor igračeva spola, nove predmete i regije, instruktore napada, kao i sve vrline druge i treće generacije, isključujući sistem izmjene dana i noći i (osim u [[Japan]]u) kompatibilnost sa e-čitačem. Svih pet igara kompatibilne su sa programom pohranjivanja ''Pokémon Box: Ruby & Sapphire'' za [[Nintendo]] [[GameCube]], kao i sa ''Pokémon Colosseum'' i ''Pokémon XD: Gale of Darkness'' igrama. Ta je igra predstavila pustinjsku regiju ''Orre'', kao i iskvarene ''Shadow'' Pokémone, i sposobnost "Otimanja"; sposobnost krađe/spašavanja Pokémona od njihovih zlih trenera i na kraju, "pročistiti" njihova srca. Ne nalik igrama druge generacije, treća generacija nije kompatibilna sa prethodnim igrama u seriji, zbog hardverskih ograničenja. Zbog ovog problema, mnogi su Pokémoni postali nedostupni, no situacija je ispravljena puštanjem igara ''Pokémon Colosseum'', ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen'', i ''Pokémon Emerald''. Pokémoni poput [[Celebi]]ja i [[Mew]]a, dostupnih samo putem Nintendovih sponzoriranih događaja, morali su ponovo biti podijeljeni. === Četvrta generacija === Četvrta generacija započela je puštanjem videoigara ''Pokémon Diamond'' i ''Pearl'' za Nintendo DS konzolu. Kako se primicao datum puštanja igara u prodaju, puštane su i neke sporedne igre, poput ''Pokémon Mystery Dungeon'' i ''Pokémon Ranger'', koje su trenutno puštene u Japanu od [[jesen]]i [[2005]]. i rane [[2006]]. ''Pokémon Mystery Dungeon'' je otada stigla u [[Amerika|Ameriku]], a ''Pokémon Ranger'' pušten je u prodaju [[30. oktobar|30. oktobra]] 2006. godine. Mnogo Pokémona iz ove generacije, poput [[Munchlax]]a i [[Weavile]]a, imali su sporedna pojavljivanja u sedmom i osmom Pokémon filmu (''Pokémon: Destiny Deoxys'' i ''Lucario and the Mystery of Mew''), kao i u ''Pokémon XD: Gale of Darkness'' i prije spomenutim igrama. Zla organizacija ovoga puta zove se [[Tim Galaxy]]. Što se igara tiče, sistem izmjene dana i noći vratio se, sa dva nova doba dana (zalazak i kasna noć), a razlike u spolovima očitije su, sa malo modificiranim grafičkim znakovima Pokémona ovisno o spolu (ženke Butterfreeja imaju drukčije oznake na donjim krilima, ženke [[Wooper]]a imaju kraća ticala od mužjaka, ženke [[Scizor]]a imaju veći abdomen u usporedbi sa mužjacima). Igre su kompatibilne sa igrama treće generacije. ''Pokémon Diamond'' i ''Pearl'' u Japanu su puštene u prodaju [[28. septembar|28. septembra]] 2006. godine. == Načela igara == Prvotne Pokémon igre bile su japanske [[RPG]] igre sa elementima [[Strategija|strategije]], a kreirao ih je Satoshi Tajiri za Game Boy konzolu. Ove su igre (i njihovi nastavci, remake verzije i prijevodi na [[engleski jezik]]) i dalje se smatraju glavnim Pokémon igrama, i igre su na koje se mnoge igrači odnose kada spominju termin "Pokémon igre". Ove su se igra prodale u 100 milijuna kopija. Ovo ih čini drugom najprodavanijom igraćom franšizom, nakon [[Nintendo]]ve serije [[Super Mario|Super Maria]]. Prve igre u seriji bile su ''Pokémon Red'' i ''Blue'' (''Red'' i ''Green'' u Japanu, praćeni sa ''Blue'' verzijom, a kasnije posebnom edicijom ''Yellow'' verzije). Sve igre gotovo su identične, osim činjenice da je svaka igra imala izabranu grupicu Pokémona koja se nije pojavljivala u drugim verzijama. Glavni cilj ovih igara bio je uhvatiti bar jednog člana od svake 151 [[Pokémon vrste|vrste Pokémona]], iako je 151. mogao biti uhvaćen samo kroz posebne promocije (ili kroz zastoj u svim igrama prve generacije). Iako borba sa čudovištima nije ništa novo za igre RPG žanra, mnogi igrači postaju gotovo ovisni za traženjem, borenjem i hvatanjem svakog Pokémona u igri. Još jedan, vjerojatno lakši cilj bio je postati Šampion Pokémon lige. Neke se Pokémone, poput [[Mewtwo]]a, moglo uhvatiti samo na taj način. Ovo se moglo izvršiti nakon prikupljanja svih osam bedževa pobijeđivanjem svih Vođa Dvorana, i pobijediti [[Elitna četvorka|Elitnu četvorku]] i trenutnog šampiona. === Početni Pokémoni === Jedan od dosljednih aspekata svih Pokémon igara – od ''Pokémon Red'' i ''Blue'' za [[Nintendo]] [[Game Boy]], do igara ''Pokémon Diamond'' i ''Pearl'' za [[Nintendo DS]] konzole – izbor je tri različita Pokémona na početku igračeve avanture; ta tri Pokémona etiketirana su kao Početni (ili starter) Pokémoni. Igrač može birati između [[Pokémon vrste|Vodenog]], [[Pokémon vrste|Vatrenog]] ili [[Pokémon vrste|Travntog]] Pokémona, autohtonog za to područje; iznimka ovog pravila je ''Pokémon Yellow'' (remake verzija prvotnih igara koja prati priču Pokémon animirane serije), gdje igrač dobiva [[Pikachu]]a, [[Pokémon vrste|Električnog]] miša, poznatog po tome što je maskota Pokémon medijske franšize. U ''Pokémon Red'' i ''Blue'', i u njihovim remake verzijama ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen'', tri izbora jesu [[Bulbasaur]], Pokémon sjemenka, [[Charmander]], Pokémon gušter, i [[Squirtle]], Pokémon malena kornjača, dok je u posebnom izdanju ''Yellow'' verzije, početni Pokémon Pikachu, Pokémon miš. U ''Pokémon Gold'', ''Silver'' i ''Crystal'', izbori jesu [[Chikorita]], Pokémon list, [[Cyndaquil]], Pokémon vatreni miš, i [[Totodile]], Pokémon velike čeljusti. U ''Pokémon Ruby'', ''Sapphire'' i ''Emerald'', izbori jesu [[Treecko]], Pokémon macaklin, [[Torchic]], Pokémon pilić, i [[Mudkip]], Pokémon riba skokunica. U ''Pokémon Diamond'' i ''Pearl'', izbori jesu [[Turtwig]], Pokémon kornjača mladica, [[Chimchar]], Pokémon mladi majmun, i [[Piplup]], Pokémon pingvin. Dvije Pokémon igre namijenjene igranju na [[GameCube]] konzoli, ''Pokémon Colosseum'' i ''Pokémon XD: Gale of Darkness'', dvije su iznimke Travnatog-Vatrenog-Vodenog pravila. U ''Pokémon Colosseum'' igri, igrač započinje sa [[Espeon]]om i [[Umbreon]]om, koji su već trenirani do neke mjere do koje se ne može reći da su početni Pokémoni. U ''Pokémon XD: Gale of Darkness'', igrač igru započinje [[Eevee]]jem i, nedugo nakon početka igre, dobiva izbor predmeta kojima može razviti Eeveeja u pet različitih evolucija: [[Vaporeon]]a, [[Jolteon]]a, [[Flareon]]a, [[Espeon]]a i [[Umbreon]]a. === Pokédex === [[Pokédex]] je izmišljena elektronička naprava popularna u Pokémon videoigri i animiranoj seriji. U igri, kadgod je Pokémon uhvaćen, podaci o njemu biti će dodani u igračev Pokédex, no u animiranoj seriji i manga stripovima, Pokédex je iscrpna i sveobuhvatna elektronička verzija enciklopedije, koja se obično koristi kada se sreće nekog Pokémona prvi put i očekuju su neke informacije o njemu. U videoigrama, [[Pokémon trener]] dobiva praznu napravu na početku svog putovanja. Trenerov cilj je popuniti Pokédex susrećući i bar nakratko imati (hvatanjem, razmjenom ili [[Evolucija Pokémona|evolucijom]]) svaku od različitih [[Pokémon vrste|vrsta Pokémona]]. Igrač će dobiti ime i sliku Pokémona nakon što sretne jednog kojeg još nije susreo. Detaljnija informacija tipično je dostupna nakon što igrač uhvati člana te vrste Pokémona, njegovim hvatanjem, razmjenom ili evolucijom. Ova detaljna informacija uključuje visinu, [[Težina|težinu]], vrstu i kratak opis Pokémona. === Razmjena i borbe === U svim Pokémon igrama, razmjena Pokémona i borbe sa drugim trenerima bitan su dio same igre. Ove igre zauzimaju mjesto u ''single-player'' igri ili kao aspekt u ''multiplayer'' igri. Kako bi se Pokémoni mogli razmjeniti, oba se trenera moraju složiti koji će se Pokémoni razmjeniti. Ovo se može odbiti drugom igraču o glavu, jer će neki bezobziran trener tvrditi da šalje jedong Pokémona i poslati drugog, ne tako rijetkog Pokémona. Nakon što se Pokémoni odaberu, vrši se razmjena. Nakon što se transfer obavi, trenerima se prikazuju njihovi novi Pokémoni. Poslije razmjene, Pokémon dobiva dodatno iskustvo u borbi. Još jedan česti aspekt u svakoj Pokémon igri jest borba između trenera. Pravilo je da kada dvoje trenera uspostave kontakt očima, moraju se boriti. U ''singleplayer'' igrama, ovaj se "kontakt očima" strogo nameće, no neki NPC treneri imaju slab vidokrug, što znači da trener mora biti odmah pokraj njih prije nego ih izazovu, dok će neki drugi izazvati trenera na borbu čim se pojave na ekranu. Pravila borbe su većinom ista, i podudarna za oba trenera. To znači da oba trenera moraju svojim Pokémonima reći koji da napad koriste, no napadi se odvijaju u krugovima, a Pokémon koji je brži od onog drugog napast će prvi. Novi tip borbe, dodan u ''Pokémon Ruby'' i ''Sapphire'' igrama, jest borba dva na dva. U takvim borbama, svaka strana ima dva Pokémona u igri. Razmjena i borba Pokémona u [[Game Boy]] igrama ostvarivala se Gameboy link kabelom između dvaju Game Boy konzola. Oba igrača uputila bi se u [[Pokémon centar]] i izrazila bi želju za razmjenom ili borbom. Ova su se pravila nastavila i na [[Gameboy Advance]] igre sa jedinom iznimkom što se te igre nisu mogle povezati. ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen'' uvele su sposobnost korištenja bežične naprave za povezivanje kako bi napravila veze bez žice u manjoj sobi. Ovo je umanjilo upotrebu kabela koji se prije koristio, ali se može koristiti samo u igrama ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen''. == U drugim medijima == === Animirana serija === {{main|Pokémon (anime)}} [[Datoteka:Kantogroup.jpg|thumb|right|320px|Slika iz animirane serije (s lijeva na desno: [[Brock (Pokémon)|Brock]], [[May (Pokémon)|May]], [[Max (Pokémon)|Max]], [[Ash Ketchum|Ash]] i Loudred]] ''Pokémon'' animirana serija skup je zasebnih avantura, koja prikazuje [[Ash Ketchum|Asha Ketchuma]] kao glavnog lika, i njegov san da postane Pokémon Majstor – iako je bit riječi Majstor nejasna. On i njegovi prijatelji putuju kroz svijet Pokémona, boreći se s ostalim [[Pokémon trener]]ima. Prve, najpoznatije epizode jesu ''Pocket Monsters'' ili jednostavno Pokémon (često se na njih odnosi s frazom ''Pokémon: Gotta Catch 'em All'' kako bi ih se razlikovalo od ostalih serijala), koja prati avanture Asha Ketchuma tijekom njegovih putovanja kroz ''[[Pokémon regije#Kanto|Kanto]]'' regiju. ''Pokémon World'' serijal pratio je njegove avanture kroz ''[[Pokémon regije#Orange otoci|Orange otoke]]'', mjesto koje je inače nedostupno u samim videoigrama, a ''Pokémon: Johto journeys'', ''Pokémon: Johto league champions'' i ''Pokémon: Master Quest'' serijali pratili su Asha tijekom putovanja kroz ''[[Pokémon regije#Johto|Johto]]'' regiju. Ovi serijali temelje se na prvoj i drugoj generaciji Pokémona. Ashovi prijatelji tijekom ovih putovanja bili su [[Brock (Pokémon)|Brock]], [[Vođa dvorane]] grada Pewtera; [[Misty (Pokémon)|Misty]], najmlađa od četiriju sestara koje vode dvoranu grada Ceruleana; i poslije [[Tracey (Pokémon)|Tracey Sketchit]], umjetnik i Pokémon promatrač koji im je pravio društvo tijekom putovanja kroz Orange otoke. U prvotnim sezonama, Ashov je glavni protivnik još jedan trener iz grada Palleta, [[Gary Oak]]. Gary (čiji je djed [[Prof. Oak]], čovjek koji je zadužen davati novim trenerima njihove prve, početne Pokémone) bio je jako poznat i praćen hrpom navijačica. Imena Ash i Gary dolaze od japanskih imena istih likova, Satoshija i Shigerua. Ova imena preuzeta su od dva čovjeka koji su zaduženi za čitav Pokémon projekt – tvorac Pokémona [[Satoshi Tajiri]], i [[Shigeru Miyamoto]], koji je Satoshiju pomogao da stvori cijeli projekt. Saga se nastavlja tijekom serijala ''Pokémon: Advanced'', ''Pokémon: Advanced Generation'', i ''Pokémon: Advanced Battle'', koji prate Asha i njegova putovanja kroz ''[[Pokémon regije#Hoenn|Hoenn]]'', južnu regiju Pokémon svijeta. Ash preuzima ulogu učitelja i mentora mladoj Pokémon trenerici imena [[May (Pokémon)|May]]. Njen brat [[Max (Pokémon)|Max]] prati ih tijekom njihova putovanja koji, iako nije Pokémon trener, poznaje ogromnu količinu informacija vezanih uz Pokémone. Brock (iz prvotnih sezona) ubrzo sustiže Asha, May i Maxa te im se pridružuje, ali se Misty vraća u grad Cerulean da bi preuzela svoju ulogu Vođe dvorane. Ova je sezona temeljena na trećoj generaciji Pokémona. Poslije se Ash vraća u svoj rodni grad Pallet smješten u ''Kanto'' regiji i odlučuje se natjecati u ''[[Borbe bez granica (Pokémon)|Borbama bez granica]]'' (''Battle Frontier''), dok se May natječe u ''Kanto'' [[Pokémon Izložbe|Pokémon Izložbama]]. Tijekom putovanja, nakratko im se pridružuje i Misty, na njenom putu prema dvorani grada Ceruleana. Ovaj dio serijala donekle se temelji na igrama ''Pokémon FireRed'' i ''LeafGreen'' te igri Pokémon ''Emerald''. Trenutačno, Ash putuje kroz novu regiju Pokémon svijeta, [[Pokémon regije#Sinnoh|Sinnoh]]. === Trading Card Game === {{main|Pokémon Trading Card Game}} [[Datoteka:Vaporen TCG.jpg|thumb|right|170px|Tipična Pokémon Trading Card Game karta ([[Vaporeon]])]] ''Pokémon Trading Card Game'' igra je u kojoj se koriste karte za skupljanje, čiji je cilj jednak kao u borbama u Pokémon videoigrama; igrači moraju koristiti karte (s individualnim snagama i slabostima) u pokušaju da pobijede protivnika "onesvješćivanjem" svih njegovih karata. Igra je prvi put puštena u prodaju u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] [[1999]]., a izdavač je bio [[Wizards of the Coast]]. Ipak, s puštanjem igara ''Pokémon Ruby i Sapphire'' videoigara namijenjenim za [[Game Boy Advance]] konzolu u prodaju, [[Nintendo USA]] preuzeo je igru karata od prethodnog izdavača karata, a to je bio Wizards of the Coast te ih je Nintendo USA počeo sam izdavati i puštati u prodaju. ''Expedition'' ekspanzija uvela je ''Pokémon-e Trading Card Game'', karte koje su (većim dijelom) bile kompatibilne s Nintendo [[e-reader]]om. Nintendo je prekinuo s izdavanjem ovakvih karata nakon što su ''EX FireRed'' i ''LeafGreen'' karte puštene u prodaju. [[1998]]. Nintendo je u prodaju pustio [[Game Boy Color]] inačicu karata u [[Japan]]u. [[2000]]. ista je bila puštena u prodaju i u [[SAD]]-u i [[Europa|Europi]]. Ova je igra sadržavala digitalne verzije karata iz prvotnih setova karata i prve dvije ekspanzije (''Jungle'' i ''Fossil''), ali je isto tako sadržavala nekoliko karata ekskluzivnih za samu igru. Postoji i nastavak ove igre, ali nije bio pušten u prodaju izvan Japana. === Pokémon manga stripovi === Postoji nekoliko različitih, većinom [[japan]]skih, Pokémon manga stripova od kojih je 11 prevedeno na [[engleski jezik]] (time otvarajući jednostavniji put do prijevoda na druge jezike). Većina je stripova prilično drukčija od igara i animirane serije zbog istaknutijeg nasilja (Pokémoni katkad i umiru u borbi) i neprimjerenog jezika (koji je mahom ublažen u engleskim verzijama). == Kulturni utjecaj == Zabavni program imena ''Pokémon Live!'' obišao je Sjedinjene Američke Države [[2000]]. godine. Temeljio se na Pokémon animiranoj seriji, ali je imao neke neprekidne greške vezane uz nju. [[2002]]. zakazana je turneja diljem Europe, ali otkazana je iz nepoznatih razloga, vjerojatno zbog manjka interesa. Pokémoni, postavši nevjerojatno popularna franšiza, ostavili su velik trag u [[Popularna kultura|popularnoj kulturi]]. Sami Pokémoni postali su ikone u popularnoj kulturi; primjeri su [[Pikachu]] balon koji se pojavio tijekom parade održane za [[Dan zahvalnosti]] u [[New York]]u, Pokémon-stiliziran [[Boeing 747-400]], preko tisuću prodajnih predmeta i tematski parkovi u [[Nagoya|Nagoyi]], [[Japan]] [[2005]]. i [[Taipei]]ju [[2006]]. Pokémoni su se pojavili i na naslovnici [[Time magazine|Time magazina]] [[1999]]. Humoristična animirana serija ''[[Drawn Together]]'' ima lik imena [[Ling-Ling]] koji je izravna parodija na [[Pikachu]]a. Razne serije poput ''[[ReBoot]]a'', ''[[The Simpsons]]a'', ''[[South Park]]a'' i ''[[All Grown Up!]]'' napravile su parodiju na Pokémone u nekim od svojih epizoda. == Kontroverze i kritike == [[Datoteka:Ani124.gif|thumb|right|Prvotni dizajn [[Jynx (Pokémon)|Jynxa]]]] Prvotni dizajn Pokémona [[Jynx (Pokémon)|Jynxa]] (na slici desno) imao je nevjerojatnu sličnost s ''blackface'' zabavljačima. Iako Jynx vjerojatno predstavlja parodiju na japanske [[Ganguro]] i [[Yamanba]] trendove, koji su tijekom puštanja Pokémona u prodaju bile veoma popularni, ne može se poreći da se ''blackface''-likovi nisu pojavljivali u ostalim animiranim serijama i manga stripovima. Kako su Pokémoni postajali sve poznatiji u [[SAD]]-u, zamjetna sličnost s [[Rasizam|rasističkom]] slikom iz američke povijesti uvrijedila je neke. Posebno je uvrijedila autoricu dječjih knjiga [[Carole Boston Weatherford]], koja je sliku Jynxa optužila da je rasistički stereotip u njezinu članku imena ''Politically Incorrect Pokémon'', u magazinu ''Black World Today'', ubrzo nakon što je prikazana epizoda ''Holiday Hi-Jynx''. Epizoda je poslije zabranjena u SAD-u. Kao odgovor na ovu kontroverzu, [[2002]]. [[Nintendo]] je Jynxovu crnu boju licu promijenio u ljubičastu u Pokémon videoigrama, promjena koja će u animiranoj seriji biti vidljiva tri godine poslije, u ''Advanced Generation'' sezoni. === Sotonizam === Neke su [[fundamentalizam|fundamentalističke]] kršćanske grupe izjavile da su Pokémoni sotonistički. Neke od njihovih razloga zbog kojih smatraju da su povezani sa sotonizmom, uključuju ali vjerojatno nisu ograničeni na: * Pokémoni izgledaju poput [[demon]]a. Oni se hvataju i moraju se pozivati kako bi rješavali zadaće. * Magični talismani potrebni su kako bi se kontroliralo Pokémone. * Pokémoni [[evolucija|evoluiraju]]. Iako je evolucija većine Pokémona više njihova [[metamorfoza]], teorija evolucije se posve odbacuje od većine fundamentalističkih kršćana te [[kreacionizam|kreacionista]]. Isto tako, neki Pokémoni trebaju magični kamen kako bi evoluirali. * Neki Pokémoni imaju ekstremno neobične paranormalne sposobnosti, posebno psihički koji prema fundamentalističkim kršćanima imaju sotonske moći. * Prisutnost [[Istočna Azija|istočnoazijskih obreda]], [[mistika|mističnih]] ili spiritualnih koncepata koje fundamentalisti smatraju poganskim ritualima. === Okrutnost prema životinjama === Neki su ljudi primarni mehanizam Pokémona usporedili s [[Borbe pijevaca|borbama pijevaca]]. Gledano s ove točke, igra se prvenstveno sadrži od hvatanja i razmjenjivanja "divljih životinja", tjerajući ih da se bore jedne s drugima. Isto tako, sadrži brojne lijekove i droge koje pojačavaju njihovu snagu u borbama. Neki ljudi smatraju da bi ovo moglo potaknuti djecu na okrutnost prema [[Životinje|životinjama]] i [[kockanje]]. Doduše, fanovi ove borbe vide kao prijateljsko nadmetanje između dva tima Pokémona i njihovih trenera. Iz ove točke gledišta, Pokémoni nisu prisiljeni na borbu. Postoje i neki teritorijalni Pokémoni (primjerice [[Pidgeotto]]), iako je njegovo ponašanje veoma različito od teritorijalne prirode pijevaca, koji će napadati "neprijateljskog" pijevca dok jedan od njih ne ugine. Isto tako, treneri u borbama nikada ne iscrpljuju Pokémone do [[smrt]]i, gledajući borbu na rubu "ringa". U igrama i animiranoj seriji, publiku se uči da borbe između Pokémona nisu nužne i ne dovode do rješenja problema. Nadalje, Pokémoni u borbama nikada ne umiru; samo postanu jako umorni, ponekad do te granice da se onesvijeste. Isto tako, u animiranoj seriji napominje se nekoliko puta da se treneri bore zajedno s Pokémonima, kao tim, ne jednostavno tjerajući ih da to čine sami. === Zdravlje === [[16. prosinca]] [[1997]]. preko 635 djece u [[Japan]]u hospitalizirano je s konvulzivnim [[Epilepsija|epileptičkim napadajima]]. Utvrđeno je da je uzrok napadaja bilo gledanje epizode Pokémona, ''"Dennō Senshi Porygon"'' ili ''"Computer Soldier Porygon"'' te otada ova epizoda više nikada nije bila prikazivana. Nakon dodatnog istraživanja, dokazano je da su svjetlucajući efekti tijekom serije rezultirali napadajima kod nekih osoba, čak iako prije nisu imali povijest epileptičkih napadaja. Kao posljedica toga, mnogi su proizvođači videoigara (uključujući i [[Nintendo]]) dodali etikete upozorenja na njihove proizvode, upozoravajući da bi izlaganje svjetlosnim efektima igre moglo uzrokovati epileptičke napadaje kod ljudi osjetljivih na [[Fotosenzitivna epilepsija|fotosenzitivnu epilepsiju]]. == Video igre == === Prva generacija === [[Game Boy]]: * ''Pokémon Red'' * ''Pokémon Blue'' * ''Pokémon Green'' * ''Pokémon Yellow'' [[Nintendo]] [[N64]]: * ''Pokémon Stadium'' * ''Pokémon Stadium 2'' === Druga generacija === [[Game Boy Color]]: * ''Pokémon Gold'' * ''Pokémon Silver'' * ''Pokémon Crystal'' === Treća generacija === [[Game Boy Advanced]]: * ''Pokémon Ruby'' * ''Pokémon Sapphire'' * ''Pokémon Emerald'' * ''Pokémon Mystery Dungeon: Red Rescue Team'' === Četvrta generacija === * ''Pokémon Ranger'' * ''Pokémon Diamond and Pearl'' * ''Pokémon Mystery Dungeon: Blue Rescue Team '' == Animirani serijali == * Indigo Liga (82 epizode) * Orange ostrva (35 epizoda) * Pokémon Johto (41 epizoda) * Johto Champions (52 epizoda) * Master Quest (65 epizoda) * Advanced Generation (40 epizoda) * Advanced Challenge (51 epizoda) * Battle Frontier * Pokémon Kronike (22 epizode) == Povezano == {{Commonscat|Pokémon}} * [[Spisak likova iz serijala Pokémon]] * [[Spisak predmeta u serijalu Pokémon]] * [[Spisak Pokémona]] * [[Pokémon vrste]] * [[Evolucija Pokémona]] * [[Pokémon (anime)]] * [[Poké lopte]] * [[Pokédex]] {{Pokémoni}} {{Authority control}} [[Kategorija:Pokémon| ]] [[Kategorija:Medijske franšize]] [[Kategorija:Nintendo]] nsc2s03x94zzi29rdul4bddkofltxvn 0 39410 42607155 42515115 2026-06-07T18:04:40Z ~2026-33696-59 362745 /* Događaji */ 42607155 wikitext text/x-wiki {{Milenijumska kutija|-1}} '''1. milenijum [[Nova era|pne.]]''' je period koji pokriva [[Željezno doba]] i uspon prvih velikih carstava. Prvi takav primjer je [[Neo-asirsko carstvo]], koje su slijedili Perzijanci, odnosno dinastija [[Ahemenidi]]. U Grčkoj je u u to doba počela [[Klasična antika]] preko kolonizacije [[Magna Graecia|Velike Grčke]] te dostigla svoj vrhunac u [[Helenistička civilizacija|helenizmu]]. Završetak milenijuma je obilježio uspon [[Rimsko Carstvo|Rima]] kao prvog svjetskog carstva na Zapadu. U Južnoj Aziji se [[Vedska civilizacija]] preobrazila u [[Maurijsko Carstvo]]. Rani [[Kelti]] su dominirali Centralnom Evropom dok aw Sjeverna Evropa nalazila u [[Predrimsko Željezno doba|Predrimskom Željeznom dobu]]. [[Skiti]] su dominirali Centralnom Aziji. U [[Kina|Kini]], je [[Period Proljeća i Jeseni]] obilježio uspon [[konfucijanizam|konfucijanizma]]. Pred kraj milenijuma, kineska [[dinastija Han]] počinje širiti kinesku vlast i utjecaj prema Centralnoj Aziji, gdje se počinje dodirivati s [[Indo-Grci|indo-grčkim]] i [[Iranski narodi|iranskim]] državam. U Centralnoj Americi se uspinje [[Civilizacija Maja]], dok Africi [[Drevni Egipat]] počinje slabiti, a [[D`mt|etiopska civilizacija]] svoj uspon. Milenijum je zabilježio nastanak religija kao što su [[judaizam]], [[zoroastrizam]], [[hinduizam]] ([[historijska vedska religija|vedska religija]] andi [[Vedanta]]), [[džainizam]] i [[budizam]]. U grčko-rimskoj Evropi, Indiji i Kini se razvija [[Drevna književnost|književnost]]. [[Stanovništvo svijeta]] tokom milenijuma naglo raste i dostiže brojku od 170 do 400 miliona ovisno o procjenama. == Događaji == * c. [[1000. pne.]] — [[Heladski period|Heladski]] period završava u [[Drevna Grčka|Drevnoj Grčkoj]]. * [[Željezno doba]] se širi na [[Zapadna Evropa|Zapadnu Evropu]]. * Sumrak [[Egipat|Egipta]] kao velike sile. ** Dinastije [[Treći prijelazni period Egipta|Trećeg prijelaznog perioda]] (11 - 7. st.): [[Dvadeset prva dinastija Egipta|XXI]], Tanitska; [[Dvadeset druga dinastija Egipta|XXII]], Bubastitska; [[Dvadeset treća dinastija Egipta|XXIII]], libijska; [[Dvadeset četvrta dinastija Egipta|XXIV]], u Saisu; [[Dvadeset peta dinastija Egipta|XXV]], Nubijska; [[Kasni period Drevnog Egipta|Kasni period]] (7 - 4. st.): [[Asirsko osvajanje Egipta|Asirsko osvajanje]]; [[Dvadeset šesta dinastija Egipta|XXVI]], Saitska; XXVII, persijska satrapija; [[Dvadeset osma dinastija Egipta|XXVIII]]; [[Dvadeset deveta dinastija Egipta|XXIX]]; [[Trideseta dinastija Egipta|XXX]], posljednja domaća; XXXI, druga satrapija; [[Ptolemejsko Kraljevstvo]] (4 - 1. st.); [[Rimski Egipat]]. * Uspon i pad [[Asirija|Asirskog Carstva]]. Asurbanipal, prosvijećeni car, širi kraljevstvo. * Napisan Isus of Nazareta [[Tanakh]]. * [[Skiti]] dolaze iz Centralne Azije na Pontsku stepu 9/8. st., istiskuju [[Agatirsi|Agatirse]] i [[Kimerijci|Kimerijce]], vladaju do 3/2. st., kada ih potčinjavaju [[Sarmati]]. * Ustanovljena [[Rimska Republika]] ([[6. vijek pne.]]). * [[Siddharta Gautama]], poznatiji kao [[Gautama Buddha|Buddha]] osniva [[budizam]] ([[6. vijek pne.]]). * [[Džainizam]] propovijeda [[Mahavira]] ([[6. vijek pne.]]), posljednji Tirthankar (Propovjednik) džainuzam. * [[Kir Veliki]] osvaja [[Babilon]] i stvara [[Perzijsko Carstvo]] ([[6. vijek pne.]]) * [[Sparta]] i [[Atena]] vode [[Peloponeski rat]]. * [[Darije Veliki]] šoiri [[Perzijsko Carstvo]] na njegov teritorijalni maksimum, od [[Grčka|Grčke]] na zapdu, [[Egipat|Egipta]] na jugu do današnjeg [[Pakistan]]a na istoku ([[5. vijek pne.]]). * [[Aleksandar Veliki]] osvaja [[Perzijsko Carstvo]] ([[4. vijek pne.]]). * [[Drevna Grčka|Helenska]] kultura se širi po [[Mediteran]]u. * [[Chandragupta Maurya]] osnovao [[Maurijsko Carstvo]] ([[4. vijek pne.]]). * [[Ašoka Veliki]] širi [[Maurijsko Carstvo]] na njegov maksimum, nakon što je osvojio veći dio [[Indijski podkontinent|Indijskog podkontinenta]] zajedno s [[Afganistan]]om ([[3. vijek pne.]]). * [[Gojoseon]] upravlja [[Korejski poluotok|Korejskim poluotokom]] i južnom [[Mandžurija|Mandžurijom]] te se prvi put pojavljuje u spisima kineske [[Qi (država)|države Qi]] ka trgovinski suparnik. ([[7. vijek pne.]]). * [[Kina]] je ujedinjena pod [[Dinastija Qin|dinastijom Qin]] ([[3. vijek pne.]]). * [[Kelti]] napadaju [[Zapadna Evropa|Zapadnu Evropu]]. * [[Rim]] i [[Kartaga]] vode [[Punski ratovi|Punske ratove]]. * Počinje [[civilizacija Maja]]. * [[Rim]] napada drevnu Grčku == Značajne osobe == * [[David]], kralj Izraelita * [[Zoroaster]], osnivač [[zoroastrizma]] (cca. [[12. vijek pne.|1200. pne.]]) * [[Mahavira]], propovjednik [[džainizam|džainizma]] ([[6. vijek pne.]]) * [[Gautama Buddha]], [[hinuizam|hinduistički]] princ, osnivač [[budizam|budizma]] ([[6. vijek pne.]]) * [[Lao Zi]], kineski filozof i osnivač [[taoizam|taoizma]] ([[6. vijek pne.]]) * [[Konfucije]], kineski filozof ([[6. vijek pne.]]) * [[Kir Veliki]], osnivač [[Perzijsko Carstvo|Perzijskog Carstva]] ([[6. vijek pne.]]) * [[Darije Veliki]], vladar [[Perzijsko Carstvo|Perzijskog Carstva]] ([[5. vijek pne.]]) * [[Pāṇini|Pānini]], indijski [[Sanskrit]] [[gramatičar]], prvi [[lingvistika|lingvist]] u historiji, smatra se praocem [[kompjuter|mašina za računanje]] ([[7. vijek pne.|7.]]–[[4. vijek pne.]]) * [[Homer]], grčki pjesnik ([[6. vijek pne.|6.]]–[[3. vijek pne.]]) * [[Izaija]], hebrejski [[prorok]] * [[Jeremija]], hebrejski prorok * [[Ezekijel]], hebrejski prorok * [[Periklo]], atenski državnik * [[Sokrat]], grčki filozof * [[Platon]], grčki filozof * [[Aristotel]], grčki filozof * [[Aleksandar Veliki]], makedonski osvajač ([[4. vijek pne.]]) * [[Chandragupta Maurya]], osnivač [[Maurijsko Carstvo|Maurijskog Carstva]] ([[4. vijek pne.]]) * [[Ašoka Veliki]], vladar [[Maurijsko Carstvo|Maurijskog Carstva]] ([[3. vijek pne.]]) * [[Pingala]], indijski matematičar, pronalazač [[binarni brojevni sistem|binarnog brojevnog sistema]] i koncepta [[0 (broj)|nule]] * [[Qin Shihuang]], prvi car Kine ([[3. vijek pne.]]) * [[Euklid]], aleksandrijski matematičar * [[Arhimed iz Sirakuze|Arhimed]], grčki naučnik * [[Ciceron]], latinski govornik i filozof * [[Julije Cezar]], rimski osvajač i diktator (cca. [[100. pne.]]–[[44. pne.]]) * [[Virgilije]], latinski pjesnik == Pronalasci, otkrića i pojave == * Široko rasprostranjeno korištenje [[željezo|željeza]] * Otkriven [[Arhimedov zakon]] * Razvitak [[geometrija|geometrije]] * Dokazan [[Pitagorin teorem]] * [[Eratosten]] dokazuje da je zemlja okrugla i određuje njen volumen. * [[Feničani]] šire fonetski [[alfabet]] u [[Mediteran]]u * Vodeće religije i filozofije su stvorene, proširene i kodificirane == Kulturne znamenitosti == * [[Doba osovine]] ([[8. vijek pne.]] — [[2. vijek pne.]]), prema teoriji [[Karl Jaspers|Karla Jaspersa]]. == Vijekovi i decenije == {| cellpadding="3" border="0" |----- | align="right" | '''[[10. vijek pne.]]''' | align="right" | [[990-e pne.]] || align="right" | [[980-e pne.]] | align="right" | [[970-e pne.]] | align="right" | [[960-e pne.]] || align="right" | [[950-e pne.]] | align="right" | [[940-e pne.]] | align="right" | [[930-e pne.]] || align="right" | [[920-e pne.]] | align="right" | [[910-e pne.]] || align="right" | [[900-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[9. vijek pne.]]''' | align="right" | [[890-e pne.]] || align="right" | [[880-e pne.]] | align="right" | [[870-e pne.]] | align="right" | [[860-e pne.]] || align="right" | [[850-e pne.]] | align="right" | [[840-e pne.]] | align="right" | [[830-e pne.]] || align="right" | [[820-e pne.]] | align="right" | [[810-e pne.]] || align="right" | [[800-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[8. vijek pne.]]''' | align="right" | [[790-e pne.]] || align="right" | [[780-e pne.]] | align="right" | [[770-e pne.]] | align="right" | [[760-e pne.]] || align="right" | [[750-e pne.]] | align="right" | [[740-e pne.]] | align="right" | [[730-e pne.]] || align="right" | [[720-e pne.]] | align="right" | [[710-e pne.]] || align="right" | [[700-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[7. vijek pne.]]''' | align="right" | [[690-e pne.]] || align="right" | [[680-e pne.]] | align="right" | [[670-e pne.]] | align="right" | [[660-e pne.]] || align="right" | [[650-e pne.]] | align="right" | [[640-e pne.]] | align="right" | [[630-e pne.]] || align="right" | [[620-e pne.]] | align="right" | [[610-e pne.]] || align="right" | [[600-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[6. vijek pne.]]''' | align="right" | [[590-e pne.]] || align="right" | [[580-e pne.]] | align="right" | [[570-e pne.]] | align="right" | [[560-e pne.]] || align="right" | [[550-e pne.]] | align="right" | [[540-e pne.]] | align="right" | [[530-e pne.]] || align="right" | [[520-e pne.]] | align="right" | [[510-e pne.]] || align="right" | [[500-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[5. vijek pne.]]''' | align="right" | [[490-e pne.]] || align="right" | [[480-e pne.]] | align="right" | [[470-e pne.]] | align="right" | [[460-e pne.]] || align="right" | [[450-e pne.]] | align="right" | [[440-e pne.]] | align="right" | [[430-e pne.]] || align="right" | [[420-e pne.]] | align="right" | [[410-e pne.]] || align="right" | [[400-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[4. vijek pne.]]''' | align="right" | [[390-e pne.]] || align="right" | [[380-e pne.]] | align="right" | [[370-e pne.]] | align="right" | [[360-e pne.]] || align="right" | [[350-e pne.]] | align="right" | [[340-e pne.]] | align="right" | [[330-e pne.]] || align="right" | [[320-e pne.]] | align="right" | [[310-e pne.]] || align="right" | [[300-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[3. vijek pne.]]''' | align="right" | [[290-e pne.]] || align="right" | [[280-e pne.]] | align="right" | [[270-e pne.]] | align="right" | [[260-e pne.]] || align="right" | [[250-e pne.]] | align="right" | [[240-e pne.]] | align="right" | [[230-e pne.]] || align="right" | [[220-e pne.]] | align="right" | [[210-e pne.]] || align="right" | [[200-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[2. vijek pne.]]''' | align="right" | [[190-e pne.]] || align="right" | [[180-e pne.]] | align="right" | [[170-e pne.]] | align="right" | [[160-e pne.]] || align="right" | [[150-e pne.]] | align="right" | [[140-e pne.]] | align="right" | [[130-e pne.]] || align="right" | [[120-e pne.]] | align="right" | [[110-e pne.]] || align="right" | [[100-e pne.]] |----- | align="right" | '''[[1. vijek pne.]]''' | align="right" | [[90-e pne.]] || align="right" | [[80-e pne.]] | align="right" | [[70-e pne.]] | align="right" | [[60-e pne.]] || align="right" | [[50-e pne.]] | align="right" | [[40-e pne.]] | align="right" | [[30-e pne.]] || align="right" | [[20-e pne.]] | align="right" | [[10-e pne.]] || align="right" | [[0-e pne.]] |} {{Milenijumi}} [[Kategorija:1. milenijum pne.| ]] [[Kategorija:Milenijumi|-9]] 2pwakqfojagqr5njhy774qwdseebt33 0 50644 42607177 42556514 2026-06-08T04:00:52Z ~2026-33847-59 362912 /* Organizacija */ Potpuniji podaci o trajanju vojnog roka 42607177 wikitext text/x-wiki {{Infookvir nacionalna vojska | naziv = Jugoslavenska narodna armija | država genitiv = SFR Jugoslavije | izvorni naziv = Jugoslovenska armija | slika = [[Datoteka:Logo of the JNA.svg|280px]] | opis = {{Hidden|fw1=normal|Grb JNA ([[1951]]–[[1991]])|<hr> Grb JNA tokom [[raspad SFR Jugoslavije|raspada SFR Jugoslavije]] (1991–[[1992]]):<ref>{{cite news|url=https://daniponosa.hrt.hr/dani-ponosa/169/22-listopada-1991-raspad-jna|work=Hrvatska radiotelevizija|title=22. listopada 1991. - Raspad JNA|access-date=2021-11-04|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512050802/https://daniponosa.hrt.hr/dani-ponosa/169/22-listopada-1991-raspad-jna|dead-url=yes}}</ref> <br /> [[Datoteka:Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|280px]]}} | utemeljena = [[1. ožujka]] [[1945.]] | sadašnji ustroj = | raspuštena = [[20. svibnja]] [[1992.]] | grane = {{ubl | [[Datoteka:KoV JNA.JPG|22px|link=Kopnena vojska JNA]] [[Kopnena vojska JNA]] | [[Datoteka:Seal of the Yugoslav Navy.svg|22px|link=Jugoslavenska ratna mornarica]] [[Jugoslavenska ratna mornarica]] | [[Datoteka:Jrvpvo.gif|22px|link=Jugoslavensko ratno zrakoplovstvo]] [[Jugoslavensko ratno zrakoplovstvo]]}} | stožer= | vrhovni zapovjednik = {{ubl | [[Josip Broz Tito]] | [[Predsjedništvo SFRJ]] (poslije Titove smrti)}} | vrhovni zapovjednik titula = | ministar = ''[[Popis saveznih ministara obrane SFRJ]]'' | ministar titula = Savezni sekretar za narodnu obranu | zapovjednik = ''[[Jugoslavenska narodna armija#Načelnici Generalštaba JNA (1945.-1992.)|Popis načelnika GŠ JNA]]'' | zapovjednik titula =Načelnik Generalštaba JNA | povijest = | činovi = [[Činovi u oružanim snagama SFRJ]] | slika2 = | opis2 = }} '''Jugoslovenska narodna armija''' (akronim '''JNA/JLjA'''; [[makedonski jezik|makedonski]]: '''Југословенска народна армија''', [[slovenski jezik|slovenski]]: '''Jugoslovanska ljudska armada''') predstavljala je oružane snage [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. == Osnivanje jedinica pre JNA i nazivi == Tokom Drugog svetskog rata osnovana je [[22. 12.|22. decembra]] [[1941]]. godine u mestu [[Rudo (BiH)|Rudo]] [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska NOU brigada]] '''''Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije''''' (skraćeno '''''NVJ'''''), kao deo partizanskih jedinica. Sa krajem [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] [[1945]]. godine NVJ dobija naziv '''''Jugoslovenska armija''''' (skraćeno '''''JA'''''). Konačni naziv - '''''Jugoslovenska narodna armija''''' (skraćeno '''''JNA''''') - dobija deset godina nakon osnivanja, decembra [[1951]]. godine. == Historija == Vrhovni komandant JNA bio je [[Josip Broz Tito]], predsednik SFRJ. Posle njegove smrti [[1980]]. godine JNA je imala kolektivnog vrhovnog komandanta, [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništvo SFRJ]]. == Organizacija == JNA se sastojala od vidova, rodova i službi. Vidovi su bili: kopnena vojska, ratno vazduhoplovstvo, protivvazdušna odbrana i ratna mornarica. Rodovi su bili: pešadija, artiljerija, artiljerijski-raketne jedinice protivvazdušne odbrane (u sva tri vida JNA), oklopne jedinice, inžinjerija, ABH odbrana, veza i granične jedinice. Službe u JNA bile su: tehnička služba, građevinska služba, intedantska služba, saobraćajna služba, vazduhoplovno-tehnička služba, organi bezbednosti i vojna policija, sanitetska služba, veterinarska služba, finansijska služba, administrativna služba, pravna služba, geodetska služba, muzička služba i informatika u OS. Krajem 80-ih godina VOJIN (Vazdušno osmatranje, javljanje i navođenje) postao je rod vojske. Vojna obaveza u JNA bila je opšta. Sastojala se od regrutne obaveze, obaveze služenja vojnog roka, i služenja u rezervnom sastavu. U socijalističkoj Jugoslaviji postojao je sistem [[opštenarodna odbrana|opštenarodne odbrane]] i društvene samozaštite, pa je tako JNA bila "zajednička oružana sila svih naroda i narodnosti i svih radnih ljudi i građana SFRJ". Pripadnikom oružanih snaga smatrao se svaki građanin "koji sa oružjem u ruci učestvuje u otporu protiv napadača". Vojna obaveza u JNA bila je opšta. Sastojala se od regrutne obaveze, obaveze služenja vojnog roka i služenja u rezervnom sastavu. U socijalističkoj Jugoslaviji postojao je sistem opštenarodne odbrane i društvene samozaštite, pa je JNA bila „zajednička oružana sila svih naroda i narodnosti i svih radnih ljudi i građana SFRJ”. Pripadnikom oružanih snaga smatrao se svaki građanin „koji sa oružjem u ruci učestvuje u otporu protiv napadača”. Trajanje služenja vojnog roka u JNA menjalo se tokom posleratnog perioda. Posle 1946. godine, osnovni vojni rok za većinu obveznika trajao je 24 meseca. Izmenama iz 1964. godine skraćen je na 18 meseci, a izmenama iz 1972. godine na 15 meseci. Od 1980. godine zadržano je trajanje od 15 meseci za većinu regruta, uz posebna pravila za pojedine kategorije obveznika, uključujući kraće služenje za jedine hranitelje porodice i mogućnost služenja u dve faze za studente. U završnom periodu postojanja JNA, služenje vojnog roka najčešće je trajalo 12 meseci.<ref>Kolar, Slavko (2005). ''Služenje vojaškega roka v Jugoslovanski ljudski armadi (Jugoslovanski armadi)''. Diplomsko delo. Ljubljana: Univerza v Ljubljani, Fakulteta za družbene vede, str. 53–57.</ref> === Kopnena vojska === Kopnena vojska je po brojnosti bila najveći vid JNA. Imala je oko 140.000 aktivnih vojnika (uključujući 90.000 regruta), a mogla je u ratnim okolnostima da mobilizuje preko milion rezervista. Rezervne snage su bile organizovane po republičkim linijama u snage [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalne odbrane]] i u ratnim prilikama bile bi potčinjene Vrhovnoj komandi JNA kao integralni deo odbrambenog sistema. Teritorijalnu odbranu činili su bivši regruti koji su povremeno pozivani na vojne vežbe. ==== Tenkovske i oklopne brigade ==== Tenkovske brigade JNA su se sastojale iz dva ili tri bataljona. Koristile su oko 1000 sovjetskih tenkova [[T-54]] i [[T-55]], 70 sovjetskih [[T-72]], oko 450 jugoslovenskih [[M-84]] i nekoliko američih [[M-47]] tenkova. Tenkovske jedinice su bile najzastareliji deo JNA. Tenkovi [[T-54]]/[[T-55]] su bili glavni tenkovi tokom 1960ih. Domaći tenkovi M-84 (poboljšane verzije sovjetskih tenkova T-72 izrađivani pod licencom u Jugoslaviji) su isporučeni JNA krajem 1970ih i 1980ih. JNA je takođe imala rezerve starih sovjetskih [[T-35]]/[[T-85]] i američkih [[Šerman]] tenkova iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]. JNA je imala više od 400 [[borbeno vozilo pešadije|borbenih vozila pešadije]] [[BVP M-80|M80]], 500 vozila BVP M-80A i 300 [[oklopni transporter|oklopnih transportera]] koji su se proizvodili u Jugoslaviji. Pešadija je koristila više od 200 sovjetskih oklopnih transportera [[BTR-152]], [[BTR-40]] i [[BTR-50]] koji su kupljeni tokom 1960ih i 1970ih. Imala je i 100 [[M-3A1]] poluguseničara koji su proizvedeni u Sjedinjenim Državama i mali broj novih rumunskih TAB-72 (varijanta BTR-60) oklopnih transportera. Oklopna vozila za izviđanje su brojala nekoliko starijih sovjetskih BTR-40, novih [[BRDM-2]] i [[BTR-60]] modela i domaća [[BOV]] i [[M-8]] vozila. ==== Artiljerijske jedinice ==== Artiljerija JNA je bila opremljena sovjetskim, američkim i domaćim sistemima. Od artiljerije sovjetskog porekla u JNA nalazilo se približno 1000 vučenih [[haubica]] kalibra 122&nbsp;mm, topovi kalibra 130&nbsp;mm, haubice/topovi od 152&nbsp;mm i haubice kalibra 155&nbsp;mm. U artiljerijskim baterijama nalazilo se oko 700 starijih američkih vučenih topova od 105 i 155&nbsp;mm i domaći modeli M-65. Vučena artiljerija je bila vrlo važna za operacije u planinskim krajevima Jugoslavije. Artiljerija je koristila sovjetske [[samohodni top|samohodne topove]] od 100&nbsp;mm i 122&nbsp;mm i jugoslovenske samohodne topove M-7 od 105&nbsp;mm, kao i preko 6.000 minobacača od 82 i 120&nbsp;mm, uključujući i [[minobacače]] montirane na varijantu M-60PB standardnog oklopnog trasportera. Artiljeija JNA je koristila nekoliko raketnih sistema uključujući 160 YMRL-32 i M-63 [[višecevni bacač raketa|višecevnih bacača raketa]]. Arsenal JNA je uključivao četiri lansera nevođenih sovjetskih raketa zemlja-zemlja [[FROG-7]] dometa 100&nbsp;km. Prvi ovakav sistem je instaliran 1967. ==== Protiv-tenkovske jedinice ==== Protiv-tenkovske jedinice JNA su koristile vučene protiv-tenkovske topove, beztrzajne cevi i sovjetske [[protiv-tenkovske vođene rakete]]. Od protiv-tenkovskih topova koristili su se modeli od 75, 90 i 100&nbsp;mm. Bestrzajne cevi su se izrađivale u Jugoslaviji i koristili su se modeli od 57, 82 i 105&nbsp;mm. Cevi od 82&nbsp;mm mogle su se montirati na oklopne transportere M-60PB. Protiv-tenkovske vođene rakete [[AT-1]] i [[AT-3]] su bili sovjetske proizvodnje. Korišćene su i protiv tenkova i pešadije, ali zbog ranije proizvodnje efikasnost protiv naprednijih oklopnih jedinica je bila nesigurna. Vozilo [[BOV-1]] se moglo opremiti sa 6 AT-3 lansera kako bi služilo kao izuzetno pokretna protiv-tenkovska platforma. ==== Protiv-vazdušna odbrana ==== Veće jedinice JNA su imale značajnu protiv-vazdušnu pratnju, čiji je cilj bio da štiti velike koncentracije vojske od neprijateljskih vazdušnih napada. Kopnena vojska je imala četiri baterija sa raketama zemlja-vazduh i 11 pukova protiv-avionske artiljerije. Raketne jedinice su koristile sovjetske rakete [[SA-6]], [[SA-7]], [[SA-9]], [[SA-13]], [[SA-14]] i [[SA-16]]. Sistemi kratkog dometa su takođe korišćeni u pešadiji. Protiv-avionska artiljerija je koristila preko 5000 sistema. Od samohodnih protiv-avionski topova korišćeni su sovjetski dvostruki sistemi [[ZSU-57-2]] od 57&nbsp;mm, domaći trostruki sitemi [[BOV-3]] od 20&nbsp;mm i češki dvostruki [[PAST 30/2]] od 30&nbsp;mm. Veliki broj vučene protiv-avionske artiljerije je takođe bio u arsenalu JNA, domaćeg i stranog porekla. Priobalska artiljerija== Priobalska artiljerija je koristila i rakete zemlja-zemlja i topove. Koristila je sisteme SS-C-3 projektovane u Sovjetskom Savezu, i protiv-brodske rakete BROM koje su se montirale na kamione. == Činovi == {{poseban članak|činovi u Oružanim snagama SFRJ}} U tablici su prikazani činovi u JNA. {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: center" |- ! width="16%" | ! width="28%" | Kopnena vojska (KoV) ! width="28%" | Ratna mornarica (RM) ! width="28%" | Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana (RV i PVO) |- ! rowspan="6" | Generali i admirali | colspan="3" | maršal Jugoslavije |- | colspan="3" | general JNA |- | general armije || admiral flote || general armije |- | general-pukovnik || admiral || general-pukovnik |- | general-potpukovnik || viceadmiral || general-potpukovnik |- | general-major || kontraadmiral || general-major |- ! rowspan="3" | Viši oficiri | pukovnik || kapetan bojnog broda || pukovnik |- | potpukovnik || kapetan fregate || potpukovnik |- | major || kapetan korvete || major |- ! rowspan="4" | Niži oficiri | kapetan prve klase || poručnik bojnog broda || kapetan prve klase |- | kapetan || poručnik fregate || kapetan |- | poručnik || poručnik korvete || poručnik |- | colspan="3" | potporučnik |- ! rowspan="2" | Viši podoficiri | colspan="3" | zastavnik prve klase |- | colspan="3" | zastavnik |- ! rowspan="4" | Niži podoficiri | colspan="3" | stariji vodnik prve klase |- | colspan="3" | stariji vodnik |- | colspan="3" | vodnik prve klase |- | colspan="3" | vodnik |- ! rowspan="3" | Vojnici | colspan="3" | mlađi vodnik |- | colspan="3" | desetar |- | colspan="3" | razvodnik |} '''Napomene:''' * čin maršala Jugoslavije pripadao je samo Josipu Brozu Titu, ukinut 1980. * čin generala JNA bio je predviđen kao najviši čin koji bi bio dodeljivan saveznom sekretaru za nacionalnu odbranu, ali niko nije bio unapređen u ovaj čin, ukinut 1974. == Primeran vojnik == U JNA se od 1974.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19851003|page:13 "Borba", 3. okt. 1985, str. 13]</ref> dodeljivala "Značka - Primeran vojnik",tj. onima koji su se tokom služenja vojnog roka značajno istakli u ''razvijanju drugarstva'',''bratstva i jedinstva'',i savladavanju vojne obuke. Nosilac ovog priznanja imao je pravo na nošenje značke na uniformi, uručivano mu je uverenje o dodeli, a pripadalo mu je i nagradno odsustvo od 15 dana. * Neki '''''[[Ordeni i medalje SFRJ]]''''': <gallery> Orden narodne armije 1 reda.jpg|Orden narodne armije Orden za vojne zasluge 1 reda.jpg|Orden za vojne zasluge R42-yo0363-Medalja-za-vojne-zasluge.png|Medalja za vojne zasluge R43-yo0358-Medalja-za-vojnicke-vrline.png|Medalja za vojničke vrline Spomen-medalje JNA povodom 10, 20, 30, 40 i 50 god JNA.jpg|Spomen-medalje povodom godišnjica JNA </gallery> == Značajni datumi == {{poseban članak|Praznici u SFRJ}} * [[21. 5.|21. maj]] - Dan Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva; * [[16. 7.|16. jul]] - Dan tenkista JNA; * [[15. 8.|15. avgust]] - Dan graničara; * [[10. 9.|10. septembar]] - Dan pomorstva; * [[15. 9.|15. septembar]] - Dan konjičkih jedinica JNA; * [[7. 10.|7. oktobar]] - Dan artiljerije JNA; * [[22. 12.|22. decembar]] - Dan Jugoslovenske narodne armije; * [[6. 11.|6. novembar]]- Dan Inžinjerije; * [[10. 11.|10. novembar]]- Dan ARJ PVO; == Ukidanje == [[Datoteka:Oznaka JNA (1991-1992).jpg|desno|mini|137px|Oznaka pripadnika JNA, objavljena 23. oktobra 1991. u glasilu ''Narodna armija''; jedina je oznaka JNA bez [[Crvena petokraka|crvene petokrake]]]] JNA je zvanično nestala [[20. 5.|20. maja]] [[1992]]. godine proglašenjem [[Vojska Jugoslavije|Vojske Jugoslavije]] kao oružane sile [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. == Veze == * [[Teritorijalna odbrana]] * [[Spisak načelnika Generalštaba JNA|Načelnici Generalštaba JNA]] * [[Vojska Jugoslavije]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Yugoslav People's Army}} * [http://www.vuksfrj.se/istorija/jna/jna.htm JNA - Vukova stranica (www.vuksfrj.se)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100804021419/http://www.vuksfrj.se/istorija/jna/jna.htm |date=2010-08-04 }} * [http://www.vojska.net/military/yugoslavia/default-yu.asp JNA] * [http://www.leksikon-yu-mitologije.net/kategorija.php?id=38 Leksikon JU mitologije - JNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025074515/http://www.leksikon-yu-mitologije.net/kategorija.php?id=38 |date=2005-10-25 }} * [http://jna-sfrj.forum-aktiv.com Nepolitična stranica bivših pripadnika JNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621024021/http://jna-sfrj.forum-aktiv.com/ |date=2013-06-21 }} * [http://www.nationmaster.com/encyclopedia/JNA Encyclopedia > JNA] * [http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Yugoslav-army Encyclopedia > Yugoslav-army] * (http://yugokronika.com/portal.php?sid=69be538eb43d10457bd2be03597576ee {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717092151/http://www.yugokronika.com/portal.php |date=2014-07-17 }}) [[Kategorija:Jugoslavenska narodna armija]] [[Kategorija:Oružane snage Jugoslavije| ]] k202t2plxy7188znim0uj4mpr6qo7cq 42607180 42607177 2026-06-08T07:33:11Z ~2026-33847-59 362912 /* Organizacija */ pojašnjenje + uklonjen duplo paragraf 42607180 wikitext text/x-wiki {{Infookvir nacionalna vojska | naziv = Jugoslavenska narodna armija | država genitiv = SFR Jugoslavije | izvorni naziv = Jugoslovenska armija | slika = [[Datoteka:Logo of the JNA.svg|280px]] | opis = {{Hidden|fw1=normal|Grb JNA ([[1951]]–[[1991]])|<hr> Grb JNA tokom [[raspad SFR Jugoslavije|raspada SFR Jugoslavije]] (1991–[[1992]]):<ref>{{cite news|url=https://daniponosa.hrt.hr/dani-ponosa/169/22-listopada-1991-raspad-jna|work=Hrvatska radiotelevizija|title=22. listopada 1991. - Raspad JNA|access-date=2021-11-04|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512050802/https://daniponosa.hrt.hr/dani-ponosa/169/22-listopada-1991-raspad-jna|dead-url=yes}}</ref> <br /> [[Datoteka:Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|280px]]}} | utemeljena = [[1. ožujka]] [[1945.]] | sadašnji ustroj = | raspuštena = [[20. svibnja]] [[1992.]] | grane = {{ubl | [[Datoteka:KoV JNA.JPG|22px|link=Kopnena vojska JNA]] [[Kopnena vojska JNA]] | [[Datoteka:Seal of the Yugoslav Navy.svg|22px|link=Jugoslavenska ratna mornarica]] [[Jugoslavenska ratna mornarica]] | [[Datoteka:Jrvpvo.gif|22px|link=Jugoslavensko ratno zrakoplovstvo]] [[Jugoslavensko ratno zrakoplovstvo]]}} | stožer= | vrhovni zapovjednik = {{ubl | [[Josip Broz Tito]] | [[Predsjedništvo SFRJ]] (poslije Titove smrti)}} | vrhovni zapovjednik titula = | ministar = ''[[Popis saveznih ministara obrane SFRJ]]'' | ministar titula = Savezni sekretar za narodnu obranu | zapovjednik = ''[[Jugoslavenska narodna armija#Načelnici Generalštaba JNA (1945.-1992.)|Popis načelnika GŠ JNA]]'' | zapovjednik titula =Načelnik Generalštaba JNA | povijest = | činovi = [[Činovi u oružanim snagama SFRJ]] | slika2 = | opis2 = }} '''Jugoslovenska narodna armija''' (akronim '''JNA/JLjA'''; [[makedonski jezik|makedonski]]: '''Југословенска народна армија''', [[slovenski jezik|slovenski]]: '''Jugoslovanska ljudska armada''') predstavljala je oružane snage [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. == Osnivanje jedinica pre JNA i nazivi == Tokom Drugog svetskog rata osnovana je [[22. 12.|22. decembra]] [[1941]]. godine u mestu [[Rudo (BiH)|Rudo]] [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska NOU brigada]] '''''Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije''''' (skraćeno '''''NVJ'''''), kao deo partizanskih jedinica. Sa krajem [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] [[1945]]. godine NVJ dobija naziv '''''Jugoslovenska armija''''' (skraćeno '''''JA'''''). Konačni naziv - '''''Jugoslovenska narodna armija''''' (skraćeno '''''JNA''''') - dobija deset godina nakon osnivanja, decembra [[1951]]. godine. == Historija == Vrhovni komandant JNA bio je [[Josip Broz Tito]], predsednik SFRJ. Posle njegove smrti [[1980]]. godine JNA je imala kolektivnog vrhovnog komandanta, [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništvo SFRJ]]. == Organizacija == JNA se sastojala od vidova, rodova i službi. Vidovi su bili: kopnena vojska, ratno vazduhoplovstvo, protivvazdušna odbrana i ratna mornarica. Rodovi su bili: pešadija, artiljerija, artiljerijski-raketne jedinice protivvazdušne odbrane (u sva tri vida JNA), oklopne jedinice, inžinjerija, ABH odbrana, veza i granične jedinice. Službe u JNA bile su: tehnička služba, građevinska služba, intedantska služba, saobraćajna služba, vazduhoplovno-tehnička služba, organi bezbednosti i vojna policija, sanitetska služba, veterinarska služba, finansijska služba, administrativna služba, pravna služba, geodetska služba, muzička služba i informatika u OS. Krajem 80-ih godina VOJIN (Vazdušno osmatranje, javljanje i navođenje) postao je rod vojske. Vojna obaveza u JNA bila je opšta. Sastojala se od regrutne obaveze, obaveze služenja vojnog roka, i služenja u rezervnom sastavu. U socijalističkoj Jugoslaviji postojao je sistem [[opštenarodna odbrana|opštenarodne odbrane]] i društvene samozaštite, pa je tako JNA bila "zajednička oružana sila svih naroda i narodnosti i svih radnih ljudi i građana SFRJ". Pripadnikom oružanih snaga smatrao se svaki građanin "koji sa oružjem u ruci učestvuje u otporu protiv napadača". Trajanje služenja vojnog roka u JNA menjalo se tokom posleratnog perioda: Posle 1946. godine, osnovni vojni rok za većinu obveznika trajao je 24 meseca. Od 1955 opšti rok se skraćuje za one sa navršenom srednjom školom na 18 meseci, a sa navršenim fakultetom na 12 meseci. Izmenama iz 1964. godine skraćen je na 18 meseci, a izmenama iz 1972. godine na 15 meseci. Od 1980. godine zadržano je trajanje od 15 meseci za većinu regruta, uz kraće služenje za jedine hranitelje porodice (12 meseci) i mogućnost služenja u dve faze za studente (12 + 3 meseca). U završnom periodu postojanja JNA, od 1983 godine, služenje vojnog roka najčešće je trajalo 12 meseci.<ref>Kolar, Slavko (2005). ''Služenje vojaškega roka v Jugoslovanski ljudski armadi (Jugoslovanski armadi)''. Diplomsko delo. Ljubljana: Univerza v Ljubljani, Fakulteta za družbene vede, str. 53–57.</ref> === Kopnena vojska === Kopnena vojska je po brojnosti bila najveći vid JNA. Imala je oko 140.000 aktivnih vojnika (uključujući 90.000 regruta), a mogla je u ratnim okolnostima da mobilizuje preko milion rezervista. Rezervne snage su bile organizovane po republičkim linijama u snage [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalne odbrane]] i u ratnim prilikama bile bi potčinjene Vrhovnoj komandi JNA kao integralni deo odbrambenog sistema. Teritorijalnu odbranu činili su bivši regruti koji su povremeno pozivani na vojne vežbe. ==== Tenkovske i oklopne brigade ==== Tenkovske brigade JNA su se sastojale iz dva ili tri bataljona. Koristile su oko 1000 sovjetskih tenkova [[T-54]] i [[T-55]], 70 sovjetskih [[T-72]], oko 450 jugoslovenskih [[M-84]] i nekoliko američih [[M-47]] tenkova. Tenkovske jedinice su bile najzastareliji deo JNA. Tenkovi [[T-54]]/[[T-55]] su bili glavni tenkovi tokom 1960ih. Domaći tenkovi M-84 (poboljšane verzije sovjetskih tenkova T-72 izrađivani pod licencom u Jugoslaviji) su isporučeni JNA krajem 1970ih i 1980ih. JNA je takođe imala rezerve starih sovjetskih [[T-35]]/[[T-85]] i američkih [[Šerman]] tenkova iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]. JNA je imala više od 400 [[borbeno vozilo pešadije|borbenih vozila pešadije]] [[BVP M-80|M80]], 500 vozila BVP M-80A i 300 [[oklopni transporter|oklopnih transportera]] koji su se proizvodili u Jugoslaviji. Pešadija je koristila više od 200 sovjetskih oklopnih transportera [[BTR-152]], [[BTR-40]] i [[BTR-50]] koji su kupljeni tokom 1960ih i 1970ih. Imala je i 100 [[M-3A1]] poluguseničara koji su proizvedeni u Sjedinjenim Državama i mali broj novih rumunskih TAB-72 (varijanta BTR-60) oklopnih transportera. Oklopna vozila za izviđanje su brojala nekoliko starijih sovjetskih BTR-40, novih [[BRDM-2]] i [[BTR-60]] modela i domaća [[BOV]] i [[M-8]] vozila. ==== Artiljerijske jedinice ==== Artiljerija JNA je bila opremljena sovjetskim, američkim i domaćim sistemima. Od artiljerije sovjetskog porekla u JNA nalazilo se približno 1000 vučenih [[haubica]] kalibra 122&nbsp;mm, topovi kalibra 130&nbsp;mm, haubice/topovi od 152&nbsp;mm i haubice kalibra 155&nbsp;mm. U artiljerijskim baterijama nalazilo se oko 700 starijih američkih vučenih topova od 105 i 155&nbsp;mm i domaći modeli M-65. Vučena artiljerija je bila vrlo važna za operacije u planinskim krajevima Jugoslavije. Artiljerija je koristila sovjetske [[samohodni top|samohodne topove]] od 100&nbsp;mm i 122&nbsp;mm i jugoslovenske samohodne topove M-7 od 105&nbsp;mm, kao i preko 6.000 minobacača od 82 i 120&nbsp;mm, uključujući i [[minobacače]] montirane na varijantu M-60PB standardnog oklopnog trasportera. Artiljeija JNA je koristila nekoliko raketnih sistema uključujući 160 YMRL-32 i M-63 [[višecevni bacač raketa|višecevnih bacača raketa]]. Arsenal JNA je uključivao četiri lansera nevođenih sovjetskih raketa zemlja-zemlja [[FROG-7]] dometa 100&nbsp;km. Prvi ovakav sistem je instaliran 1967. ==== Protiv-tenkovske jedinice ==== Protiv-tenkovske jedinice JNA su koristile vučene protiv-tenkovske topove, beztrzajne cevi i sovjetske [[protiv-tenkovske vođene rakete]]. Od protiv-tenkovskih topova koristili su se modeli od 75, 90 i 100&nbsp;mm. Bestrzajne cevi su se izrađivale u Jugoslaviji i koristili su se modeli od 57, 82 i 105&nbsp;mm. Cevi od 82&nbsp;mm mogle su se montirati na oklopne transportere M-60PB. Protiv-tenkovske vođene rakete [[AT-1]] i [[AT-3]] su bili sovjetske proizvodnje. Korišćene su i protiv tenkova i pešadije, ali zbog ranije proizvodnje efikasnost protiv naprednijih oklopnih jedinica je bila nesigurna. Vozilo [[BOV-1]] se moglo opremiti sa 6 AT-3 lansera kako bi služilo kao izuzetno pokretna protiv-tenkovska platforma. ==== Protiv-vazdušna odbrana ==== Veće jedinice JNA su imale značajnu protiv-vazdušnu pratnju, čiji je cilj bio da štiti velike koncentracije vojske od neprijateljskih vazdušnih napada. Kopnena vojska je imala četiri baterija sa raketama zemlja-vazduh i 11 pukova protiv-avionske artiljerije. Raketne jedinice su koristile sovjetske rakete [[SA-6]], [[SA-7]], [[SA-9]], [[SA-13]], [[SA-14]] i [[SA-16]]. Sistemi kratkog dometa su takođe korišćeni u pešadiji. Protiv-avionska artiljerija je koristila preko 5000 sistema. Od samohodnih protiv-avionski topova korišćeni su sovjetski dvostruki sistemi [[ZSU-57-2]] od 57&nbsp;mm, domaći trostruki sitemi [[BOV-3]] od 20&nbsp;mm i češki dvostruki [[PAST 30/2]] od 30&nbsp;mm. Veliki broj vučene protiv-avionske artiljerije je takođe bio u arsenalu JNA, domaćeg i stranog porekla. Priobalska artiljerija== Priobalska artiljerija je koristila i rakete zemlja-zemlja i topove. Koristila je sisteme SS-C-3 projektovane u Sovjetskom Savezu, i protiv-brodske rakete BROM koje su se montirale na kamione. == Činovi == {{poseban članak|činovi u Oružanim snagama SFRJ}} U tablici su prikazani činovi u JNA. {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: center" |- ! width="16%" | ! width="28%" | Kopnena vojska (KoV) ! width="28%" | Ratna mornarica (RM) ! width="28%" | Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana (RV i PVO) |- ! rowspan="6" | Generali i admirali | colspan="3" | maršal Jugoslavije |- | colspan="3" | general JNA |- | general armije || admiral flote || general armije |- | general-pukovnik || admiral || general-pukovnik |- | general-potpukovnik || viceadmiral || general-potpukovnik |- | general-major || kontraadmiral || general-major |- ! rowspan="3" | Viši oficiri | pukovnik || kapetan bojnog broda || pukovnik |- | potpukovnik || kapetan fregate || potpukovnik |- | major || kapetan korvete || major |- ! rowspan="4" | Niži oficiri | kapetan prve klase || poručnik bojnog broda || kapetan prve klase |- | kapetan || poručnik fregate || kapetan |- | poručnik || poručnik korvete || poručnik |- | colspan="3" | potporučnik |- ! rowspan="2" | Viši podoficiri | colspan="3" | zastavnik prve klase |- | colspan="3" | zastavnik |- ! rowspan="4" | Niži podoficiri | colspan="3" | stariji vodnik prve klase |- | colspan="3" | stariji vodnik |- | colspan="3" | vodnik prve klase |- | colspan="3" | vodnik |- ! rowspan="3" | Vojnici | colspan="3" | mlađi vodnik |- | colspan="3" | desetar |- | colspan="3" | razvodnik |} '''Napomene:''' * čin maršala Jugoslavije pripadao je samo Josipu Brozu Titu, ukinut 1980. * čin generala JNA bio je predviđen kao najviši čin koji bi bio dodeljivan saveznom sekretaru za nacionalnu odbranu, ali niko nije bio unapređen u ovaj čin, ukinut 1974. == Primeran vojnik == U JNA se od 1974.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19851003|page:13 "Borba", 3. okt. 1985, str. 13]</ref> dodeljivala "Značka - Primeran vojnik",tj. onima koji su se tokom služenja vojnog roka značajno istakli u ''razvijanju drugarstva'',''bratstva i jedinstva'',i savladavanju vojne obuke. Nosilac ovog priznanja imao je pravo na nošenje značke na uniformi, uručivano mu je uverenje o dodeli, a pripadalo mu je i nagradno odsustvo od 15 dana. * Neki '''''[[Ordeni i medalje SFRJ]]''''': <gallery> Orden narodne armije 1 reda.jpg|Orden narodne armije Orden za vojne zasluge 1 reda.jpg|Orden za vojne zasluge R42-yo0363-Medalja-za-vojne-zasluge.png|Medalja za vojne zasluge R43-yo0358-Medalja-za-vojnicke-vrline.png|Medalja za vojničke vrline Spomen-medalje JNA povodom 10, 20, 30, 40 i 50 god JNA.jpg|Spomen-medalje povodom godišnjica JNA </gallery> == Značajni datumi == {{poseban članak|Praznici u SFRJ}} * [[21. 5.|21. maj]] - Dan Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva; * [[16. 7.|16. jul]] - Dan tenkista JNA; * [[15. 8.|15. avgust]] - Dan graničara; * [[10. 9.|10. septembar]] - Dan pomorstva; * [[15. 9.|15. septembar]] - Dan konjičkih jedinica JNA; * [[7. 10.|7. oktobar]] - Dan artiljerije JNA; * [[22. 12.|22. decembar]] - Dan Jugoslovenske narodne armije; * [[6. 11.|6. novembar]]- Dan Inžinjerije; * [[10. 11.|10. novembar]]- Dan ARJ PVO; == Ukidanje == [[Datoteka:Oznaka JNA (1991-1992).jpg|desno|mini|137px|Oznaka pripadnika JNA, objavljena 23. oktobra 1991. u glasilu ''Narodna armija''; jedina je oznaka JNA bez [[Crvena petokraka|crvene petokrake]]]] JNA je zvanično nestala [[20. 5.|20. maja]] [[1992]]. godine proglašenjem [[Vojska Jugoslavije|Vojske Jugoslavije]] kao oružane sile [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. == Veze == * [[Teritorijalna odbrana]] * [[Spisak načelnika Generalštaba JNA|Načelnici Generalštaba JNA]] * [[Vojska Jugoslavije]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Yugoslav People's Army}} * [http://www.vuksfrj.se/istorija/jna/jna.htm JNA - Vukova stranica (www.vuksfrj.se)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100804021419/http://www.vuksfrj.se/istorija/jna/jna.htm |date=2010-08-04 }} * [http://www.vojska.net/military/yugoslavia/default-yu.asp JNA] * [http://www.leksikon-yu-mitologije.net/kategorija.php?id=38 Leksikon JU mitologije - JNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025074515/http://www.leksikon-yu-mitologije.net/kategorija.php?id=38 |date=2005-10-25 }} * [http://jna-sfrj.forum-aktiv.com Nepolitična stranica bivših pripadnika JNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621024021/http://jna-sfrj.forum-aktiv.com/ |date=2013-06-21 }} * [http://www.nationmaster.com/encyclopedia/JNA Encyclopedia > JNA] * [http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Yugoslav-army Encyclopedia > Yugoslav-army] * (http://yugokronika.com/portal.php?sid=69be538eb43d10457bd2be03597576ee {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717092151/http://www.yugokronika.com/portal.php |date=2014-07-17 }}) [[Kategorija:Jugoslavenska narodna armija]] [[Kategorija:Oružane snage Jugoslavije| ]] p7fp9obezfv6r9yhdilpugfisg4tp6v 0 55033 42607054 42603874 2026-06-07T13:41:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607054 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Kanjon Kolorado|druge upotrebe|Kolorado (razvrstavanje)}} {{Redirect|Colorado Canyon|druge upotrebe|Colorado (razvrstavanje)}} [[Datoteka:10 Grand Canyon Navajo Point viewpoint terrace, Grand Canyon National Park, USA - American nature.jpg|mini|300px|Pogled na Grand Canyon]] '''Veliki kanjon''' ({{jez-en|Grand Canyon}}; ili '''kanjon Kolorado''', {{jez-en|Colorado Canyon}}) je [[nacionalni park]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] koji se nalazi u Američkoj saveznoj državi [[Arizona]]. == Karakteristike == Grand Canyon je [[kanjon]] veoma strmih litica koji je milionima godina dubila i izdubila [[rijeka Colorado]] i sastavni je dio istoimenog nacionalnog parka, jednog od najstarijih u SAD. Jedan od najvećih pristalica i obožavatelja kanjona je bio američki predsjednik [[Theodore Roosevelt]] koji je ovdje puno puta uživao u [[krajolik]]u i [[lov]]u na [[puma|pume]] (planinske lavove). Prvi zabilježeni susret jednog [[Evropa|Evropljanina]] dogodio se kad je [[Španija|Španac]] Garcia Lopez de Cardenas [[1540]]. godine godine posjetio ovaj kraj. Prva znanstvena ekspedicija koju je vodio John Wesley Powell dogodila se [[1869]]. godine. Davno prije toga područje kanjona su nastanjivali [[Indijanci]] koji su na njegovim liticama gradili svoja naselja. Nacionalni park Grand Canynon utemeljen je [[26. februar]]a [[1919]]. godine. Danas Grand Canyon posjećuje oko 5 miliona posjetitelja godišnje, a od [[1870]]. godine poginulo je oko 600 posjetitelja, većinom zbog pada, [[dehidracija|dehidracije]], [[hipotermija|hipotermije]] ili [[srčani udar|srčanog udara]]. [[Datoteka:Grand_Canyon_Colorado_2.JPG|mini|200px|Rijeka Colorado i Grand Canyon]] == Naziv == Grand Canyon (veliki kanjon) je naziv dobio zahvaljujući svojoj veličini, dužini i izrazito dubokim ponorima. == Geografski podaci == Položaj: 36°13′38″ N - 112°20′7″ W Grand Canyon se rasprostire na 4.926,66 kilometara kvadratnih. Izrazito je dubok - na pojedinim mjestima oko 1 600 [[metar]]a - i 446 [[kilometar]]a dugačak, a smatra se jednim od sedam svjetskih čuda [[priroda|prirode]]. Kroz historiju Grand Canyon je bio izložen stalnim utjecajima rijeke Colorado i njenih pritoka koje su, sloj po sloj, oblikovale današnji izgled kanjona. [[Temperatura|Temperature]] [[zrak]]a na [[sjever]]noj litici kanjona su u pravilu niže nego na [[jug|južnoj]] zbog visine sjeverne litice koja se nalazi na 2 400 metara nadmorske visine i u prosjeku je za 300 metara viša od južne litice. == Historija == [[Datoteka:GrandGranyon-sunset.jpg|mini|300px|lijevo|Pogled na Grand Canyon sa južne litice]] === Prvi stanovnici === Grand Canyon je od davnina bio nastanjen indijancima plemena [[Sinagua]], [[Pai]], [[Hualapai]], [[Havasupai]], [[Paiute]] i [[Navajo]] koji su na padinama kanjona gradili svoje nastambe i [[pueblo|puebla]], mala naselja na strmim liticama. === Evropski istraživači === Prema zapovjedi Španskog [[konkvistadori|konkvistadora]] Franciska Vasco de Coronada u rujnu 1540. godine [[satnik]] Garcia Lopez de Cardenas sa malom grupom vojnika i vodičima iz plemena [[Hopi]] vodio je prvu poznatu i zabilježenu ekspediciju. Nakon što su stigli do južne litice tri vojnika su se pokušala spustit do samog dna kanjona, ali su ubrzo odustali zbog nedostatka [[voda|vode]]. Pretpostavlja se da su indijanski vodiči odbili voditi ekspediciju do same rijeke. Nakon ove ekspedicije nijedan Evropljanin nije posjetio kanjon preko 200 godina. === Američki istraživači === [[Bojnik]] John Wesley Powell je bio vođa prve ekspedicije koja se [[1869.]] godine spustila niz rijeku Colorado. Ekspedicija se sastojala od devet članova raspoređenih u četiri [[čamac|čamca]]. Već prvu sedmicu je potonuo čamac u kojem se nalazio najveći dio namirnica, no bojnik nije odustao od daljnje ekspedicije pa su 4. augusta uplovili u Grand Canyon. 28. augusta, nakon duge i iscrpljujuće avanture prepune opasnosti od brzaca i stijena ali i puta u nepoznato, tri člana ekspedicije su odustala od daljnjeg spuštanja niz rijeku Colorado te su se uputili prema vrhu kanjona. Pri samom vrhu su ih ubili Indijanci, a ironijom sudbine ekspedicija je već slijedeći dan uplovila u mirne vode Colorada. == Nastanak == [[Datoteka:Colorado_River_from_Desert_View-1000px.jpeg|mini|300px|Rijeka Colorado]] Historija nastanka Grand Canyona zapisana je u stijenama različite starosti koje se, sloj po sloj, uzdižu od dna do vrha litica kanjona. Najniži sloj je [[Inner Gorge]] (Unutarnji klanac) kroz koji protiče rijeka Colorado. Prije dvije milijarde godina tamna stijena, koja se danas nalazi u Grand Canyonu, bila je dio [[planina|planinskog]] lanca visine [[Himalaja|Himalaje]]. Gorje je vremenom [[erozija|erodiralo]] i pretvorilo se u ravnicu, a na njegovom mjestu se pojavilo plitko [[more]]. [[Vapnenac]] koji se nataložio na morskom dnu sadrži okamine [[plankton]]a stare oko milijardu godina. Nešto uzvodnije, u stijenama su pronađeni dokazi drevne [[kataklizma|kataklizme]] tokom koje su se urušile cijele planine i prekrila ih je blatna naplavna [[ravnica]] u kojoj su svoje tragove ostavili [[vodozemci]] i [[gmizavci]]. Pronađeni su i slojevi koji su nekad davno bili [[močvara|močvare]], [[pustinja|pustinje]] i drevna mora u kojima su živjeli [[koralji]]. Središnja usjeklina Grand Canyona djelo je rijeke Colorado. Rijeka je sa dubljenjem Grand Canyona započela tek prije 6 miliona godina. Pretpostavljalo se da je rijeka tokom dugog perioda izbušila svoj put sve do današnje dubine, ali utvrđeno je da se rijeka danas nalazi ondje gdje je i oduvijek bila, na 600 metara nadmorske visine. Međutim, tlo oko rijeke se postupno dizalo, ali toliko sporo da je snažno [[trenje]] rijeci omogućavalo da se zadrži na istom mjestu dok su sa obje strane [[obala|obale]] rijeke izrastale sve više litice. == Vanjske veze == {{Commonscat|Grand Canyon}} * [http://www.inet.hr/~priroda/articles/Grandcan.htm Grand Canyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010502/http://www.inet.hr/~priroda/articles/Grandcan.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.nationalgeographic.com.hr/default.asp?ru=219&gl=200512220000004&sid=&jezik=1 National Geographic - Grand Canyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627005541/http://www.nationalgeographic.com.hr/default.asp?ru=219&gl=200512220000004&sid=&jezik=1 |date=2007-06-27 }} * [http://www.croeos.net/Mambo/index.php?option=com_content&task=view&id=457&Itemid=60 Veliki Kanjon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217195853/http://www.croeos.net/Mambo//index.php?option=com_content&task=view&id=457&Itemid=60 |date=2007-12-17 }} * [http://www.kaibab.org/ Grand Canyon Explorer] eng. * [http://www.kaibab.org/geology/gc_geol.htm The geology of the Grand Canyon] eng. [[Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Kanjoni]] [[Kategorija:Arizona]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] ndv66ub1hykpuu4iu22gb9pmt0ku5wh 42607062 42607054 2026-06-07T13:41:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607062 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Kanjon Kolorado|druge upotrebe|Kolorado (razvrstavanje)}} {{Redirect|Colorado Canyon|druge upotrebe|Colorado (razvrstavanje)}} [[Datoteka:10 Grand Canyon Navajo Point viewpoint terrace, Grand Canyon National Park, USA - American nature.jpg|mini|300px|Pogled na Grand Canyon]] '''Veliki kanjon''' ({{jez-en|Grand Canyon}}; ili '''kanjon Kolorado''', {{jez-en|Colorado Canyon}}) je [[nacionalni park]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] koji se nalazi u Američkoj saveznoj državi [[Arizona]]. == Karakteristike == Grand Canyon je [[kanjon]] veoma strmih litica koji je milionima godina dubila i izdubila [[rijeka Colorado]] i sastavni je dio istoimenog nacionalnog parka, jednog od najstarijih u SAD. Jedan od najvećih pristalica i obožavatelja kanjona je bio američki predsjednik [[Theodore Roosevelt]] koji je ovdje puno puta uživao u [[krajolik]]u i [[lov]]u na [[puma|pume]] (planinske lavove). Prvi zabilježeni susret jednog [[Evropa|Evropljanina]] dogodio se kad je [[Španija|Španac]] Garcia Lopez de Cardenas [[1540]]. godine godine posjetio ovaj kraj. Prva znanstvena ekspedicija koju je vodio John Wesley Powell dogodila se [[1869]]. godine. Davno prije toga područje kanjona su nastanjivali [[Indijanci]] koji su na njegovim liticama gradili svoja naselja. Nacionalni park Grand Canynon utemeljen je [[26. februar]]a [[1919]]. godine. Danas Grand Canyon posjećuje oko 5 miliona posjetitelja godišnje, a od [[1870]]. godine poginulo je oko 600 posjetitelja, većinom zbog pada, [[dehidracija|dehidracije]], [[hipotermija|hipotermije]] ili [[srčani udar|srčanog udara]]. [[Datoteka:Grand_Canyon_Colorado_2.JPG|mini|200px|Rijeka Colorado i Grand Canyon]] == Naziv == Grand Canyon (veliki kanjon) je naziv dobio zahvaljujući svojoj veličini, dužini i izrazito dubokim ponorima. == Geografski podaci == Položaj: 36°13′38″ N - 112°20′7″ W Grand Canyon se rasprostire na 4.926,66 kilometara kvadratnih. Izrazito je dubok - na pojedinim mjestima oko 1 600 [[metar]]a - i 446 [[kilometar]]a dugačak, a smatra se jednim od sedam svjetskih čuda [[priroda|prirode]]. Kroz historiju Grand Canyon je bio izložen stalnim utjecajima rijeke Colorado i njenih pritoka koje su, sloj po sloj, oblikovale današnji izgled kanjona. [[Temperatura|Temperature]] [[zrak]]a na [[sjever]]noj litici kanjona su u pravilu niže nego na [[jug|južnoj]] zbog visine sjeverne litice koja se nalazi na 2 400 metara nadmorske visine i u prosjeku je za 300 metara viša od južne litice. == Historija == [[Datoteka:GrandGranyon-sunset.jpg|mini|300px|lijevo|Pogled na Grand Canyon sa južne litice]] === Prvi stanovnici === Grand Canyon je od davnina bio nastanjen indijancima plemena [[Sinagua]], [[Pai]], [[Hualapai]], [[Havasupai]], [[Paiute]] i [[Navajo]] koji su na padinama kanjona gradili svoje nastambe i [[pueblo|puebla]], mala naselja na strmim liticama. === Evropski istraživači === Prema zapovjedi Španskog [[konkvistadori|konkvistadora]] Franciska Vasco de Coronada u rujnu 1540. godine [[satnik]] Garcia Lopez de Cardenas sa malom grupom vojnika i vodičima iz plemena [[Hopi]] vodio je prvu poznatu i zabilježenu ekspediciju. Nakon što su stigli do južne litice tri vojnika su se pokušala spustit do samog dna kanjona, ali su ubrzo odustali zbog nedostatka [[voda|vode]]. Pretpostavlja se da su indijanski vodiči odbili voditi ekspediciju do same rijeke. Nakon ove ekspedicije nijedan Evropljanin nije posjetio kanjon preko 200 godina. === Američki istraživači === [[Bojnik]] John Wesley Powell je bio vođa prve ekspedicije koja se [[1869.]] godine spustila niz rijeku Colorado. Ekspedicija se sastojala od devet članova raspoređenih u četiri [[čamac|čamca]]. Već prvu sedmicu je potonuo čamac u kojem se nalazio najveći dio namirnica, no bojnik nije odustao od daljnje ekspedicije pa su 4. augusta uplovili u Grand Canyon. 28. augusta, nakon duge i iscrpljujuće avanture prepune opasnosti od brzaca i stijena ali i puta u nepoznato, tri člana ekspedicije su odustala od daljnjeg spuštanja niz rijeku Colorado te su se uputili prema vrhu kanjona. Pri samom vrhu su ih ubili Indijanci, a ironijom sudbine ekspedicija je već slijedeći dan uplovila u mirne vode Colorada. == Nastanak == [[Datoteka:Colorado_River_from_Desert_View-1000px.jpeg|mini|300px|Rijeka Colorado]] Historija nastanka Grand Canyona zapisana je u stijenama različite starosti koje se, sloj po sloj, uzdižu od dna do vrha litica kanjona. Najniži sloj je [[Inner Gorge]] (Unutarnji klanac) kroz koji protiče rijeka Colorado. Prije dvije milijarde godina tamna stijena, koja se danas nalazi u Grand Canyonu, bila je dio [[planina|planinskog]] lanca visine [[Himalaja|Himalaje]]. Gorje je vremenom [[erozija|erodiralo]] i pretvorilo se u ravnicu, a na njegovom mjestu se pojavilo plitko [[more]]. [[Vapnenac]] koji se nataložio na morskom dnu sadrži okamine [[plankton]]a stare oko milijardu godina. Nešto uzvodnije, u stijenama su pronađeni dokazi drevne [[kataklizma|kataklizme]] tokom koje su se urušile cijele planine i prekrila ih je blatna naplavna [[ravnica]] u kojoj su svoje tragove ostavili [[vodozemci]] i [[gmizavci]]. Pronađeni su i slojevi koji su nekad davno bili [[močvara|močvare]], [[pustinja|pustinje]] i drevna mora u kojima su živjeli [[koralji]]. Središnja usjeklina Grand Canyona djelo je rijeke Colorado. Rijeka je sa dubljenjem Grand Canyona započela tek prije 6 miliona godina. Pretpostavljalo se da je rijeka tokom dugog perioda izbušila svoj put sve do današnje dubine, ali utvrđeno je da se rijeka danas nalazi ondje gdje je i oduvijek bila, na 600 metara nadmorske visine. Međutim, tlo oko rijeke se postupno dizalo, ali toliko sporo da je snažno [[trenje]] rijeci omogućavalo da se zadrži na istom mjestu dok su sa obje strane [[obala|obale]] rijeke izrastale sve više litice. == Vanjske veze == {{Commonscat|Grand Canyon}} * [http://www.inet.hr/~priroda/articles/Grandcan.htm Grand Canyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010502/http://www.inet.hr/~priroda/articles/Grandcan.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.nationalgeographic.com.hr/default.asp?ru=219&gl=200512220000004&sid=&jezik=1 National Geographic - Grand Canyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627005541/http://www.nationalgeographic.com.hr/default.asp?ru=219&gl=200512220000004&sid=&jezik=1 |date=2007-06-27 }} * [http://www.croeos.net/Mambo/index.php?option=com_content&task=view&id=457&Itemid=60 Veliki Kanjon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217195853/http://www.croeos.net/Mambo//index.php?option=com_content&task=view&id=457&Itemid=60 |date=2007-12-17 }} * [http://www.kaibab.org/ Grand Canyon Explorer] eng. * [http://www.kaibab.org/geology/gc_geol.htm The geology of the Grand Canyon] eng. [[Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Kanjoni]] [[Kategorija:Arizona]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] tsfmefcxk44wcftsj3u8qtmje37o2rc 14 56508 42607085 42603894 2026-06-07T13:49:02Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Rijeke u SAD]] na [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42603894 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Rivers of the United States}} [[Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Rijeke u Sjevernoj Americi|SAD]] [[Kategorija:Rijeke po državama|SAD]] efvrgjemzmupofeiooy326bdbt6lyud 0 62582 42607159 42352612 2026-06-07T19:11:21Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:LIE Vaduz COA.svg]] → [[File:LIE Vaduz COA HistLex.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]]) 42607159 wikitext text/x-wiki {{Koordinate|47_8_33_N_9_31_19_E_type:city(5019)_region:LI_scale:40000|47° 9' SG Š, 9° 31' IGD}} {{Naselje (HR) | ime = Vaduz | ime_genitiv = | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | translit_jezik1_vrsta1 = | translit_jezik1_info1 = | translit_jezik1_vrsta2 = | translit_jezik1_info2 = | translit_jezik1_vrsta3 = | translit_jezik1_info3 = | translit_jezik1_vrsta4 = | translit_jezik1_info4 = | translit_jezik1_vrsta5 = | translit_jezik1_info5 = | translit_jezik1_vrsta6 = | translit_jezik1_info6 = | translit_jezik2 = | translit_jezik2_vrsta = | translit_jezik2_info = | translit_jezik2_vrsta1 = | translit_jezik2_info1 = | translit_jezik2_vrsta2 = | translit_jezik2_info2 = | translit_jezik2_vrsta3 = | translit_jezik2_info3 = | translit_jezik2_vrsta4 = | translit_jezik2_info4 = | translit_jezik2_vrsta5 = | translit_jezik2_info5 = | translit_jezik2_vrsta6 = | translit_jezik2_info6 = | slika_panorama = Vaduz.jpg | veličina_slike = | opis_slike = Vaduz | slika_zastava = Flag_of_Vaduz_Liechtenstein-1.svg | slika_zastava_veličina = 30 px | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = LIE Vaduz COA HistLex.svg | slika_grb_veličina = 100 px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi = 47 | širina-minute = 08 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 09 | dužina-minute = 31 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime = [[Spisak država|Država]] | lokacija_info = [[Datoteka:Flag of Liechtenstein.svg|20 px]] [[Lihtenštajn]] | lokacija1_ime = | lokacija1_info = | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = | ime_vođe = | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 17,3 km² | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = 455 m | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = 2006. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = 5.203 | stanovništvo_gustoća = 289 stanovnika/km² | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_pomak = +1 | vremenska_zona_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_pomak_DST = +2 | poštanski_broj = 9490 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica = [http://www.vaduz.li/ www.vaduz.li] | slika_karta = Karte Gemeinde Vaduz.png | veličina_karte = 200 px | opis_karte = Položaj Vaduza u Lihtenštajnu | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = | bilješke = }} '''Vaduc''' je glavni grad [[Lihtenštajn|Kneževine Lihtenštajn]]. Sedište je federalnog parlamenta. U gradu živi oko 5.000 stanovnika. Nalazi se na obali reke [[Rajna|Rajne]]. Gradska katedrala je sedište katoličke biskupije. Geografski položaj Vaduca: 47°8' severno, 9°31' istočno ({{coor d|47.1333|N|9.51667|E|}}). [http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120823004343/http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html |date=2012-08-23 }} Ime Vaduc je ili romanskog porekla, od latinskog akvadukt (varijanta: -{''avadutg''}-), ili potiče od nemačkog dijalektskog termina Valduč (-{''Valdutsch''}-, dolina nemaca). U Vaducu se nalazi velika umetnička kolekcija, muzej. Grad ima razvijen [[turizam]] tokom cele godine. == Historija == Vaduc se prvi put pominje [[1150]]. Od sredine 14. veka zamak u Vaducu je sedište grofova Vaduca. Ovaj zamak su spalili Švajcarci [[1499]]. Godine [[1719]]. grofovija Vaduc i posed [[Šelenberg]] postali nezavisna kneževina pod imenom Lihtenštajn. Ova kneževina je dobila mesto u [[Rajhstag]]u 1723. == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.flickr.com/photos/rainerebert/sets/72157600303259669/ Fotografije] * [http://www.vaduz.li/ -{www.vaduz.li}-] * [http://www.tourismus.li/ Turizam] * [http://www.kunstmuseum.li/ Muzej] {{klica-geog}} {{Glavni gradovi evropskih država}} [[Kategorija:Općine Lihtenštajna]] [[Kategorija:Glavni gradovi u Evropi]] 7pd6cdj4nzb2du7icelo1te0fjzytbe 10 69056 42607221 42601537 2026-06-08T11:32:48Z Ekvatarina 270952 42607221 wikitext text/x-wiki <!--DO NOT UPDATE BEFORE OFFICIAL RANKINGS ARE PUBLISHED!--> {{Navbox with columns | name = Top 10 tenisera i teniserki | title = Prvih 10 tenisera i teniserki na svijetu (ažurirano 8. juna 2026.) | titlestyle = background:#f5ebda; color:black; | belowstyle = background:#f2e7d3; color:black; | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | colstyle = text-align:left; | colwidth = 25% | col1header = [[ATP ljestvica|ATP singlovi]] | col1headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col2header = [[ATP ljestvica|ATP parovi]] | col2headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col3header = [[WTA ljestvica|WTA singlovi]] | col3headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col4header = [[WTA ljestvica|WTA parovi]] | col4headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col1 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpsingles|{{{atpsinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]] #{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] #{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] #{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] #{{flagicon|USA}} [[Ben Shelton]] #{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] #{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Danil Medvedev]] #{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] #{{flagicon|ITA}} [[Flavio Cobolli]] <!-- #{{flagicon|KAZ}} [[Aleksandar Bubljik]] #{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Andrej Rubljev]] --> </div></div></div> | col2 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpdoubles|{{{atpparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|FIN}} [[Harri Heliövaara]] <li value="1">{{flagicon|GBR}} [[Henry Patten]] <li value="3"">{{flagicon|ARG}} [[Horacio Zeballos]] <li value="4">{{flagicon|ESP}} [[Marcel Granollers]] <li value="5">{{flagicon|GBR}} [[Neal Skupski]] <li value="6">{{flagicon|GBR}} [[Julian Cash]] <li value="6">{{flagicon|GBR}} [[Lloyd Glasspool]] <li value="8">{{flagicon|ITA}} [[Andrea Vavassori]] <li value="9">{{flagicon|ITA}} [[Simone Bolelli]] <li value="10">{{flagicon|GER}} [[Kevin Krawietz]] <!-- <li value="11">{{flagicon|GER}} [[Tim Pütz]] <li value="12">{{flagicon|El Salvador}} [[Marcelo Arevalo]] <li value="13">{{flagicon|CRO}} [[Mate Pavić]] --> </ol> </div></div></div> | col3 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtasingles|{{{wtasinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Arina Sabaljenka]] #{{flagicon|KAZ}} [[Jelena Ribakina]] #{{flagicon|POL}} [[Iga Świątek]] #{{flagicon|USA}} [[Jessica Pegula]] #{{flagicon|USA}} [[Amanda Anisimova]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Mira Andrejeva]] #{{flagicon|USA}} [[Coco Gauff]] #{{flagicon|UKR}} [[Elina Svitoljina]] #{{flagicon|CAN}} [[Victoria Mboko]] #{{flagicon|CZE}} [[Karolína Muchová]] <!-- #{{flagicon|SUI} [[Belinda Bencic]] #{{flagicon|UKR}} [[Marta Kostjuk]] #{{flagicon|CZE}} [[Linda Noskova]] --> </div></div></div> | col4 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtadoubles|{{{wtaparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|CZE}} [[Kateřina Siniaková]] <li value="2">{{flagicon|USA}} [[Taylor Townsend]] <li value="3">{{flagicon|CAN}} [[Gabriela Dabrowski]] <li value="4">{{flagicon|BEL}} [[Elise Mertens]] <li value="5">{{flagicon|SRB}} [[Aleksandra Krunić]] <li value="6">{{flagicon|KAZ}} [[Ana Danilina]] <li value="7">{{flagicon|BRA}} [[Luisa Stefani]] <li value="8">{{flagicon|CHN}} [[Shuai Zhang]] <li value="9">{{flagicon|TPE}} [[Su-Wei Hsieh]] <li value="10">{{flagicon|LAT}} [[Jelena Ostapenko]] <!-- <li value="11">{{flagicon|NZL}} [[Erin Routliffe]] <li value="12">{{flagicon|ITA}} [[Sara Errani]] --> </ol> </div></div></div> | below= }}<noinclude> {{Squad maintenance}} {{documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 4awwjx3ke3wfs3hmx3z0jgtkk0vdbbk 0 80404 42607156 42364153 2026-06-07T18:06:34Z ~2026-33696-59 362745 /* */ 42607156 wikitext text/x-wiki {{Kutija za vijekove|-1}} [[Datoteka:East-Hem 100bc.jpg|thumb|300px|Istočna hemisfera na početku 1. vijeka pne.]] [[Datoteka:East-Hem 001ad.jpg|thumb|300px|Istočna hemisfera na kraju 1. vijeka pne.]] '''1. vijek pne.''', također poznat i kao '''posljednji vijek pne.''' počeo je na prvi dan godine [[100. pne.]] i završio na posljednji dan godine [[1. pne.]] [[Anno Domini|Označavanje "novom erom"]] ne koristi [[nulta godina|nultu godinu]]; međutim, [[astronomsko brojanje godina]] koristi znak minus, pa "''2. pne.''" može biti "''godina&nbsp;-1''". perkuša na starom kontinentu U [[holocenski kalendar|holocenskom kalendaru]] je ovo 99. vijek; pokriva godine od 9901. do 10.000. == Pregled == Za 1. vijek pne. na [[istočna hemisferi|istočnoj hemisferi]] je karakterističan nastavak uspona dva [[svjetsko carstvo|svjetska carstva]]. Na krajnjem istoku je Kinesko Carstvo pod [[dinastija Han|dinastijom Han]] poslije smrti kralja [[Wu od Hana|Wua]] svoju teritorijalnu ekspanziju usmjerila na zapad, prema [[Centralna Azija|Centralnoj Aziji]], dok se na unutrašnjem planu pod [[konfucijanstvo]]m kao državnom ideologijom stvorio prosperitet i razvila kultura. Na krajnjem zapadu je, pak, [[Rimska Republika]] prolazila kroz izuzetno buran period društvenih sukoba koji su se odrazili kako kroz [[Rimski građanski ratovi|građanske ratove]] i nastavak teritorijalne ekspanzije na okolne oblasti. Rim je tako direktno ili preko klijentskih država proširio svoju vlast na gotovo cijelu [[Mala Azija|Malu Aziju]], [[Levant]] i [[Egipat]], uništivši pri tome ostatke nekadašnjih [[helenizam|helenističkih]] carstava, a dalju ekspanziju na istok je zaustavio jedino otpor [[Partsko Carstvo|Partskog Carstva]]. Na zapadu su Rimljani pacificirali [[Hispanija|Hispaniju]] i pod [[Julije Cezar|Cezarom]] osvojili [[Galija (oblast)|Galiju]]. Građanske ratove je okončao [[Oktavijan August]], transformiravši Republiku u [[Rimsko Carstvo|Carstvo]] i stvorivši tako preduvjete za [[pax romana]], dugi period relativnog mira i blagostanja koji će dovesti do vrhunca antičke civilizacije. [[Skordisci]]: T. Didije ih porazio 101-100.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year100.html 100. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> [[Lucije Kornelije Scipion Azijatik (konzul 83. pne.)|Lucije Kornelije Scipion Azijatik]] ih je porazio 85.<ref name="attal85">[http://www.attalus.org/bc1/year85.html 85. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> ili 84. godine<ref>{{cite book|title=Zemlje antičkog Ilirika prije i poslije Milanskog edikta|url=https://books.google.com/books?id=fzq4AgAAQBAJ&pg=PA84|publisher=Filozofski fakultet u Sarajevu|isbn=978-9958-625-41-1|pages=84–}}</ref> - kraj njihove moći, do 16. godine pne. se ne čuje o njihovim pohodima na jug.<ref>Istorija s. n., 70</ref> [[Tiberije]] pokorava Panonce oko Save, nizvodno od Siscije u ratu 13-9. - Skordisci su rimski saveznici, a njihova teritorija je ubrzo zatim priključena rimskoj, čime su pokorena sva plemena na teritoriji dan. Srbije. [[Dačani]] pod [[Burebista|Burebistom]] se u prvoj polovini veka šire na zapad, do Srema i prostora južno od Save i Dunava, pustoše ilirske i tračke oblasti do rimske Makedonije.<ref name="attal44b">[http://www.attalus.org/bc1/year44b.html 44. B.C. - events and references, part two]. attalus.org</ref> [[Dardanci]]: neočekivano se pominje rimska pobeda nad njima (i [[Medi]]ma) 97.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year97.html 97. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> (ranije su bili saveznici). [[Lucije Kornelije Sula|Sula]] vodi kazneni pohod protiv njih i Tračana 85.<ref name="attal85"></ref> Tokom 80-tih i 70-tih su glavna pretnja za rimski jug Balkana. Namesnik [[Makedonija (rimska provincija)|Makedonije]] Apije Klaudije ih 77-76. prinuđava na isplatu novca, a njegov naslednik Gaj Skribonije Kurion vodi surovi rat 75-72 i prvi stiže do Dunava.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year74.html 74. B.C. - events and references]. attalus.org</ref><ref>[http://www.attalus.org/bc1/year73.html 73. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Rimski pohodi se nastavljaju i sledećih decenija, guverner Makedonije G. Antonije neuspešno ratuje protiv Dardanaca i Tračana 62-61.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year61.html 61. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Antonije Hibrida i Kalpurnije Pizon su 50-tih procesuirani povodom ratovanja.<ref>Istorija s.n., 70-71</ref> Dardanci i Besi su bili prisutni u Pompejevoj vojsci u bici kod Farsale.<ref>Istorija s.n., 72</ref> U tračansko-ilirskom napadu 85-84, hram u Delfima je oštećen vatrom, L. Scipion odgovara napadom na Ilire.<ref name="attal84">[http://www.attalus.org/bc1/year84.html 84. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> [[Mezija|Meze]] je pokorio Marko Licinije Kras 29-28, u toku rata protiv [[Bastarni|Bastarna]] koji su prešli Dunav i prodrli do dan. Ćustendila.<ref>Istorija s.n., 71</ref> L. Kornelije Cina prevozi vojsku u [[Liburnija|Liburniju]] 84. <ref name="attal84"></ref> to je trebala biti baza u borbi protiv Sule, ali dolazi do pobune u Ankoni u kojoj je Cina ubijen a Karbon povlači trupe iz Liburnije. Prokonzul [[Gnej Koskonije]] porazio Ilire i zauzeo [[Salona|Salonu]] 77.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year77.html 77. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Cezar zahtijeva taoce od Pirusta 54, nakon što su ovi upadali u Iliriju.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year54.html 54. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Iliri napadaju teritoriju Tergeste (današnji Trst) 52.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year52.html 52. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Dalmati zauzeli 51. liburnijski grad [[Promona|Promonu]] i porazili armiju koju je poslao Cezar.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year51.html 51. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Tijekom građanskog rata, Pompejev časnik M. Oktavij zarobljava 49. pored Dalmatinske obale G. Antonija.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year49.html 49. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Sljedeće godine pokušava opsadu Salone, ali ga stanovnici otjeraju. Namjesnik Ilirika u o ovo vrijeme bio je Kv. Kornificij, koji je mudrom upravom sačuvao provinciju za Cezara<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year48.html 48. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Ali, Cezarov general Gabinij je poražen 47. i ubrzo umire u Saloni.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year47.html 47. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Cezar je 45. poslao Vatinija da izvuče danak i taoce od Ilira, ovaj u pismu Ciceronu pominje svoje ratovanje<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year45.html 45. B.C. - events and references]. attalus.org</ref>; njegov časnik Bebij poražen je od Ilira iduće godine.<ref name="attal44b"></ref>, ali ipak slavi trijumf u Rimu 31. srpnja 42. Pred novim građanskim ratom, Marko Brut 43. zauzima teritorij i vojsku od Vatinija, prokonzula Ilirika.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year43.html 43. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> [[Oktavijan August]] vodi rat u Iliriku 35-32. Protiv [[Japodi|Japoda]] 35, povrijeđen je u padu mosta pri napadu na Metul (kod Ogulina). Napada [[Panoni|Panone]] i zauzima Sisciju (današnji [[Sisak]]).<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year35.html 35. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> Sljedeće godine Helvije i Gemin guše pobunu Japoda i Panona. Oktavijan je namjeravao krenuti na Britaniju, ali nakon vijesti o neredu u Iliriji, ratuje protivu Dalmata<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year34.html 34. B.C. - events and references]. attalus.org</ref>, ovi mu se predaju 33. Oktavijan prikazuje trofeje iz Ilirije u obnovljenom Portiku Oktavija, među novim kolonijama koje osniva je i Pola (današnja [[Pula]]) u [[Histrija|Histriji]]<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year33.html 33. B.C. - events and references]. attalus.org</ref> == Važnije osobe == * [[August]], državnik, prvi rimski car * [[Gaj Julije Cezar]], rimski državnik, vojskovođa i pisac * [[Kvint Horacije Flak]], rimski pisac * [[Marko Tulije Ciceron]], rimski govornik i državnik * [[Marko Vipsanije Agripa]], rimski državnik i vojskovođa * [[Pompej Veliki]], rimski državnik i vojskovođa * [[Publije Vergilije Maron]], rimski pisac == Izumi i otkrića == * U Rimu postalo uobičajeno [[puhanje stakla]]. * U Rimu sagrađena prva [[kupola]]. * [[Antikitera mehanizam]], prvi poznati (mehanički) [[kompjuter]] == Reference == {{reference|2}} ; Literatura * Istorija srpskog naroda, Prva knjiga - Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 [[Kategorija:1. milenijum pne.|-9]] [[Kategorija:1. vijek pne.| ]] [[Kategorija:Vjekovi|-99]] k23s9evqhjf44juu7xxnpnhj0z88skc 0 84209 42607124 42344744 2026-06-07T13:51:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607124 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rio Grande<br /><small>Rio Bravo del Norte</small> | slika = Rio Grande River south of Albuquerque.jpg | opis_slike = | mapa =Riogrande_watershed.png | opis_m =Karta [[sliv]]a Rio Grande | Duljina= 2896 | Nadmorska visina izvora = ? | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = | Površina porječja= 642 320 | Izvor= [[San Juan (planina)|San Juan]] | Ušće= [[Meksički zaljev]] | Tip ušća = | Pritoke= Hondo, Felix | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} | Gradovi kroz koje protječe=[[Carlsbad (New Mexico)|Carlsbad]], [[Pecos (Texas)|Pecos]] | Sliv= [[Meksički zaljev]] | Ulijeva se u= [[Meksički zaljev]] | Plovna od - do= }} '''Rio Grande''' ([[Španjolski jezik|španjolski]]: '''Rio Bravo del Norte''' - ''Velika rijeka Sjevera'') je rijeka u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], duga km, površine [[sliv]]a 642 320 kvadratnih kilometara. == Geografija == Rio Grande izvire na obroncima planine [[planina San Juan|San Juan Mountains]] u jugozapadnom dijelu države [[Colorado]] u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], a uljeva se u [[Meksički zaljev]] istočno od grada Brownsville. U gornjem toku, u državama Colorado i sjevernom dijelu [[Novi Meksiko|Novog Meksika]], je planinska rijeka sa znatnim padom i protječe uskom i dubokom dolinom i usječenim kanjonima. U srednjem i donjem toku protječe nizinom kroz predjele siromašne padavinama ([[stepa|stepe]] i [[pustinja|polupustinje]]), gdje uglavnom ima niske i pješčane obale, a nizvodno od [[Ciudad Juárez]] do ušća (2092&nbsp;km) čini granicu [[Meksiko|Meksika]] i SAD. Zbog čestog mijenjanja vodostaja - ljeti, u sušnom periodu, mjestimice presušuje a najčešće na odsjeku između grada Ciudad Juáreza i ušća rijeke Conchos. Plovidba je moguća samo do grada Camargo (oko 250&nbsp;km) i to samo za riječne brodove malog gaza. Američko-meksičkim sporazumom plovidba na rijeci je zabranjena pa se promet između dvije države na ovom dijelu odvija preko četiri putna i željeznička mosta. Najveći značaj Rio Grande ima u proizvodnji [[elektrotehnika|električne energije]] i za navodnjavanje obradivih površina uz svoje obale, na kojima se gaje južno voće, žitarice i pamuk. Na rijeci se nalazi i nekoliko [[hidroelektrana|hidroelektričnih centrala]] od kojih su najveća Elephant Butte (brana duga 510, visoka 93 m) i Caballo (brana duga 1399, a visoka 29,5 m), odakle se voda razvodi kanalima. Pritoke: * [[Pecos (rijeka)|Pecos]] * [[Sabinas (rijeka)|Sabinas]] * [[Conchos (rijeka)|Conchos]] Veći gradovi: * [[Albuquerque]] (SAD) * [[El Paso]] (SAD) * [[Laredo]] (SAD) * [[Ciudad Juárez]] (Meksiko) U [[američko-meksički rat|američko-meksičkom ratu]] ([[1846]]. - [[1848]].) i u [[američki građanski rat|američkom građanskom ratu]] ([[1861]]. - [[1865]].) vođeno je više bitaka na području ušća i u dolina rijeke Rio Grande. Granica je na rijeci Rio Grande nametnuta Meksiku od SAD poslije američko-meksičkog rata 1848. zbog čega je i dolazilo do sporova. == Povezano == * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Vanjske veze == * [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/rnr05 Priručnik Teksasa, Rio Grande] {{Commonscat|Rio Grande (river)}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Rijeke u Meksiku]] p1byrs3czlr0p1v64awdm66yloi8seg 0 97046 42607055 42606932 2026-06-07T13:41:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607055 wikitext text/x-wiki {{redirect|Yellowstone}} {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Yellowstone | izvorni naziv = | slika = Yellowstone_national_park_m2.jpg | slika_opis = Nacionalni park Yellowstone | širina-stupnjevi = 44 | širina-minute = 36 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 110 | dužina-minute = 30 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Wyoming]] <br /> [[Montana]] <br /> [[Idaho]] | površina = | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = | utemeljen = [[1. 3.]] [[1872]]. | broj posjetitelja = 3,151.343 ([[2007]]) | službena stranica = [http://www.yellowstone-natl-park.com/ Yellowtone national park] }} '''Yellowstone''' (engl. ''Yellowstone National Park'') je [[nacionalni park]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] koji se rasprostire na područjima tri zapadnoameričke savezne države: [[Wyoming]], [[Montana]] i [[Idaho]]. == Općenito == Park Yellowstone je najstariji svjetski nacionalni park utemeljen [[1. 3.|1. ožujka]] [[1872]]. godine. Rasprostire se na području velikom 8.987&nbsp;km² a najvećim dijelom na sjeverozapadu savezne države Wyoming na tromeđi sa saveznim državama Montana i Idaho. Park je poznat po svojim [[gejzir]]ima, [[termalni izvor|termalnim izvorima]], super [[vulkan]]u i ostalim geotermalnim karakteristikama. Najpoznatiji svjetski gejzir [[Old Faithful]] nalazi se upravo u parku Yellowstone. == Panorama == {{Panoramska slika|Fallen Logs along Fountain Flat Drive.jpg|3068px|'''''Fountain Flat Drive - Oborena stabla'''''}} == Klima == {{sekcija}} {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Yellowstone|-->Nacionalni park Yellowstone |Sij_sr_maks=-5.9 |Velj_sr_maks=-2.6 |Ožu_sr_maks=0.8 |Tra_sr_maks=5.2 |Svi_sr_maks=10.6 |Lip_sr_maks=16.1 |Srp_sr_maks=21.7 |Kol_sr_maks=21.1 |Ruj_sr_maks=15.3 |Lis_sr_maks=9.0 |Stu_sr_maks=0.7 |Pro_sr_maks=-4.5 |God_sr_maks=19.1 |Sij_sr=-13.0 |Velj_sr=-10.7 |Ožu_sr=-7.8 |Tra_sr=-2.3 |Svi_sr=3.1 |Lip_sr=8.2 |Srp_sr=12.5 |Kol_sr=11.8 |Ruj_sr=6.7 |Lis_sr=1.2 |Stu_sr=-5.5 |Pro_sr=-11.0 |God_sr=-0.5 |Sij_sr_min=-20.1 |Velj_sr_min=-18.9 |Ožu_sr_min=-16.5 |Tra_sr_min=-10.0 |Svi_sr_min=-4.3 |Lip_sr_min=-0.3 |Srp_sr_min=3.3 |Kol_sr_min=2.5 |Ruj_sr_min=-1.8 |Lis_sr_min=-6.4 |Stu_sr_min=-11.8 |Pro_sr_min=-17.5 |God_sr_min=-8.4 |Sij_obo=45.1 |Velj_obo=39.4 |Ožu_obo=40.4 |Tra_obo=36.3 |Svi_obo=45.1 |Lip_obo=49.6 |Srp_obo=33.4 |Kol_obo=42.7 |Ruj_obo=38.2 |Lis_obo=31.2 |Stu_obo=37.7 |Pro_obo=43.4 |God_obo=483.7 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N44W110 Climate Data for Yellowstone National Park]</ref>, podaci za razdoblje [[1961]].-[[1990]]. }} == Naziv == Naziv parka potječe od imena rijeke Yellowstone koju su francuski [[traper]]i zbog žutih litica Yellowstonskog velikog kanjona (Grand Canyon, koji nije u nikakvoj vezi s velikim i poznatijim [[Veliki kanjon Kolorada|Velikim kanjonom]] u [[Arizona|Arizoni]]) prozvali ''Roche Jaune'', da bi američki traperi poslije taj naziv preveli na engleski Yellowstone. == Geografija == [[Datoteka:YellowstoneLake.jpg|thumb|left|150px|Jezero Yellowstone]] Oko 96% površine parka Yellowstone nalazi se u saveznoj državi Wyoming, 3% u saveznoj državi Montana, a preostalih 1% u saveznoj državi Idaho. Park je od [[sever|sjevera]] prema [[jug]]u dugačak oko 102&nbsp;km, a od [[zapad]]a prema [[istok]]u oko 87&nbsp;km zračne linije. Površinom od 8.987&nbsp;km² nadmašuje veličinu dviju saveznih država [[Rhode Island]] i [[Delaware]] zajedno. [[Rijeka (vodotok)|Rijeke]] i [[jezero|jezera]] pokrivaju oko 5% površine parka, a najveća vodena površina je jezero [[Yellowstone (jezero)|Yellowstone]]. Jezero Yellowstone je duboko 122 m a njegova [[obala]] dugačka je oko 177&nbsp;km. Park Yellowstone nalazi se na [[plato]]u koji je na prosječnoj nadmorskoj visini od 2.400 m. Najviša [[kota]] parka je [[Eagle Peak]] na 3.462 m, a najniža je Reese Creek na 1.610 m nad morem. Park okružuju brojne [[planina|planine]] a najistaknutiji vrh je [[Mount Washburn]] s visinom od 3.122 m. U parku se nalazi jedna od najvećih svjetskih okamenjenih [[šuma]] koja je sastavljena od [[drveće|stabala]] koja su se, nakon što su u davnoj prošlosti bila zatrpana [[pepeo|pepelom]] i [[zemlja (planet)|zemljom]], iz [[drveće|drva]] pretvorila u [[minerali]]zirane materijale. Yellowstone također obiluje vodenim [[vodopad|slapovima]] visokima od 4,5 do 94 m, koliko je visok najviši slap. U parku su smještena i dva kanjona: [[Lewis Canyon]] kroz koji protječe rijeka Lewis i Grand Canyon kroz koji protječe [[Yellowstone (rijeka)|Rijeka Yellowstone]]. == Historija == Povijest ljudi koji su bili povezani sa parkom započinje prije oko 11.000 godina kada [[Indijanci]] na području parka započinju s [[lov]]om i [[ribolov]]om. Prvi bijelci na području parka su bili članovi [[ekspedicija|ekspedicije]] istraživača Lewisa i Clarka a tu su stigli [[1805]]. godine. Nakon toga mnoge su ekspedicije dolazile na područje parka otkrivajući sve njegove ljepote. [[Cornelius Hedges]], [[pisac]] i [[advokat|odvjetnik]] iz Montane, koji je bio član ekspedicije Washburn, predložio je da se ovo područje stavi pod zaštitu kao prvi nacionalni park uopće, što je i učinjeno, pa je [[1872]]. Yellowstone proglašen nacionalnim parkom. == Nastanak == [[Datoteka:Aerial image of Grand Prismatic Spring (view from the south).jpg|thumb|150px|Grand Prismatic Spring]] Cijeli park Yellowstone obiluje geotermalnim pojavama. Uz gejzire tu su i bazeni vrelog [[mulj]]a, mlazovi [[sumpor]]ne pare koja izlazi iz prirodnih dimnjaka fumarola te vruća [[vrelo|vrela]]. Sva ta aktivnost potječe od goleme [[magma]]tske komore koja se polagano pomiče ispod tanke Zemljine kore i neprestano prijeti [[erupcija|erupcijom]]. Prije otprilike 600.000 godina, u [[eocen]]u niz snažnih erupcija pogodio je ovaj kraj i podigao oko 2.590&nbsp;km² gorja [[Stjenovite planine|Stjenjak]] te doveo do taloženja goleme količine pepela i raspršivanja tankog sloja vulkanske prašine preko većeg dijela [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]]. Kora koja je izgubila potporu urušila se u prazan prostor stvorivši ogromni [[krater]] koji prekriva površinu od 3.100&nbsp;km². Kasnije erupcije manjeg inteziteta gotovu su posve ispunile krater pepelom i [[lava|lavom]] prekinuvši tok rijeke Yellowstone i stvorivši veliko jezero. Ipak, zahvaljujući [[ledenjak|ledenjacima]] nastalim tijekom tri velika [[ledeno doba|ledena doba]], a još više uz pomoć tople vode i pare koja je smekšala i obojila u žuto kameni rub kratera, rijeka je polako izdubla današnji Grand Canyon i spušta se od jezera niz mnoštvo veličanstvenih slapova. Dokazi davnih erupcija super vulkana najvidljiviji su na [[greben]]u [[Specimen Ridge]] na kojem se nalazi okamenjena šuma. I danas se mogu prepoznati stabla [[platan]]a, [[orah]]a, [[hrast]]a, [[drijen]]a i [[mangolija|mangolije]]. == Biljni i životinjski svijet == === Biljni svijet === Dominantne biljne vrste koje rastu u parku su [[Borovi|bor]], [[omorika]], i [[jela]]. === Životinjski svijet === [[Datoteka:Bison_near_a_hot_spring_in_Yellowstone-750px.JPG|thumb|150px|right|[[Bizon]]i pored jednog termalnog izvora u parku Yellowstone]] U parku obitavaju mnoge životinjske vrste: [[bizon]], [[grizli]], [[mrki medvjed]], [[vuk]], [[kojot]], [[obični jelen|jelen]], [[los]], kratkorogi i dugorogi [[muflon]] i [[puma]] (planinski lav). Relativno veliki broj bizona zadaje veliku brigu rančerima koji se pribojavaju da bi bizoni mogli zaraziti domaću [[stoka|stoku]]. Oko pola bizona bilo je izloženo [[bakterija|bakteriji]] [[bruceloza|bruceloze]] koju su sa svojom stokom donijeli [[Evropa|Europljani]]. Bolest bruceloze može značajno prorijediti domaću stoku. Osim bizona, rančeri se pribojavaju i vukova koji često napadaju domaću stoku i [[ovca|ovce]]. Do [[1994]]. u parku nije bilo vukova jer su sustavno uništavani i ubijani još od [[1926]]. Međutim, odlukom američkog ureda za [[riba|ribe]] i [[divlje životinje]] vukovi su [[1995]]. vraćeni u Yellowstone pa sada u višim dijelovima parka obitava oko 300 jedinki. Vukovi se nakon povratka u park ne smatraju ugroženom vrstom pa je njihov odstrel dozvoljen, ali kako dolazi do miješanja sa zaštićenom vrstom vukova koji se sami premještaju i dolaze u park iz [[Kanada|Kanade]], gotovo je nemoguće razlikovati zaštićene od nezaštićenih vukova. Nakon što je u prošlosti vuk bio istrijebljen iz parka, titulu najvećeg lovca nosio je [[kojot]]. Kako je kojot bio nesposoban za izlov većih životinja koje nisu njegov prirodni plijen, tako je među tim životinjama došlo do porasta bolesnih i hromih životinja te je na taj način poremećena prirodna ravnoteža. == Galerija == <gallery> Datoteka:Old Faithful Geyser at Yellowstone.JPG|<center>Gejzir Old Raithfull</center> Datoteka:Yellowstone Grand Geysir 01.jpg|<center>Yellowstonski veliki gejzir</center> Datoteka:Solar coronae created by the steam getting out hot springs 1.jpg|<center>Izvor tople vode</center> Datoteka:Yellow rocks in Grand Canyon of the Yellowstone-750px.JPG|<center>Žute stijene Yellowstonea</center> Datoteka:Yellowstone national park m2.jpg|<center>Yellowstonski krajolik</center> Datoteka:Yellowstone mud pot p1090998.jpg|<center>Izvor kipućeg blata</center> Datoteka:GrandPrismaticSpring.jpg|<center>Grand Prismatic Spring</center> Datoteka:Grand Canyon of the Yellowstone-Wyoming-USA.JPG|<center>Yellowstonski veliki kanjon</center> </gallery> == Reference == {{reflist}} * Sva čuda svijeta - Nakladnik: Mozaik knjiga, Zagreb 2004. == Vanjske veze == {{Commonscat|Yellowstone National Park}} * [https://web.archive.org/web/20070523200442/http://www.voanews.com/croatian/archive/2001-08/a-2001-08-15-12-1.cfm Park Yellowstone] * [http://www.nps.gov/yell/ Yellowstone National Park] {{en icon}} ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Yellowstone National Park |commonssh = Nacionalni park Yellowstone |commonscat = Yellowstone National Park |commonscatsh = Nacionalni park Yellowstone |wikiatlas = |wikiatlashr = |wikivrste = |wikivrstesh = |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Izvori u Sjedinjenim Američkim Državama|Yellowstone]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD|Yellowstone]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Idaho]] [[Kategorija:Montana]] [[Kategorija:Wyoming]] or3qk4jw2dalfjuktte7wfuh8n7lfn4 42607058 42607055 2026-06-07T13:41:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607058 wikitext text/x-wiki {{redirect|Yellowstone}} {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Yellowstone | izvorni naziv = | slika = Yellowstone_national_park_m2.jpg | slika_opis = Nacionalni park Yellowstone | širina-stupnjevi = 44 | širina-minute = 36 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 110 | dužina-minute = 30 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Wyoming]] <br /> [[Montana]] <br /> [[Idaho]] | površina = | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = | utemeljen = [[1. 3.]] [[1872]]. | broj posjetitelja = 3,151.343 ([[2007]]) | službena stranica = [http://www.yellowstone-natl-park.com/ Yellowtone national park] }} '''Yellowstone''' (engl. ''Yellowstone National Park'') je [[nacionalni park]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] koji se rasprostire na područjima tri zapadnoameričke savezne države: [[Wyoming]], [[Montana]] i [[Idaho]]. == Općenito == Park Yellowstone je najstariji svjetski nacionalni park utemeljen [[1. 3.|1. ožujka]] [[1872]]. godine. Rasprostire se na području velikom 8.987&nbsp;km² a najvećim dijelom na sjeverozapadu savezne države Wyoming na tromeđi sa saveznim državama Montana i Idaho. Park je poznat po svojim [[gejzir]]ima, [[termalni izvor|termalnim izvorima]], super [[vulkan]]u i ostalim geotermalnim karakteristikama. Najpoznatiji svjetski gejzir [[Old Faithful]] nalazi se upravo u parku Yellowstone. == Panorama == {{Panoramska slika|Fallen Logs along Fountain Flat Drive.jpg|3068px|'''''Fountain Flat Drive - Oborena stabla'''''}} == Klima == {{sekcija}} {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Yellowstone|-->Nacionalni park Yellowstone |Sij_sr_maks=-5.9 |Velj_sr_maks=-2.6 |Ožu_sr_maks=0.8 |Tra_sr_maks=5.2 |Svi_sr_maks=10.6 |Lip_sr_maks=16.1 |Srp_sr_maks=21.7 |Kol_sr_maks=21.1 |Ruj_sr_maks=15.3 |Lis_sr_maks=9.0 |Stu_sr_maks=0.7 |Pro_sr_maks=-4.5 |God_sr_maks=19.1 |Sij_sr=-13.0 |Velj_sr=-10.7 |Ožu_sr=-7.8 |Tra_sr=-2.3 |Svi_sr=3.1 |Lip_sr=8.2 |Srp_sr=12.5 |Kol_sr=11.8 |Ruj_sr=6.7 |Lis_sr=1.2 |Stu_sr=-5.5 |Pro_sr=-11.0 |God_sr=-0.5 |Sij_sr_min=-20.1 |Velj_sr_min=-18.9 |Ožu_sr_min=-16.5 |Tra_sr_min=-10.0 |Svi_sr_min=-4.3 |Lip_sr_min=-0.3 |Srp_sr_min=3.3 |Kol_sr_min=2.5 |Ruj_sr_min=-1.8 |Lis_sr_min=-6.4 |Stu_sr_min=-11.8 |Pro_sr_min=-17.5 |God_sr_min=-8.4 |Sij_obo=45.1 |Velj_obo=39.4 |Ožu_obo=40.4 |Tra_obo=36.3 |Svi_obo=45.1 |Lip_obo=49.6 |Srp_obo=33.4 |Kol_obo=42.7 |Ruj_obo=38.2 |Lis_obo=31.2 |Stu_obo=37.7 |Pro_obo=43.4 |God_obo=483.7 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N44W110 Climate Data for Yellowstone National Park]</ref>, podaci za razdoblje [[1961]].-[[1990]]. }} == Naziv == Naziv parka potječe od imena rijeke Yellowstone koju su francuski [[traper]]i zbog žutih litica Yellowstonskog velikog kanjona (Grand Canyon, koji nije u nikakvoj vezi s velikim i poznatijim [[Veliki kanjon Kolorada|Velikim kanjonom]] u [[Arizona|Arizoni]]) prozvali ''Roche Jaune'', da bi američki traperi poslije taj naziv preveli na engleski Yellowstone. == Geografija == [[Datoteka:YellowstoneLake.jpg|thumb|left|150px|Jezero Yellowstone]] Oko 96% površine parka Yellowstone nalazi se u saveznoj državi Wyoming, 3% u saveznoj državi Montana, a preostalih 1% u saveznoj državi Idaho. Park je od [[sever|sjevera]] prema [[jug]]u dugačak oko 102&nbsp;km, a od [[zapad]]a prema [[istok]]u oko 87&nbsp;km zračne linije. Površinom od 8.987&nbsp;km² nadmašuje veličinu dviju saveznih država [[Rhode Island]] i [[Delaware]] zajedno. [[Rijeka (vodotok)|Rijeke]] i [[jezero|jezera]] pokrivaju oko 5% površine parka, a najveća vodena površina je jezero [[Yellowstone (jezero)|Yellowstone]]. Jezero Yellowstone je duboko 122 m a njegova [[obala]] dugačka je oko 177&nbsp;km. Park Yellowstone nalazi se na [[plato]]u koji je na prosječnoj nadmorskoj visini od 2.400 m. Najviša [[kota]] parka je [[Eagle Peak]] na 3.462 m, a najniža je Reese Creek na 1.610 m nad morem. Park okružuju brojne [[planina|planine]] a najistaknutiji vrh je [[Mount Washburn]] s visinom od 3.122 m. U parku se nalazi jedna od najvećih svjetskih okamenjenih [[šuma]] koja je sastavljena od [[drveće|stabala]] koja su se, nakon što su u davnoj prošlosti bila zatrpana [[pepeo|pepelom]] i [[zemlja (planet)|zemljom]], iz [[drveće|drva]] pretvorila u [[minerali]]zirane materijale. Yellowstone također obiluje vodenim [[vodopad|slapovima]] visokima od 4,5 do 94 m, koliko je visok najviši slap. U parku su smještena i dva kanjona: [[Lewis Canyon]] kroz koji protječe rijeka Lewis i Grand Canyon kroz koji protječe [[Yellowstone (rijeka)|Rijeka Yellowstone]]. == Historija == Povijest ljudi koji su bili povezani sa parkom započinje prije oko 11.000 godina kada [[Indijanci]] na području parka započinju s [[lov]]om i [[ribolov]]om. Prvi bijelci na području parka su bili članovi [[ekspedicija|ekspedicije]] istraživača Lewisa i Clarka a tu su stigli [[1805]]. godine. Nakon toga mnoge su ekspedicije dolazile na područje parka otkrivajući sve njegove ljepote. [[Cornelius Hedges]], [[pisac]] i [[advokat|odvjetnik]] iz Montane, koji je bio član ekspedicije Washburn, predložio je da se ovo područje stavi pod zaštitu kao prvi nacionalni park uopće, što je i učinjeno, pa je [[1872]]. Yellowstone proglašen nacionalnim parkom. == Nastanak == [[Datoteka:Aerial image of Grand Prismatic Spring (view from the south).jpg|thumb|150px|Grand Prismatic Spring]] Cijeli park Yellowstone obiluje geotermalnim pojavama. Uz gejzire tu su i bazeni vrelog [[mulj]]a, mlazovi [[sumpor]]ne pare koja izlazi iz prirodnih dimnjaka fumarola te vruća [[vrelo|vrela]]. Sva ta aktivnost potječe od goleme [[magma]]tske komore koja se polagano pomiče ispod tanke Zemljine kore i neprestano prijeti [[erupcija|erupcijom]]. Prije otprilike 600.000 godina, u [[eocen]]u niz snažnih erupcija pogodio je ovaj kraj i podigao oko 2.590&nbsp;km² gorja [[Stjenovite planine|Stjenjak]] te doveo do taloženja goleme količine pepela i raspršivanja tankog sloja vulkanske prašine preko većeg dijela [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]]. Kora koja je izgubila potporu urušila se u prazan prostor stvorivši ogromni [[krater]] koji prekriva površinu od 3.100&nbsp;km². Kasnije erupcije manjeg inteziteta gotovu su posve ispunile krater pepelom i [[lava|lavom]] prekinuvši tok rijeke Yellowstone i stvorivši veliko jezero. Ipak, zahvaljujući [[ledenjak|ledenjacima]] nastalim tijekom tri velika [[ledeno doba|ledena doba]], a još više uz pomoć tople vode i pare koja je smekšala i obojila u žuto kameni rub kratera, rijeka je polako izdubla današnji Grand Canyon i spušta se od jezera niz mnoštvo veličanstvenih slapova. Dokazi davnih erupcija super vulkana najvidljiviji su na [[greben]]u [[Specimen Ridge]] na kojem se nalazi okamenjena šuma. I danas se mogu prepoznati stabla [[platan]]a, [[orah]]a, [[hrast]]a, [[drijen]]a i [[mangolija|mangolije]]. == Biljni i životinjski svijet == === Biljni svijet === Dominantne biljne vrste koje rastu u parku su [[Borovi|bor]], [[omorika]], i [[jela]]. === Životinjski svijet === [[Datoteka:Bison_near_a_hot_spring_in_Yellowstone-750px.JPG|thumb|150px|right|[[Bizon]]i pored jednog termalnog izvora u parku Yellowstone]] U parku obitavaju mnoge životinjske vrste: [[bizon]], [[grizli]], [[mrki medvjed]], [[vuk]], [[kojot]], [[obični jelen|jelen]], [[los]], kratkorogi i dugorogi [[muflon]] i [[puma]] (planinski lav). Relativno veliki broj bizona zadaje veliku brigu rančerima koji se pribojavaju da bi bizoni mogli zaraziti domaću [[stoka|stoku]]. Oko pola bizona bilo je izloženo [[bakterija|bakteriji]] [[bruceloza|bruceloze]] koju su sa svojom stokom donijeli [[Evropa|Europljani]]. Bolest bruceloze može značajno prorijediti domaću stoku. Osim bizona, rančeri se pribojavaju i vukova koji često napadaju domaću stoku i [[ovca|ovce]]. Do [[1994]]. u parku nije bilo vukova jer su sustavno uništavani i ubijani još od [[1926]]. Međutim, odlukom američkog ureda za [[riba|ribe]] i [[divlje životinje]] vukovi su [[1995]]. vraćeni u Yellowstone pa sada u višim dijelovima parka obitava oko 300 jedinki. Vukovi se nakon povratka u park ne smatraju ugroženom vrstom pa je njihov odstrel dozvoljen, ali kako dolazi do miješanja sa zaštićenom vrstom vukova koji se sami premještaju i dolaze u park iz [[Kanada|Kanade]], gotovo je nemoguće razlikovati zaštićene od nezaštićenih vukova. Nakon što je u prošlosti vuk bio istrijebljen iz parka, titulu najvećeg lovca nosio je [[kojot]]. Kako je kojot bio nesposoban za izlov većih životinja koje nisu njegov prirodni plijen, tako je među tim životinjama došlo do porasta bolesnih i hromih životinja te je na taj način poremećena prirodna ravnoteža. == Galerija == <gallery> Datoteka:Old Faithful Geyser at Yellowstone.JPG|<center>Gejzir Old Raithfull</center> Datoteka:Yellowstone Grand Geysir 01.jpg|<center>Yellowstonski veliki gejzir</center> Datoteka:Solar coronae created by the steam getting out hot springs 1.jpg|<center>Izvor tople vode</center> Datoteka:Yellow rocks in Grand Canyon of the Yellowstone-750px.JPG|<center>Žute stijene Yellowstonea</center> Datoteka:Yellowstone national park m2.jpg|<center>Yellowstonski krajolik</center> Datoteka:Yellowstone mud pot p1090998.jpg|<center>Izvor kipućeg blata</center> Datoteka:GrandPrismaticSpring.jpg|<center>Grand Prismatic Spring</center> Datoteka:Grand Canyon of the Yellowstone-Wyoming-USA.JPG|<center>Yellowstonski veliki kanjon</center> </gallery> == Reference == {{reflist}} * Sva čuda svijeta - Nakladnik: Mozaik knjiga, Zagreb 2004. == Vanjske veze == {{Commonscat|Yellowstone National Park}} * [https://web.archive.org/web/20070523200442/http://www.voanews.com/croatian/archive/2001-08/a-2001-08-15-12-1.cfm Park Yellowstone] * [http://www.nps.gov/yell/ Yellowstone National Park] {{en icon}} ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Yellowstone National Park |commonssh = Nacionalni park Yellowstone |commonscat = Yellowstone National Park |commonscatsh = Nacionalni park Yellowstone |wikiatlas = |wikiatlashr = |wikivrste = |wikivrstesh = |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Izvori u Sjedinjenim Američkim Državama|Yellowstone]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Yellowstone]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Idaho]] [[Kategorija:Montana]] [[Kategorija:Wyoming]] 68tjp8i8t6g3vdgt3o4nfkxhr012yj2 0 97877 42607158 42477911 2026-06-07T19:09:14Z Surajr7 346896 42607158 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Polittico stefaneschi, verso.jpg|thumb|right|260px|[[Giotto]]: Poliptih Stefaneschi (frontalni dio) Vatikanska Pinacoteca]] '''Poliptih''' (od [[Grčki jezik|grčkog]] πολύ ''poli'' "mnogo" + πτυχή ''ptihē'' "preklop") odnosi se na sliku ili reljef koji su složeni od više dijelova, ili tabli. Poliptih se ponekad zove i '''Krilni oltar'''. Poliptih može biti dvodijelni- [[diptih]] (dvodijelna slika), ili trodijelni - [[triptih]], četvorodijelni - tetraptih, peterodjelni - pentaptih, šesterodijelni - heksaptih, i tako dalje ovisno o broju tabli od kojih je složen (heptaptih-7, oktaptih -8, enaptih-9, dekaptih-10). Termin poliptih se koristi za označavanje svih višedijelnih slika. Kod većine poliptiha centralna tabla je veća i zove se "glavna tabla", dok se ostale table zovu "bočne table" ili "krila". Kod pojedinih oltarnih poliptiha se krilne table mogu postaviti na različite načine, tako se dobijaju različiti "prizori" ili "otvaranja". Poliptisi imaju genezu od [[bizant]]inskih [[ikonostas]]a, a izuzetno su postali popularni za [[Gotika|gotike]] i [[renesansa|renesanse]], većina poliptiha bila je napravljena kao pregrada ispred [[oltar]]a - retabl u [[crkva]]ma i [[katedrala]]ma. Formu poliptiha koristili su i [[japan]]ski [[Grafika|grafičari]] stila ''ukiyo-e'' u razdoblju Edo ([[17. vijek|17.]] - [[19. vijek|18. st.]]) Termin poliptih koristi se i za određene [[srednji vijek|srednjovjekovne]] [[Iluminacija (manuskript)|manuskripte]], a posebno [[karolinška umjetnost|karolinške]], u kojema su stupci na stranicama uokvireni tako da nalikuju na oltarne poliptihe. Poliptih se danas upotrebljava za oznaku svih višedjelnih slika, pa tako i [[strip]]ova. Neki od najslavnijih poliptiha: * [[Poliptih Stefaneschi]], oko 1320, rad [[Giotto|Giotta]] * [[Gentski oltar]] jedan od najslavnijih poliptiha braće van Eyck * [[Isenheimski oltar]], rad [[Matthias Grünewald]]a * ''Poliptih Misericordia'' (1445.–1462.) djelo [[Piero della Francesca]] * ''Poliptih Posljednjeg Suda'' (oko 1445-1450) djelo [[Rogier van der Weyden]]a divovskih dimenzija 215 cm × 560 cm * ''Poliptih svetog Augustina'' (1470.) rad [[Pietro Perugino|Perugina]] * ''Poliptih svetog Dominika'' (1506.–08.) rad [[Lorenzo Lotto|Lorenza Lotta]] [[Datoteka:Rogier van der Weyden - Beaune Altarpiece (1443).jpg|thumb|center|700px|[[Rogier van der Weyden]]: Poliptih Posljednji sud]] {{Commonscat|Triptychs}} [[Kategorija:Slikarstvo]] [[de:Flügelaltar]] [[hr:Poliptih]] [[ja:多翼祭壇画]] [[sv:Altarskåp]] [[th:บานพับภาพ]] hqlqkoxml8162nengf4xnu982rr2ldp 0 97908 42607037 42496632 2026-06-07T13:40:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607037 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Freiheitsstatue NYC full.jpg|thumb|thumb|230px|Kip Slobode]] '''Kip slobode''' ({{jez-eng|Statue of Liberty}}) je spomenik u [[Njujork]]u poznat i pod nazivom „Sloboda osvetljava svet“ ({{jez-eng|Liberty Enlightening the World}}). Visok je 46,5 m, čemu treba dodati i 46,9 m visoko postolje. Nalazi se na ostrvu [[Liberty (otok)|Liberty]] i predstavlja [[Treća Francuska Republika|francuski]] poklon [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]] kao čin prijateljstva [[1886]]. godine. Skulptor spomenika je [[Frederik Bartoldi]], a unutrašnju konstrukciju je izradio čuveni [[inženjer]] [[Gistav Ajfel]] (projektant [[Ajfelova kula|Ajfelove kule]]). == Opis == Kip je visok 46 m sa 47 metarskim postoljem, tako da se vrh nalazi na 93 metara visine iznad zemlje. Kip je težak 205 tona. U obimu je kip 10,6 metara, usta su široka 91 centimetar, a kažiprst je dugačak 2,4 metara. Kruna sa 7 zrakova je simbol slobode koju treba da žari kroz sedam mora u sedam kontinenata. Noseću konstrukciju Kipa slobode predložio i konsrtuisao je francuski građevinar pored ostalog i konstruktor pariske [[Ajfelova kula|Ajfelove kule]] [[Gistav Ajfel]]. Najpre je vajar [[Frederik Bartoldi]] predložio mali glineni model u visini dospelog čoveka. Drugi model je bio visine 3 metra. Treći model je bio četiri puta manji od kipa u prirodnoj veličini. Četvrti model je bio u prirodnoj stvarnoj veličini. Po modelu je bila odlivena skulptura u [[Bakar|bakru]]. Gotova skulptura je predata američkoj ambasadi i bila je rastavljena na delove i dopremljena je francuskim brodom u Njujork. U Njujorku je sastavljanje trajalo dve godine. Vremenom je kip postao simbol Amerike. Tokom veka koji je prošao došlo je do velikih oštećenja skulpture i rekonstruisana je zahvaljujući javnom dobrovoljnom prihodu sredstava za rekonstrukciju skulpture. Godine [[1984]]. Kip slobode je uvršten u kulturnu baštinu [[UNESCO|UNESCO-a]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Statue of Liberty}} * [http://www.nps.gov/stli/index.htm Statue of Liberty National Monument] The official Historical Site handbook. * [http://www.nyharborparks.org/visit/stli.html Statue of Liberty National Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219220634/http://www.nyharborparks.org/visit/stli.html |date=2015-02-19 }} Visitor information. * [http://www.pbs.org/kenburns/statueofliberty/ PBS documentary about statue of liberty] * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/26432/american-classic-lady-liberty American Classic: Lady Liberty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316181804/http://www.life.com/image/first/in-gallery/26432/american-classic-lady-liberty |date=2010-03-16 }} - slideshow by Life magazine * [http://www.marxists.org/archive/kollonta/1916/statue-liberty.htm The Statue of Liberty] article by Alexandra Kollontay, 1916. * [http://www.nyc-architecture.com/LM/LM002-STATUEOFLIBERTY.htm Historical Information and Photographs] * [http://www.dcpages.com/gallery/Statue-of-Liberty-and-Ellis-Island/ Gallery Images of the Statue of Liberty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614003356/http://www.dcpages.com/gallery/Statue-of-Liberty-and-Ellis-Island |date=2009-06-14 }} * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/harp/0502.html Harper's Weekly cartoon on construction of the Statue of Liberty pedestal] (NY Times 5/2/1885 On This Day citation) * [http://statueofliberty.org Statue of Liberty-Ellis Island Foundation] Fun facts, children's picture contest, and other information on the foundation. {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Djela 1886.]] [[Kategorija:Skulpture]] [[Kategorija:Spomenici u SAD]] [[Kategorija:Historijski muzeji u SAD]] [[Kategorija:Građevine u New Yorku]] [[Kategorija:Muzeji u New Yorku]] [[Kategorija:Manhattan]] [[Kategorija:Treća Francuska Republika]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] karl9tbf2sp8xo54b6hwqivhwqa5d0f 3 106274 42607029 42606220 2026-06-07T13:33:24Z A826 175956 Bot: Added missing </div> tag after Wikipedia Asian Month barnstar image 42607029 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> {{Arhive|auto=short}} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Pitanje vezano za brisanje strancice == Pozdrav, Imam pitanje u vezi tvoje odluke da obrišeš stranicu koju je moj rođak postavio još 2008. godine. Stranica je bila posvećena njegovom životu, radu i značaju za Grad Gračanicu, kao i njegovom angažmanu u otporu tokom rata u Bosni 1992. godine. Nedavno sam ažurirao stranicu sa novim informacijama koje, vjerujem, nisu samo tačne, već i značajne. Moj rođak je bio pjesnik i bitna figura u ovom regionu, čiji je rad i doprinos prepoznat u kulturnim krugovima. A to što je učinio tokom rata svakako zaslužuje da bude dokumentovano. Razumijem da postoje pravila na Wikipediji, ali ako su informacije bile tačne i relevantne, teško mi je da shvatim zašto je stranica obrisana. Stoga, tražim da se stranica vrati sa svim sadržajem, uključujući ažurirane informacije. Ako imaš neki specifičan razlog zašto si odlučio ovako, molim te da to objasniš. Takođe, zahtjevam kopiju zadnje verzije stranice u PDFu. Hvala unaprijed, Pozdrav, – [[Korisnik:Semir Omerdic|Semir Omerdic]] ([[Razgovor s korisnikom:Semir Omerdic|razgovor]]) 28. decembra 2025. u 12:48 (CET) == Uklonjena stranica == Zdravo Edgar Allan Poe, Kao član rock grupe Kongres iz Sarajeva pokušao sam da prevedem već postojeću stranicu na engleskom jeziku, ali više da ispravim neke greške sa te stranice i da dodam neke važne stvari iz biografije Kongresa. Međutim vidio sam da je stranica uklonjena. Poruka je sljedeća: Ova stranica ne postoji. Ispod je prikazan dnevnik brisanja, zaštite i premještanja stranice. * [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Evidencije&logid=39660210 29. decembra 2025. u 13:48] [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<bdi>Edgar Allan Poe</bdi>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|razgovor]] [[Posebno:Doprinosi/Edgar Allan Poe|doprinosi]] briše stranicu [[Korisnik:Kongres Sarajevo/Kongres (rock grupa)]]<nowiki> (stranica za testiranje: sadržaj je bio: »{{Infokutija muzičar|origin=</nowiki>[[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]]<nowiki>|žanr={{hlist|</nowiki>[[Novi val]]|[[rock and roll]]<nowiki>}}|ime=Kongres|Slika=Kongres_1982.jpg|opis_slike=Kongres 1982. S lijeva na desno: Leka, Mahir i Aljoša|Period_aktivnosti=1982. - 1985.|mjesto=Sarajevo|Diskografska_kuća=</nowiki>[[Diskoton]]|bivši_član_grupe=|bivši...«; jedini doprinos dao/dala je [[Posebno:Doprinosi/Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[User talk:Kongres Sar...) ([[Posebno:Zahvale/Log/39660210|zahvali]]) Pošto mi je ovo prva stranica koju sam pravio na Wikipediji zamolio bih te da mi objasniš i pomogneš. Da li je stranica uklonjena jer zapravo i nije prevod nego dosta drugačiji tekst? Da li da stranicu objavim kao novu, a ne kao prevod? Hvala na pomoći. Dado - Kongres – [[Korisnik:Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[Razgovor s korisnikom:Kongres Sarajevo|razgovor]]) 31. decembra 2025. u 01:05 (CET) == Ublažavanje? :) == Ne budi smiješan. Znam iz prve ruke što je bilo jer sam u Teheranu. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 02:46 (CET) :@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: A jebiga, frende, znam i ja iz prve ruke koji naš političar ima vanbračno dijete s ljubavnicom, al' džabe mi to xD Enciklopedija smo, znaš da su izvori biti, a ''as far as sources are concerned'', CNN je prilično vjerodostojan. Mislim da s ovom formulacijom nije sada ništa problematično... :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 02:49 (CET) ::Nije u pitanju lično, subjektivno svjedočanstvo. Medije nemaju samo SAD i EU, nego i ostatak svijeta, a koliko vidim posljednjih dana malo tko u našoj regiji ili svijetu prihvaća zapadne interpretacije događaja. Npr. meni ovdje otvara i CNN i RT, što u Europi nije moguće, pa se tako može oslanjati isključivo na prvi. Podsjeća me na dražesna vremena poput kasne 1944. kada su Nijemci još jurišali na istok, uvjereni na imaju inicijativu i da će SSSR skoro propasti. Rekli im eminentni mitteleuropski mediji. :D A glede ličnih svjedočanstava, prije desetak dana sam objavio tvit u kojem ismijavam Index jer su tvrdili da su "milijuni na ulicama i Teheran gori", iako na ulicama nije bilo ama baš nikakvog prosvjeda, niti paleža. Pokupio preko 80.000 pregleda. :) Usto, slikao sam istog dana Teheran 360° s krova na Sadatabadu (sjever grada uz planinu) i nigdje ni traga stupova dima. Budem uploadao uskoro. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:06 (CET) :::Pa ne piše u tekstu ni da su bili milijuni, ni da je išta gorjelo! :D Piše da su bili proturežimski prosvjedi - mislim da se možemo složiti da jesu, da je počelo na tržnici, da je isključen internet i da je bilo mrtvih. Mislim da ništa od toga što piše ne ide protiv ovoga što si ti napisao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:11 (CET) ::::Formulacija jest bila problematična jer ispada da su prosvjedi bili politički, iako su zapravo bili ekonomski. Bazarlije su prosvjedovale s iranskim zastavama, za što postoje dokazi. Drugo je korištenje termina "režim" što je demagogija zapadnih ''režima''. Posljednji režim ovdje je srušen 1979. godine, gle čuda baš njihov, a ono što se izglasa na referendumu s ogromnom većinom ne naziva se režimom. Da ne govorim o tome da zapadni mediji ne koriste taj termin za marionetske diktature u regiji. Čista politizacija. Treće, ispada da je bio sukob s bazarlijama, iako su njihovi prosvjedi bili mirni. Kasnije je došlo do oružanog obračuna s naoružanim grupama i to uglavnom na jugoistoku i zapadu gdje se već godinama vode sukobi. Samo zapadni mediji ne diferenciraju prosvjednike i te militantne grupe. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:20 (CET) :::::Frende, gle... imali smo dobar odnos do sada, meni su naša podjebavanja i naša muška ljubav jako seksi (:D), pa hajde da tako i ostane! :D Ovo mi je radio i Rječina (samo sa Staljinom i Putinom i neznamvišenija kojim stvarima) pa smo zaratili! :D S tobom ne bih ratovao! <3 – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:23 (CET) ::::::Sva sreća da ovdje imamo slobodu izražavanja pa ću reći jasno i glasno: ''Živeo Staljin i svetska revolucija!'' Da to ti kažeš tamo, hapsilo bi te. Nemaš to pravo. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:28 (CET) :::::::Ljubim i ja tebe :* <3 (i ne, nije nimalo ironično! :D) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:30 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Postoje višestruki problemi i u izvornoj verziji i u izmenjenoj verziji rečenice. Stranica je ipak zaključana na stabilnu verziju, prema pravilima, do uspostavljanja [[WP:KON]]. Predlažem da se rasprava nastavi na odgovarajućoj stranici za razgovor: [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji]]. Tu se može porazgovarati o alternativnim rešenjima koja su usklađenija sa Wikipedijinim stilskim standardom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:38 (CET) :::::::::{{ping|Aca}} a koji su to problemi s novijom verzijom? Sama novija verzija ne navodi niz bitnih detalja. WP:KON smo pokušali naći ovdje, za što tebe izgleda nije briga. Držati žestoki POV na glavnoj stranici je sunovrat ove Wiki. - [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 12:47 (CET) ::::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Mislim da je izuzetno "{{tq|žestoki POV}}" označavati mirne demonstrante "{{tq|naoružanim izgrednicima}}" u zemlji čija je vlast nedavno počinila najveći masakr u savremenoj istoriji Irana (s hiljadama žrtava) i koja ima najveći broj egzekucija u posljednih 40 godina. Nadalje, razlozi protesta su višestruki i nisu ograničeni na "{{tq|povećanje cijena}}" (povod), kako stoji u unesenoj izmeni. Osim toga, s obzirom na tvoj ''off-wiki'' angažman s kojim sam, igrom slučaja, upoznat, rekao bih da je ovde reč o flagrantnom sukobu interesa ([[:en:WP:COI|WP:COI]]), pa bih te lepo zamolio da ovakve senzitivne izmene najpre opsežno prodiskutuješ s ostalim urednicima. Ovo jezičko izdanje Wikipedije, slobodne internetske enciklopedije, uspešno se bori s propagandom sa svih strana te je bilo, jeste i ostaće svetionik istine, kvaliteta i strogog enciklopedijskog standarda. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 18:25 (CET) :::::::::::{{ping|Aca}} gore sam lijepo napisao da treba diferencirati mirne prosvjednike i naoružane militante, što zapadni mediji ne rade, niti ti. Postoje snimke gdje bazarlije prosvjeduju s iranskim zastavama i gdje prosvjednici marširaju gradom Abdananom skupa s policijom, a postoje i one gdje naoružani zamaskirani izgrednici pucaju na ulicama na snage sigurnosti i civile. To zapadni mediji nisu objavili, sugerirajući da se pucalo po mirnim prosvjednicima {{lični napad uklonjen}}. Znam dobro broj žrtava: 2427 policajaca i civila te 690 naoružanih militanata. Ponovo, ispadima gore nekritički pušiš zapadnu propagandu o "vladinim masakrima nevinih". Iranski mediji daju jasniju sliku, navodeći da su militanti pucali i na civile s namjerom izazivanja što većeg broja žrtava (o čemu postoje svjedočanstva, snimke i forenzički dokazi), kao i da su neki stradali u unakrsnoj paljbi militanata i policije, što ne negira da su padali i od metaka potonjih. Verzija ne spominje odakle naoružanim militantima zabranjeno i strano proizvedeno vatreno oružje, ne spominju se ni Trumpove prijetnje, niti uloga stranih obavještajnih službi, niti dezinformacijski rat poput gore navedenog propagandnog preuveličavanja brojki (npr. 3000 u Teheranu postali "milijuni", broj žrtava udeseterostručen, itd.) i još dosta toga. Egzekucije su irelevantna tema, zna se dobro za kojih osam kaznenih djela slijede takve kazne. Nadalje, {{lični napad uklonjen}}, prije više od 15 godina jedan sam od rijetkih ovdje koji se otvoreno potpisao, stoga se zna moje ime i prezime. Zna se i da se profesionalno bavim iranologijom, zbog čega sam završio na poziciji glavnog analitičara na najvećem iranskom mediju na engleskom jeziku. Iranaca ima 100 milijuna, njih s višim obazovanjem milijune, međutim, nemaju nikog s tolikom količinom informacija o raznoraznim disciplinama, bilo historijskih, geografskih, političkih, naučnih, tehnoloških, vojnih, kulturnih, itd. Nakon 13 godina aktivnosti na ovom projektu, besprijekorne prošlosti i mnogih članaka rekordera koji posramljuju druge Wiki, dođeš ti i optužuješ me za nekakv sukob interesa. To neću tolerirati, niti ću trošiti vrijeme {{dio komentara uklonjen|lični napad i retorika mržnje}}. Reći ću samo - '''zbogom, i nikad više'''. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 19:39 (CET) == Article about Milan Gorkić in Serbo-Croatian == It is not correct what you are doing. I put all the references and then worked 4-5 more hours to make it all good, but it is all gone because of the "clash" of the changes that you made. What you are doing is against science and truth. The article about Milan Gorkić is full of mistakes, wrong references, everything wrong... And I am not even changing all the mistakes because I thought the admins will not spare time to read anything. I made such a good article that was lost because of someone's ignorance. I have put at least 10 more sources, with the ISBN's and everything and you just destroyed it all and discouraged me to continue to work. Such a shame. It is a crime against science and truth. Shamefull. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:34 (CET) :There is many more. Actually, there are more mistakes than correct things in this article. :Just a few examples: :# "»Gorkić je bio inteligentan i sposoban čovjek, ali mu je udario u glavu vatrometan uspon najprije u KOI, a ubrzo u našoj Partiji. Brzo je shvatio kako se pravi karijera u Kominterni, stekao moćnog pokrovitelja u ličnosti Manuilskog, a imao je ’debele veze’ i sa NKVD. Blagodareći tome, on se u Moskvi kretao u takozvanim ’višim sovjetskim krugovima’, kamo običan smrtnik nije mogao ni proviriti. [...] Vješt, prodoran, s mnogo šarma, on je tamo bio dobro primljen. Čak se i oženio ženom iz tog kruga — Beti Gian, koja je bila direktor čuvenog moskovskog Parka kulture i odmora, živjela u trosobnom stanu, imala automobil za ličnu upotrebu, što je za tadašnje sovjetske uslove bila prava raskoš. Sve je to Gorkiću, mladiću koji je odrastao u sirotinji i rano upoznao emigrantsko potucanje, imponovalo. Postao je samouvjeren preko svake mjere i preobrazio se postepeno iz revolucionara u visokog komunističkog birokratu koji je najzad ’shvatio’ što je to ’štab svjetske revolucije’ i kako se u njemu treba ponašati.« Mustafa Golubić" - WRONG, this is a quote from the book of Rodoljub Čolaković and it is written as word of Čolaković, not Golubić. :# "Gorkić je mesto rukovodioca KPJ imenovan uz podršku sovjetskog revolucionara [[Nikolaj Buharin|Nikolaja Buharina]].{{sfn|Lazitch|Drachkovitch|1986|p=148}}" - WRONG. The article that is reffered to is wrong and there are other resources that show that is absolutely wrong. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:47 (CET) ::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: I would kindly ask you to list all the errors the article has on the talk page first. The issue here is that your edits are clashing with other referenced edits, in which case no one can just "blindly" believe the new version. Please state the corrections you want to make with the references on the talk page and someone will review them and then integrate them into the article. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 09:59 (CET) :::You are giving me extra work, and there is already a lot of work. :::# His mentor was not Bukharin. Reference Ivan Očak "Gorkić" and a quote by the letter in 1929 in which it is said he fought with Bukharinism from the earliest stages. :::# There is also an explanation why Bukharin is mentioned as Gorkić's "mentor" because it is written even in his indictment, and the source of this rumor was his main "enemy" Ante Ciliga. To write that Bukharin was his collaborator means supporting the NKVD accusations, means supporting "the tapestery of lies" (ref: William Chase, "Enemies from within") :::# Another reason why the lies about Gorkić's various Moscow mentors (Buhkarin, Manuinlsky is mentioned, sometimes even Zinoviev) are supported until today is because Gorkić is portraited as a buerucrat in the official Yugoslav historiography and Tito's official biography (Očak, "Gorkić...", Gužvica, "Before Tito...", Bondarev, "Moscow years..."). His real mentor was not from Moscow, but from Yugoslavia, and is called Đuro Đaković (Očak, "Gorkić...", Nadežda Jovanović "Milan Gorkić (prilog biografiji)") :::# Gorkić's closest collaborator in the Comintern was Dimitrov. References: Ubavka Vujošević "Poslednja biografija Milana Gorkića"; Documents from the VII Congress of Comintern and many more :::# Gorkić was not killed during the Purges but during the "Yezhovshchina", and those two processes are not to be mixed in the contemporary historiography (Getty, "Orginis of the Great Purges", Getty and Naumov "Stalinist Terror, New Perspectives", Thurston "Life and Terror in Stalin's Russia", Getty, Naumov "The Road To Terror Stalin and the self destruction of the bolsheviks 1932-1939") :::# He didn't support the repressions towards other people, as is suggested in the whole text. There are many letter and quotes which show a different picture, a totally different - he always defended the "factionalists" he beaten politically from the further inconveniences. :::# The main rumor that he is a bureaucrat and "the man from the Comintern" comes already from 1928 by the "factionalists", as Gorkić himself says (he is using the words "rumors", words similar to word bureaucrat and the phrase "the man of the Comintern") (reference: Ubavka Vujošević, "Poslednja biografija Milana Gorkića"). These are the main points that changes the picture about Gorkić. Great historical and historiographical injustice is made towards this man: he was neglected, forgotten and presented in a diametrically opposite picture from the one that fits him and all of the "sins of the generation" are prescribed towards him although he is the last one that should carry them (also not my thesis but from the authors Očak "Gorki...", Božidar Jakšić "Izabrani spisi Milana Gorkića, Revolucija pod okriljem Kominterne", then Ubavka Vujošević and Nadežda Jovanović). There are many more points and many more quotes that I had put in the text, but you erased it (you at least own an apology for destroying this work). Please suggest what should be the further dynamics of the work on this text... I can not write here all the changes that should be made... You should at least check every change in the future if you try to destroy someone's solid work (all the changes I made in the text you destroyed are underlined with the references, every single one). Greetings to you, I hope we can make a good collaboration :::– [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:27 (CET) ::::refs for point 6: Nadežda Jovanović, Milan Gorkić (Prilog biografiji), Očak, "Gorkić..." – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:35 (CET) :::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Is this all? Or are you planning on adding additional information? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 12:52 (CET) ::::::Many more additional information is to be add... Is my last change (the one you destroyed) even saved? ::::::But let's arrange the dynamics. Let us first make most important edits... If you have so much power to decide the destiny of a man, whose destiny was already decided my small group of men that though they were Gods - then I think you should show some responsibility, right? Please don't act as a bureaucrat in the future about this matter, but show you are interested in the subject and you really follow the references I have made and will make... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 13:36 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: My man... you come here, writing in English, and are editing a well-written, referenced article claiming that it is full of wrong information, although some of them are even referenced, and are editing it. How am I supposed to know? It's "your" word agains the former editor's word... what do you expect me to do? I am here to assess the validity of an article based on the standards of the project, and I am not equally knowledgeable about every topic, which is natural. I am not claiming that your edits are malicious or wrong, it's just that such fundamental changes to an article's structure require a discussion or consensus, or - '''at least''' - an explanation. That is what I have asked for and I shall ask a colleague who is better versed in such topics to check over the edits. If they are valid, there won't be any issues. Also, nothing is is destroyed and I would kindly appreciate it if you lower your tone and address everyone on here with proper respect, there is no need for big words! :) ::::::::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Druže, bi li mogao baciti oko na ovo i vidjeti jesu li sve izmjene okej? Ovo je više tvoja tema... @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: A i ti, neradniče, rekao si da si nešto skupljao za ovo pa baci oko, bit ćete pametniji od mene ovdje! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 15:13 (CET) :::::::::Prvo, ja ne znam kojim ti jezikom govoriš i pišeš pa sam počeo na engleskom... Drugo, nije moja reč protiv ičije, nego reč referenci i istoriografije protiv nereferisanih delova (jel si ti čitao članak? ima više grešaka nego tačnosti)... Pre duguješ ti meni objašnjenje na osnovu čega brišeš referisane izmene, nego što ja tebi dugujem objašnjenja zašto ispravljam pogrešne reference ili potpuno nereferisane špekulacije (a ta sam objašnjeno svejedno dao, makar delimično)... Kao da tražiš od mene da ti dokažem da je nebo plavo jer je neko već napisao da ga vidi crveno... Dakle, cenim ovu raspravu i mislim da ćemo do nečega doći, ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja, moje reči su male za ono kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti... Zar ne? Pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 15:58 (CET) ::::::::::Pa ako sam admin i birokrat na sh.wiki i napisao sam nekih par tisuća članaka na ovom projektu... valjda znam neku varijantu srpskohrvatskog, frende? :D Dosta logičan zaključak, pogotovo ako pogledaš prvu rečenicu iznad ove tvoje koju si ostavio ovdje! :D (I ona je na hrvatskom! :D) Al' dobro, glavno da se mi razumijemo! :D ::::::::::Objašnjenje si dobio, a ostalo... "Pre duguješ ti meni objašnjenje" (ne, ne dugujem ja tebi ništa), "ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja" (fino te zamolim i instruiram što da napraviš, pozovem kolege da pregledaju... to je ton s visoka?), "kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti" (ha? :D)... dakle, ponavljam, molit ću te lijepo da smiriš ton, da se ophodiš prema meni i svima ostalima korektno i da ne dižeš tenzije. Članak će se popraviti ako za to postoji volja sa svih strana, a sa moje (a siguran sam i s one kolega koje sam pingao) sigurno postoji. Ako postoji i s tvoje, nema apsolutno nikakvih problema, ne trebamo se više uopće prepirati ovdje i možemo sačekati da @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i/ili @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] prelete preko tvojih izmjena i ako ni oni nemaju nikakvih prigovora - sve riješeno! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:04 (CET) :::::::::::Taman sam pomislio da smo stigli do nečega, međutim pokazao si aroganciju i šarlatantvo (kad krene samohvalisanje umesto argumentacije, jasne su stvari) - zbog čega sam izgubio svako poverenje u tebe. :::::::::::Čekamo onda @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]... Ali pitanje je: zašto ih čekamo pod tvojim a ne pod mojim izmenama? Nema nikakvog drugog obrazloženja, osim tvoje arbitrarnosti... :::::::::::Eto, pozdrav – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 16:52 (CET) ::::::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Zašto vi ljudi nikada ne možete samo prihvatiti ruku i nastaviti dalje bez komentara? :) Ali dobro, sad kad sam već jasno arogantan i šarlatan, onda te formalno upozoravam da je ovo posljednji put da ću tolerirati tvoje pasivno-agresivne, bezobrazne i uvredljive komentare. Ovo smatraj '''formalnom opomenom''', arogantnom ili ne. Ukoliko se odlučiš oglušiti na to, bit ću prisiljen primijeniti neke druge mjere. ::::::::::::Što se tiče odgovora na tvoje pitanje - u slučaju spora, članak se vraća na posljednju stabilnu verziju prije spornih izmjena. Takva je praksa. Članak je dostupan ovdje (iako sam ja mislio da ga staviš na SRZ samog članka, ne na moju SRZ, al' dobro, nije problem) i kolege mogu procijeniti o čemu se radi. Ponavljam, ako oni - koji imaju više znanja na ovom polju od mene - procijene da su sve izmjene okej, izmjene će biti unesene u članak i to je to. Ugodan dan! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:57 (CET) :::::::::::::"Ti, čoveče" (evo ga još jedan Bog, koji se obraća "ljudima") - nećeš me ućutkati naravno praznim administrativnim pretnjama. Nikakva agresija niti nepristojnost sa moje strane ne postoji. Uhvaćen si u laži, tj. u nekorektnom i antinaučnom odnosu, jasno je da ti ne preostaje ništa drugo nego da pretiš. Sramotno. Pozdrav, prijatan dan – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:03 (CET) ::::::::::::::P.S. Ne znam šta je SRZ i voleo bih neke upute ako su moguće za SRZ na članak... Još jedni pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:08 (CET) Poštovani kolega Savez rada, Ja ne bih ulazio u vašu raspravom s kolegom Poe, jer zapravo ne bih znao ni što reći. No, pregledao sam sve vaše izmjene u članku o [[Milan Gorkić|Milanu Gorkiću]], pa iz moga skromnog gledišta mislim: ::a) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=42558495 ova izmjena] – lijepo, ali ovdje bi bilo dobro dodat izvor; ::b) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558495 ova izmjena] – nepravila na razini metodologije. Imamo naizgled dva izvora koja su u skobu (Lazitch&Drachkovitch protiv "93_7.pdf"). Kao prvo, biblioteka znaci.org je odličan izbor vrlo dobrih izvora, ali ne čini po sebi valjan izvor. Tekst koji citirate nema naslova, ne znam gdje je objavljen, tko ga je napisao, koje godine. Ne zaboravite da i u Boleian Library u Oxfordu možete naći trash knjigu s namjernim historijskim falsifikatima u njoj. Kako? Pa jednostavno, unio ju neka megalomanska budala, koja je knjigu prethodno isprintala u zamoizdanju i svašta nabubala u njoj. I jednog dana posložila svoj rad pored ostalih knjiga. Više sam puta osobno izbrisao dobre doprinose na sh.wikipediji iz razloga što nemaju izvora ili je izvor loše postavljen. Ako pišeš ozbiljno, tvoja je dužnost da dosljedno citiraš izvor. Drugo: ovdje problem je "Buharinova podrška". Nisam poznavalac teme, ali ako dva izvora tvrde različito, dobra praksa je citirat skromniju verziju istine, podržat ju s izovorom, pa u <u>Napomenama</u> dodati verziju beta iste priče i navesti izvore. ::c) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558496 ova izmjena] – ne brisati referencirane rečenice, jer 1) tko ste vi da odlučujete to? Imate li katedru u historiografiji u nekome uvaženom institutu? Jeste li objavili ikakvo znanstveno istraživanje po temi? Molim vas… To, od moje strane, a zapravo ste započeli edit war s korisnikom koji je sastavio tekst koji ste obrisali. S time, ne kažem da nemate pravo što se protivite rečenici ili što biste ju izbrisali, nego upućejem vas na činjenicu da tamo gdje je tekst podržan s izvorima, tu je bolje biti za trun oprezniji; ::d) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558497 ova izmjena] – vidi gornji komentar a); ::e) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558499 ova izmjena] – forma je okej, ali sumnjiva mi je rečenica "Gorkić je jedna od '''retkih''' žrtava represija koja je rehabilitovana". Rehabilitacijâ je bilo pa mogao bih citirat više imena. Ovdje je riječ o aproksimativnoj procjeni. Iz historiografske literature, subjektivne procjene autora su vrlo zanimljive, ali treba ih uvijek odvagati, pa makar to pisao Arnold Toynbee. ::f) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558513 ova izmjena] – slažem se, preciznija je; ::g) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558514 ova izmjena] – slažem se. Taj je citat zabilježio korisnik @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] u [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=7632246 ovoj izmjeni]. Mladifilozof je inače vrlo marljiv pisac wiki-članaka i dobro upućen u temu. Mislim da se radi o običnoj obmani, no, ako je za njega atribucija citata točna, onda postoji neki razlog. Možete ga izravno kontaktirat i pitati ga; ::h) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558516 ova izmjena] – da, okej. Nemojte zaboraviti izvore, uvijek je bolje s izvorima tamo gdje se spominju treće osobe (Đaković) ili neke značajne uloge; ::i) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558517 ova izmjena] – okej, ali ja ne bih tako lako škarama po citatu…; ::j) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558518 ova izmjena] – da, odlično. Ipak: zašto brisati Štajnera? Je li vam on antipatičan? ::k) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558520 ova izmjena] – odlično; ::l) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558521 ova izmjena] – da i ne... Ne slažem se kada prepravljate riječi u citiranome tekstu. Citirani tekst izveden iz tiskane knjige kaže ili a ili b, nije wikipedija pa se prepravljalo dok čitalac čita; Toliko od mene. Dodatno, pripazite na agresivne razmjene, po mome iskustvu one skoro nikada ne donose dobre rezultate na wikipediji, nego samo kafansku atmosferu gdje ljudi psuju kevu jedan drugom radi stvari koji se dešavaju mimo/daleko/pored njihovih života. Uljudnim razgovorom se ide puno dalje. Ako vam treba pomoći, samo recite, tu smo. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:31 (CET) :Dragi kolega @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] :Hvala vam na odgovorima. :# "Lazitch&Drachkovitch" je potpuno nelegitiman izvor za tu informaciju, konkretno u delu o Gorkiću postoje najmanje 3, 4 očigledne greške i taj izvor je diskreditovan (netačne su godine, kao i brojni podaci koje su kasniji istoričari otkrili)... Izvor o Buharinu je očigledno neozbiljan (i dolazi od Ante Cilige) i zapravo se namerno provlači po hodnicima istorije... Svako ozbiljno istraživanje pokazuje da je u pitanju podmetačina. Gorkić se možda znao sa Buharinom 1928 (ili 1926, kako opet kaže Ž. Pavlović) godine ali je već od 1929 protiv njegove politike i 1932. Buharin nije mogao da ga "postavi" ni na šta a kamoli da mu bude mentor (inače Buharin tada više nema moć da ni u SSSR postavi domara biblioteke a kamoli da komanduje po Kominterni) :# Štajnera treba izbaciti jer laže kao pas i dodvorava se Titu. :# ... :Međutim, dok ne objavim rad o tome zaista ostaje moja reč protiv nečije druge. Ja sam se malo zaleteo, i to sam rekao i kolegi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]... Voleo bih da povučem sve predloge za sada i onda da ih spakujemo kasnije skupa na mnogo kvalitetniji način... :Da li se slažete sa tim? Ne bih voleo da za sada ubacujemo nikakve nove izvore i reference niti bilo kakve teze, ništa, ni one izmene koje ste podržali ni one koje niste. Ja ću uskoro objaviti jedan naučni istoriografski rad na ovu temu i onda će nam sve biti mnogo lakše. Voleo bih da me podržite u tome i da povučemo za sada sve ove predloge jer mogu da unesu zabunu i da naštete i samom radu i samom wiki članku. :Sa kolegom @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] nije bilo nikakve kafanske rasprave niti ružnih reči, več žustrog intelektulanog obračuna i borbe za nauku, čemu svaki galileovac može samo da aplaudira. Ne mogu da uputim izvinjenje jer kolegi Edgaru nisam ništa niti ružno rekao niti ružno poželeo, ali mogu da izrazim žaljenje zbog bezveznih nesporazuma koje zaista, kao što vidimo, možemo lepše rešavati i za to preuzimam deo odgovornosti na sebe. Ali tražim i malo razumevanja, jer se bavimo temom jedne sudbine nad kojom je izvršena nepravda i za koju očigledno nije dovoljno samo napisati istinu nego se za nju i noktima i zubima boriti. :Hvala vam @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] na vašem izdvojenom vremenu i strpljenju i nadam se da ćemo uspostaviti korektnu i prijateljsku saradnju. Živeli – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:49 (CET) ::P.S. Niste baš najbolje pogledali ispravke citata, na primer... Trenutni citati su iškarani makazama a neki su i netačni, ja sam ih sve ispravno popravio (samo jedan sam skratio, ali zato što je nekorektno izvađen iz konteksta... nastavak tog citata bi onda doneo druga značenja, ali bi bio predug, pa sam ga onda u stvari skratio da bih malo rešio taj problem)... To su sada sve nebitni komentari jer mislim i predlažem da za sada sve ove izmene treba povući i spremiti ih bolje, ali morao sam da odgovorim iz neke intelektualne sujete... Još jedan pozdrav (nemojte prenebenuti prethodnu, mnogo važniju poruku... Ovo je samo jedan P.S.) – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:54 (CET) :::P.S.P.S. Dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] moram da Vam kažem da su vaši komentari dosta mršavi.. Takođe, imate ideju da baratate istoriografskom naukom a u stvari nastupate prilično amaterski (hvala vam na pokušajima istoriografskih lekcija, ali to je zaista smešan pokušaj, bez uvrede)... Dalje, niste pregledali ceo moj predlog i celom ste pitanju posvetili jako malo vremena, što je očigledno... Dalje, na nekim mestima nema referenci (npr na fotografiji Dimitrova) jer to nisam znao tehnički da izvedem (odličan je wiki interfejs, ali ne snalazim se uvek)... :::Ovo sam morao da napomenem radi naučne istine, ali još jednom insistiram da se sve moje izmene za sada povuku i ne koriste, da bismo onda ovom pitanju pristupili temeljnije u jednom boljem trenutku... Pozdavljam još jednom srdačno – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 23:03 (CET) {{Reflist-talk}} :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], mislim da znam o čemu pričam u svojim natuknicama a ipak poštujem i vaše mišljenje. Englezi kažu ''opinions: everybody's got one''. :::Ne slažem se s vama kada me uslovljavate "amaterom" ali dobro... poznajem taj tip rasprava, naše kolumne su prepune kafansko-književnih priča, od Milana Rakića (i prije) pa do Svetislava Basare. :::Ne slažem se s vama kada kažete "radi naučne istine" jer to podrazumijeva da ju vi imate na dlanu. U cijelini. A ako ju imate, onda dozvolite da vam iskažem moje najiskrenije iznenađenje: AMA STVARNO ?!?! :::Ne slažem se kada kažete da Štajner "laže kao pas" jer to podrazumijeva vašu pristranost. Nemojte zaboraviti da i besprijekorna znanstvena remek-djela kroz vrijeme pokazuju svoju točku gledišta, iako su sve činjenice točne i pravilno postavljene. :::Stoga, ipak cijenim vaš strastven rad. Mislim da tu ima iskrenog truda. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:20 (CET) == Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću == Da probamo skroz kulturno @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]... Edgar je ponovo jednim klikom promenio sve moje izmene, u koje sam uložio puno truda. Ja nisam uopšte dirao stari članak (osim dve tri uglavnom sitne činjenice koje sam vrlo uverljivo potkrepio). Ubacio sam puno infomracija i sve ih bogato potkrepio referencama. Uglavnom je u pitanju puno citata, fotografija Gorkića iz mladosti, itd, nešto što bi svaki pravi admin wikipedije samo poželeo. Svaka izmena je apsolutno naučno ispravna i detaljno potkrepljena referencama i apsolutno je nedopustivo da se ijedna obriše a kamoli sve, jednim jedinim klikom (što znači da ih Edgar nije čak ni proverio). Molim Vas @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da ovoga puta dobro proverite sve moje izmene jer ovo prevazilazi svaku meru. Da li ćete me optužiti da sam nevaspitan ako ustvrdim da je već sada ovakvo delovanje definitivno upereno protiv svakog principa slobode enciklopedije Wikipedija? – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:20 (CET) :@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Ponavljam, lijepo je dogovoreno da će sve izmjene ići na [[Razgovor:Milan Gorkić|ovom mjestu]] prije nego će biti uvrštene u članak. Pobogu. Dakle, uzmi tekst, napravi sve izmjene kao da želiš urediti članak, to će se pregledati i '''kad se pregleda, ako je sve u redu''', izmjene će biti uvrštene. Ne razumijem koliko je ovo nejasno. Izmjene nisu izbrisane, one su u povijesti i mogu se isto tako jednim klikom vratiti. Ono što mi se ne sviđa jest kontradikcija: s jedne strane moliš da sve zanemarimo, da ti damo vremena da nešto napraviš, onda odjednom nasumično kreneš i ponovo drndaš po članku bez ikakvog čekanja. Dogovori se. Ako želiš uređivati članak: gore ti je poveznica, tu ga uređuj kao da je tamo i kad završiš, javi, netko će pregledati izmjene i to ćemo uvrstiti u članak bez problema. Ako želiš čekati, to je isto okej, ali onda se toga drži. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:25 (CET) ::U redu, ja bih uneo još jednu izmenu ali sada si me sprečio jer si mi pobrisao sve reference koje sam uneo... ::Molim vas @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da dobro proverite svaku izmenu... Svaka je apsolutno potkrepljena... Nemate prava nijednu da odbacite... ::Ako postoji neka rasprava o ovoj ili onoj izmeni (na primer, u jednoj izmeni citirao sam izvor koji direktno diskredituje prethodno citirani izvor, kao izvor koji je neadekvatan za korišćenje detalja o pojedienim biografijma, a onda dodao još pregršt izvora koji na indirektan način diskredituju taj izvor... Ako npr. smatrate da u istoriografiji odbačeni izvor ipak treba da se koristi, onda treba da vidimo kako da ubacimo i moje informacije, a ne samo da odbacimo moje informacije, koje su solidnije i jače... Dakle ili solidnije i jače informacije treba da preovladaju, ili ako imamo na Wikipediji ljude koji ipak drže i do netačnih informacija, onda bi trebalo makar imati u vidu i jednu i drugu informaciju, u tom smislu je realno očekivati od vas da to inkorporirate, ali ako ste uporni da mi dajete još dodatnog posla, onda me uputite na koji način da uvrstim svoju informaciju a da ni slučajno ne diram dokazano pogrešnu)... ::Koliko sam izbrojao, uneo sam 30 izmena, pri kojoj u nijednoj (osim ove jedne koje sam napomenuo), ne može biti nikakvog spora i one sve moraju biti integrisane (kao što mora i ta jedna koju sam posebno napomenuo, osim što ćete vi kao gospodari sudbina da odlučite na koji će se način integrisati)... ::P.S. Edgar, ja nisam nasumično ništa opet krenuo da radim a naročito ne da "drndam" (da li je ovo prikladan rečnik? pritom znamo ko drnda a ko ozbiljno pristupa ovom članku) nego sam shvatio da je nužno doraditi tekst u njegovim ključnim elementima jer i Wikipedija isto tako pravi istorijski narativ koji utiče i na samu istoriografiju. Te glavne izmene ne moraju da se odražavaju na širi istoriografski rad koji o tome pripremam... U svakom slučaju, iako deluje zbunjujuće, nije u pitanju kontradikcija, ali u svakom slučaju se zahvaljujem na razumevanju u tom smislu. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:42 (CET) :::Ovako, frende, sam si se predstavio kao režiser, dakle ne historičar. Ovo što ti trenutno činiš predstavlja originalno istraživanje, što je na Wikipediji '''strogo zabranjeno''' ([[w:en:Wikipedia:No original research|vidi ovdje]]), ali toleriramo ti i to. Ja ću ti sada na linkanu stranicu za razgovor članka zalijepiti tvoju zadnju verziju i tu uređuj. Kad završiš s uređivanjem, obavijesti nas pa ćemo pregledati i to je to. Kao što sam ti rekao, nemam ni vremena ni volje raspravljati se s tobom, a posebice ne svaki put isto. Tu radi i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:54 (CET) ::::Ti se prijatelju nisi niti predstavio, znači trenutno nisi ni istraživač nego niko. Potpuno je nerealno da me ovako ad hominem predstavljaš i zloupotrebljavaš moje privatne informacije, to bi trebalo da je '''strogo zabranjeno'''. U mom članku '''NEMA nikakvog ORIGINAL RESEARCH-A''' nego '''isključivo referenci na objavljene radove'''. Bukavalno trošiš vreme da se blamiraš umesto da ga trošiš na ono za šta si angažovan na Wikipediji a to je da odgovorno održavaš stranice i proveravaš članke. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:18 (CET) :::::Piše ti gore, ja sam Edgar Allan Poe! :D Ostalo smo si sve rekli, dobio si tekst, dobio si upute tako da - smatram ovo završenim razgovorom, barem na ovom mjestu. O članku ćemo na za to prikladnom mjestu :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 14:24 (CET) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] slažem se i drago mi je da si se otarasio suvišnih komentara koji sprečavaju fokusiranje na članak... ::::Video sam da si okačio tamo članak, i odgovorio... Samo da vas obavestim ovde, da tamo ne pravim dodatne poruke i dekoncentraciju @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: nažalost nisam tehnički potkovan da tamo dalje nastavljam da ispravljam članak u kodu (možda i jesam, ali ko će sad i to)... Neka bude ovako, vi već sad možete da krenete da evaluirate članak, a ja sam pripremio još dve, tri izmene koje ćemo kasnije inkorporirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:28 (CET) :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], :::Možda sva ova naša priča je postala napeta oko nečega što nebi trebalo. Uostalom, mogli bismo i cijeli članak o Gorkiću izmijeniti i svesti na pet rečenica i ostao bi minimalan ali ipak enciklopedičan članak. Iz toga razloga, napravio sam ogranak na vašoj stranici na kojem možete nastaviti vaš rad i nitko vam neće ometati. Istovremeno sam zaključao na duže vrijeme glavni članak o Gorkiću tako da bismo izbjegli nepotrebne sporove. Moj prijedlog je da nastavite svojim radom na spomenutoj stranici (dakle: [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|ovdje]]) te kada ga budete dovršili moći ćemo ga ispitati i objaviti. Moj savjet je da dodate izvore gdje god je to potrebno, te iskoristite stranicu za razgovor istog prostora ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada/Milan Gorkić|ovu]]) da biste objasnili detaljno neke pasuse i svoje odluke. To će podržati i uvažiti vaš rad. :::S poštovanjem, – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:02 (CET) ::::Hvala na odgovoru @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], i hvala ne celoj postavci... ::::Ima još prostora da se članak popravi, čak i u ovom formatu (koji je neka rasprava starog i novog članka, i time ima neki svoj poseban okvir i dinamiku, u nekom vidu ograničen, a u nekom vidu možda otvori neki pravac koji bez toga ne bi, jer uopšte sva je nauka jedna velika rasprava starog i novog)... ::::Pozdrav, javiću kad mislim da je novi članak dobro uokviren i sveden i da se može bez muke evaluirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. marta 2026. u 05:55 (CET) :::::Poštovani i dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], :::::Po dogovoru, ja sam na [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|'''ovom linku''']] uneo izmene u članak koji je predmet naše obrade, i mogu da zaključim da su one finalne. :::::[[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|Ovaj link]] je, kako je na jednom mestu zabeležio @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], trajaće do 01.06.2026, dakle još nešto više od 20 dana, što je mislim sasvim dovoljno za vašu evaluaciju... Molim vas da se prema njoj ponesete krajnje odgovorno i da joj pristupite vrlo skoncentrisano. :::::Siguran sam da ćete tada uvideti da sam pri finalnim izmenama ispoštovao doslovno sva vaša upustva... Niti jedna reč ili rečenica iz starog članka, osim možda jedna ili dve za koju je to bilo nužno, nije izmenjena. Oni netačni podaci ili tendenciozna tumačenja su jednostavno dopunjena valjanim citatima i podacima... Od izuzetaka možemo navesti primer da je izmenjeno da je Gorkić ubijen kao "gestapovski špijun", što je u starom članku izneseno u samom uvodu kao nekakav fakt, a što je bez ikakvog uporišta - budući da za takvu optužbu ne postoje valjani izvori, a istovremeno u literaturi se provlače optužbe i da je bio (pre svega) engleski, zatim jugoslovenski i svačiji drugi špijun, te da na kraju uopšte i nije bio nikakav špijun - te pa bi dopuna takve informacije izgubila smisao, a taj je deo rečenice zamenjen prosto u to da je ubijen kao apstraktni "neprijatelj naroda" (što je i zvanična optužba, potkrepljena primarnim izvorima). Takođe su izmenjeni neki neverovatno netačni biografski podaci o poreklu njegove porodice, profesiji njegovog oca itd. Osim tih, doslovno nijedna druga reč ili rečenica iz starog članka uslovno rečeno nije ni taktnuta, već su netačnosti i tendencioznosti prosto nadopunjeni tako da stvore celovitiju sliku... Takođe je zamenjena i naslovna fotografija, a unete su i neke nove... :::::P.S. Dragi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] uneo sam jednu izmenu na tvoju stranicu, u ovom delu rasprave, tj. izbrisao sam jedan davni copy-paste predlog članka koji je prosto rušio preglednost cele rasprave i koji je suvišan ako imamo u vidu novi link... :::::P.S.P.S. Savetujem i da bacite oko na vrlo uspešnu saradnju koju sam u vezi [[:hr:Josip_Čižinski|biografije Milana Gorkića]] uspostavio sa adminima hr.wikipedije... Takva uspešna saradnja i sa adminima sh.wikipedije je nužna kako bi se nastavio Wiki rad na naučno istoriografskoj formulaciji Gorkićeve biografije, a u ostalom i započelo sa intervencijama i na ostalim wikipedijama, poput en.wikipedije, sr.wikipedije itd, koje bi bile nesolidne bez sh.wikipedije kao stožera. :::::Srdačni pozdravi i nadam se da ćemo ovaj put uspostaviti besprekornu saradnju, jer nema nikakvog razloga da bude drugačije. K.R. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:44 (CEST) == Stranica Aleksa Đukanović == Zašto si obrisao stranicu Aleksa Đukanović? Srpsko-hrvatska Vikipedija je toliko siromašna, između ostalog, zahvaljujući i tebi, bez relevantnih članaka, sa siromašnim fondom. Vrati stranicu koju si obrisao jer ne postoji nijedan razlog da je obrišeš. Ne može biti promocija nešto što govori o autoru koji piše na bshc jeziku i koji je objavio 20 knjiga. Ti ili ne poznaješ dovoljno kulturu ovog prostora ili si jasno zlonamjeran pa brišeš sve što nije po volji nacionalističkih krugova koji vladaju ovim prostorima. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 15:39 (CEST) :@[[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]]: [[Wikipedija:Administratorska tabla]] - ovdje možeš uložiti prigovor i tražiti vraćanje članka. Zdravoseljački komentari me ne zanimaju, nemam energije više. Kako kaže Jasmin, ''Umoran, umoran sam prijatelju, umoran...'' :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 31. marta 2026. u 15:42 (CEST) ::onaj tko je ''umoran i nema energije'' treba da se spremati na ''dalek put''... a ne da se miješa i uništava ono što ne razume... Briši članke o wc školjkama a ne o relevantnim imenima ovog prostora. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 16:09 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Srpskohrvatski / српскохрватски == Hello. I'm looking for Serbo-Croatian translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? – [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 21. maja 2026. u 20:37 (CEST) :@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I might, depending on the topic and my knowledge of it. Which items are we talking about? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 21. maja 2026. u 22:58 (CEST) :: I'm looking for translations of: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" ::: "Basshunter discography" ::: "Basshunter videography" :::: [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 13:22 (CEST) :::"studijski album Basshuntera" :::"kompilacijski album Basshuntera" :::"pjesma koju izvode Käärijä i Basshunter" :::"singl Käärije i Basshuntera" :::"promotivni singl Basshuntera" :::"spot Basshuntera" :::"spot s tekstom Basshuntera" :::"diskografija Basshuntera" :::"videografija Basshuntera" :::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I hope this helps. If this is for a WikiData description, it is completely fine. If you're talking about specific links for this Wikipedia, then we have some local rules to apply, so if you need those titles as well, just tell me. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 13:46 (CEST) :::: Thanks a lot. It would be Latin version for sh-latn. Are you able to do also Cyrylic version for sh-cyrl? The main sh use Latin script after sh-latn opposite to sr (Serbian), which use Cyrylic script after sr-cyrl? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 17:39 (CEST) :::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: You're welcome; here is the cyr version (in accordance with Serbian otrography): :::::"студијски албум Бејсхантера" :::::"компилацијски албум Бејсхантера" :::::"песма коју изводе Керије и Бејсхантер" :::::"сингл Керије и Бејсхантера" :::::"промотивни сингл Бејсхантера" :::::"спот Бејсхантера" :::::"спот с текстом Бејсхантера" :::::"дискографија Бејсхантера" :::::"видеографија Бејсхантера" – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 17:47 (CEST) :::::: sh, sh-latn and sh-cyrl added. Are you also able to make standard, Latin and Cyrylic Serbian, are they all the same or you are uncertain? As I understood it's kinda like Serbo-Croatian is equivalent of international English while Croatian is equivalent of American English and Serbian is equivalent of British English and both are the same languages just Croatian and Serbian are more different? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 18:34 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: The Serbian is the same as the cyr version above, as for the standard Serbian latin ortography, here it is: :::::::"studijski album Bejshantera" :::::::"kompilacijski album Bejshantera" :::::::"pesma koju izvode Kerije i Bejshanter" :::::::"singl Kerije i Bejshantera" :::::::"promotivni singl Bejshantera" :::::::"spot Bejshantera" :::::::"spot s tekstom Bejshantera" :::::::"diskografija Bejshantera" :::::::"videografija Bejshantera" – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 18:36 (CEST) :::::::: Thanks. All added. [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 20:23 (CEST) == Brisanje stranice == Pokušavao sam da nađem, ali nigdje nisam našao nikakvo objašnjenje zašto mi je stranica koju sam juče kreirao obrisana, pozdrav. – [[Korisnik:Zoyzee|Zoyzee]] ([[Razgovor s korisnikom:Zoyzee|razgovor]]) 26. maja 2026. u 08:23 (CEST) == Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|500px]]</div> [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Betty2407@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist2&oldid=30642952 --> qcy6mmyzytz587nz3mwfyx9bl2qtdka 2 114847 42607154 42605546 2026-06-07T17:22:15Z Duma 16555 /* Razno */ 42607154 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] {{div col end}} 5pnik13x633efw6detj40gdr6um24jr 42607223 42607154 2026-06-08T11:33:42Z Duma 16555 /* Prethistorija */ 42607223 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] {{div col end}} na83v9rbn2evriu92wqewr3lg08ya6r 6 118030 42607163 3828322 2026-06-07T20:20:05Z SuperBeast24 173159 SuperBeast24 postavlja novu verziju datoteke [[Datoteka:Kantogroup.jpg]] 3828322 wikitext text/x-wiki == Sažetak - Сажетак == {{Infoslika |Opis= Snimka ekrana iz animirane serije Pokemon |Izvor= http://www.pokemon.4fun4kids.com/img/300px-Kantogroup.jpg |Datum= 2006. |Autor= Nintendo USA |Objašnjenje=[[Poštena upotreba|Pravedna uporaba]] za sliku '''Kantogroup.jpg''':<br /> ~ Slika će se korstiti samo u članku ''[[Pokémon]]'' da bi ilustrirala taj članak.<br /> ~ Priroda zaštite: promotivna fotografija.<br /> ~ Korisnost slike u člancima: Minimalna (1 članak). }} == Licenciranje == {{Promo}} mv1kwwhf7fq1adbm58ikwek5nvt2s1s 14 118847 42607030 40913568 2026-06-07T13:40:34Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] na [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40913568 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|National parks of the United States}} [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi po državama|Sjedinjene Američke Države]] ai19ohksyofmcoi1zdxzc24vqv0whq0 42607073 42607030 2026-06-07T13:42:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607073 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|National parks of the United States}} [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi po državama|Sjedinjene Američke Države]] badmuoowhjiqi55dzutrjkawzypx35a 0 121227 42607199 41818240 2026-06-08T10:10:14Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Vance_Carter_1977.gif datotekom [[:File:Jimmy_Carter_and_Secretary_of_State_Cyrus_Vance_-_DPLA_-_9c7c496ea8cfd5f84d9223bc23c6b099.gif|Jimmy_Carter_and_Secretary_of_State_Cyrus_Vance_-_DPLA_-_9c7c496ea8cfd5f84d9223bc23c6b099.gif]] (izv 42607199 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Sajrus Vens | slika = CyrusVanceSoS.jpg | opis_slike = Sajrus Vens | datum_rođenja = [[27. mart]] [[1917]]. | mesto_rođenja = [[Klerkston]] | država_rođenja = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = [[12. januar]] [[2002]]. | mesto_smrti = [[Njujork]] | država_smrti = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | partija = [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratska stranka]] | državljanstvo = {{zastava|Sjedinjene Američke Države}} | veroispovest = | supružnik = | funkcija 1 = [[Državni sekretar SAD]] | početak funkcije 1 = | kraj funkcije 1 = | predsednik 1 = [[Džimi Karter]] | prethodnik 1 = [[Henri Kisindžer]] | naslednik 1 = [[Edmund Maski]] }} '''Sajrus Vens''' ({{jez-en|Cyrus Vance}}; [[Klerkston]], [[Virdžinija]], [[27. mart]] [[1917]] – [[Njujork]], [[12. januar]] [[2002]]) je bio [[državni sekretar]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] u administraciji [[Džimi Karter|Džimija Kartera]] od [[1977]]. do [[1980]]. Ostavku je podneo nakon neuspele [[Operacija Orlova kandža|tajne misije spasavanja talaca]] zarobljenih u američkoj ambasadi u [[Iran]]u tokom [[Iranska revolucija|Iranske revolucije]]. Na tom mestu ga je nasledio [[Edmund Maski]]. Tokom ratova u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Vens je bio specijalni izaslanik Generalnog sekretara Ujedinjenih nacija. [[Vensov plan|Vensovim plan]] su privremeno okončana neprijateljstva u Hrvatskoj i odobren je dolazak [[UNPROFOR]]-a. Vens je jedan od autora [[Vens-Ovenov plan|mirovnog plana]] za [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]] [[1993]], koji su [[Srbi]] iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] odbili. Sajrus Vens je 1. aprila [[1993]]. podneo ostavku na mesto specijalnog izaslanika Ujedinjenih nacija. Na njegovo mesto je 1. maja 1993. postavljen [[norveška|norveški]] ministar inostranih poslova [[Torvald Stoltenberg]]. [[Datoteka:Jimmy Carter and Secretary of State Cyrus Vance - DPLA - 9c7c496ea8cfd5f84d9223bc23c6b099.gif|Vens i [[Džimi Karter]] 1977.|thumb]] == Veze == * [[Vensov plan]] * [[Vens-Ovenov plan]] {{niz |pre=[[Henri Kisindžer]] |spisak=[[Američki državni sekretar]]<br />1977 — 1980. |posle= [[Edmund Maski]] }} {{Commonscat|Cyrus Vance}} {{Državni tajnici SAD}} {{Lifetime|1917|2002|Vance, Cyrus}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki diplomati]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] lp6jdq0xwkyulh6qdy8yz0mq4jgqw76 0 142646 42607189 42393002 2026-06-08T09:00:15Z CommonsDelinker 806 Uklanjam datoteku [[c:File:NGC_2033_DSS.jpg|NGC_2033_DSS.jpg]]; na Ostavi ju je izbrisao račun [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:NGC 2033 DSS.jpg|]]. 42607189 wikitext text/x-wiki {{Objekt dubokog svemira | sirina = 300px | name = {{PAGENAME}} | type = otvoreni skup | image = | slika_opis = | discoverer = [[James Dunlop]] | discovery_date = [[24. 9.|24. rujna]] [[1826]]. | discovery_place = | designations = | category = | epoch = J2000.0 | constellation = Zlatna riba | ra = {{RA|5|34|30,6}} | dec = {{DEC|-69|46|48}} | dist_ly = | dist_pc = | appmag_v = 11,6 | sb = | size_v = | PA = | class = | dreyer = | names = ESO 56-SC157 | catalog = NGC | catalog number = 2033 | position_ref = <ref name="HCNGC">{{HCNGC}}</ref> | appearance_ref = <ref name="HCNGC" /> | names_ref = <ref name="HCNGC" /> }} '''NGC 2033''' je [[otvoreni skup]] u [[sazviježđe|zviježđu]] [[Zlatna riba (zviježđe)|Zlatnoj ribi]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{seds|2033}} {{Navigacija NGC|2033}} {{Mrva-astro}} [[Kategorija:NGC katalog|2033]] 4qmmau2bdtkvnv0pmpzaaga2cg19833 0 164539 42607051 42606960 2026-06-07T13:41:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607051 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park (HR) | naziv = Nacionalni park Petrified Forest | izvorni naziv = | slika = The PEFO Tepees.jpg | slika_opis = Teppes u nacionalnom parku Petrified Forest | širina-stupnjevi = 35 | širina-minute = 05 | širina-sekunde = 17 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 109 | dužina-minute = 48 | dužina-sekunde = 23 | dužina-oznaka = W | lokacija = Savezna država [[Arizona]] | površina = 37.850 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Holbrook, Arizona|Holbrook]] | utemeljen = [[9. 12.]] [[1962]]. | broj posjetitelja = 600.000 godišnje | službena stranica = [http://www.nps.gov/pefo/index.htm Petrified Forest National Park ([eng.)] }} '''Nacionalni park Petrified Forest''' (sh. ''Okamenjena šuma'') je jedan od ukupno 58 [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] smještenih na području [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. == Geografija == Nacionalni park se nalazi u okruzima Apache i Navajo na sjeveroistoku američke savezne države [[Arizona]]. Sjedište parka se nalazi oko 42&nbsp;km [[istok|istočno]] od gradića [[Holbrook, Arizona|Holbrook]]. Naziv je dobio po velikim ostacima okamenjene šume, a pokriva površinu od 378,5 km2 koja obuhvaća polupustinjsku [[stepa|stepu]] i erodirana područja. Prosječna [[nadmorska visina]] nacionalnog parka je oko 1.600 m. Dužina parka od [[sever|sjevera]] prema [[jug]]u iznosi oko 48&nbsp;km, a širina varira od maksimalnih 19&nbsp;km do najužeg dijela od oko 1,6&nbsp;km širine.<ref>[http://travel.nationalgeographic.com/travel/national-parks/petrified-forest-national-park/ National Geographic - Petrified Forest National Park {{en icon}}] preuzeto 28. studenog 2010.</ref> == Historija == [[Datoteka:Petrified forest log 2 md.jpg|thumb|left|160px|Okamenjeno deblo]] Ovaj nacionalni park je poznat po svojim [[fosil]]ima, posebice okamenjenim deblima drveća iz kasnog trijasa, prije oko 225 milijuna godina. Prvi stanovnici su ovo područje naseljavali prije oko 8.000 godina. Do prije otprilike 2.000 godine tu su uzgajali [[kukuruz]] i gradili [[zemunica|zemunice]]. Kasniji stanovnici su tu gradili nadzemna naselja poznatija pod nazivom ''pueblo''. Zahvaljujući [[klima]]tskim promjenama posljednji stanovnici su ovo područje napustili oko [[1400]]. godine. Prvi [[Evropa|Europljani]] koji su posjetili park su tijekom [[16. vijek|16. stoljeća]] bili [[španija|španjolski]] istraživači, a sredinom [[19. vijek|19. stoljeća]] tim američkih istraživača koji je premjeravao cestu od istoka prema zapadu Sjedinjenih Američkih Država otkrio je okamenjena stabla. Kasnije ceste i željeznička pruga su prolazile istom rutom i omogućile razvoj [[turizam|turizma]], a prije nego što je područje zaštićeno i proglašeno nacionalnim parkom, mnogi su fosili nestali u privatnim zbirkama. Krađa fosila je problem i u [[21. vijek|21. stoljeću]]. == Klima == Prosječne dnevne ljetne temperature se kreću od 32&nbsp;°C do preko 38&nbsp;°C.<ref name="Klima">[http://www.nps.gov/pefo/naturescience/weather.htm NPS - Weather] preuzeto 28. studenog 2010.</ref> Budući da gotovo uvijek vedro nebo parka omogućuje brzo hlađenje noću, ljeti su noćne temperature ponekad i do 22&nbsp;°C niže od dnevnih.<ref name="Klima"/> Najtopliji mjesec je [[jul|srpanj]] sa najvišom prosječnom temperaturom od 33&nbsp;°C, dok je najniža dnevna oko 16&nbsp;°C.<ref name="Temp"/> Najhladniji mjesec u godini je [[januar|siječanj]] kada se temperature kreću od najviših 9&nbsp;°C) do najnižih -6&nbsp;°C).<ref name="Temp"/> Najviša zabilježena temperatura izmjerena je [[1998]]. godine i iznosila je 42&nbsp;°C, a najniža od −33&nbsp;°C je zabilježena [[1971]]..<ref name="Temp"/> Zimski [[vetar|vjetrovi]] dosežu brzinu od oko 97&nbsp;km/h.<ref name="Klima"/> Ljetni povjetarac je blaži i doseže brzinu od oko 16&nbsp;km/h što ipak može rezultirati čestim pješčanim olujama i [[tornado|tornadima]] ({{en icon}} ''Dust devil''), od kojih neki dosežu visinu od nekoliko stotina metara.<ref name="Klima"/> {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Petrified Forest|-->Nacionalni park Petrified Forest |Sij_sr_maks=8.9 |Velj_sr_maks=12.8 |Ožu_sr_maks=16.7 |Tra_sr_maks=21.1 |Svi_sr_maks=26.1 |Lip_sr_maks=32.2 |Srp_sr_maks=33.3 |Kol_sr_maks=32.2 |Ruj_sr_maks=28.9 |Lis_sr_maks=22.2 |Stu_sr_maks=15.0 |Pro_sr_maks=9.4 |God_sr_maks=21.6 |Sij_sr= |Velj_sr= |Ožu_sr= |Tra_sr= |Svi_sr= |Lip_sr= |Srp_sr= |Kol_sr= |Ruj_sr= |Lis_sr= |Stu_sr= |Pro_sr= |God_sr= |Sij_sr_min=-6.1 |Velj_sr_min=-3.9 |Ožu_sr_min=-1.7 |Tra_sr_min=1.7 |Svi_sr_min=6.1 |Lip_sr_min=11.1 |Srp_sr_min=15.6 |Kol_sr_min=15.0 |Ruj_sr_min=11.1 |Lis_sr_min=4.4 |Stu_sr_min=-2.2 |Pro_sr_min=-6.1 |God_sr_min=3.7 |Sij_obo=16.5 |Velj_obo=17.5 |Ožu_obo=20.3 |Tra_obo=10.2 |Svi_obo=13.5 |Lip_obo=7.6 |Srp_obo=36.8 |Kol_obo=41.1 |Ruj_obo=33.8 |Lis_obo=30.5 |Stu_obo=20.1 |Pro_obo=19.8 |God_obo=267.7 |Izvor=Mjesečni srednjaci za nacionalni park Petrified Forest<ref name="Temp">[http://www.weather.com/outlook/driving/interstate/wxclimatology/monthly/86028 Prosječne godišnje temperature i količine padalina u NP Petrified Forest] preuzeto 28. studenog 2010.</ref> }} U naconalnom parku Petrified Forest najviše je padalina od srpnja do rujna, kada uz kratke grmljavinske pljuskove padne oko polovice ukupnih godišnjih padalina. [[August (mjesec)|Kolovoz]] je u prosjeku najvlažniji mjesec u godini. Na visinama preko 1.500 m<ref>[http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=gnispq:3:1895556300561059::NO::P3_FID:23864 Feature Detail Report for: Petrified Forest National Park {{en icon}}] preuzeto 28. studenog 2010.</ref> od listopada do ožujka su moguće blaže [[snijeg|snježne]] padaline, no snijeg se rijetko zadrži. Srednja relativna vlažnost zraka je ispod 50%, a ponekad čak manje i od 15%.<ref name="Klima"/> == Panorame == {{Panoramska slika|Shortgrass pano Petrified Forest NP.jpg|1500px|''Panorama prerije nacionalnog parka Petrified Forest''}} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Petrified Forest National Park |commonssh = Nacionalni park Petrified Forest |commonscat = Petrified Forest National Park |commonscatsh = Nacionalni park Petrified Forest }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Petrified Forest]] [[Kategorija:Šume u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geološki muzeji u SAD‎]] [[Kategorija:Prirodnjački muzeji u SAD‎]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Petroglifi]] [[Kategorija:Arizona]] ocammagg9c378ikd0989xix3hkut2or 0 176884 42607165 42605895 2026-06-07T20:33:08Z ~2026-33838-53 362805 42607165 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref>) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}} == Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. == Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941: {{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje: {{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} === Uspostavljanje saradnje === Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru. Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, "i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži". Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> [[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.</ref>}} Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.</ref> Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji: {{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...<ref>Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}} Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.<ref>Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.</ref> O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše: {{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane: {{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: <br /> 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.' Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti... Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta. Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...] Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.</ref>}} Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.<ref>Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.</ref> Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“<ref>Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.</ref> Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije: {{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}} О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović: {{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo. Pretsednik: Šta je on bio? Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva. Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora? Optuženi: Tačno.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.</ref><ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref>}} Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]</ref> Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.</ref> Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.</ref> Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref> Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine. Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.</ref> === Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića === [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} [[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda: {{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.<ref>AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.</ref><ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata: {{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 186.</ref>}} Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM? Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao. Pretsednik: Od kada? Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku. Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM? Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao. Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica? Optuženi: Može. Pretsednik: Na primer? Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd. Pretsednik: A kada je on došao u Beograd? Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine. Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića? Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića. Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu? Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941. Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić. O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: <br /> I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.: 1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen. 2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara. 3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.<ref name="znaci1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.</ref>}} Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće: {{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi: * Da se uspostavi red i mir u Srbiji. * Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga. * Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca. * Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima. * Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja. * Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.</ref>}} Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“<ref>Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.</ref> Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge: {{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili. Između nas je napravljen sporazum o sledećem: * O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja. * Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske. * Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića. * Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati. * Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. * Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.</ref>}} Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.<ref name="vojnoistorijski1941">Žarko Jovanović, "Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.", Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.</ref> O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji: {{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... <br /> U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.<ref>''Novo vreme'', 13. XI 1941.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.</ref>}} [[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,<ref>[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]</ref> s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.</ref> Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji. Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način: 1. obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...] 3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda "Boško Jugović" od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]</ref>}} Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].<ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref><ref>AVII—Nda—19—5—4.</ref> Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.<ref>Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>}} U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti: {{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.</ref>|General [[Harald Turner]]}} === Partizani razotkrivaju Mihailovića === Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane. Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda: {{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.</ref>}} U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”: {{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}} Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat| "12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe".<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.</ref>}} O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941: {{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.<ref name="vojnoistorijski1941"/>}} === Nemci razotkrivaju Mihailovića === {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.</ref>}} Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja. Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941: {{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac. U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.<ref name="znaci1981"/>}} Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]). O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast. General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.</ref>|Kapetan [[Josef Matl]]}} Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.</ref>}} 11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika. U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja: {{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]</ref>}} {{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}} === Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku}} Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.</ref> O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“<ref>AVII—Nda—53—3—48.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref> nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;<ref>ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.</ref> potonji komandant Pribojske brigade JVuO<ref>{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}</ref>), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće: {{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.</ref>}} Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta. Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu. U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.<ref>{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}</ref> Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika<ref>Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.</ref>), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik. Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.<ref>[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana: {{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.<ref>Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.</ref>}} Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.<ref name="leskovackizbornik.rs">{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}</ref> Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.</ref> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina: {{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.</ref> [[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.</ref>}} Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. Nedić mu je naredio: — ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.</ref>}} Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]: {{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.</ref>}} === Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. === [[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]] Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. "Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.</ref> Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio: {{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.</ref>}} Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima: {{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.</ref>}} Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića. O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je "posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama" noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom "pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista", pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga. {{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.</ref>}} Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat| 2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. <br /><br /> 6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo. <br /><br /> 9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.</ref>}} Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.</ref> Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.</ref> Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.</ref> Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.</ref> [[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.</ref> Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.</ref> == Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. == {{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}} === Legalizacija četnika Draže Mihailovića === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}} {{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.</ref>|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}} {{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.<ref>NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave: * [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred) * [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred) * [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred) * [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred) * [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred) * [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred) * [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred) * [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred) * [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) * [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred) * [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda) * [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred) * [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred) * [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred) * [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) * [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) * [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred) * [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred) * [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u) * [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]) * [[Nikola Kalabić]], i dr.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.</ref> Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće: {{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. <br /> U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.</ref>}} Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: {{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref>}} [[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak<ref>Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref> kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom: {{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.</ref>}} Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]: {{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.</ref>}} Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika: {{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.</ref>}} Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.<ref>Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.</ref><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.</ref> Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.<ref name="Presuda"/> === Dejstva legalizovanih odreda === [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]] Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Branko Petranović 1945"/> Profesor [[Branko Petranović]] piše: "Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka." Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: </br> Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}} Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3. marta 1942. [[Srpska državna straža]]). [[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]] Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi "poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima." Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da "stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću".<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.</ref> U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“: {{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.</ref>}} Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.<ref>AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“: {{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... <br /> Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.</ref> Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: {{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}} U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.<ref>Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.</ref> Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].<ref>{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}</ref> U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“: {{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&rec=315&roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] <br /> ({{jez-njem|"Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing."}})</ref>}} Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]: {{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“: {{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču "Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]" uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji: {{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.<ref>Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.</ref> Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju: {{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.</ref>}} Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).</ref> da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA. 1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi: a) Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu; b) Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan. v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje. g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu. d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu. đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog. 2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to: a) Vojvodom Pukovačkim Dragutinom; b) Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca; v) Vojvodom Istočkim; g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]</ref>}} Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]</ref>}} Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: {{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/>), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.</ref> O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.<ref>ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.</ref> Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=556}}</ref> U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji. Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.</ref> iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]: {{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}} Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.<ref>AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.</ref> Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.</ref> Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]]. Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred: {{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref>|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}} U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika: {{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>}} [[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.</ref> Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]: {{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref> juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.</ref> Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima: {{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; <br> — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. <br> — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}} O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje: {{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.</ref>}} Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića: {{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 110.</ref>}} Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ: {{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref>}} Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.</ref>}} U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti: {{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće: {{izdvojeni citat| ''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.'' Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.</ref>}} O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.</ref> i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda: {{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}} Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.<ref>AVII, br. 9/2-1, k. 1a.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.</ref> U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]</ref> 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref> Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«: {{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... <br /> Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]</ref>}} Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju: {{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] <br /> Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]</ref> kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}} Par dana po prijemu ove depeše general Mihailović je odobrio kapetanu Ocokoljiću (pseudonim »Iliev«) ovakav rad: {{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i [kapetan Miodrag] Stojanović da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd[u] da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 345.</ref>}} Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama. Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}} U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ: {{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.</ref>}} U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.</ref> Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava "komuniste" pomoću legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi "najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama": {{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]</ref>|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}} Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«): {{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje "letećih jedinica" koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za "uništavanje neprijatelja": {{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.</ref> Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«: {{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte. Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem: 1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka; 2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića; 3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima. Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.</ref>}} U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ: {{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.<ref>AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.</ref>}} Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: {{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]</ref>}} Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.<ref>DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.</ref> Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref> pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.</ref> Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene. U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč. Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.<ref>Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]</ref>}} Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca: {{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.</ref>}} U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.</ref> O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]: {{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.</ref>}} Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“: {{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} === Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda === Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]]. Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943. Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta<ref>{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}</ref>), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi "''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''."<ref>Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}</ref> Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: "''Budite oprezni jer Dragi je lopov''." Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista: {{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.<ref>Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}} Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovor i potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega...“<ref>''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.</ref> Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]: {{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.</ref> Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.</ref> Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem: {{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio: {{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM... U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.<ref>IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.</ref>|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}} Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.</ref> pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} === Zahlađenje odnosa i prekid saradnje === Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume: {{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije "borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi", a nisu bili retki ni "prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom."<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.</ref> Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije. 7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]: {{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.</ref>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće: {{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.<ref>NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.</ref>}} Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“<ref>Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.</ref> Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.</ref> === Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima === {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire. General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.<ref>AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.</ref> U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.</ref> Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«<ref>Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]</ref> Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.<ref>[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]</ref> General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti: {{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] <br /> ({{jez-njem|"Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. </br> Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.</ref>}} General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. </br> Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.</ref>|[[Milan Nedić]]}} Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“<ref>AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte."}})</ref> Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu: {{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde."}})</ref>}} Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch). Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima. [[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]] O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu: {{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.</ref>}} Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem: {{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] <br /> ({{jez-njem|"Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden."}})</ref><ref name="Izveštaj">[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}} [[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader: {{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.</ref>}} O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se "ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red". U Vranićevom izveštaju se ističe da "okupator pomaže našu borbu", aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici "iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu", uz posredstvo Nedićeve vlade.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.</ref> U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.<ref>DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.</ref>}} Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju: {{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.</ref>}} Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.</ref> Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]: {{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. == {{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}} {{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]: {{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.<ref name="Saslušanje">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}} General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju. {{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}} U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.</ref> [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.</ref> Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref> Na ovo Mihailović odgovara: {{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref>|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}} U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.</ref> U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije: {{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.<ref>Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. <br /> ({{jez-rus|"Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро."}})</ref>}} Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/> Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].<ref>Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]</ref> Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.</ref> [[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama: {{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.</ref>}} Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta: {{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|"Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} 22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog<ref>{{harv|Живковић|2017|p=375}}</ref> sredinom jula 1942: {{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića: {{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.</ref>}} Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«: {{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.<ref>AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.</ref>|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}} U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.</ref>}} Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.<ref>AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.</ref> Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.<ref>Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.</ref> Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.<ref>Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.</ref> Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«: {{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].<ref>AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.</ref><ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.</ref>}} Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]: {{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] <br /> ({{jez-njem|"Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus."}})</ref>|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}} [[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.</ref> U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.<ref>[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]</ref> Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.<ref>[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]</ref> Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.</ref> Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje: {{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.</ref>}} Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“ Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).</ref> Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije. Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku: {{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.</ref>|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}} [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu: {{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.</ref>}} Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.</ref> U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}} Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}</ref> Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi: {{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=158&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Zu allgemein: <br /> Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst."}})</ref>|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}} Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima: {{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.</ref>}} Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.</ref> Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade. Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]: {{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem: {{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]</ref>}} Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom: {{izdvojeni citat| U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''. U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]: {{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće: {{izdvojeni citat| 1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića. 2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista. 3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref>|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}} Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.</ref> Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.</ref> Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943: {{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.<ref>AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“: {{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] <br /> ({{jez-njem|"Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden."}})</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen."}})</ref>|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}} Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju: (1) Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu. (2) Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva. (3) Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima. (4) Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]</ref>}} 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira: {{izdvojeni citat|''2. decembar'' <br /> Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. <br /> Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. <br /> Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.</ref>}} Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.<ref>Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.</ref> Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}} U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO: {{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.</ref> U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.<ref>Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.</ref> Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.</ref> 1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi: {{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]</ref>}} Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“<ref>VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.</ref> Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.</ref> Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini. Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu: {{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] <br /> Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.</ref>}} Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...<ref>AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]</ref>}} Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.<ref name="znaci2">[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.</ref>}} Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija: {{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.<ref name="znaci2"/>}} U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.</ref>}}: {{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: <br /> Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der "große Geist des 20. Jahrhunderts", doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}} Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: {{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: <br /> 1) prekid neprijateljstava, <br /> 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i <br /> 3) oslobađanje talaca. <br /> Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac <br /> BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: <br /> 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung <br /> 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen <br /> 3.) Freilassung der Geiseln. <br /> Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Besondere Tagesmeldungen BdS.: <br /> In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.</ref> 29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi: {{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} [[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije: {{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 128.</ref>}} Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.</ref> Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.</ref> Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.</ref> Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.<ref>VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.</ref> Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.</ref> Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 506.</ref> Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje: {{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.<ref>Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.</ref>}} Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.<ref>IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 478.</ref> Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: {{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.<ref>IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.</ref>}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS? Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića. Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem? Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno. Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović? Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} [[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.</ref><ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.</ref> Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.<ref>Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).</ref><ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje: {{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.</ref> Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo: {{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.<ref>AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.</ref>}} [[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi: {{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...<ref>Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.</ref>}} U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“: {{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] <br /> ({{jez-njem|"7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] <br /> ({{jez-njem|"8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju: {{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt."}})</ref>|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}} Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] <br /> ({{jez-njem|"Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung."}})</ref>|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}} Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću: {{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]</ref>|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}} [[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. == {{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga. Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan. Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} {{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.</ref>|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.<ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] <br /> ({{jez-njem|"Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: {{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.<ref>AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.</ref>}} O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944: {{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. <br /> (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. <br /> (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} 13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: {{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref> generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]: {{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}} Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću: {{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.</ref> posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi: {{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].<ref>Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.</ref> Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref>), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije: {{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Nakon što je više četničkih komandanata u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“: {{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.</ref>}} Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.<ref>Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.</ref>}} 10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca: {{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] <br /> Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]: {{izdvojeni citat|Medić mi javlja: Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.</ref> U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref> tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih: {{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} <div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed" heights="200"> Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. </gallery></div> Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena: {{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.</ref>}} Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]: {{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]</ref> Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref> od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa: {{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}} Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima: {{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} [[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju: {{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje: {{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.</ref>}} Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu: {{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su, prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe: {{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]</ref>}} Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak: {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.</ref>}} U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: {{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže): {{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji: {{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.</ref>|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}} 11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: # Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. # Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. # Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. # Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] <br /> ({{jez-njem|"I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner "Verhandlungen" mit DM folgendes mit: <br /> 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. <br /> 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. <br /> 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. <br /> 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung."}})</ref>}} U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.</ref> a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref> Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} [[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu: {{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.<ref>[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]</ref>}} Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).” U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]</ref> Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.<ref>{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}</ref> U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”<ref>[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]</ref> 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.</ref>}} [[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]] O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.</ref> U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije: {{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.<ref>AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.</ref>}} Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava: {{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.</ref> Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.<ref>AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.</ref> Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&rec=313&roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] <br /> ({{jez-njem|"Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit."}})</ref> pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.</ref> Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=695&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] <br /> ({{jez-njem|"Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen."}})</ref>|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}} Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.</ref> Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.</ref>}} U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«: {{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.<ref>Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.</ref>}} [[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&nbsp;mm.<ref>AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.</ref> Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]</ref>}} General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]</ref>}} U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju: {{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je: Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima. Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod. Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500. S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo. Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici. Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar. Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom. Cvetić: sa njim veze nemam. Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini. U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali. Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]: {{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=255&broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|"Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut."}})</ref><ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref>|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH: {{izdvojeni citat| D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]</ref>}} Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće: {{izdvojeni citat| Srbija: Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. <br /> Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen."}})</ref>}} U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.<ref>Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.</ref> U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: {{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.<ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.</ref>}} U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: {{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.</ref><ref>Коста Николић, н. ч., стр. 272.</ref>}} Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.<ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.</ref> I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: {{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.</ref>}} General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.</ref>|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}} Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu: {{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...<ref>Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.</ref>}} Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ: {{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. <br /> II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.</ref>}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&rec=78&roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE SW– SERBIEN: </br> RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. </br> DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– </br> BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER."}})</ref> upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}} General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. </br> Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}} General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden."}})</ref> Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije: {{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“<ref name="Živković"/> U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana: {{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|"7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| <br /> "In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM."}})</ref> Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|"SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}} Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.</ref> Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće: {{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.</ref>}} [[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše: {{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.<ref>Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref><ref>Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.</ref>}} Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše: {{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.</ref>}} 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića: {{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem; 1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu. Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.</ref>}} O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće: {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.</ref>}} Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.: {{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''. A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo. B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle. C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša. III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen. D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje. I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak. III. ''Namere''. Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK. ''Ostali deo Srbije''. Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi. 20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. </br> I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. </br> B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. </br> C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. </br> III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. </br> Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. </br> D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. </br> I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. </br> III. Absichten. </br> Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. </br> Übriges Serbien. </br> Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. </br> 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga: {{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere: {{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.</ref>}} U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način: {{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.</ref>}} General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće: {{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie."}})</ref>}} Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]: {{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]]. S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150. Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu: 1. — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju. 2. — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole. 3. — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika. 4. — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima. 5. — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara. 6. — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]]. Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija. Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]</ref>}} Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=1236&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]</ref> U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.<ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.</ref>}} Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje: {{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.</ref>}} Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). <br /> Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] <br /> ({{jez-njem|"Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic. Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen."}})</ref>}} Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem: {{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.</ref>}} O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje: {{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|"Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt."}})</ref>}} Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.</ref> O ovom sastanku je Boško Kostić, sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio sljedeći zapis: {{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.</ref>}} Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.</ref> Draži Mihailoviću u kome se navodi: {{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}} Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] </br> ({{jez-njem|"Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) </br> Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] <br /> ({{jez-njem|"CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– </br> ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–"}})</ref> 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] <br /> ({{jez-njem|"KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT."}})</ref> Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]</ref>}} === Sporazum Nedića i Mihailovića === {{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji: {{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće: {{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.</ref>}} Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta. Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka: {{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog. Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref>}} {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!<ref name="Saslušanje"/>|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem: {{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] <br /> ({{jez-njem|"Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen."}})</ref>}} U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu: {{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje. U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće: a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga, b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do: postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : </br> a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, </br> b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, </br> c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. </br> 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : </br> a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, </br> b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : </br> b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, </br> b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, </br> b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, </br> b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. </br> b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz)."}})</ref>}} Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.</ref> === Nemačka ocena Mihailovića === [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom: {{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4) DM moli da sam ostane u ilegali. 5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]] Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.<br/> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br/> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br/> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br/> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.<br/> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br/> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.</ref>}} Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] <br/> ({{jez-njem|"Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen."}})</ref> te zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] <br/> ({{jez-njem|"Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht."}})</ref>}} U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima: {{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili: Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter. Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000952—000953.]</ref>}} General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora: {{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'': ''Okrug Beograd'': <br /> ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje. ''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.</ref>}} Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000923—000924.]</ref>}} Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.</ref> U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava: {{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.</ref>}} Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od "neprijateljskih dejstava protiv Nemaca". Nedić je garantovao nemačkom okupatoru: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} U ratnom dnevniku<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs): {{izdvojeni citat| 20. 8. 1944 Operativno odeljenje Beograd — Dedinje 18.15 časova: Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom. Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće: 1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića, 2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka, 3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]</ref>}} U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.<ref name="ReferenceH"/><ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.</ref> U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben."}})</ref> koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan: {{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“: {{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}} Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}</ref> 28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima: {{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] <br /> ({{jez-njem|"Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)"}})</ref>}} Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> === Posljedice sporazuma === [[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom: {{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.<ref name="Živković"/> <br /> ({{jez-njem|"Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks."}})}} Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma. Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.</ref> Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše: {{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.</ref>}} Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.<ref>VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.</ref> Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.</ref> Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka: {{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: <br /> „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.</ref>}} [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.</ref> Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.</ref><ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 166.</ref> General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom: {{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja. Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS. Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka. Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.</ref>|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}} Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.</ref> I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] <br /> ({{jez-njem|"Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW."}})</ref> Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje: {{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica. U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus. Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca. Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.</ref>|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}} Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.</ref> tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“ U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.</ref><ref>Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.</ref> I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].<ref>AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.</ref> Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.<ref>[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]</ref> Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.</ref> Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]</ref> [[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]] [[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.<ref>Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.</ref> 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.</ref>}} Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.</ref> a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.<ref>Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.</ref> Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.<ref>Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.</ref> U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.</ref> Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO: {{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.<ref>Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.</ref>}} Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 215.</ref> On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]: {{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}} Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.</ref> i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.</ref>}} U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.</ref> Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice. Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.</ref> Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo: {{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.</ref>}} Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu<ref>AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.</ref> koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće: {{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.<ref>Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.</ref>}} General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića: {{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! <br /> Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref>|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}} Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa: {{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.</ref>}} Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića. Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić. General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}} == Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.<ref name="Završna reč">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}} Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;<ref name="Presuda">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Tumačenja == Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]]. [[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.</ref>}} Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.</ref> Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: <br /> Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.<ref>Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.</ref>}} [[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani: {{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.<ref>Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.</ref>}} I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«: {{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.</ref>}} [[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše: {{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.</ref>}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. <br /> ({{jez-eng|"The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did."}})}}}} Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao: {{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.</ref>}} Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: {{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.</ref>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.</ref>}} U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.<ref>Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. <br /> ({{jez-eng|"Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed."}})</ref>}} [[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak: {{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.</ref>}} U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.<ref>Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.</ref> Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor: {{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}} U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter: {{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.</ref>}} U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.<ref name="Rade Ristanović 1944">Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.</ref>}} Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“: {{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.<ref name="Nebojša Stambolija 1944">Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.</ref>}} == Literatura == * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | authorlink = Jozo Tomasevich | year = 1975 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-0857-9 | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizacija četnika u Srbiji]] == References == <references /> {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]] qiz4drwpidfcmt0i7iuvphblrv1d7n4 42607166 42607165 2026-06-07T20:42:21Z ~2026-33838-53 362805 42607166 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref>) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}} == Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. == Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941: {{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje: {{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} === Uspostavljanje saradnje === Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru. Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, "i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži". Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> [[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.</ref>}} Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.</ref> Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji: {{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...<ref>Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}} Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.<ref>Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.</ref> O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše: {{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane: {{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: <br /> 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.' Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti... Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta. Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...] Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.</ref>}} Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.<ref>Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.</ref> Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“<ref>Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.</ref> Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije: {{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}} О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović: {{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo. Pretsednik: Šta je on bio? Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva. Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora? Optuženi: Tačno.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.</ref><ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref>}} Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]</ref> Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.</ref> Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.</ref> Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref> Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine. Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.</ref> === Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića === [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} [[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda: {{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.<ref>AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.</ref><ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata: {{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 186.</ref>}} Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM? Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao. Pretsednik: Od kada? Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku. Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM? Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao. Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica? Optuženi: Može. Pretsednik: Na primer? Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd. Pretsednik: A kada je on došao u Beograd? Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine. Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića? Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića. Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu? Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941. Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić. O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: <br /> I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.: 1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen. 2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara. 3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.<ref name="znaci1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.</ref>}} Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće: {{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi: * Da se uspostavi red i mir u Srbiji. * Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga. * Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca. * Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima. * Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja. * Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.</ref>}} Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“<ref>Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.</ref> Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge: {{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili. Između nas je napravljen sporazum o sledećem: * O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja. * Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske. * Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića. * Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati. * Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. * Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.</ref>}} Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.<ref name="vojnoistorijski1941">Žarko Jovanović, "Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.", Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.</ref> O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji: {{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... <br /> U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.<ref>''Novo vreme'', 13. XI 1941.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.</ref>}} [[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,<ref>[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]</ref> s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.</ref> Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji. Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način: 1. obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...] 3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda "Boško Jugović" od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]</ref>}} Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].<ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref><ref>AVII—Nda—19—5—4.</ref> Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.<ref>Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>}} U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti: {{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.</ref>|General [[Harald Turner]]}} === Partizani razotkrivaju Mihailovića === Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane. Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda: {{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.</ref>}} U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”: {{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}} Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat| "12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe".<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.</ref>}} O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941: {{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.<ref name="vojnoistorijski1941"/>}} === Nemci razotkrivaju Mihailovića === {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.</ref>}} Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja. Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941: {{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac. U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.<ref name="znaci1981"/>}} Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]). O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast. General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.</ref>|Kapetan [[Josef Matl]]}} Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.</ref>}} 11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika. U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja: {{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]</ref>}} {{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}} === Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku}} Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.</ref> O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“<ref>AVII—Nda—53—3—48.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref> nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;<ref>ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.</ref> potonji komandant Pribojske brigade JVuO<ref>{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}</ref>), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće: {{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.</ref>}} Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta. Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu. U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.<ref>{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}</ref> Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika<ref>Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.</ref>), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik. Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.<ref>[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana: {{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.<ref>Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.</ref>}} Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.<ref name="leskovackizbornik.rs">{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}</ref> Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.</ref> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina: {{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.</ref> [[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.</ref>}} Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. Nedić mu je naredio: — ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.</ref>}} Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]: {{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.</ref>}} === Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. === [[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]] Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. "Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.</ref> Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio: {{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.</ref>}} Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima: {{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.</ref>}} Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića. O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je "posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama" noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom "pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista", pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga. {{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.</ref>}} Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat| 2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. <br /><br /> 6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo. <br /><br /> 9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.</ref>}} Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.</ref> Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.</ref> Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.</ref> Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.</ref> [[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.</ref> Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.</ref> == Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. == {{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}} === Legalizacija četnika Draže Mihailovića === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}} {{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.</ref>|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}} {{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.<ref>NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave: * [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred) * [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred) * [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred) * [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred) * [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred) * [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred) * [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred) * [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred) * [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) * [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred) * [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda) * [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred) * [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred) * [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred) * [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) * [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) * [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred) * [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred) * [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u) * [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]) * [[Nikola Kalabić]], i dr.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.</ref> Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće: {{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. <br /> U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.</ref>}} Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: {{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref>}} [[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak<ref>Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref> kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom: {{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.</ref>}} Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]: {{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.</ref>}} Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika: {{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.</ref>}} Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.<ref>Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.</ref><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.</ref> Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.<ref name="Presuda"/> === Dejstva legalizovanih odreda === [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]] Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Branko Petranović 1945"/> Profesor [[Branko Petranović]] piše: "Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka." Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: </br> Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}} Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3. marta 1942. [[Srpska državna straža]]). [[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]] Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi "poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima." Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da "stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću".<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.</ref> U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“: {{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.</ref>}} Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.<ref>AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“: {{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... <br /> Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.</ref> Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: {{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}} U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.<ref>Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.</ref> Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].<ref>{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}</ref> U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“: {{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&rec=315&roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] <br /> ({{jez-njem|"Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing."}})</ref>}} Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]: {{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“: {{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču "Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]" uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji: {{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.<ref>Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.</ref> Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju: {{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.</ref>}} Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).</ref> da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA. 1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi: a) Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu; b) Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan. v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje. g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu. d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu. đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog. 2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to: a) Vojvodom Pukovačkim Dragutinom; b) Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca; v) Vojvodom Istočkim; g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]</ref>}} Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]</ref>}} Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: {{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/>), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.</ref> O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.<ref>ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.</ref> Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=556}}</ref> U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji. Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.</ref> iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]: {{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}} Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.<ref>AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.</ref> Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.</ref> Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]]. Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred: {{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref>|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}} U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika: {{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>}} [[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.</ref> Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]: {{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref> juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.</ref> Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima: {{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; <br> — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. <br> — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}} O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje: {{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.</ref>}} Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića: {{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 110.</ref>}} Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ: {{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref>}} Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.</ref>}} U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti: {{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće: {{izdvojeni citat| ''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.'' Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.</ref>}} O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.</ref> i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda: {{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}} Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.<ref>AVII, br. 9/2-1, k. 1a.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.</ref> U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]</ref> 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref> Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«: {{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... <br /> Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]</ref>}} Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju: {{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] <br /> Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]</ref> kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}} Ubrzo po prijemu ove depeše general Mihailović odobrava kapetanu Ocokoljiću (pseudonim »Iliev«) ovakav rad: {{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i [kapetan Miodrag] Stojanović da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd[u] da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 345.</ref>}} Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama. Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}} U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ: {{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.</ref>}} U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.</ref> Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava "komuniste" pomoću legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi "najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama": {{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]</ref>|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}} Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«): {{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje "letećih jedinica" koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za "uništavanje neprijatelja": {{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.</ref> Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«: {{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte. Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem: 1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka; 2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića; 3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima. Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.</ref>}} U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ: {{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.<ref>AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.</ref>}} Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: {{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]</ref>}} Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.<ref>DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.</ref> Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref> pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.</ref> Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene. U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč. Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.<ref>Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]</ref>}} Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca: {{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.</ref>}} U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.</ref> O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]: {{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.</ref>}} Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“: {{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} === Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda === Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]]. Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943. Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta<ref>{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}</ref>), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi "''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''."<ref>Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}</ref> Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: "''Budite oprezni jer Dragi je lopov''." Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista: {{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.<ref>Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}} Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovor i potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega...“<ref>''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.</ref> Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]: {{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.</ref> Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.</ref> Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem: {{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio: {{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM... U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.<ref>IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.</ref>|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}} Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.</ref> pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} === Zahlađenje odnosa i prekid saradnje === Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume: {{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije "borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi", a nisu bili retki ni "prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom."<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.</ref> Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije. 7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]: {{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.</ref>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće: {{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.<ref>NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.</ref>}} Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“<ref>Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.</ref> Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.</ref> === Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima === {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire. General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.<ref>AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.</ref> U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.</ref> Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«<ref>Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]</ref> Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.<ref>[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]</ref> General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti: {{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] <br /> ({{jez-njem|"Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. </br> Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.</ref>}} General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. </br> Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.</ref>|[[Milan Nedić]]}} Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“<ref>AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte."}})</ref> Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu: {{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde."}})</ref>}} Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch). Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima. [[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]] O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu: {{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.</ref>}} Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem: {{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] <br /> ({{jez-njem|"Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden."}})</ref><ref name="Izveštaj">[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}} [[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader: {{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.</ref>}} O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se "ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red". U Vranićevom izveštaju se ističe da "okupator pomaže našu borbu", aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici "iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu", uz posredstvo Nedićeve vlade.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.</ref> U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.<ref>DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.</ref>}} Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju: {{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.</ref>}} Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.</ref> Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]: {{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. == {{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}} {{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]: {{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.<ref name="Saslušanje">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}} General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju. {{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}} U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.</ref> [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.</ref> Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref> Na ovo Mihailović odgovara: {{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref>|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}} U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.</ref> U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije: {{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.<ref>Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. <br /> ({{jez-rus|"Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро."}})</ref>}} Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/> Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].<ref>Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]</ref> Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.</ref> [[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama: {{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.</ref>}} Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta: {{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|"Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} 22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog<ref>{{harv|Живковић|2017|p=375}}</ref> sredinom jula 1942: {{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića: {{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.</ref>}} Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«: {{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.<ref>AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.</ref>|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}} U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.</ref>}} Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.<ref>AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.</ref> Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.<ref>Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.</ref> Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.<ref>Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.</ref> Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«: {{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].<ref>AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.</ref><ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.</ref>}} Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]: {{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] <br /> ({{jez-njem|"Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus."}})</ref>|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}} [[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.</ref> U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.<ref>[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]</ref> Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.<ref>[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]</ref> Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.</ref> Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje: {{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.</ref>}} Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“ Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).</ref> Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije. Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku: {{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.</ref>|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}} [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu: {{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.</ref>}} Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.</ref> U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}} Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}</ref> Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi: {{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=158&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Zu allgemein: <br /> Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst."}})</ref>|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}} Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima: {{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.</ref>}} Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.</ref> Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade. Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]: {{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem: {{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]</ref>}} Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom: {{izdvojeni citat| U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''. U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]: {{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće: {{izdvojeni citat| 1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića. 2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista. 3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref>|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}} Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.</ref> Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.</ref> Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943: {{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.<ref>AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“: {{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] <br /> ({{jez-njem|"Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden."}})</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen."}})</ref>|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}} Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju: (1) Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu. (2) Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva. (3) Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima. (4) Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]</ref>}} 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira: {{izdvojeni citat|''2. decembar'' <br /> Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. <br /> Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. <br /> Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.</ref>}} Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.<ref>Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.</ref> Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}} U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO: {{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.</ref> U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.<ref>Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.</ref> Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.</ref> 1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi: {{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]</ref>}} Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“<ref>VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.</ref> Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.</ref> Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini. Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu: {{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] <br /> Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.</ref>}} Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...<ref>AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]</ref>}} Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.<ref name="znaci2">[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.</ref>}} Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija: {{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.<ref name="znaci2"/>}} U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.</ref>}}: {{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: <br /> Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der "große Geist des 20. Jahrhunderts", doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}} Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: {{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: <br /> 1) prekid neprijateljstava, <br /> 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i <br /> 3) oslobađanje talaca. <br /> Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac <br /> BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: <br /> 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung <br /> 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen <br /> 3.) Freilassung der Geiseln. <br /> Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Besondere Tagesmeldungen BdS.: <br /> In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.</ref> 29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi: {{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} [[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije: {{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 128.</ref>}} Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.</ref> Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.</ref> Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.</ref> Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.<ref>VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.</ref> Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.</ref> Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 506.</ref> Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje: {{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.<ref>Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.</ref>}} Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.<ref>IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 478.</ref> Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: {{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.<ref>IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.</ref>}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS? Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića. Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem? Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno. Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović? Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} [[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.</ref><ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.</ref> Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.<ref>Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).</ref><ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje: {{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.</ref> Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo: {{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.<ref>AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.</ref>}} [[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi: {{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...<ref>Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.</ref>}} U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“: {{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] <br /> ({{jez-njem|"7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] <br /> ({{jez-njem|"8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju: {{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt."}})</ref>|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}} Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] <br /> ({{jez-njem|"Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung."}})</ref>|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}} Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću: {{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]</ref>|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}} [[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. == {{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga. Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan. Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} {{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.</ref>|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.<ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] <br /> ({{jez-njem|"Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: {{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.<ref>AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.</ref>}} O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944: {{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. <br /> (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. <br /> (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} 13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: {{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref> generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]: {{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}} Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću: {{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.</ref> posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi: {{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].<ref>Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.</ref> Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref>), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije: {{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Nakon što je više četničkih komandanata u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“: {{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.</ref>}} Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.<ref>Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.</ref>}} 10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca: {{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] <br /> Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]: {{izdvojeni citat|Medić mi javlja: Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.</ref> U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref> tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih: {{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} <div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed" heights="200"> Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. </gallery></div> Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena: {{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.</ref>}} Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]: {{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]</ref> Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref> od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa: {{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}} Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima: {{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} [[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju: {{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje: {{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.</ref>}} Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu: {{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su, prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe: {{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]</ref>}} Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak: {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.</ref>}} U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: {{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže): {{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji: {{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.</ref>|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}} 11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: # Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. # Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. # Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. # Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] <br /> ({{jez-njem|"I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner "Verhandlungen" mit DM folgendes mit: <br /> 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. <br /> 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. <br /> 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. <br /> 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung."}})</ref>}} U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.</ref> a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref> Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} [[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu: {{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.<ref>[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]</ref>}} Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).” U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]</ref> Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.<ref>{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}</ref> U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”<ref>[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]</ref> 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.</ref>}} [[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]] O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.</ref> U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije: {{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.<ref>AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.</ref>}} Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava: {{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.</ref> Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.<ref>AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.</ref> Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&rec=313&roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] <br /> ({{jez-njem|"Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit."}})</ref> pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.</ref> Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=695&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] <br /> ({{jez-njem|"Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen."}})</ref>|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}} Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.</ref> Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.</ref>}} U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«: {{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.<ref>Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.</ref>}} [[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&nbsp;mm.<ref>AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.</ref> Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]</ref>}} General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]</ref>}} U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju: {{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je: Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima. Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod. Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500. S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo. Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici. Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar. Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom. Cvetić: sa njim veze nemam. Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini. U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali. Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]: {{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=255&broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|"Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut."}})</ref><ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref>|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH: {{izdvojeni citat| D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]</ref>}} Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće: {{izdvojeni citat| Srbija: Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. <br /> Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen."}})</ref>}} U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.<ref>Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.</ref> U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: {{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.<ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.</ref>}} U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: {{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.</ref><ref>Коста Николић, н. ч., стр. 272.</ref>}} Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.<ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.</ref> I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: {{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.</ref>}} General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.</ref>|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}} Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu: {{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...<ref>Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.</ref>}} Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ: {{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. <br /> II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.</ref>}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&rec=78&roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE SW– SERBIEN: </br> RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. </br> DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– </br> BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER."}})</ref> upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}} General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. </br> Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}} General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden."}})</ref> Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije: {{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“<ref name="Živković"/> U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana: {{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|"7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| <br /> "In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM."}})</ref> Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|"SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}} Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.</ref> Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće: {{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.</ref>}} [[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše: {{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.<ref>Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref><ref>Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.</ref>}} Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše: {{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.</ref>}} 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića: {{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem; 1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu. Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.</ref>}} O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće: {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.</ref>}} Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.: {{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''. A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo. B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle. C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša. III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen. D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje. I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak. III. ''Namere''. Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK. ''Ostali deo Srbije''. Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi. 20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. </br> I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. </br> B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. </br> C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. </br> III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. </br> Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. </br> D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. </br> I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. </br> III. Absichten. </br> Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. </br> Übriges Serbien. </br> Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. </br> 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga: {{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere: {{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.</ref>}} U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način: {{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.</ref>}} General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće: {{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie."}})</ref>}} Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]: {{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]]. S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150. Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu: 1. — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju. 2. — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole. 3. — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika. 4. — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima. 5. — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara. 6. — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]]. Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija. Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]</ref>}} Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=1236&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]</ref> U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.<ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.</ref>}} Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje: {{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.</ref>}} Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). <br /> Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] <br /> ({{jez-njem|"Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic. Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen."}})</ref>}} Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem: {{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.</ref>}} O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje: {{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|"Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt."}})</ref>}} Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.</ref> O ovom sastanku je Boško Kostić, sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio sljedeći zapis: {{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.</ref>}} Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.</ref> Draži Mihailoviću u kome se navodi: {{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}} Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] </br> ({{jez-njem|"Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) </br> Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] <br /> ({{jez-njem|"CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– </br> ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–"}})</ref> 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] <br /> ({{jez-njem|"KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT."}})</ref> Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]</ref>}} === Sporazum Nedića i Mihailovića === {{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji: {{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće: {{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.</ref>}} Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta. Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka: {{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog. Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref>}} {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!<ref name="Saslušanje"/>|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem: {{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] <br /> ({{jez-njem|"Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen."}})</ref>}} U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu: {{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje. U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće: a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga, b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do: postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : </br> a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, </br> b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, </br> c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. </br> 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : </br> a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, </br> b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : </br> b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, </br> b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, </br> b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, </br> b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. </br> b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz)."}})</ref>}} Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.</ref> === Nemačka ocena Mihailovića === [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom: {{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4) DM moli da sam ostane u ilegali. 5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]] Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.<br/> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br/> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br/> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br/> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.<br/> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br/> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.</ref>}} Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] <br/> ({{jez-njem|"Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen."}})</ref> te zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] <br/> ({{jez-njem|"Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht."}})</ref>}} U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima: {{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili: Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter. Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000952—000953.]</ref>}} General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora: {{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'': ''Okrug Beograd'': <br /> ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje. ''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.</ref>}} Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000923—000924.]</ref>}} Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.</ref> U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava: {{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.</ref>}} Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od "neprijateljskih dejstava protiv Nemaca". Nedić je garantovao nemačkom okupatoru: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} U ratnom dnevniku<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs): {{izdvojeni citat| 20. 8. 1944 Operativno odeljenje Beograd — Dedinje 18.15 časova: Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom. Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće: 1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića, 2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka, 3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]</ref>}} U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.<ref name="ReferenceH"/><ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.</ref> U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben."}})</ref> koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan: {{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“: {{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}} Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}</ref> 28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima: {{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] <br /> ({{jez-njem|"Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)"}})</ref>}} Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> === Posljedice sporazuma === [[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom: {{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.<ref name="Živković"/> <br /> ({{jez-njem|"Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks."}})}} Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma. Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.</ref> Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše: {{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.</ref>}} Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.<ref>VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.</ref> Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.</ref> Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka: {{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: <br /> „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.</ref>}} [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.</ref> Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.</ref><ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 166.</ref> General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom: {{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja. Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS. Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka. Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.</ref>|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}} Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.</ref> I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] <br /> ({{jez-njem|"Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW."}})</ref> Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje: {{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica. U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus. Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca. Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.</ref>|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}} Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.</ref> tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“ U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.</ref><ref>Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.</ref> I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].<ref>AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.</ref> Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.<ref>[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]</ref> Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.</ref> Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]</ref> [[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]] [[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.<ref>Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.</ref> 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.</ref>}} Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.</ref> a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.<ref>Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.</ref> Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.<ref>Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.</ref> U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.</ref> Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO: {{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.<ref>Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.</ref>}} Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 215.</ref> On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]: {{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}} Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.</ref> i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.</ref>}} U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.</ref> Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice. Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.</ref> Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo: {{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.</ref>}} Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu<ref>AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.</ref> koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće: {{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.<ref>Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.</ref>}} General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića: {{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! <br /> Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref>|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}} Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa: {{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.</ref>}} Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića. Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić. General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}} == Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.<ref name="Završna reč">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}} Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;<ref name="Presuda">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Tumačenja == Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]]. [[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.</ref>}} Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.</ref> Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: <br /> Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.<ref>Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.</ref>}} [[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani: {{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.<ref>Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.</ref>}} I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«: {{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.</ref>}} [[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše: {{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.</ref>}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. <br /> ({{jez-eng|"The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did."}})}}}} Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao: {{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.</ref>}} Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: {{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.</ref>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.</ref>}} U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.<ref>Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. <br /> ({{jez-eng|"Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed."}})</ref>}} [[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak: {{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.</ref>}} U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.<ref>Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.</ref> Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor: {{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}} U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter: {{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.</ref>}} U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.<ref name="Rade Ristanović 1944">Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.</ref>}} Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“: {{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.<ref name="Nebojša Stambolija 1944">Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.</ref>}} == Literatura == * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | authorlink = Jozo Tomasevich | year = 1975 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-0857-9 | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizacija četnika u Srbiji]] == References == <references /> {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]] s7vep2436u5msg5qn4piyamf1dzqcr0 42607167 42607166 2026-06-07T20:46:27Z ~2026-33838-53 362805 42607167 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref>) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}} == Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. == Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941: {{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje: {{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} === Uspostavljanje saradnje === Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru. Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, "i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži". Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> [[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.</ref>}} Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.</ref> Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji: {{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...<ref>Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}} Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.<ref>Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.</ref> O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše: {{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane: {{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: <br /> 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.' Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti... Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta. Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...] Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.</ref>}} Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.<ref>Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.</ref> Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“<ref>Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.</ref> Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije: {{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}} О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović: {{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo. Pretsednik: Šta je on bio? Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva. Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora? Optuženi: Tačno.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.</ref><ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref>}} Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]</ref> Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.</ref> Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.</ref> Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref> Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine. Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.</ref> === Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića === [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} [[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda: {{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.<ref>AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.</ref><ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata: {{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 186.</ref>}} Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM? Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao. Pretsednik: Od kada? Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku. Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM? Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao. Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica? Optuženi: Može. Pretsednik: Na primer? Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd. Pretsednik: A kada je on došao u Beograd? Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine. Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića? Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića. Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu? Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941. Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić. O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: <br /> I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.: 1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen. 2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara. 3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.<ref name="znaci1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.</ref>}} Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće: {{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi: * Da se uspostavi red i mir u Srbiji. * Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga. * Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca. * Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima. * Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja. * Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.</ref>}} Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“<ref>Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.</ref> Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge: {{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili. Između nas je napravljen sporazum o sledećem: * O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja. * Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske. * Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića. * Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati. * Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. * Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.</ref>}} Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.<ref name="vojnoistorijski1941">Žarko Jovanović, "Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.", Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.</ref> O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji: {{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... <br /> U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.<ref>''Novo vreme'', 13. XI 1941.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.</ref>}} [[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,<ref>[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]</ref> s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.</ref> Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji. Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način: 1. obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...] 3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda "Boško Jugović" od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]</ref>}} Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].<ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref><ref>AVII—Nda—19—5—4.</ref> Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.<ref>Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>}} U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti: {{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.</ref>|General [[Harald Turner]]}} === Partizani razotkrivaju Mihailovića === Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane. Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda: {{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.</ref>}} U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”: {{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}} Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat| "12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe".<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.</ref>}} O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941: {{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.<ref name="vojnoistorijski1941"/>}} === Nemci razotkrivaju Mihailovića === {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.</ref>}} Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja. Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941: {{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac. U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.<ref name="znaci1981"/>}} Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]). O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast. General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.</ref>|Kapetan [[Josef Matl]]}} Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.</ref>}} 11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika. U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja: {{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]</ref>}} {{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}} === Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku}} Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.</ref> O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“<ref>AVII—Nda—53—3—48.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref> nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;<ref>ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.</ref> potonji komandant Pribojske brigade JVuO<ref>{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}</ref>), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće: {{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.</ref>}} Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta. Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu. U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.<ref>{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}</ref> Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika<ref>Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.</ref>), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik. Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.<ref>[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana: {{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.<ref>Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.</ref>}} Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.<ref name="leskovackizbornik.rs">{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}</ref> Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.</ref> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina: {{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.</ref> [[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.</ref>}} Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. Nedić mu je naredio: — ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.</ref>}} Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]: {{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.</ref>}} === Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. === [[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]] Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. "Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.</ref> Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio: {{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.</ref>}} Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima: {{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.</ref>}} Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića. O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je "posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama" noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom "pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista", pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga. {{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.</ref>}} Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat| 2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. <br /><br /> 6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo. <br /><br /> 9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.</ref>}} Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.</ref> Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.</ref> Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.</ref> Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.</ref> [[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.</ref> Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.</ref> == Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. == {{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}} === Legalizacija četnika Draže Mihailovića === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}} {{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.</ref>|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}} {{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.<ref>NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave: * [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred) * [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred) * [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred) * [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred) * [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred) * [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred) * [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred) * [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred) * [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) * [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred) * [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda) * [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred) * [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred) * [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred) * [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) * [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) * [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred) * [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred) * [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u) * [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]) * [[Nikola Kalabić]], i dr.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.</ref> Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće: {{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. <br /> U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.</ref>}} Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: {{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref>}} [[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak<ref>Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref> kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom: {{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.</ref>}} Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]: {{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.</ref>}} Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika: {{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.</ref>}} Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.<ref>Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.</ref><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.</ref> Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.<ref name="Presuda"/> === Dejstva legalizovanih odreda === [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]] Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Branko Petranović 1945"/> Profesor [[Branko Petranović]] piše: "Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka." Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: </br> Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}} Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3. marta 1942. [[Srpska državna straža]]). [[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]] Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi "poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima." Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da "stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću".<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.</ref> U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“: {{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.</ref>}} Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.<ref>AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“: {{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... <br /> Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.</ref> Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: {{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}} U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.<ref>Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.</ref> Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].<ref>{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}</ref> U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“: {{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&rec=315&roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] <br /> ({{jez-njem|"Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing."}})</ref>}} Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]: {{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“: {{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču "Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]" uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji: {{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.<ref>Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.</ref> Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju: {{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.</ref>}} Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).</ref> da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA. 1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi: a) Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu; b) Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan. v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje. g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu. d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu. đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog. 2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to: a) Vojvodom Pukovačkim Dragutinom; b) Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca; v) Vojvodom Istočkim; g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]</ref>}} Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]</ref>}} Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: {{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/>), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.</ref> O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.<ref>ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.</ref> Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=556}}</ref> U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji. Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.</ref> iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]: {{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}} Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.<ref>AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.</ref> Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.</ref> Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]]. Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred: {{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref>|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}} U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika: {{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>}} [[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.</ref> Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]: {{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref> juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.</ref> Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima: {{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; <br> — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. <br> — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}} O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje: {{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.</ref>}} Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića: {{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 110.</ref>}} Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ: {{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref>}} Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.</ref>}} U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti: {{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće: {{izdvojeni citat| ''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.'' Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.</ref>}} O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.</ref> i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda: {{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}} Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.<ref>AVII, br. 9/2-1, k. 1a.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.</ref> U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]</ref> 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref> Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«: {{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... <br /> Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]</ref>}} Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju: {{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] <br /> Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]</ref> kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}} Ubrzo je general Mihailović uvažio prijedloge kapetana Ocokoljića (pseudonim »Iliev«): {{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i [kapetan Miodrag] Stojanović da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd[u] da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 345.</ref>}} Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama. Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}} U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ: {{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.</ref>}} U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.</ref> Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava "komuniste" pomoću legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi "najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama": {{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]</ref>|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}} Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«): {{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje "letećih jedinica" koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za "uništavanje neprijatelja": {{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.</ref> Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«: {{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte. Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem: 1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka; 2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića; 3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima. Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.</ref>}} U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ: {{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.<ref>AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.</ref>}} Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: {{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]</ref>}} Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.<ref>DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.</ref> Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref> pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.</ref> Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene. U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč. Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.<ref>Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]</ref>}} Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca: {{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.</ref>}} U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.</ref> O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]: {{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.</ref>}} Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“: {{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} === Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda === Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]]. Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943. Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta<ref>{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}</ref>), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi "''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''."<ref>Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}</ref> Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: "''Budite oprezni jer Dragi je lopov''." Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista: {{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.<ref>Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}} Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovor i potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega...“<ref>''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.</ref> Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]: {{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.</ref> Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.</ref> Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem: {{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio: {{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM... U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.<ref>IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.</ref>|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}} Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.</ref> pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} === Zahlađenje odnosa i prekid saradnje === Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume: {{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije "borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi", a nisu bili retki ni "prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom."<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.</ref> Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije. 7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]: {{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.</ref>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće: {{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.<ref>NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.</ref>}} Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“<ref>Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.</ref> Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.</ref> === Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima === {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire. General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.<ref>AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.</ref> U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.</ref> Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«<ref>Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]</ref> Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.<ref>[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]</ref> General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti: {{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] <br /> ({{jez-njem|"Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. </br> Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.</ref>}} General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. </br> Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.</ref>|[[Milan Nedić]]}} Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“<ref>AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte."}})</ref> Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu: {{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde."}})</ref>}} Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch). Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima. [[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]] O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu: {{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.</ref>}} Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem: {{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] <br /> ({{jez-njem|"Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden."}})</ref><ref name="Izveštaj">[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}} [[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader: {{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.</ref>}} O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se "ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red". U Vranićevom izveštaju se ističe da "okupator pomaže našu borbu", aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici "iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu", uz posredstvo Nedićeve vlade.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.</ref> U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.<ref>DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.</ref>}} Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju: {{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.</ref>}} Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.</ref> Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]: {{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. == {{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}} {{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]: {{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.<ref name="Saslušanje">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}} General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju. {{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}} U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.</ref> [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.</ref> Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref> Na ovo Mihailović odgovara: {{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref>|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}} U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.</ref> U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije: {{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.<ref>Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. <br /> ({{jez-rus|"Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро."}})</ref>}} Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/> Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].<ref>Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]</ref> Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.</ref> [[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama: {{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.</ref>}} Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta: {{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|"Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} 22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog<ref>{{harv|Живковић|2017|p=375}}</ref> sredinom jula 1942: {{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića: {{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.</ref>}} Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«: {{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.<ref>AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.</ref>|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}} U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.</ref>}} Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.<ref>AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.</ref> Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.<ref>Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.</ref> Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.<ref>Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.</ref> Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«: {{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].<ref>AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.</ref><ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.</ref>}} Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]: {{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] <br /> ({{jez-njem|"Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus."}})</ref>|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}} [[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.</ref> U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.<ref>[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]</ref> Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.<ref>[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]</ref> Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.</ref> Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje: {{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.</ref>}} Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“ Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).</ref> Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije. Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku: {{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.</ref>|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}} [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu: {{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.</ref>}} Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.</ref> U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}} Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}</ref> Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi: {{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=158&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Zu allgemein: <br /> Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst."}})</ref>|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}} Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima: {{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.</ref>}} Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.</ref> Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade. Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]: {{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem: {{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]</ref>}} Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom: {{izdvojeni citat| U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''. U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]: {{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće: {{izdvojeni citat| 1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića. 2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista. 3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref>|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}} Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.</ref> Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.</ref> Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943: {{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.<ref>AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“: {{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] <br /> ({{jez-njem|"Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden."}})</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen."}})</ref>|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}} Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju: (1) Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu. (2) Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva. (3) Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima. (4) Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]</ref>}} 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira: {{izdvojeni citat|''2. decembar'' <br /> Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. <br /> Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. <br /> Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.</ref>}} Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.<ref>Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.</ref> Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}} U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO: {{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.</ref> U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.<ref>Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.</ref> Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.</ref> 1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi: {{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]</ref>}} Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“<ref>VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.</ref> Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.</ref> Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini. Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu: {{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] <br /> Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.</ref>}} Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...<ref>AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]</ref>}} Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.<ref name="znaci2">[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.</ref>}} Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija: {{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.<ref name="znaci2"/>}} U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.</ref>}}: {{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: <br /> Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der "große Geist des 20. Jahrhunderts", doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}} Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: {{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: <br /> 1) prekid neprijateljstava, <br /> 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i <br /> 3) oslobađanje talaca. <br /> Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac <br /> BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: <br /> 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung <br /> 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen <br /> 3.) Freilassung der Geiseln. <br /> Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Besondere Tagesmeldungen BdS.: <br /> In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.</ref> 29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi: {{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} [[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije: {{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 128.</ref>}} Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.</ref> Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.</ref> Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.</ref> Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.<ref>VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.</ref> Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.</ref> Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 506.</ref> Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje: {{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.<ref>Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.</ref>}} Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.<ref>IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 478.</ref> Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: {{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.<ref>IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.</ref>}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS? Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića. Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem? Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno. Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović? Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} [[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.</ref><ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.</ref> Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.<ref>Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).</ref><ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje: {{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.</ref> Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo: {{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.<ref>AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.</ref>}} [[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi: {{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...<ref>Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.</ref>}} U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“: {{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] <br /> ({{jez-njem|"7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] <br /> ({{jez-njem|"8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju: {{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt."}})</ref>|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}} Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] <br /> ({{jez-njem|"Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung."}})</ref>|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}} Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću: {{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]</ref>|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}} [[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. == {{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga. Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan. Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} {{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.</ref>|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.<ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] <br /> ({{jez-njem|"Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: {{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.<ref>AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.</ref>}} O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944: {{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. <br /> (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. <br /> (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} 13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: {{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref> generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]: {{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}} Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću: {{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.</ref> posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi: {{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].<ref>Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.</ref> Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref>), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije: {{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Nakon što je više četničkih komandanata u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“: {{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.</ref>}} Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.<ref>Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.</ref>}} 10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca: {{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] <br /> Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]: {{izdvojeni citat|Medić mi javlja: Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.</ref> U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref> tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih: {{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} <div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed" heights="200"> Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. </gallery></div> Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena: {{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.</ref>}} Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]: {{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]</ref> Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref> od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa: {{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}} Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima: {{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} [[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju: {{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje: {{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.</ref>}} Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu: {{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su, prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe: {{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]</ref>}} Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak: {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.</ref>}} U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: {{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže): {{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji: {{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.</ref>|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}} 11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: # Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. # Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. # Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. # Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] <br /> ({{jez-njem|"I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner "Verhandlungen" mit DM folgendes mit: <br /> 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. <br /> 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. <br /> 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. <br /> 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung."}})</ref>}} U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.</ref> a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref> Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} [[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu: {{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.<ref>[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]</ref>}} Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).” U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]</ref> Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.<ref>{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}</ref> U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”<ref>[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]</ref> 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.</ref>}} [[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]] O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.</ref> U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije: {{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.<ref>AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.</ref>}} Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava: {{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.</ref> Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.<ref>AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.</ref> Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&rec=313&roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] <br /> ({{jez-njem|"Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit."}})</ref> pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.</ref> Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=695&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] <br /> ({{jez-njem|"Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen."}})</ref>|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}} Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.</ref> Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.</ref>}} U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«: {{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.<ref>Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.</ref>}} [[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&nbsp;mm.<ref>AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.</ref> Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]</ref>}} General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]</ref>}} U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju: {{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je: Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima. Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod. Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500. S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo. Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici. Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar. Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom. Cvetić: sa njim veze nemam. Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini. U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali. Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]: {{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=255&broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|"Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut."}})</ref><ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref>|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH: {{izdvojeni citat| D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]</ref>}} Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće: {{izdvojeni citat| Srbija: Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. <br /> Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen."}})</ref>}} U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.<ref>Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.</ref> U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: {{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.<ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.</ref>}} U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: {{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.</ref><ref>Коста Николић, н. ч., стр. 272.</ref>}} Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.<ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.</ref> I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: {{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.</ref>}} General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.</ref>|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}} Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu: {{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...<ref>Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.</ref>}} Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ: {{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. <br /> II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.</ref>}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&rec=78&roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE SW– SERBIEN: </br> RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. </br> DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– </br> BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER."}})</ref> upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}} General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. </br> Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}} General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden."}})</ref> Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije: {{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“<ref name="Živković"/> U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana: {{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|"7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| <br /> "In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM."}})</ref> Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|"SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}} Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.</ref> Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće: {{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.</ref>}} [[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše: {{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.<ref>Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref><ref>Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.</ref>}} Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše: {{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.</ref>}} 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića: {{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem; 1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu. Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.</ref>}} O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće: {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.</ref>}} Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.: {{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''. A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo. B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle. C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša. III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen. D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje. I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak. III. ''Namere''. Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK. ''Ostali deo Srbije''. Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi. 20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. </br> I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. </br> B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. </br> C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. </br> III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. </br> Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. </br> D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. </br> I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. </br> III. Absichten. </br> Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. </br> Übriges Serbien. </br> Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. </br> 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga: {{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere: {{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.</ref>}} U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način: {{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.</ref>}} General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće: {{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie."}})</ref>}} Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]: {{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]]. S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150. Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu: 1. — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju. 2. — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole. 3. — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika. 4. — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima. 5. — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara. 6. — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]]. Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija. Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]</ref>}} Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=1236&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]</ref> U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.<ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.</ref>}} Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje: {{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.</ref>}} Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). <br /> Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] <br /> ({{jez-njem|"Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic. Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen."}})</ref>}} Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem: {{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.</ref>}} O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje: {{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|"Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt."}})</ref>}} Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.</ref> O ovom sastanku je Boško Kostić, sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio sljedeći zapis: {{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.</ref>}} Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.</ref> Draži Mihailoviću u kome se navodi: {{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}} Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] </br> ({{jez-njem|"Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) </br> Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] <br /> ({{jez-njem|"CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– </br> ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–"}})</ref> 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] <br /> ({{jez-njem|"KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT."}})</ref> Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]</ref>}} === Sporazum Nedića i Mihailovića === {{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji: {{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće: {{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.</ref>}} Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta. Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka: {{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog. Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref>}} {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!<ref name="Saslušanje"/>|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem: {{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] <br /> ({{jez-njem|"Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen."}})</ref>}} U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu: {{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje. U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće: a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga, b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do: postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : </br> a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, </br> b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, </br> c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. </br> 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : </br> a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, </br> b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : </br> b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, </br> b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, </br> b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, </br> b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. </br> b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz)."}})</ref>}} Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.</ref> === Nemačka ocena Mihailovića === [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom: {{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4) DM moli da sam ostane u ilegali. 5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]] Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.<br/> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br/> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br/> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br/> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.<br/> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br/> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.</ref>}} Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] <br/> ({{jez-njem|"Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen."}})</ref> te zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] <br/> ({{jez-njem|"Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht."}})</ref>}} U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima: {{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili: Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter. Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000952—000953.]</ref>}} General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora: {{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'': ''Okrug Beograd'': <br /> ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje. ''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.</ref>}} Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000923—000924.]</ref>}} Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.</ref> U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava: {{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.</ref>}} Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od "neprijateljskih dejstava protiv Nemaca". Nedić je garantovao nemačkom okupatoru: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} U ratnom dnevniku<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs): {{izdvojeni citat| 20. 8. 1944 Operativno odeljenje Beograd — Dedinje 18.15 časova: Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom. Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće: 1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića, 2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka, 3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]</ref>}} U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.<ref name="ReferenceH"/><ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.</ref> U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben."}})</ref> koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan: {{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“: {{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}} Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}</ref> 28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima: {{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] <br /> ({{jez-njem|"Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)"}})</ref>}} Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> === Posljedice sporazuma === [[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom: {{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.<ref name="Živković"/> <br /> ({{jez-njem|"Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks."}})}} Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma. Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.</ref> Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše: {{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.</ref>}} Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.<ref>VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.</ref> Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.</ref> Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka: {{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: <br /> „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.</ref>}} [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.</ref> Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.</ref><ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 166.</ref> General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom: {{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja. Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS. Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka. Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.</ref>|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}} Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.</ref> I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] <br /> ({{jez-njem|"Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW."}})</ref> Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje: {{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica. U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus. Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca. Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.</ref>|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}} Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.</ref> tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“ U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.</ref><ref>Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.</ref> I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].<ref>AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.</ref> Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.<ref>[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]</ref> Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.</ref> Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]</ref> [[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]] [[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.<ref>Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.</ref> 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.</ref>}} Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.</ref> a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.<ref>Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.</ref> Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.<ref>Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.</ref> U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.</ref> Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO: {{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.<ref>Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.</ref>}} Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 215.</ref> On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]: {{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}} Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.</ref> i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.</ref>}} U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.</ref> Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice. Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.</ref> Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo: {{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.</ref>}} Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu<ref>AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.</ref> koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće: {{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.<ref>Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.</ref>}} General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića: {{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! <br /> Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref>|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}} Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa: {{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.</ref>}} Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića. Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić. General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}} == Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.<ref name="Završna reč">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}} Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;<ref name="Presuda">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Tumačenja == Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]]. [[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.</ref>}} Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.</ref> Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: <br /> Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.<ref>Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.</ref>}} [[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani: {{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.<ref>Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.</ref>}} I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«: {{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.</ref>}} [[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše: {{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.</ref>}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. <br /> ({{jez-eng|"The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did."}})}}}} Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao: {{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.</ref>}} Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: {{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.</ref>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.</ref>}} U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.<ref>Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. <br /> ({{jez-eng|"Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed."}})</ref>}} [[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak: {{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.</ref>}} U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.<ref>Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.</ref> Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor: {{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}} U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter: {{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.</ref>}} U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.<ref name="Rade Ristanović 1944">Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.</ref>}} Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“: {{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.<ref name="Nebojša Stambolija 1944">Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.</ref>}} == Literatura == * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | authorlink = Jozo Tomasevich | year = 1975 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-0857-9 | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizacija četnika u Srbiji]] == References == <references /> {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]] 2dzis8auqqgw3dsr9hqk2ir2nhwcges 42607175 42607167 2026-06-07T22:33:08Z ~2026-33838-53 362805 42607175 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref>) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}} == Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. == Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941: {{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje: {{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} === Uspostavljanje saradnje === Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru. Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, "i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži". Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> [[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.</ref>}} Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.</ref> Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji: {{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...<ref>Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}} Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.<ref>Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.</ref> O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše: {{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane: {{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: <br /> 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.' Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti... Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta. Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...] Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.</ref>}} Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.<ref>Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.</ref> Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“<ref>Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.</ref> Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije: {{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}} О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović: {{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo. Pretsednik: Šta je on bio? Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva. Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora? Optuženi: Tačno.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.</ref><ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref>}} Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]</ref> Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.</ref> Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.</ref> Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref> Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine. Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.</ref> === Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića === [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} [[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda: {{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.<ref>AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.</ref><ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata: {{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 186.</ref>}} Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM? Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao. Pretsednik: Od kada? Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku. Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM? Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao. Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica? Optuženi: Može. Pretsednik: Na primer? Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd. Pretsednik: A kada je on došao u Beograd? Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine. Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića? Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića. Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu? Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941. Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić. O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: <br /> I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.: 1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen. 2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara. 3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.<ref name="znaci1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.</ref>}} Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće: {{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi: * Da se uspostavi red i mir u Srbiji. * Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga. * Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca. * Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima. * Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja. * Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.</ref>}} Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“<ref>Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.</ref> Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge: {{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili. Između nas je napravljen sporazum o sledećem: * O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja. * Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske. * Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića. * Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati. * Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. * Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.</ref>}} Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.<ref name="vojnoistorijski1941">Žarko Jovanović, "Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.", Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.</ref> O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji: {{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... <br /> U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.<ref>''Novo vreme'', 13. XI 1941.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.</ref>}} [[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,<ref>[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]</ref> s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.</ref> Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji. Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način: 1. obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...] 3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda "Boško Jugović" od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]</ref>}} Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].<ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref><ref>AVII—Nda—19—5—4.</ref> Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.<ref>Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>}} U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti: {{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.</ref>|General [[Harald Turner]]}} === Partizani razotkrivaju Mihailovića === Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane. Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda: {{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.</ref>}} U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”: {{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}} Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat| "12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe".<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.</ref>}} O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941: {{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.<ref name="vojnoistorijski1941"/>}} === Nemci razotkrivaju Mihailovića === {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.</ref>}} Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja. Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941: {{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac. U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.<ref name="znaci1981"/>}} Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]). O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast. General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.</ref>|Kapetan [[Josef Matl]]}} Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.</ref>}} 11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika. U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja: {{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]</ref>}} {{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}} === Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku}} Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.</ref> O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“<ref>AVII—Nda—53—3—48.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref> nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;<ref>ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.</ref> potonji komandant Pribojske brigade JVuO<ref>{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}</ref>), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće: {{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.</ref>}} Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta. Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu. U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.<ref>{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}</ref> Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika<ref>Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.</ref>), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik. Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.<ref>[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana: {{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.<ref>Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.</ref>}} Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.<ref name="leskovackizbornik.rs">{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}</ref> Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.</ref> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina: {{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.</ref> [[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.</ref>}} Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. Nedić mu je naredio: — ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.</ref>}} Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]: {{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.</ref>}} === Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. === [[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]] Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. "Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.</ref> Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio: {{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.</ref>}} Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima: {{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.</ref>}} Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića. O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je "posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama" noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom "pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista", pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga. {{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.</ref>}} Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat| 2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. <br /><br /> 6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo. <br /><br /> 9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.</ref>}} Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.</ref> Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.</ref> Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.</ref> Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.</ref> [[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.</ref> Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.</ref> == Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. == {{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}} === Legalizacija četnika Draže Mihailovića === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}} {{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.</ref>|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}} {{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.<ref>NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave: * [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred) * [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred) * [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred) * [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred) * [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred) * [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred) * [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred) * [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred) * [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) * [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred) * [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda) * [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred) * [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred) * [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred) * [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) * [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) * [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred) * [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred) * [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u) * [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]) * [[Nikola Kalabić]], i dr.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.</ref> Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće: {{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. <br /> U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.</ref>}} Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: {{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref>}} [[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak<ref>Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref> kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom: {{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.</ref>}} Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]: {{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.</ref>}} Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika: {{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.</ref>}} Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.<ref>Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.</ref><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.</ref> Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.<ref name="Presuda"/> === Dejstva legalizovanih odreda === [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]] Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Branko Petranović 1945"/> Profesor [[Branko Petranović]] piše: "Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka." Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: </br> Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}} Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3. marta 1942. [[Srpska državna straža]]). [[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]] Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi "poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima." Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da "stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću".<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.</ref> U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“: {{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.</ref>}} Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.<ref>AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“: {{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... <br /> Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.</ref> Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: {{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}} U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.<ref>Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.</ref> Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].<ref>{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}</ref> U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“: {{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&rec=315&roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] <br /> ({{jez-njem|"Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing."}})</ref>}} Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]: {{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“: {{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču "Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]" uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji: {{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.<ref>Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.</ref> Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju: {{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.</ref>}} Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).</ref> da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA. 1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi: a) Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu; b) Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan. v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje. g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu. d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu. đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog. 2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to: a) Vojvodom Pukovačkim Dragutinom; b) Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca; v) Vojvodom Istočkim; g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]</ref>}} Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]</ref>}} Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: {{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/>), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.</ref> O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.<ref>ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.</ref> Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=556}}</ref> U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji. Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.</ref> iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]: {{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}} Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.<ref>AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.</ref> Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.</ref> Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]]. Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred: {{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref>|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}} U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika: {{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>}} [[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.</ref> Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]: {{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref> juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.</ref> Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima: {{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; <br> — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. <br> — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}} O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje: {{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.</ref>}} Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića: {{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 110.</ref>}} Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ: {{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref>}} Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.</ref>}} U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti: {{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće: {{izdvojeni citat| ''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.'' Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.</ref>}} O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.</ref> i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda: {{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}} Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.<ref>AVII, br. 9/2-1, k. 1a.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.</ref> U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]</ref> 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref> Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«: {{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... <br /> Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]</ref>}} Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju: {{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] <br /> Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]</ref> kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}} Ubrzo je general Mihailović uvažio prijedloge kapetana Ocokoljića (pseudonim »Iliev«): {{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i [kapetan Miodrag] Stojanović da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd[u] da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 345.</ref>}} Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama. Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}} U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ: {{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.</ref>}} U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.</ref> Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava "komuniste" pomoću legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi "najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama": {{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]</ref>|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}} Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«): {{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje "letećih jedinica" koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za "uništavanje neprijatelja": {{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.</ref> Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«: {{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte. Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem: 1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka; 2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića; 3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima. Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.</ref>}} U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ: {{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.<ref>AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.</ref>}} Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: {{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]</ref>}} Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.<ref>DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.</ref> Generalštabni major Žarko Todorović (»Valter«) je Vrhovnoj komandi JVuO 15. decembra 1942. godine sugerirao sklapanje sporazuma sa Ljotićevom SDK: {{izdvojeni citat|Vođstvo Ljotićevaca postalo mekše. Hoće sporazum. Predlažem da se pokuša sporazum, ali pod uslovima da prestanu sa prokazivanjem naših ljudi. Energičnija borba protiv komunista. Da nam daju višak neregistrovanog oružja, a mi njima da obećamo zakonski postupak sa njima posle rata.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 647.</ref>}} Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref> pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.</ref> Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene. U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč. Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.<ref>Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]</ref>}} Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca: {{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.</ref>}} U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.</ref> O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]: {{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.</ref>}} Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“: {{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} === Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda === Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]]. Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943. Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta<ref>{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}</ref>), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi "''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''."<ref>Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}</ref> Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: "''Budite oprezni jer Dragi je lopov''." Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista: {{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.<ref>Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}} Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovor i potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega...“<ref>''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.</ref> Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]: {{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.</ref> Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.</ref> Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem: {{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio: {{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM... U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.<ref>IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.</ref>|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}} Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.</ref> pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} === Zahlađenje odnosa i prekid saradnje === Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume: {{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije "borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi", a nisu bili retki ni "prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom."<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.</ref> Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije. 7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]: {{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.</ref>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće: {{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.<ref>NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.</ref>}} Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“<ref>Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.</ref> Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.</ref> === Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima === {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire. General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.<ref>AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.</ref> U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.</ref> Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«<ref>Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]</ref> Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.<ref>[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]</ref> General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti: {{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] <br /> ({{jez-njem|"Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. </br> Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.</ref>}} General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. </br> Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.</ref>|[[Milan Nedić]]}} Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“<ref>AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte."}})</ref> Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu: {{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde."}})</ref>}} Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch). Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima. [[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]] O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu: {{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.</ref>}} Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem: {{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] <br /> ({{jez-njem|"Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden."}})</ref><ref name="Izveštaj">[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}} [[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader: {{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.</ref>}} O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se "ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red". U Vranićevom izveštaju se ističe da "okupator pomaže našu borbu", aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici "iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu", uz posredstvo Nedićeve vlade.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.</ref> U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.<ref>DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.</ref>}} Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju: {{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.</ref>}} Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.</ref> Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]: {{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. == {{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}} {{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]: {{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.<ref name="Saslušanje">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}} General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju. {{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}} U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.</ref> [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.</ref> Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref> Na ovo Mihailović odgovara: {{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref>|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}} U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.</ref> U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije: {{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.<ref>Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. <br /> ({{jez-rus|"Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро."}})</ref>}} Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/> Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].<ref>Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]</ref> Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.</ref> [[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama: {{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.</ref>}} Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta: {{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|"Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} 22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog<ref>{{harv|Живковић|2017|p=375}}</ref> sredinom jula 1942: {{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića: {{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.</ref>}} Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«: {{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.<ref>AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.</ref>|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}} U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.</ref>}} Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.<ref>AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.</ref> Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.<ref>Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.</ref> Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.<ref>Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.</ref> Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«: {{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].<ref>AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.</ref><ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.</ref>}} Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]: {{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] <br /> ({{jez-njem|"Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus."}})</ref>|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}} [[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.</ref> U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.<ref>[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]</ref> Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.<ref>[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]</ref> Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.</ref> Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje: {{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.</ref>}} Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“ Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).</ref> Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije. Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku: {{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.</ref>|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}} [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu: {{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.</ref>}} Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.</ref> U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}} Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}</ref> Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi: {{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=158&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Zu allgemein: <br /> Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst."}})</ref>|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}} Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima: {{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.</ref>}} Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.</ref> Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade. Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]: {{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem: {{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]</ref>}} Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom: {{izdvojeni citat| U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''. U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]: {{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće: {{izdvojeni citat| 1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića. 2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista. 3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref>|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}} Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.</ref> Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.</ref> Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943: {{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.<ref>AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“: {{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] <br /> ({{jez-njem|"Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden."}})</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen."}})</ref>|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}} Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju: (1) Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu. (2) Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva. (3) Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima. (4) Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]</ref>}} 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira: {{izdvojeni citat|''2. decembar'' <br /> Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. <br /> Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. <br /> Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.</ref>}} Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.<ref>Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.</ref> Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}} U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO: {{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.</ref> U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.<ref>Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.</ref> Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.</ref> 1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi: {{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]</ref>}} Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“<ref>VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.</ref> Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.</ref> Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini. Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu: {{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] <br /> Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.</ref>}} Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...<ref>AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]</ref>}} Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.<ref name="znaci2">[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.</ref>}} Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija: {{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.<ref name="znaci2"/>}} U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.</ref>}}: {{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: <br /> Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der "große Geist des 20. Jahrhunderts", doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}} Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: {{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: <br /> 1) prekid neprijateljstava, <br /> 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i <br /> 3) oslobađanje talaca. <br /> Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac <br /> BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: <br /> 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung <br /> 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen <br /> 3.) Freilassung der Geiseln. <br /> Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Besondere Tagesmeldungen BdS.: <br /> In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.</ref> 29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi: {{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} [[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije: {{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 128.</ref>}} Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.</ref> Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.</ref> Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.</ref> Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.<ref>VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.</ref> Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.</ref> Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 506.</ref> Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje: {{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.<ref>Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.</ref>}} Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.<ref>IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 478.</ref> Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: {{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.<ref>IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.</ref>}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS? Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića. Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem? Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno. Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović? Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} [[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.</ref><ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.</ref> Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.<ref>Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).</ref><ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje: {{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.</ref> Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo: {{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.<ref>AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.</ref>}} [[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi: {{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...<ref>Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.</ref>}} U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“: {{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] <br /> ({{jez-njem|"7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] <br /> ({{jez-njem|"8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju: {{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt."}})</ref>|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}} Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] <br /> ({{jez-njem|"Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung."}})</ref>|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}} Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću: {{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]</ref>|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}} [[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. == {{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga. Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan. Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} {{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.</ref>|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.<ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] <br /> ({{jez-njem|"Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: {{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.<ref>AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.</ref>}} O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944: {{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. <br /> (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. <br /> (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} 13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: {{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref> generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]: {{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}} Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću: {{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.</ref> posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi: {{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].<ref>Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.</ref> Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref>), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije: {{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Nakon što je više četničkih komandanata u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“: {{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.</ref>}} Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.<ref>Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.</ref>}} 10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca: {{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] <br /> Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]: {{izdvojeni citat|Medić mi javlja: Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.</ref> U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref> tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih: {{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} <div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed" heights="200"> Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. </gallery></div> Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena: {{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.</ref>}} Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]: {{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]</ref> Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref> od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa: {{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}} Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima: {{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} [[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju: {{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje: {{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.</ref>}} Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu: {{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su, prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe: {{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]</ref>}} Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak: {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.</ref>}} U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: {{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže): {{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji: {{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.</ref>|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}} 11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: # Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. # Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. # Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. # Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] <br /> ({{jez-njem|"I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner "Verhandlungen" mit DM folgendes mit: <br /> 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. <br /> 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. <br /> 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. <br /> 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung."}})</ref>}} U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.</ref> a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref> Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} [[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu: {{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.<ref>[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]</ref>}} Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).” U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]</ref> Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.<ref>{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}</ref> U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”<ref>[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]</ref> 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.</ref>}} [[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]] O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.</ref> U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije: {{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.<ref>AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.</ref>}} Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava: {{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.</ref> Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.<ref>AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.</ref> Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&rec=313&roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] <br /> ({{jez-njem|"Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit."}})</ref> pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.</ref> Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=695&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] <br /> ({{jez-njem|"Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen."}})</ref>|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}} Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.</ref> Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.</ref>}} U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«: {{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.<ref>Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.</ref>}} [[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&nbsp;mm.<ref>AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.</ref> Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]</ref>}} General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]</ref>}} U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju: {{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je: Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima. Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod. Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500. S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo. Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici. Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar. Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom. Cvetić: sa njim veze nemam. Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini. U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali. Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]: {{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=255&broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|"Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut."}})</ref><ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref>|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH: {{izdvojeni citat| D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]</ref>}} Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće: {{izdvojeni citat| Srbija: Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. <br /> Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen."}})</ref>}} U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.<ref>Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.</ref> U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: {{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.<ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.</ref>}} U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: {{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.</ref><ref>Коста Николић, н. ч., стр. 272.</ref>}} Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.<ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.</ref> I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: {{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.</ref>}} General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.</ref>|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}} Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu: {{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...<ref>Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.</ref>}} Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ: {{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. <br /> II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.</ref>}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&rec=78&roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE SW– SERBIEN: </br> RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. </br> DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– </br> BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER."}})</ref> upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}} General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. </br> Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}} General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden."}})</ref> Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije: {{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“<ref name="Živković"/> U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana: {{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|"7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| <br /> "In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM."}})</ref> Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|"SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}} Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.</ref> Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće: {{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.</ref>}} [[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše: {{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.<ref>Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref><ref>Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.</ref>}} Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše: {{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.</ref>}} 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića: {{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem; 1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu. Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.</ref>}} O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće: {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.</ref>}} Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.: {{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''. A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo. B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle. C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša. III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen. D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje. I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak. III. ''Namere''. Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK. ''Ostali deo Srbije''. Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi. 20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. </br> I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. </br> B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. </br> C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. </br> III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. </br> Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. </br> D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. </br> I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. </br> III. Absichten. </br> Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. </br> Übriges Serbien. </br> Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. </br> 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga: {{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere: {{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.</ref>}} U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način: {{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.</ref>}} General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće: {{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie."}})</ref>}} Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]: {{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]]. S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150. Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu: 1. — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju. 2. — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole. 3. — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika. 4. — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima. 5. — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara. 6. — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]]. Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija. Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]</ref>}} Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=1236&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]</ref> U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.<ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.</ref>}} Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje: {{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.</ref>}} Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). <br /> Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] <br /> ({{jez-njem|"Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic. Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen."}})</ref>}} Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem: {{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.</ref>}} O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje: {{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|"Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt."}})</ref>}} Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.</ref> O ovom sastanku je Boško Kostić, sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio sljedeći zapis: {{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.</ref>}} Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.</ref> Draži Mihailoviću u kome se navodi: {{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}} Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] </br> ({{jez-njem|"Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) </br> Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] <br /> ({{jez-njem|"CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– </br> ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–"}})</ref> 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] <br /> ({{jez-njem|"KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT."}})</ref> Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]</ref>}} === Sporazum Nedića i Mihailovića === {{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji: {{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće: {{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.</ref>}} Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta. Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka: {{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog. Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref>}} {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!<ref name="Saslušanje"/>|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem: {{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] <br /> ({{jez-njem|"Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen."}})</ref>}} U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu: {{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje. U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće: a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga, b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do: postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : </br> a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, </br> b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, </br> c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. </br> 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : </br> a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, </br> b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : </br> b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, </br> b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, </br> b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, </br> b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. </br> b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz)."}})</ref>}} Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.</ref> === Nemačka ocena Mihailovića === [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom: {{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4) DM moli da sam ostane u ilegali. 5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]] Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.<br/> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br/> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br/> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br/> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.<br/> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br/> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.</ref>}} Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] <br/> ({{jez-njem|"Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen."}})</ref> te zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] <br/> ({{jez-njem|"Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht."}})</ref>}} U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima: {{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili: Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter. Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000952—000953.]</ref>}} General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora: {{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'': ''Okrug Beograd'': <br /> ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje. ''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.</ref>}} Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000923—000924.]</ref>}} Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.</ref> U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava: {{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.</ref>}} Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od "neprijateljskih dejstava protiv Nemaca". Nedić je garantovao nemačkom okupatoru: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} U ratnom dnevniku<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs): {{izdvojeni citat| 20. 8. 1944 Operativno odeljenje Beograd — Dedinje 18.15 časova: Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom. Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće: 1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića, 2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka, 3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]</ref>}} U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.<ref name="ReferenceH"/><ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.</ref> U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben."}})</ref> koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan: {{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“: {{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}} Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}</ref> 28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima: {{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] <br /> ({{jez-njem|"Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)"}})</ref>}} Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> === Posljedice sporazuma === [[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom: {{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.<ref name="Živković"/> <br /> ({{jez-njem|"Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks."}})}} Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma. Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.</ref> Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše: {{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.</ref>}} Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.<ref>VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.</ref> Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.</ref> Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka: {{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: <br /> „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.</ref>}} [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.</ref> Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.</ref><ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 166.</ref> General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom: {{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja. Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS. Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka. Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.</ref>|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}} Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.</ref> I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] <br /> ({{jez-njem|"Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW."}})</ref> Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje: {{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica. U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus. Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca. Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.</ref>|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}} Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.</ref> tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“ U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.</ref><ref>Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.</ref> I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].<ref>AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.</ref> Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.<ref>[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]</ref> Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.</ref> Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]</ref> [[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]] [[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.<ref>Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.</ref> 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.</ref>}} Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.</ref> a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.<ref>Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.</ref> Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.<ref>Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.</ref> U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.</ref> Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO: {{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.<ref>Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.</ref>}} Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 215.</ref> On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]: {{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}} Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.</ref> i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.</ref>}} U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.</ref> Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice. Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.</ref> Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo: {{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.</ref>}} Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu<ref>AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.</ref> koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće: {{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.<ref>Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.</ref>}} General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića: {{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! <br /> Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref>|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}} Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa: {{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.</ref>}} Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića. Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić. General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}} == Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.<ref name="Završna reč">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}} Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;<ref name="Presuda">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Tumačenja == Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]]. [[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.</ref>}} Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.</ref> Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: <br /> Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.<ref>Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.</ref>}} [[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani: {{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.<ref>Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.</ref>}} I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«: {{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.</ref>}} [[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše: {{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.</ref>}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. <br /> ({{jez-eng|"The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did."}})}}}} Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao: {{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.</ref>}} Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: {{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.</ref>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.</ref>}} U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.<ref>Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. <br /> ({{jez-eng|"Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed."}})</ref>}} [[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak: {{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.</ref>}} U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.<ref>Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.</ref> Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor: {{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}} U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter: {{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.</ref>}} U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.<ref name="Rade Ristanović 1944">Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.</ref>}} Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“: {{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.<ref name="Nebojša Stambolija 1944">Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.</ref>}} == Literatura == * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | authorlink = Jozo Tomasevich | year = 1975 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-0857-9 | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizacija četnika u Srbiji]] == References == <references /> {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]] hdn4l3fre9az7b6bexsc3qgcb2vpsej 10 177536 42607024 42563715 2026-06-07T12:07:50Z Edgar Allan Poe 29250 42607024 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Pobednici Roland-Garrosa | title = Pobjednici [[Roland-Garros]]a | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | titlestyle = background-color:#FF915F | basestyle = background: #FF915F | group1 = ''Pre-Open'' era | list1 = * {{flagicon|FRA|1830}} [[René Lacoste]] {{small|([[1925]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Henri Cochet]] {{small|([[1926]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[René Lacoste]] {{small|([[1927]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Henri Cochet]] {{small|([[1928]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[René Lacoste]] {{small|([[1929]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Henri Cochet]] {{small|([[1930]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Jean Borotra]] {{small|([[1931]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Henri Cochet]] {{small|([[1932]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Jack Crawford (teniser)|Jack Crawford]] {{small|([[1933]])}} * {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Gottfried von Cramm]] {{small|([[1934]])}} * {{flagicon|UK}} [[Fred Perry]] {{small|([[1935]])}} * {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Gottfried von Cramm]] {{small|([[1936]])}} * {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Henner Henkel]] {{small|([[1937]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Donald Budge]] {{small|([[1938]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Donald McNeill]] {{small|([[1939]])}} * {{color|silver|1940.}} * {{color|silver|1941.}} * {{color|silver|1942.}} * {{color|silver|1943.}} * {{color|silver|1944.}} * {{color|silver|1945.}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Marcel Bernard]] {{small|([[1946]])}} * {{flagicon|MAĐ|1946}} [[József Asbóth]] {{small|([[1947]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Frank Parker]] {{small|([[1948]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Frank Parker]] {{small|([[1949]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Budge Patty]] {{small|([[1950]])}} * {{flagicon|EGI|1922}} [[Jaroslav Drobný]] {{small|([[1951]])}} * {{flagicon|EGI|1922}} [[Jaroslav Drobný]] {{small|([[1952]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Ken Rosewall]] {{small|([[1953]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Tony Trabert]] {{small|([[1954]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Tony Trabert]] {{small|([[1955]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Lew Hoad]] {{small|([[1956]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Sven Davidson]] {{small|([[1957]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Mervyn Rose]] {{small|([[1958]])}} * {{flagicon|ITA|1946}} [[Nicola Pietrangeli]] {{small|([[1959]])}} * {{flagicon|ITA|1946}} [[Nicola Pietrangeli]] {{small|([[1960]])}} * {{flagicon|ŠPA|1945}} [[Manuel Santana]] {{small|([[1961]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Rod Laver]] {{small|([[1962]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Roy Emerson]] {{small|([[1963]])}} * {{flagicon|ŠPA|1945}} [[Manuel Santana]] {{small|([[1964]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Fred Stolle]] {{small|([[1965]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Tony Roche]] {{small|([[1966]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Roy Emerson]] {{small|([[1967]])}} | group2 = ''Open'' era | list2style = background: #FCFDFD; | list2 = * {{flagicon|AUS}} [[Ken Rosewall]] {{small|([[1968]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Rod Laver]] {{small|([[1969]])}} * {{flagicon|ČSSR}} [[Jan Kodeš]] {{small|([[1970]])}} * {{flagicon|ČSSR}} [[Jan Kodeš]] {{small|([[1971]])}} * {{flagicon|ŠPA|1945}} [[Andrés Gimeno]] {{small|([[1972]])}} * {{flagicon|RUM|1965}} [[Ilie Năstase]] {{small|([[1973]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] {{small|([[1974]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] {{small|([[1975]])}} * {{flagicon|ITA|1946}} [[Adriano Panatta]] {{small|([[1976]])}} * {{flagicon|ARG}} [[Guillermo Vilas]] {{small|([[1977]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] {{small|([[1978]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] {{small|([[1979]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] {{small|([[1980]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] {{small|([[1981]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Mats Wilander]] {{small|([[1982]])}} * {{flagicon|FRA|1976}} [[Yannick Noah]] {{small|([[1983]])}} * {{flagicon|ČSSR}} [[Ivan Lendl]] {{small|([[1984]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Mats Wilander]] {{small|([[1985]])}} * {{flagicon|ČSSR}} [[Ivan Lendl]] {{small|([[1986]])}} * {{flagicon|ČSSR}} [[Ivan Lendl]] {{small|([[1987]])}} * {{flagicon|ŠVE}} [[Mats Wilander]] {{small|([[1988]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Michael Chang]] {{small|([[1989]])}} * {{flagicon|EKV}} [[Andrés Gómez]] {{small|([[1990]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Jim Courier]] {{small|([[1991]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Jim Courier]] {{small|([[1992]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Sergi Bruguera]] {{small|([[1993]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Sergi Bruguera]] {{small|([[1994]])}} * {{flagicon|AUT}} [[Thomas Muster]] {{small|([[1995]])}} * {{flagicon|RUS}} [[Jevgenij Kafeljnikov]] {{small|([[1996]])}} * {{flagicon|BRA}} [[Gustavo Kuerten]] {{small|([[1997]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Moyá]] {{small|([[1998]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Andre Agassi]] {{small|([[1999]])}} * {{flagicon|BRA}} [[Gustavo Kuerten]] {{small|([[2000]])}} * {{flagicon|BRA}} [[Gustavo Kuerten]] {{small|([[2001]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Albert Costa]] {{small|([[2002]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Juan Carlos Ferrero]] {{small|([[2003]])}} * {{flagicon|ARG}} [[Gastón Gaudio]] {{small|([[2004]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2005]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2006]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2007]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2008]])}} * {{flagicon|ŠVI|size=17px}} [[Roger Federer]] {{small|([[2009]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2010]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2011]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2012]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2013]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2014]])}} * {{flagicon|ŠVI|size=17px}} [[Stanislas Wawrinka]] {{small|([[2015]])}} * {{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] {{small|([[2016]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2017]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2018]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2019]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2020]])}} * {{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] {{small|([[2021]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] {{small|([[2022]])}} * {{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] {{small|([[2023]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] {{small|([[2024]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] {{small|([[2025]])}} |below = }}<noinclude> [[Kategorija:Teniski šabloni]] [[Kategorija:Francuski sportski šabloni]] </noinclude> k685nre88n2ja5ope3zieajcpxrypwa 0 185252 42607112 42416560 2026-06-07T13:50:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607112 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Missouri<br /><small>Missouri River</small> | slika = Lower Missouri River.jpg | Duljina = 3 726<br />4 090 (<small>zajedno s [[Jefferson (rijeka)|Jeffersonom]]</small>) | Nadmorska visina izvora = 1 200 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = 2 478 | Površina porječja = 1 371 100 <ref name=brit/> | Izvor= [[Gallatin County, Montana|Gallatin county]] ([[Stjenovite planine]] - jugozapadna [[Montana]]) | Ušće= [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] kod [[St. Louis]]a | Tip ušća = | Pritoke= [[Jefferson (rijeka)|Jefferson]], [[Milk (rijeka)|Milk]], [[Platte (rijeka)|Platte]], [[James (rijeka)|James]], [[Yellowstone (rijeka)|Yellowstone]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Omaha (Nebraska)|Omaha]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]], [[St. Louis]] | Sliv= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Ulijeva se u = [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] | Plovna od - do= }} '''Missouri''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Missouri River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], najduža pritoka [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] i druga po veličini rijeka [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/385773/Missouri-River |title = ''Ob River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 10. 10. 2012}}</ref> == Geografija == ''Missouri'' se formira na spoju rijeka [[Jefferson (rijeka)|Jefferson]], [[Madison (rijeka)|Madison]] i [[Gallatin (rijeka)|Gallatin]] u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] na jugozapadu [[Montana|Montane]], na nadmorskoj visini od 1 200 m. Sam Missouri ima dužinu od 3 726&nbsp;km, ali ako mu se pribroji [[Jefferson (rijeka)|Rijeka Red Rock]] (gornji tok rijeke [[Jefferson (rijeka)|Jefferson]]) tad ima 4 090&nbsp;km.<ref name=brit/> ''Missouri'' ima [[porječje (razvrstavanje)|porječje]] veliko oko 1 371 100 [[kvadratni kilometar|km²]], u [[Velika nizina|Velikoj nizini]], koje se proteže do juga [[Kanada|Kanade]].<ref name=brit/> == Povezano == * [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/385773/Missouri-River ''Missouri River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} loyvnucg2jfwwoonjtr43i20nlcl8vt 0 185464 42607126 42417488 2026-06-07T13:51:58Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607126 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Saint Lawrence<br /><small>Fleuve Saint-Laurent</small> | slika = Saint Lawrence seaway.jpg | Duljina = 1197<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 74.7 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 16.800 | Površina porječja = 1,344.200<ref name=brit/> | Izvor= [[Ontario (jezero)|Ontario]] ([[Ontario]]) | Ušće= [[Saint Lawrence (zaljev)|Zaljev Saint Lawrence]] ([[Atlantik]]) | Tip ušća =[[estuarij]] | Pritoke= [[Ottawa (rijeka)|Ottawa]] | Države kroz koje protječe = {{flag|Kanada}}, {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Montreal]], [[Québec (grad)|Québec]] | Sliv= [[Atlanski]] | Ulijeva se u= [[Atlantik]] | Plovna od - do= Od ušća do [[izvor]]a ([[Velika jezera]]) }} '''Saint Lawrence River''' (prevedeno '''rijeka [[Sveti Lovro|sv. Lovre]]''', [[francuski]]: ''Fleuve Saint-Laurent'') je jedna od najvećih [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] i najvažniji plovni put [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]], kojim su [[Velika jezera]] spojena sa [[Atlantik|Atlanskim oceanom]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/517561/Saint-Lawrence-River-and-Seaway |title = ''Saint Lawrence River and Seaway'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 10. 10. 2012}}</ref> == Hidrografija == Ako se konvencionalno računa da je izvor rijeke jezero [[Ontario (jezero)|Ontario]] iz kog istječu [[Velika jezera]], tad je Saint Lawrence dug 1197&nbsp;km, ali ako se računa da je najudaljeniji izvor [[Velika jezera|Velikih jezera]] rijeka [[North River (Minnesota)|North River]] koja izvire u [[Minnesota|Minnesoti]] iz koje se formira rijeka [[Saint Louis (rijeka)|Saint Louis]] koja je glavni izvor voda jezera [[Superior (jezero)|Superior]], tad je ukupna dužina rijeke 3058&nbsp;km. Saint Lawrence ističe iz jezera [[Ontario (jezero)|Ontario]] između [[Kanada|kanadskog]] grada [[Kingston, Ontario|Kingston]] na sjevernoj obali, i [[SAD|američkog]] grada [[Cape Vincent, New York|Cape Vincent]],<ref name=brit/> odakle rijeka teče gotovo pravilno u smjeru sjeveroistoka i formira granicu između [[Kanada|Kanade]] i [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]]. U svom gornjem toku do [[Montreal]]a nalazi se najveća atrakcija rijeke [[Thousands Islands]] područje sa više od 1700 [[otok]]a. Srednji tok rijeke prostire se od [[Montreal]]a do grada [[Québec (grad)|Québeca]]. Kod Montreala u rijeku uvire njena glavna pritoka, rijeka [[Ottawa (rijeka)|Ottawa]]. Nakon Montreala Saint Lawrence se obrušava sa visine od 25 m preko [[Lachine (brzaci)|Brzaka Lachine]]. Danas su ti brzaci premošćeni izgradnjom kanala [[South Shore (kanal)|South Shore]], tako da ih brodovi obilaze. Od grada [[Québec (grad)|Québeca]] korito rijeke se širi na 16&nbsp;km, od tu počinje veliki [[estuarij]] rijeke, koji se širi na više od 145&nbsp;km u zaljevu [[Saint Lawrence (zaljev)|Saint Lawrence]]. [[Datoteka:Grlakes lawrence map.png|thumb|left|240px|Karta [[porječje|porječja]] Saint Lawrenca i [[Velika jezera|Velikih jezera]]]] Ukupno [[porječje]] rijeke Saint Lawrence zajedno sa porječjem [[Velika jezera|Velikih jezera]] ima oko 1,344.200 [[km²]]), od toga na [[Kanada|Kanadu]] odpada 839.200 [[km²]] a na [[SAD|Sjedinjene Američke Države]] 505.000 [[km²]]. Porječje Saint Lawrencea se prostire preko kanadskih provincija [[Ontario]] i [[Quebec]], te preko [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkih saveznih država]] [[Illinois]], [[Indiana]], [[Michigan]], [[Minnesota]], [[New York (država)|New York]], [[Ohio]], [[Pennsylvania]], [[Vermont]] i [[Wisconsin]].<ref name=brit/> Plodnu nizinu rijeke Saint Lawrence od [[Montreal]]a do ušća, oblikovali su veliki i teški [[Ledenjak|ledenjaci]] koji su veći dio današnje [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] pokrivali u [[ledeno doba]], prije otprilike 15.000 godina. To je i danas jedno od najrazvijenijih poljoprivrednih područja [[Kanada|Kanade]], kraj koji su među prvim naselili [[Francuzi|francuski]] doseljenici, još početkom [[17. vijek]]a. == Ekonomija == Rijeka Saint Lawrence je izuzetno važni plovni put, kojim mogu i prekooceanski brodovi doploviti do [[Velika jezera|Velikih jezera]] i gradova uz obale jezera [[Chicago]], [[Detroit]], [[Duluth, Minnesota|Duluth]] i [[Toronto]]. Ideja da se rijeka produbi za velike brodove, i tako povežu [[Velika jezera]] i [[Atlantik]] postojala je još od [[19. vijek]]a ali su se tek [[1954]]. [[Kanada]] i [[SAD|Sjedinjene Američke Države]] upustile u zajednički pothvat izgradnje [[Morski put Saint Lawrence|Morskog puta Saint Lawrence]]. Ovaj ambiciozni projekt uključivao je izgradnju novih kanala i ustava kod [[Montreal]]a i ustave Eisenhower, Snell i Iroquois na američkoj strani rijeke. Plovni put Saint Lawrence Seaway, je službeno otvoren [[26. jun]]a [[1959]].<ref name=brit/> njime je omogućeno i velikim prekooceanskim brodovima da doplove u srce [[Sjeverna Amerika|Amerike]] po [[žito]] i druge terete. U taj plovni put uključeno je i osam ustava kanala Welland izgrađenog još [[1829]].<ref name=brit/> kojim su zaobiđeni [[Slapovi Niagare]] i spojena jezera [[Erie (jezero)|Erie]] i [[Ontario (jezero)|Ontario]]. Danas se morskim putem [[Morski put Saint Lawrence|Saint Lawrence]] preveze četrdesetak milijuna tona tereta godišnje. [[Hidroelektrana|Hidroelektrane]] izgrađene na rijeci opskrbljuju strujom [[Quebec]], [[Ontario]] i državu [[New York (država)|New York]]. == Historija == Prvi [[Evropa|evropski]] moreplovac koji je zaplovio rijekom [[1535]]. do [[Lachine (brzaci)|Brzaka Lachine]] (ispod današnjeg [[Montreal]]a),<ref name=brit/> bio je [[Francuzi|Francuz]] [[Jacques Cartier]], koji je [[1534]]. isplovio iz [[Saint-Malo|St. Maloa]]. Nakon njega u brojni francuski [[Kolonija|kolonisti]] počeli naseljavati dolinu Saint Lawrence po kojoj su živjela [[Indijanci|indijanska]] [[pleme]]na [[Algonquin]], [[Irokezi]] i [[Huron]] u selima kao što su Hochelaga (današnji [[Montreal) i Stadacona (današnji [[Québec (grad)|Québec]]). == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Saint Lawrence River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/517561/Saint-Lawrence-River-and-Seaway ''Saint Lawrence River and Seaway'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Kanadi]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Atlantski sliv]] [[Kategorija:Riftovi]] 6jvqd77so0uanbz7oz96lqru2ze1rut 0 185516 42607127 42344852 2026-06-07T13:52:01Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607127 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Saint Louis | slika = Stlouisrivermap.png | Duljina = 309 | Nadmorska visina izvora = 184 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = ? | Površina porječja = 9 412 | Izvor=[[Hoyt Lakes, Minnesota|Hoyt Lakes]] ([[Minnesota]]) | Ušće= Zaljev Superior ([[Jezero Superior]]) | Tip ušća = [[estuarij]] | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Atlanski]] | Ulijeva se u= [[Jezero Superior]] | Plovna od - do= }} '''Rijeka Saint Louis''' prevedeno '''Rijeka [[Luj IX., kralj Francuske|Svetog Luja]]''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], najvažnija pritoka [[Jezero Superior|Jezera Superior]] u [[Velika jezera|Velikim jezerima]] duga 309&nbsp;km. == Geografija == ''Saint Louis'' izvire kraj grada [[Hoyt Lakes, Minnesota|Hoyt Lakes]] u [[Minnesota|Minnesoti]]<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/385773/Missouri-River |title = ''St. Louis River'' |publisher = Minnesota Department of Natural Resources |language = engleski |accessdate = 15. 10. 2012}}</ref>, nakon 309&nbsp;km toka kroz [[Minnesota|Minnesotu]] i [[Wisconsin]] rijeka uvire sa velikim [[estuarij]]em u [[Jezero Superior]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.dnr.state.mn.us/watertrails/stlouisriver/index.html ''St. Louis River'' na portalu Minnesota Department of Natural Resources] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} olxbl50ifu6vvd6ikvh3amsden3k9yz 0 185525 42607095 42341715 2026-06-07T13:49:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607095 wikitext text/x-wiki {{For|druge istoimene reke|Colorado (razvrstavanje)}} {{Redirect|Kolorado (rijeka)|druge istoimene reke|Kolorado (razvrstavanje)}} {{Rijeka | ime = Colorado<br /><small>Río Colorado</small> | slika = Grand Canyon Horse Shoe Bend MC.jpg | Duljina = 2 330 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 3 104 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 21 700 | Površina porječja = 670 000 <ref name=brit/> | Izvor= [[Poudre (prijevoj)|Prijevoj Poudre]] u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] ([[Colorado]]) | Ušće= [[Kalifornijski zaliv|Kalifornijski zaljev]] ([[Tihi ocean|Pacifik]]) | Tip ušća =[[Riječna delta|delta]] | Pritoke=[[Dolores (rijeka)|Dolores]], [[San Juan (rijeka Colorada)|San Juan]], [[Little Colorado (rijeka)|Little Colorado]], [[Gila (rijeka)|Gila]], [[Green River (Colorado)|Green River]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}}<br />{{flag|Meksiko}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Page (Arizona)|Page]], [[Bullhead City (Arizona)|Bullhead City]], [[Lake Havasu City (Arizona)|Lake Havasu City]], [[Yuma (Arizona)|Yuma]], [[San Luis Río Colorado]] | Sliv= Pacifički | Ulijeva se u= [[Kalifornijski zaliv|Kalifornijski zaljev]] | Plovna od - do= }} '''Colorado''' ([[španski jezik|španjolski]]: ''Río Colorado'') je jedna od najvećih [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na jugozapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] i sjeverozapadu [[Meksiko|Meksika]] duga 2 330&nbsp;km<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/126494/Colorado-River |title = ''Colorado River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 10. 2012}}</ref>, poznata po svom spektakularnom - [[Veliki kanjon|Grand Canyonu]], najdubljem [[kanjon]]u na svijetu. == Geografija == ''Colorado'' [[izvor|izvire]] u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] kod [[Poudre (prijevoj)|Prijevoja Poudre]] u državi [[Colorado]] na nadmorskoj visini od 3 104 m. ''Colorado'' sa svojim pritokama ima [[porječje]] veliko oko 637 000 [[kvadratni kilometar|km²]], koje obuhvaća dijelove [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkih država]] [[Wyoming]], [[Colorado]], [[Utah]], [[Novi Meksiko|New Mexico]], [[Nevada]], [[Arizona]], [[Kalifornija]] i [[Meksiko|meksičkih]] država [[Donja Kalifornija|Baja California]] i [[Sonora]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Colorado River basin map.png|thumb|left|240px|Karta [[porječje|porječja]] Colorada]] ''Bazen Colorada'' je suh polupustinjski kraj, pa rijeku zovu ''Linijom života'' [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] jugozapada.<ref name=brit/> ''Colorado'' formira granicu između američkih država [[Nevada]] i [[Arizona]], tu se nalazi poznati [[Grand Canyon (nacionalni park)|Nacionalni park Grand Canyon]], inače u bazenu ''Colorada'' leži čak 11 Nacionalnih parkova. Na ''Coloradu'' je u blizini [[Las Vegas]]a [[1936]]. izgrađena čuvena [[Hooverova brana]] dugo vremena, najviša brana na svijetu. U svom donjem toku, u dužini od nekih 28&nbsp;km ''Colorado'' formira granicu između [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] i [[Meksiko|Meksika]].<ref name=brit/> Od ulaska u Meksiko ''Colorado'' teče još nekih 50 - tak km, pa onda formira [[Riječna delta|deltu]] sa kojom otječe u [[Kalifornijski zaliv|Kalifornijski zaljev]]. == Povezano == * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/126494/Colorado-River ''Colorado River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Rijeke u Meksiku]] {{Geog-stub}} s9zh2xxhq5fa3zwdh4uva1dtkz5u0ps 0 185528 42607097 42409661 2026-06-07T13:49:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607097 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Columbia<br /><small>Río Columbia</small> | slika = Columbia River Revelstoke.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 2 000 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 820 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 265 000 | Površina porječja= 668 000 <ref name=brit/> | Izvor= [[Columbia (jezero)|Jezero Columbia]] u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] ([[Britanska Kolumbija]]) | Ušće= [[Tihi ocean|Pacifik]] kod grada [[Astoria, Oregon|Astoria]] | Tip ušća =[[Riječna delta|delta]] | Pritoke=[[Kootenay (rijeka)|Kootenay]], [[Snake (rijeka)|Snake]], [[Spokane (rijeka)|Spokane]], [[Yakima (rijeka)|Yakima]], [[Willamette (rijeka)|Willamette]] | Države kroz koje protječe = {{flag|Kanada}}<br />{{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Portland, Oregon|Portland]], [[Vancouver, Washington|Vancouver]], [[Astoria, Oregon|Astoria]] | Sliv= Pacifički | Ulijeva se u= [[Tihi ocean]] | Plovna od - do= do [[Ušće|ušća]] rijeke [[Snake (rijeka)|Snake]] }} '''Columbia''' (španjolski: ''Río Columbia'') je najveća [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na zapadu [[Severna Amerika|Sjevernoameričkog]] [[kontinent]]a koja utječe u [[Tihi ocean]] duga 2 000&nbsp;km<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/126987/Columbia-River |title = ''Columbia River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 10. 2012}}</ref>, poznata po svom izuzetnom - [[hidropotencijal]]u. == Geografija == ''Columbia'' [[izvor|izvire]] u [[Kanada|kanadskim]] [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] iz [[Columbia (jezero)|Jezera Columbia]] na nadmorskoj visini od 820 m. Od izvora rijeka isprva teče prema sjeverozapadu, zatim skreće na jug, te ulazi u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američku državu]] - [[Washington (savezna država)|Washington]], zatim teče kroz [[Oregon]] u pravcu zapada gdje se kod mjesta [[Astoria, Oregon|Astoria]] ulijeva u [[Tihi ocean]]. [[Datoteka:Columbiarivermap.png|thumb|left|240px|Karta ''[[porječje (razvrstavanje)|porječja]] Columbije'']] ''Columbia'' sa svojim pritokama ima [[porječje (razvrstavanje)|porječje]] veliko oko 668 000 [[kvadratni kilometar|km²]]<ref name=brit/>, koje obuhvaća dijelove kanadske provincije [[Britanska Kolumbija]] i dijelove [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkih država]] [[Oregon]] i [[Washington (savezna država)|Washington]]. Dvije petine porječja pripada [[Kanada|Kanadi]], a to je nekih 800&nbsp;km.<ref name=brit/> Po količini voda ''Columbia'' je četvrta rijeka po veličini u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] i prva u pacifičkom slivu, kako rijeka ima i veliki pad, dakle i veliku snagu, na rijeci je podignuto 14 [[hidroelektrana]], uz brojne po njenim pritokama, tako da je i po tom ''Columbia'' prva među rijekama [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/126987/Columbia-River ''Columbia River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Kanadi]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} mzlqflbsc3xsqr9rsv1r43ceiiquh3w 0 185862 42607119 42482469 2026-06-07T13:50:57Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607119 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rijeka Porcupine | slika = Porcupine River YFNWR.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 721 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora= ? | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = 650 | Površina porječja =117 900 | Izvor= [[Planine Ogilvie|Masiv Ogilvie]] ([[Yukon]]) | Ušće= kod naselja Fort Yukon ([[Aljaska]], [[Yukon (rijeka)|Rijeka Yukon]]) | Tip ušća = | Pritoke= Coleen, Sheenjek | Države kroz koje protječe = {{flag|Kanada}}<br />{{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Arktički sliv|Arktički]] | Ulijeva se u=[[Yukon (rijeka)|Rijeku Yukon]] ([[Beringovo more]]) | Plovna od - do= }} '''Porcupine''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] koja teče kroz [[Kanada|kanadski]] [[Yukon]] i [[SAD|američku]] [[Aljaska|Aljasku]], velika pritoka [[Yukon (rijeka)|Yukona]] duga 721&nbsp;km.<ref name=brit>[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/rivers.html The Atlas of Canada - Rivers (Natural Resources Canada), pristupljeno: 21. 10. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329093702/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/rivers.html |date=2012-03-29 }} {{en icon}}</ref> == Geografija == ''Porcupine'' izvire na obroncima [[Planine Ogilvie|Masiva Ogilvie]] sjeverno od grada [[Dawson, Yukon|Dawson]] u [[Kanada|kanadskom]] [[Yukon]]u. Od izvora teče prema sjeveru, zatim skreće prema jugozapadu i ulazi u [[Aljaska|Aljasku]] da se kod naselja Fort Yukon ulije u rijeku [[Yukon (rijeka)|Rijeku Yukon]].<ref name=brit/> ''Porcupine'' sa svojim pritocima ima [[porječje]] od oko 117 900 [[km²]], od toga 61 400 [[km²]] pripada [[Kanada|Kanadi]] a 56 500 [[km²]] [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Rijeke u Kanadi]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} rf765z8ic7blvy1nnwfkktngnxgqnfv 0 186088 42607116 42416801 2026-06-07T13:50:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607116 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rijeka Ohio<br /><small>Ohio River</small> | slika = Ohio River.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 1 579 | Nadmorska visina izvora= 683 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek= 281 000 | Površina porječja= 528 100 <ref name=brit/> | Izvor= [[Pittsburgh]] ([[Pennsylvania]]) | Ušće= [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] kod [[Cairo, Illinois|Caira]] ([[Illinois]]) | Tip ušća = | Pritoke= [[Kentucky (rijeka)|Kentucky]], [[Tennessee (rijeka)|Tennessee]], [[Cumberland (rijeka)|Cumberland]], [[Kanawha (rijeka)|Kanawha]], [[Licking (rijeka)|Licking]], [[Muskingum (rijeka)|Muskingum]], [[Scioto (rijeka)|Scioto]], [[Wabash (rijeka)|Wabash]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Pittsburgh]], [[Cincinnati]], [[Louisville (Kentucky)|Louisville]], [[Evansville, Indiana|Evansville]] | Sliv= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Ulijeva se u= [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] | Plovna od - do=od ušća do [[Pittsburgh]]a }} '''Ohio''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Ohio River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] - najveća pritoka [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] po količini voda duga 1 579&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426008/Ohio-River |title = ''Ohio River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 10. 2012}}</ref> == Geografija == ''Ohio'' se formira na spoju rijeka [[Allegheny (rijeka)|Allegheny]] i [[Monongahela (rijeka)|Monongahela]] kod grada [[Pittsburgh]]a u [[Pennsylvania|Pennsylvaniji]], na nadmorskoj visini od 220 m. Od tamo teče kroz sjeverozapadnu [[Pennsylvania|Pennsylvaniju]] do granice sa državom [[Ohio]] nakon tog zaokreće prema jugozapadu i u relativno pravilnom toku teče 1 579&nbsp;km do svog ušća u [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] kod grada [[Cairo, Illinois|Cairo]] u [[Illinois]]u.<ref name=brit/> [[Datoteka:Ohiorivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[porječje (razvrstavanje)|porječja]] Ohija]] Na svom toku do ušća ''Rijeka Ohio'' formira granicu između slijedećih [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkih država]]: [[Ohio]] - [[Zapadna Virginia|West Virginia]], Ohio - [[Kentucky]], [[Indiana]]-Kentucky i [[Illinois]]-Kentucky. ''Ohio'' ima [[porječje (razvrstavanje)|porječje]] veliko oko 528 100 [[kvadratni kilometar|km²]], to je plodna gusto naseljena dolina koja se proteže od istoka [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] do [[Velika nizina|Velikih nizina]] američkog srednjeg zapada.<ref name=brit/> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426008/Ohio-River ''Ohio River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 8rvwuk1dtx9kkdljlw8sm9gl8o358cg 0 186147 42607086 42400813 2026-06-07T13:49:03Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607086 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rijeka Allegheny<br /><small>Allegheny River</small> | slika = Freeport bridge.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 516 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora= 759 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek= 559 | Površina porječja= 30 300 <ref name=brit/> | Izvor= [[Potter County, Pennsylvania|Potter county]], [[Pennsylvania]] | Ušće= [[Ohio (rijeka)|Rijeka Ohio]] kod [[Pittsburgh]]a ([[Pennsylvania]]) | Tip ušća = | Pritoke= Kiskiminetas, Clarion, Conemaugh | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Pittsburgh]] | Sliv= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Ulijeva se u=[[Ohio (rijeka)|Ohio]] | Plovna od - do=od [[Pittsburgh]]a do East Bradya }} '''Allegheny''' ([[engleski]]: ''Allegheny River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]] duga 516&nbsp;km <ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/16060/Allegheny-River |title = ''Allegheny River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 10. 2012}}</ref>, koja zajedno sa [[Monongahela (rijeka)|Rijekom Monongahela]] formira [[Ohio (rijeka)|Rijeku Ohio]] kod [[Pittsburgh]]a. == Geografija == ''Allegheny'' izvire brdima [[Potter County, Pennsylvania|Potter countya]] na sjeveru [[Pennsylvania|Pennsylvanije]] odakle teče dobrih 130&nbsp;km prema sjeveru, zatim ulazi u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|državu]] [[New York (država)|New York]] gdje ima veliko akomulaciono jezero. Od njega okreće na jugozapad, i teče oko 190&nbsp;km, [[Meandar|meandrirajući]] do [[Pittsburgh]]a gdje se spaja sa [[Monongahela (rijeka)|Rijekom Monongahela]] i formira [[Ohio (rijeka)|Rijeku Ohio]]. <ref name=brit/> [[Datoteka:Alleghenyrivermap.png|thumb|left|220px|Karta [[porječje|porječja]] Allegheny]] ''Allegheny'' ima [[porječje]] veliko oko 30 300 [[km²]], to je plodna gusto naseljena dolina.<ref name=brit/> ''Allegheny'' je bio važan plovni put za [[Splavarenje|splavaranje]] sve do pojave [[željeznica|željeznice]] u [[19. vijek]]u. Ali se je riječni promet obnovio od kad je između [[1903]]. - [[1938]]. izgrađeno par ustava, tako da je rijeka plovna do East Bradya. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/16060/Allegheny-River ''Allegheny River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Commonscat|Allegheny River}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} q0npq6ayw5sokzp3gpchvpe352cb59z 0 186149 42607113 42343901 2026-06-07T13:50:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607113 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rijeka Monongahela<br /><small>Monongahela River</small> | slika = Elizabethld.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 206 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora= 263 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek= 358 | Površina porječja= 19 002 | Izvor= [[Marion County, West Virginia|Marion County]], [[Zapadna Virginia|West Virginia]] | Ušće= [[Ohio (rijeka)|Rijeka Ohio]] kod [[Pittsburgh]]a ([[Pennsylvania]]) | Tip ušća = | Pritoke= Cheat, Youghiogheny | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Pittsburgh]] | Sliv= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Ulijeva se u=[[Ohio (rijeka)|Ohio]] | Plovna od - do=od ušća 170 km }} '''Monongahela''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Monongahela River'') koju često zovu samo '''Mon''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] duga 206&nbsp;km <ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/389925/Monongahela-River |title = ''Allegheny River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 10. 2012}}</ref>, koja zajedno sa [[Allegheny (rijeka)|Rijekom Allegheny]] formira [[Ohio (rijeka)|Rijeku Ohio]] kod [[Pittsburgh]]a. == Geografija == ''Monongahela'' se formira spajanjem rijeka Tygart i West Fork u [[Marion County, West Virginia|Marion Countyju]] na sjeveru [[Zapadna Virginia|West Virginije]] odakle rijeka teče prema sjeveru, zatim ulazi u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|državu]] [[Pennsylvania|Pennsylvaniju]] gdje se kod grada [[Pittsburgh]]a spaja sa [[Allegheny (rijeka)|Rijekom Allegheny]] i formira [[Ohio (rijeka)|Rijeku Ohio]]. <ref name=brit/> [[Datoteka:Monongahela_River.png|thumb|left|200px|Karta [[porječje|porječja]] Monongahele]] ''Monongahela'' je plovna nekoh 170&nbsp;km <ref name=brit/> od ušća, njene brdske pritoke iskorištene su za hidroelektrane. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/389925/Monongahela-River ''Monongahela River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} ixqzi30pn4aw99d5032o25th3dst55d 0 186158 42607132 42345490 2026-06-07T13:52:16Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607132 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rijeka Tennessee<br /><small>Tennessee River</small> | slika = Tn River Bridge Natchez Trace.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 1 426 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora= 248 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek= 1 998 | Površina porječja= 105 960 | Izvor= spoj rijeka [[Holston (rijeka)|Holston]] i [[French Broad (rijeka)|French Broad]] kod grada [[Knoxville, Tennessee|Knoxville]] ([[Tennessee]]) | Ušće= [[Ohio (rijeka)|Rijeka Ohio]] kod [[Paducah, Kentucky|Paducaha]] ([[Kentucky]]) | Tip ušća = | Pritoke= Clinch, Flint, Elk, Duck, Little Tennessee, Hiwassee, Chickamauga | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Knoxville, Tennessee|Knoxville]], [[Chattanooga, Tennessee|Chattanooga]], [[Florence, Alabama|Florence]] | Sliv= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Ulijeva se u=[[Ohio (rijeka)|Ohio]] | Plovna od - do= }} '''Tennessee''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Tennessee River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] duga 1 426&nbsp;km <ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/587340/Tennessee-River |title = ''Tennessee River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 10. 2012}}</ref>, najveća pritoka [[Ohio (rijeka)|Rijeke Ohio]]. == Geografija == ''Tennessee'' se formira spajanjem rijeka [[Holston (rijeka)|Holston]] i [[French Broad (rijeka)|French Broad]] istočno od grada [[Knoxville, Tennessee|Knoxville]] u [[Tennessee]]ju odakle rijeka teče prema jugu, do grada [[Chattanooga, Tennessee|Chattanooga]]. Odatle skreće prema zapadu preko [[Visoravan Cumberland|Visoravni Cumberland]] i ulazi u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|državu]] [[Alabama|Alabamu]] gdje teče do granice sa [[Mississippi]]jom. Zatim pravi veliki zavoj prema sjeveru i vraća se u [[Tennessee]] i teče pravilno prema sjeveru i kroz [[Kentucky]] da se grada [[Paducah, Kentucky|Paducaha]] ulije u [[Ohio (rijeka)|Rijeku Ohio]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Tennessee watershed.png|thumb|left|220px|Karta [[porječje (razvrstavanje)|porječja]] Tennessee]] == Historija rijeke Tennessee == ''Rijeka Tennessee'' bila je poprište velikih ratnih operacija za [[Američki građanski rat|Američkog građanskog rata]].<ref name=brit/> ''Tennessee '' ima [[porječje (razvrstavanje)|porječje]] veliko oko 105 960 [[kvadratni kilometar|km²]], to je plodna gusto naseljena dolina, koja je postala slavna [[1933]]. kad se u njoj počeo provoditi [[New Deal]], osnivanjem [[Uprava doline Tenneseeja|Uprave doline Tennesee]] (Tennessee Valley Authority - TVA).<ref name=brit/> Na ''Rijeci Tennessee'' i njenim pritocima su u svrhu njene regulacije i dobijanja elektične energije, izgrađene serije brana i akomulacionih jezera; Kentucky ([[1944]].); Pickwick Landing ([[1938]].), Wilson ([[1925]].), Wheeler ([[1936]].), Guntersville ([[1939]].), Hales Bar ([[1913]].), Chickamauga ([[1940]].), Watts Bar ([[1942]].), Fort Loudoun ([[1943]].).<ref name=brit/> == Ime == Rijeka je nekad zvala Cherokee, današnje ime dobila je po nazivu naselja [[Cherokee|Cherokee indijanaca]] - ''Tanasi''.<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/587340/Tennessee-River ''Tennessee River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 0qec33tbcfpd5es5yx0hubw87pi8lqa 0 186175 42607107 42342872 2026-06-07T13:50:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607107 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Rijeka Jefferson<br /><small>Jefferson River</small> | slika = BeaverheadBigHoleConfluence.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 362 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora=1 690 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek=54 | Površina porječja= 24 688 | Izvor= [[Gravelly (masiv)|Masiv Gravelly]], [[Montana]] | Ušće= kod mjesta Three Forks ([[Montana]]) | Tip ušća = | Pritoke= Big Hole, Boulder | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Ulijeva se u=[[Missouri (rijeka)|Missouri]] | Plovna od - do= }} '''Jefferson''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Jefferson River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] duga 362&nbsp;km <ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/302334/Jefferson-River |title = ''Jefferson River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 22. 10. 2012}}</ref>, koja zajedno sa [[Madison (rijeka)|Rijekom Madison]] formira [[Missouri (rijeka)|Rijeku Missouri]] kod mjesta Three Forks. == Geografija == ''Jefferson'' je najzapadnija pritoka [[Missouri (rijeka)|Rijeke Missouri]] koja izvire na obroncima [[Gravelly (masiv)|Masiva Gravelly]] pored [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnog parka Yellowstone]] i američke vododjelnice u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] u [[Montana|Montani]]. Tu se rijeka zove Red Rock odakle teče dobrih 110&nbsp;km prema zapadu, do mjesta Dillon. [[Datoteka:Wpdms nasa topo jefferson river.jpg|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a Jeffersona]] Odatle se rijeka zove Beaverhead i teče prema istoku nekih 110&nbsp;km gdje kod mjesta Twin Bridges, prima pritoke Big Hole i Ruby, tek odatle se zove ''Jefferson'' po imenu predsjednika [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] [[Thomas Jefferson|Thomasa Jeffersona]]. Odatle teče [[Meandar|meandrirajući]] oko 134&nbsp;km prema sjeveru do mjesta Three Forks gdje se spaja sa [[Madison (rijeka)|Rijekom Madison]] i formira [[Missouri (rijeka)|Rijeku Missouri]].<ref name=brit/> [[Missouri (rijeka)|Missouri]] svega 1&nbsp;km nizvodno prima i svoju veliku pritoku rijeku [[Gallatin (rijeka)|Gallatin]]. ''Rijeka Jefferson'' ima [[sliv]] velik oko 24 688 [[kvadratni kilometar|km²]]. == Povezano == * [[Missouri (rijeka)|Missouri]] * [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/302334/Jefferson-River ''Jefferson River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 2lc6qdy8vsccrpeyxyvy5ru0ytc2prt 0 186949 42607136 42346025 2026-06-07T13:52:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607136 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Yellowstone<br /><small>Yellowstone River</small> | slika = YellowstonefallJUN05.JPG | Duljina = 1 114 | Nadmorska visina izvora = ? | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = 390 | Površina porječja = 181 300 <ref name=brit/> | Izvor= spoj rijeka North i South Forks u [[Absaroka (masiv)|Masivu Absaroka]] ([[Wyoming]]) | Ušće= [[Missouri (rijeka)|Missouri]] kod mjesta Buford ([[Sjeverna Dakota]]) | Tip ušća = | Pritoke= Gardner, Shields, Lamar, Boulder, Stillwater, Bighorn, Tongue, Powder, Wind | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Billings (Montana)|Billings]] | Sliv= [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] | Ulijeva se u = [[Missouri (rijeka)|Missouri]] | Plovna od - do= }} '''Yellowstone''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Yellowstone River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], velika pritoka [[Missouri (rijeka)|Rijeke Missouri]] duga 1 114&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652799/Yellowstone-River |title = ''Yellowstone River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 10. 10. 2012}}</ref> == Geografija == ''Yellowstone'' se formira spojanjem rijeka North i South Forks na obroncima Planine Yount u [[Absaroka (masiv)|Masivu Absaroka]] -[[Wyoming]].<ref name=brit/> Ubrzo nakon toga ulazi u jugoistočni kut [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnog parka Yellowstone]], nakon tog teče prema sjeveru u [[Yellowstone (jezero)|Jezero Yellowstone]], a nakon izlaska na sjevernom kraju jezera, obrušava se sa visine od 129 m u dva spektakularna slapa i ulazi u veličanstveni [[Nacionalni park Yellowstone|yellowstonski]] - Grand Canyon. Nakon tog rijeka [[Meandar|meandrira]] u pravcu sjevera - sjeverozapada kroz [[Montana|Montanu]]. [[Datoteka:YellowstoneRiverMap.jpg|thumb|left|220px|[[Porječje (razvrstavanje)|Porječje]] rijeke Yellowstone]] Kod naselja Miner skreće na sjeveroistok a zatim prema sjeveru na putu do Livingstona. Tu zavija na istok pored [[Billings (Montana)|Billingsa]], gdje teče preko visoravni, tu se savija prema sjeveroistoku i prolazi gradove Miles City i Glendive. Sjeveroistočno od naselja Sidney, izlazi iz [[Montana|Montane]] u [[Sjeverna Dakota|Sjevernu Dakotu]]. Na kraju svog puta jugozapadno od naselja Williston, uvire u [[Missouri (rijeka)|Missouri]].<ref name=brit/> ''Yellowstone'' ima [[porječje (razvrstavanje)|porječje]] veliko oko 181 300 [[kvadratni kilometar|km²]]<ref name=brit/>, koje se proteže kroz tri američke države [[Wyoming]], [[Montana]] i [[Sjeverna Dakota]].<ref name=brit/> Najveće pritoke su Bighorn, Tongue i Powder koje također izviru sa [[Absaroka (masiv)|Masiva Absaroka]] i rijeka Wind koja izvire sa Masiva Bighorn. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652799/Yellowstone-River ''Yellowstone River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 8ob1plcnumukj6l010t7kylrl7o6jtv 0 186951 42607088 42414062 2026-06-07T13:49:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607088 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Arkansas<br /><small>Arkansas River</small> | slika = Littlerockarkansas arkansasriverpano.jpg | Duljina = 2 350 | Nadmorska visina izvora = 2 965 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = 1 147 | Površina porječja = 417 000 <ref name=brit/> | Izvor= spoj rijeka East Forks i Tennessee Creek kod mjesta Leadville u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]] ([[Colorado]]) | Ušće= [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] kod mjesta Napoleon ([[Arkansas]]) | Tip ušća = | Pritoke= [[Purgatoire (rijeka)|Purgatoire]], [[Cimarron (rijeka)|Cimarron]], [[Verdigris (rijeka)|Verdigris]], [[Canadian (rijeka)|Canadian]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Pueblo, Colorado|Pueblo]], [[Wichita, Kansas|Wichita]], [[Tulsa, Oklahoma|Tulsa]], [[Little Rock, Arkansas|Little Rock]] | Sliv= [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] | Ulijeva se u = [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] | Plovna od - do=od ušća [[Verdigris (rijeka)|Verdigrisa]] kod mjesta Muskogee ([[Oklahoma]]) do ušća u [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] }} '''Arkansas''' ([[engleski]]: ''Arkansas River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], najveća pritoka [[Mississippi (rijeka)|Rijeke Mississippi]] duga 2 350&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34909/Arkansas-River |title = ''Arkansas River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 10. 10. 2012}}</ref> == Geografija == ''Arkansas'' se formira spajanjem rijeka East Forks i Tennessee Creek na obroncima [[Stjenovite planine|Stjenovitih planina]] -[[Colorado]] kod mjesta Leadville.<ref name=brit/> Od Leadvilla ''Arkansas'' teče u smjeru jugoistoka, nekih 160&nbsp;km do grada Canon City u [[Colorado|Coloradu]] i svladava visinsku razliku od 2 060 m.<ref name=brit/> Planinsko područje napušta nakon što se probije [[kanjon]]om Royal, čije su [[granit]]ne stijene visoke 300 m.<ref name=brit/> Nešto prije ''[[Akumulaciono jezero|Akumulacionog jezera]] John Martin'' (podignuto [[1948]].) prima svoju prvu veliku pritoku [[Purgatoire (rijeka)|Purgatoire]]. [[Datoteka:Arkansas river basin map.png|thumb|left|220px|[[Sliv]] rijeke ''Arkansas'']] Između Canon Citya i Great Benda u [[Kansas]]u rijeka [[Meandar|meandrira]] kroz suhi [[Prerija|prerijski]] kraj, pa se vode koriste za intenzivno navodnjavanje. U tom dijelu je korito rijeke duboko, a na pojedinim mjestima široko do 0.8&nbsp;km. Najveći dio svojih pritoka rijeka prima na svom toku kroz [[Oklahoma|Oklahomu]], to su [[Cimarron (rijeka)|Cimarron]], [[Verdigris (rijeka)|Verdigris]] i [[Canadian (rijeka)|Canadian]]. Od ušća [[Verdigris (rijeka)|Verdigrisa]] kod mjesta Muskogee pa nizvodno - ''Arkansas'' je plovan kroz cijeli svoj tok u [[Arkansas]]u do uvira u [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]].<ref name=brit/> ''Arkansas'' ima [[sliv]] velik 417 000 [[km²]]<ref name=brit/>, koje se proteže kroz četiri američke države [[Colorado]], [[Kansas]], [[Oklahoma|Oklahomu]] i [[Arkansas]].<ref name=brit/> Najveće pritoke su mu [[Purgatoire (rijeka)|Purgatoire]], [[Cimarron (rijeka)|Cimarron]], [[Verdigris (rijeka)|Verdigris]] i [[Canadian (rijeka)|Canadian]]. Od [[1819]]. godine pa do sve do kraja [[Američko-meksički rat|Američko-meksičkog rata]] [[1846]]. godine, ''Rijeka Arkansas'' je bila granica između [[Španjolska|španjolskog]] [[Meksiko|Meksika]] i [[SAD|Sjedinjenih Američlih Država]]. == Povezano == * [[Mississippi (rijeka)|Rijeka Mississippi]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34909/Arkansas-River ''Arkansas River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{commonscat|Arkansas River}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} et1y04fbbu1x3te3d1eu6fu5kofx41p 0 190528 42607121 41465223 2026-06-07T13:51:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607121 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Red<br /><small>Red River</small> | slika = State Highway 78 Bridge at the Red River.jpg | Duljina = 2080 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 468 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = 1590 | Površina porječja = 241.000 <ref name=brit/> | Izvor= ([[Novi Meksiko]]) | Ušće= kod grada [[Baton Rouge]] | Tip ušća = | Pritoke= Ouachita, Wichita, Sulphur, Washita | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Shreveport]] | Sliv= [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] | Ulijeva se u = [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] | Plovna od - do=725 km od ušća do jugozapadnog [[Arkansas]]a }} '''Red''' ([[engleski]]: ''Red River'' ili ''Red River of the South'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], velika pritoka rijeke [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] duga 2080&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/494416/Red-River |title = ''Red River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 5. 11. 2012}}</ref> == Hidrografija == Red se formira na visoravnima istočnog [[Novi Meksiko|Novog Meksika]], gdje izviru vodotoci koje ga formiraju Prairie Dog i Buck. Od tamo teče u smjeru jugoistoka, formirajući velikim dijelom granicu između [[Texas]]a i [[Oklahoma|Oklahome]], zatim teče kroz [[Louisiana|Louisianu]] da se nakraju, sjeverozapadno od grada [[Baton Rouge]] ulije u rukavac [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] Atchafalayu, kojim otječe do [[Meksički zaliv|Meksičkog zaljeva]]. Do sredine [[20. vijek]]a rijeka Red uvirala je djelomično u rukavac Atchafalaya ali i rukavac Old River. Nakon izgradnje protupoplavnih nasipa na Oldu, Red otiče samo u Atchafalayu. [[Datoteka:Redrivermap1.jpg|thumb|left|220px|[[Porječje]] Rijeke Red]] Početkom [[19. vijek]]a plovidba iznad Natchitochesa u [[Louisiana|Louisiani]], bila je nemoguća zbog pličine duge 260&nbsp;km poznate kao Great Raft. Henry Miller Shreve je [[1830-ih]] konstruirao prva [[Jaružanje|jaružala]] za čišćenje riječnog dna, druga velika barijera produbljena je [[1873]].<ref name=brit/> tako da je danas rijeka plovna oko 725&nbsp;km uzvodno, sve do jugozapadnog [[Arkansas]]a. Ipak, brodovi sa gazom većim od 1,2 m mogu doploviti do tu samo nekoliko mjeseci u godini. Većina riječnog prometa odvija se u donjem toku rijeke dugom 56&nbsp;km.<ref name=brit/> Red ima [[porječje]] veliko 241.000 [[km²]]<ref name=brit/>, koje se proteže kroz četiri američke države [[Texas]], [[Oklahoma|Oklahomu]], [[Arkansas]] i [[Louisiana|Louisianu]].<ref name=brit/> Najveće pritoke su mu Ouachita, Wichita, Sulphur, Washita. Izgradnjom brane Denison [[1944]]., 1 168&nbsp;km uzvodno od ušća, formirana je [[Akumulaciono jezero|akumulacija]] Texoma. Nakon tog izgrađeno je još puno brana po pritokama Reda po [[Texas]]u, [[Oklahoma|Oklahomi]], [[Arkansas]]u i [[Louisiana|Louisiai]] zbog kontrole od poplava i razvoja tih krajeva. Za [[Američki građanski rat|Američkog građanskog rata]] [[1864]]. rijeka Red bila je poprište neuspješnog pokušaja prodora snaga Unije na teritorij [[Konfederacija američkih država|Konfederacije]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Red River (Mississippi)}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/494416/Red-River ''Red River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 01u19iesjh0jrqibeymej84bhw9d9rl 14 193895 42607084 42379780 2026-06-07T13:48:42Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607084 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Florida}} [[Kategorija:Savezne države Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Atlantskog oceana]] 08knzpr3cwvoyyakt41ckze6cw9dsew 0 196856 42607100 41677075 2026-06-07T13:49:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607100 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Gila | slika = Gila River Middle Fork.2.jpg | Duljina = 1015<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1692 | Nadmorska visina ušća = 36 | Prosječni istjek= 172 | Površina porječja = 150.500<ref name=brit/> | Izvor= Elk ([[Stjenovite planine]], [[Novi Meksiko]]) | Ušće= [[Colorado (rijeka)|Colorado]] (kod grada [[Yuma (Arizona)|Yuma]]) | Tip ušća = | Pritoke=San Francisco, [[Salt (rijeka)|Salt]], Agua Fria | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Coolidge (Arizona)|Coolidge]], [[Florence (Arizona)|Florence]], [[Safford (Arizona)|Safford]], [[Hayden (Arizona)|Hayden]], [[Yuma (Arizona)|Yuma]] | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u=[[Colorado (rijeka)|Colorado]] | Plovna od - do= }} '''Gila''' je jedna od većih [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] na jugozapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], duga 1015&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233504/Gila-River |title = ''Gila River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 12. 2012}}</ref> == Hidrografija == Gila [[izvor|izvire]] na jugozapadu [[Novi Meksiko|Novog Meksika]] na obroncima masiva Elk, na nadmorskoj visini od 1692 m. Od izvora teče u pravcu zapada, kroz polupustinjski kraj [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američke država]] [[Arizona|Arizone]] da se kod grada [[Yuma (Arizona)|Yuma]] ulije u [[Colorado (rijeka)|Colorado]].<ref name=brit/> Gila sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 150.500 [[kvadratni kilometar|km²]], koji se proteže preko polupustinjskih krajeva [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|države]] [[Arizona|Arizone]] i [[Novi Meksiko]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Gilarivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a Gile]] Njene glavne [[pritoka|pritoke]] su rijeke; San Francisco, koju prima pored grada [[Clifton (Arizona)|Clifton]], pa [[Salt (rijeka)|Salt]] (glavna pritoka sa sjeveroistoka) i Agua Fria. Na rijeci je [[1928]].<ref name=brit/> pored grada [[Globe (Arizona)|Globe]] podignuta [[Coolidge (brana)|Brana Coolidge]] u sklopu velikog irigacionog projekta San Carlos, za navodnjavanje doline [[Casa Grande (teren)|Casa Grande]], tako je nastalo veliko [[akumulaciono jezero]] [[San Carlos (jezero)|San Carlos]], ali je istovremeno teren ispod brane do [[Colorado (rijeka)|Colorada]], postao suh i neplodan.<ref name=brit/> U gornjem toku Gile nalazi se rezervat prirode [[Gila National Forest]] i tri [[Indijanci|indijanska]] [[rezervat]]a [[San Carlos (Arizona)|San Carlos]], Gila i [[Gila Bend (Arizona)|Gila Bend]]. == Povezano == * [[Colorado (rijeka)|Rijeka Colorado]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Gila River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233504/Gila-River ''Gila River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 33hu347xjrfs6qbox81572fsb8rk336 0 196898 42607129 42345198 2026-06-07T13:52:07Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607129 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Snake<br /><small>Zmijska rijeka</small> | slika = BNSF Snake River Drawbridge.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1 670 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 2 721 | Nadmorska visina ušća = 104 | Prosječni istjek= 1 550 | Površina porječja = 282 000<ref name=brit/> | Izvor= [[Stjenovite planine]], ([[Yellowstone]]) | Ušće= [[Colorado (rijeka)|Colorado]] (kod grada [[Pasco (Washington)|Pasco]]) | Tip ušća = | Pritoke=[[Boise (rijeka)|Boise]], Heart, Henrys Fork, Blackfoot, Portneuf, Raft, Big Wood, Payette, Owyhee, Malheur, Clearwater i [[Salmon (Idaho)|Salmon]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u=[[Columbia (rijeka)|Columbia]] | Plovna od - do= }} '''Snake''' ([[srpskohrvatski|prevedeno]] '''Zmijska rijeka''') je najveća [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Columbia (rijeka)|Columbije]], na sjeverozapadu [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] duga 1 670 [[km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/550336/Snake-River |title = ''Snake River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 12. 2012}}</ref> == Geografija == ''Snake'' [[izvor|izvire]] na obrocima [[Stjenovite planine|Stjenovitih planina]] u jugoistočnom kutu [[Nacionalni park|Nacionalnog parka]] [[Yellowstone]] u [[Wyoming]]u.<ref name=brit/> Nakon tog protiče kroz [[Jackson (jezero)|Jezero Jackson]] pa se probija krivudavim kanjonima kroz Planine Teton u pravcu juga. Nakon što primi rijeku ''Greys'' ulazi u [[Idaho]] preko [[akumulaciono jezero|akumulacionog jezera]] [[Palisades (akumulaciono jezero)|Palisades]]. Nakon [[vulkan]]skog [[gejzir]]a Heise, ''Snake'' napušta planine i ulazi u svoju široku kotlinu u južnom [[Idaho|Idahu]], teren po kojem je nekoć tekla [[lava]] - tu teče prema zapadu. Na krajnjem zapadu države, prima [[pritoka|pritoku]] Boise, pa naglo skreće na sjever, i tako teče dobrih 348&nbsp;km, formirajući granicu između [[Idaho|Idaha]] i [[Oregon]]a. A nakon toga i granicu između [[Idaho|Idaha]] i [[Washington (država)|Washingtona]] sve do grada [[Lewiston (Idaho)|Lewiston]], nakon tog skreće na zapad i teče kroz državu [[Washington (država)|Washington]] u velikom luku, da se na kraju ulije u [[Columbia (rijeka)|Rijeku Columbiju]] južno od grada [[Pasco (Washington)|Pasco]], nakon prijeđenih 1 670 [[km]].<ref name=brit/> ''Snake'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 282 000 [[km²]], koji se proteže preko [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkih saveznih država]] [[Wyoming]], [[Utah]], [[Nevada]], [[Idaho]], [[Oregon]] i [[Washington (država)|Washington]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Snake River watershed map.png|thumb|left|240px|Karta ''[[sliv]]a Snakea'']] ''Zmijska rijeka'' ima veliki pad, jer se od skoro 3 000 m, spušta na svega 90 m kod svog ušća u [[Columbia (rijeka)|Columbiju]].<ref name=brit/> U svom gornjem toku, iznad [[grad]]ića [[Heise Hill (Idaho)|Heise Hill]] u [[Idaho|Idahu]], vode ''Zmijske rijeke'' i njenih pritoka koriste se za navodnjavanje i pokretanje brojnih [[hidroelektrana]]. Rijeka je pregrađena sa nekoliko brana, od kojih su najveće [[American Falls (Idaho)|Heise Hill]] i [[Palisades (brana)|Palisades]] iznad kojih su velika [[akumulaciono jezero|akumulaciona jezera]]. Na pritoci Teuton se [[1976]]. urušila [[Teton (brana)|Brana Teton]], što je uzrokovalu katastrofalnu poplavu u kotlini rijeke. Glavne [[pritoka|pritoke]] ''Zmijske rijeke'' ispod [[gejzir]]a Heise su rijeke; ''Henrys Fork'' (najveća), ''Blackfoot'', ''Portneuf'', ''Raft'' i ''Big Wood''. U tom dijelu rijeka ima dva velika vodopada [[Twin Falls (Idaho)|Twin Falls]] i [[Shoshone Falls]], s padom od 20 i 65 m, koji se nalaze pored grada [[Twin Falls, Idaho|Twin Falls]], nizvodno od brane Milner.<ref name=brit/> I u srednjem toku, od gradića King Hill do Weisera u [[Idaho|Idahu]] se vode ''Zmijske rijeke'' koriste za pokretanje [[hidroelektrana]]. U ovom dijelu su najveće pritoke; ''Payette'', ''Owyhee'', ''Malheur'' i [[Boise (rijeka)|Boise]].<ref name=brit/> Donji tok ''Zmijske rijeke'' od Weisera do [[ušća]], poznat je po [[kanjon]]u [[Hells Canyon|Hells]] dubine 1.6&nbsp;km, jednim od najdubljih u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]]. Na kraju tog kkanjona u rijeku utiče posljednja velika pritoka [[Salmon (Idaho)|Salmon]].<ref name=brit/> Uz ''Zmijsku rijeku'' nalaze se brojne rekreacione zone i parkovi prirode, najpoznatiji je Hells Canyon. == Povezano == * [[Columbia (rijeka)|Rijeka Columbia]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/550336/Snake-River ''Snake River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Commonscat|Snake River}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] isajfyismdckgct6rirw027rv1d5571 0 196950 42607096 41677064 2026-06-07T13:49:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607096 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Colorado | slika = Mount Bonnell 2008.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1387<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1000 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek= 74 | Površina porječja = 282.000<ref name=brit/> | Izvor= [[visoravan]] [[Llano Estacado]] ([[Texas]]) | Ušće= [[Matagorda (zaljev)|Matagorda]], [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] ([[Texas]]) | Tip ušća = | Pritoke=Concho, Pecan Bayou, San Saba, Llano i Pedernales | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} | Gradovi kroz koje protječe=[[Austin, Teksas|Austin]], [[Bay City (Teksas)|Bay City]] | Sliv= [[atlantik|atlanski]] | Ulijeva se u=[[Meksički zaljev]] | Plovna od - do= }} '''Colorado''' je najveća [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Texas]]u na jugu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], duga 1387 [[kilometar|km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/126517/Colorado-River |title = ''Colorado River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 12. 2012}}</ref> == Hidrografija == Colorado [[izvor|izvire]] na [[Visoravan|visoravni]] [[Llano Estacado]] na sjeverozapadu [[Texas]]a,<ref name=brit/> sjeveroistočno od grada [[Lamesa (Teksas)|Lamesa]]. Od izvora teče preko [[Colorado City (Teksas)|Colorado Citya]] gotovo pravilno prema jugoistoku preko [[texas|teksaške]] [[prerija|prerije]] i pojasa poznatog kao [[Texas Highland Lakes|Highland Lakes]] na kom je [[brana]]ma napravljeno 6 [[akumulaciono jezero|akumulacionih jezera]] [[Buchanan (jezero)|Buchanan]], [[Inks (jezero)|Inks]], [[Lyndon B. Johnson (jezero)|Lyndon B. Johnson]], [[Marble (jezero)|Marble]], [[Travis (jezero)|Travis]] i [[Austin (jezero)|Austin]]. Nakon što prođe grad [[Austin, Teksas|Austin]] rijeka ističe u [[Meksički zaljev]] u [[Matagorda (zaljev)|Zaljevu Matagorda]].<ref name=brit/> [[Datoteka:ColoradoTexas Watershed.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a Colorada]] Colorado ima [[sliv]] velik oko 103.350 [[kvadratni kilometar|km²]]<ref name=brit/> koji se prostire isključivo po sušnom [[Texas]]u, pa je izuzetno značajan za tu državu, koja ne obiluje rijekama. Najveće [[pritoka|pritoke]] Colorada su rijeke; Concho, Pecan Bayou, San Saba, Llano i Pedernales. Izgradnjom sistema brana, tok rijeke je reguliran, pa ona više ne plavi, već se njene vode koriste za navodnjavanje i snabdjevanje velikih [[texas|teksaških]] gradova. Uz čitav pojas [[akumulaciono jezero|akumulacionih jezera]] napravljeno je više rekreacionih zona.<ref name=brit/> == Povezano == * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Colorado River (Texas)}} * [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/rnc10 ''Colorado River'' na portalu Texas State Historical Association] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/126517/Colorado-River ''Colorado River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] qdi00hmyoyvcnrimmn9954lzr86v6vq 0 196954 42607118 41677128 2026-06-07T13:50:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607118 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime=Platte<br /><small>Nebraska River</small> | slika= Platte River.jpg | slika_širina = 290px | Duljina= 500 / 1590<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 842 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek= 199 | Površina porječja = 233.000<ref name=brit/> | Izvor= spoj rijeka North i South Platte ([[Nebraska]]) | Ušće= kod grada [[Plattsmouth (Nebraska)|Plattsmoutha]] ([[Nebraska]]) | Tip ušća = | Pritoke=Loup i Elkhorn | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} | Gradovi kroz koje protječe=[[Lexington (Nebraska)|Lexington]], [[Grand Island (Nebraska)|Grand Island]], [[Columbus (Nebraska)|Columbus]], [[Fremont (Nebraska)|Fremont]] | Sliv= [[Atlantski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u=[[Missouri]] | Plovna od - do= }} '''Platte''' ili '''Nebrasca River''' je velika [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Missouri (rijeka)|Missouri]] u centralnim krajevima [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], duga 500 ili 1590 [[km]] (ako se uračuna njen najudaljeniji izvor Grizzly Creek u [[Colorado|Coloradu]]).<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/464272/Platte-River |title = ''Platte River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 12. 2012}}</ref> == Hidrografija == Platte se formira spajanjem rijeka North Platte i South Platte kod grada [[North Platte (Nebraska)|North Platte]] u [[Nebraska|Nebraski]].<ref name=brit/> Od tamo Platte teče prema jugoistoku, obilazi [[Kearney (Nebraska)|Kearney]], mijenjajući smjer prema sjeveroistoku. Zatim kad dođe do [[Fremont (Nebraska)|Fremonta]] ponovno zaokreće prema jugoistoku, obilazi [[Omaha (Nebraska)|Omahu]] da se kod grada [[Plattsmouth (Nebraska)|Plattsmoutha]] izlije u [[Missouri (rijeka)|Missouri]]. Kako je rijeka ekstremno plitka, što se da shvatiti iz samog imena rijeke ([[francuski]]: ''plat'' = plitak) to je po njoj plovidba bila nemoguća. Ali je zato široka, ravna kotlina rijeke bila glavni put, kojim su se [[Kolonizacija|kolonisti]] služili od sredine [[19. vijek]]a, na putu za [[Divlji Zapad|Zapad]], nakon nje išli bi dalje [[Oregonski put|oregonskim]] ili [[Mormonski put|mormonskim]] putem preko [[Stjenovite planine|Stjenovitih planina]]. Danas je Platte usputna stanica za milione ptica selica. [[Datoteka:Platte_basin_map.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke Platte]] Platte ima [[sliv]] velik oko 233.000 [[km²]] koji se prostire po [[Nebraska|Nebraski]].<ref name=brit/> Na rijeci leže gradovi; [[Lexington (Nebraska)|Lexington]], [[Grand Island (Nebraska)|Grand Island]], [[Columbus (Nebraska)|Columbus]] i [[Fremont (Nebraska)|Fremont]]. Najveće [[pritoka|pritoke]] su mu rijeke; Loup i Elkhorn. Na rijeci je izgrađeno desetak [[brana]], sa [[akumulaciono jezero|akumulacionim jezerima]], a kako se velika količina njegovih voda koristi se za navodnjavanje, tako joj je širina danas bitno smanjena.<ref name=brit/> == Povezano == * [[Missouri (rijeka)|Missouri]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/464272/Platte-River ''Platte River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 4vccxcar2c7ck8z3arliw10ku8sym5o 0 197132 42607091 41677059 2026-06-07T13:49:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607091 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime = Canadian<br /><small>Canadian River</small> | slika = Canadian River Bridgeport Oklahoma.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 1458<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 2926 | Nadmorska visina ušća = 142 | Prosječni istjek = 182 | Površina porječja= 121.500<ref name=brit/> | Izvor= [[Sangre de Cristo (planine)|Planine Sangre de Cristo]] ([[Novi Meksiko]]) | Ušće= [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]] kod [[Muskogee (Oklahoma)|Muskogeea]] ([[Oklahoma]]) | Tip ušća = | Pritoke= [[North Canadian (rijeka)|North Canadian]], [[Mora (rijeka)|Mora]], Ute Creek i Mustang Creek | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Oklahoma City]] | Sliv= [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] | Ulijeva se u = [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]] | Plovna od - do= }} '''Canadian''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Canadian River'') je najveća [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]] duga 2350&nbsp;km<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/91980/Canadian-River |title = ''Canadian River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 15. 12. 2012}}</ref> u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. == Hidrografija == Canadian [[izvor|izvire]] na obroncima [[Sangre de Cristo (planine)|Planine Sangre de Cristo]] ([[Stjenovite planine]]) na sjeveroistoku [[Novi Meksiko|Novog Meksika]], nakon tog teče prema jugu preko ravnice Las Vegasa gdje ima kanjon dubok 450 m.<ref name=brit/> Iza tog skreće na istok i teče kroz visoravan Texas Panhandle u dubokom kanjonu od crvenog pješčenjaka. Nakon tog i nadalje teče na istok preko masiva Antelope u [[Oklahoma|Oklahomi]] do grada [[Oklahoma City]], nakon što prođe taj grad ulijeva se u [[Rijeka (vodotok)|rijeku]] [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]] 47&nbsp;km jugoistočno od grada [[Muskogee (Oklahoma)|Muskogee]], na zapadnom rubu Planine Boston.<ref name=brit/> [[Datoteka:Canadianrivermap.png|thumb|left|260px|Karta [[sliv]]a Canadiana]] Tok Canadiana je reguliran brojnim branama, sa velikim [[akumulaciono jezero|akumulacijama]] koje su građene od [[1936]]. godine (Brana Conchas sa akumulacijom kod Tucumcarija u [[Novi Meksiko|Novom Meksiku]]) za kontrolu od poplava i navodnjavanje.<ref name=brit/> Canadian ima [[sliv]] velik oko 121.500 [[kvadratni kilometar|km²]]<ref name=brit/>, koje se proteže kroz četiri američke države [[Colorado]], [[Novi Meksiko]], [[Texas]] i [[Oklahoma|Oklahomu]]. Najveće pritoke su mu [[North Canadian (rijeka)|North Canadian]], [[Mora (rijeka)|Mora]], Ute Creek i Mustang Creek. == Povezano == * [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Canadian River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/91980/Canadian-River ''Canadian River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] jexzjvlv10lo5y507ocbgawcel14y5g 0 197716 42607117 42344419 2026-06-07T13:50:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607117 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Pecos<br /><small>Rio Pecos</small> | slika = Pecos River.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1 490 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 3 584 | Nadmorska visina ušća = 341 | Prosječni istjek= 8 | Površina porječja= 99 200 <ref name=brit/> | Izvor= [[Sangre de Cristo (planine)|Planine Sangre de Cristo]] ([[Novi Meksiko]]) | Ušće= [[Rio Grande]] ([[Teksas]]) | Tip ušća = | Pritoke= Hondo, Felix | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} | Gradovi kroz koje protječe=[[Carlsbad (Novi Meksiko)|Carlsbad]], [[Pecos (Teksas)|Pecos]] | Sliv= [[Meksički zaljev]] | Ulijeva se u= [[Rio Grande]] | Plovna od - do= }} '''Pecos''' ([[Španjolski jezik|španjolski]]: ''Río Pecos'') je velika [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na jugozapadu [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] duga 1 490 [[km]]<ref name=brit/>, [[pritoka]] [[Rio Grande|Rijeke Rio Grande]]. == Geografija == ''Pecos'' [[Izvor|izvire]] na obroncima masiva [[Sangre de Cristo (planine)|Sangre de Cristo]] (''Mora County'') na sjeveru [[Novi Meksiko|Novog Meksika]] 20&nbsp;km sjeverno od mjesta [[Pecos (Novi Meksiko)|Pecos]]. Od izvora teče u pravcu jugoistoka, nakon što napusti planinski kraj, teče kroz polupustinjski kraj istočnog [[Novi Meksiko|Novog Meksika]] i zapadnog [[Teksas]]a. Nakon što prođe mjesto Roswell u [[Teksas]]u, dolina rijeke se širi. Posljednjih 201 [[km]] svog toka, ''Pecos'' se probija u uskom kanjonu, koji je na pojedinim dijelovima dubok 300 m. Nakon što prođe Nacionalni park Amistad uvire u [[Rio Grande]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/448346/Pecos-River |title = ''Pecos River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 12. 2012}}</ref> [[Datoteka:Riogranderivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a [[Rio Grande]] sa tokom ''Pecosa'']] ''Pecos'' ima [[sliv]] velik oko 99 200 [[km²]] koji se nalazi u polupustinjskom kraju, pa je zbog navodnjavanja i regulacije toka podignuto puno brana sa [[akumulaciono jezero|akumulacionim jezerima]], to su Alamogordo ([[1937]].), Avalon ([[1907]].), McMillan ([[1908]].) i Red Bluff ([[1936]].).<ref name=brit/> == Povezano == * [[Rio Grande]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/448346/Pecos-River ''Pecos River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} pyis1xs85zuygwzyw7bbzj35h3ub8gx 0 200700 42607090 42414354 2026-06-07T13:49:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607090 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Brazos | slika = Brazos River west of Bryan, TX IMG 0551.JPG | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 2 060<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 453 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek= 237.5 | Površina porječja = 118 103 | Izvor= [[Llano Estacado]] (kod [[Lubbock (Teksas)|Lubbocka]]) | Ušće= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] kod luke [[Freeport (Teksas)|Freeport]] | Tip ušća =[[Riječna delta|delta]] | Pritoke= Paluxy, Little i Navasota | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Waco (Teksas)|Waco]], [[Freeport (Teksas)|Freeport]] | Sliv= [[atlantik|atlantski]] | Ulijeva se u= [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] | Plovna od - do= }} '''Brazos''' je najduža [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Texas|Teksasu]], [[Sjedinjene Američke Države]] duga 2 060 [[kilometar|km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/78366/Brazos-River |title = ''Brazos River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 25. 12. 2012}}</ref> Orginalno [[španski jezik|španjolsko]] ime rijeke bilo je '''Brazos de Dios''' (''Božje oružje'')<ref name=brit/> , navjerojatnije zato jer je to bila prva voda u inače suhom kraju. == Geografija == ''Brazos'' se formira na [[Visoravan|visoravni]] [[Llano Estacado]] na istoku [[Novi Meksiko|Novog Meksikaa]] i zapadnog [[Texas|Teksasa]] gdje se spajaju dva manja vodotoka ''Salt Fork'' i ''Double Montain Fork'' u blizini grada [[Lubbock (Teksas)|Lubbocka]].<ref name=brit/> Od izvora teče do grada [[Waco (Teksas)|Waco]] a zatim prema jugoistoku preko [[texas|teksaške]] [[prerija|prerije]] sve do svog ušća u [[Meksički zaliv|Meksički zaljev]] kod luke [[Freeport (Teksas)|Freeport]].<ref name=brit/> ''Brazos'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 118 103 [[kvadratni kilometar|km²]], koji se proteže preko cijelog [[Texas|Teksasa]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Brazos watershed.png|thumb|left|230px|Karta [[sliv]]a ''Brazosa'']] U gornjem toku rijeke su izgrađene dvije velike [[brana|brane]] ''Possum Kingdom'' ([[1940]].) i ''Whitney'' ([[1953]].) sa [[akumulaciono jezero|akumulacionim jezerima]] za zaštitu od [[poplava]], navodnjavanje i pokretanje [[hidroelektrana]].<ref name=brit/> ''Brazos'' je plovan većim dijelom svoga toka, [[kanal]]ima izgrađenim pored [[Ušće|ušća]] povezan je i sa plovnim putevima duž [[Meksički zaliv|Meksičkog zaljeva]].<ref name=brit/> Kotlina donjeg toka rijeke bila je kraj na kom su tadašnji [[Anglosaksonci|anglo]] - [[Amerikanci (nacija)|američki]] [[Kolonizacija|kolonisti]] osnovali svoja prva naselja u [[Texas|Teksasu]]. Jednu od prvih [[Amerikanci (nacija)|američkih]] [[kolonija]] duž ''Brazosa'' osnovao je [[Stephen F. Austin]] kod [[španija|španjolskog]] naselja [[San Felipe (Teksas)|San Felipe de Austin]] - [[1822]]. Teksašani su proglasili svoju nezavisnost od [[Meksiko|Meksika]] -[[1836]] u naselju Washington-on-the-Brazos.<ref name=brit/> == Povezano == * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/78366/Brazos-River ''Brazos River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{commonscat|Brazos River}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} fs3sh8yydcvzzkzmz1res161rbiyiu0 0 200726 42607102 42342428 2026-06-07T13:49:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607102 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Green River | slika = Mineral-Bottom.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1 175<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1 181 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek= 173 | Površina porječja = 117 000 | Izvor= [[Wind River (planine)|Planine Wind River]] ([[Wyoming]]) | Ušće= [[Colorado (rijeka)|Colorado]] ([[Utah]]) | Tip ušća =[[Riječna delta|delta]] | Pritoke= Yampa, White Duchesne, Price, White, San Rafael | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u= [[Colorado (rijeka)|Colorado]] | Plovna od - do= }} '''Green River''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na zapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], najveća [[pritoka]] rijeke [[Colorado (rijeka)|Colorado]] duga 1 175 [[kilometar|km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/245071/Green-River |title = ''Green River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 25. 12. 2012}}</ref> Rijeka se sve do [[1824]]. zvala '''Španjolska rijeka''', onda je dobila svoje novo ime ''Zelena rijeka'' zbog stijena obrslih mahovinom uz njegove obale.<ref name=brit/> == Geografija == ''Green River'' [[Izvor|izvire]] na obroncima [[Wind River (planine)|Gorja Wind River]] ([[Stjenovite planine]]) na zapadu [[Wyoming]]a.<ref name=brit/><br /> Od izvora teče prema jugu kroz jugozapadni [[Wyoming]], gdje je pregrađen branom kod mjesta ''La Barge'', ispod kojeg je [[akumulaciono jezero]] [[Fontenelle (akumulaciono jezero)|Fontenelle]]. Ispod grada [[Green River (Wyoming)|Green River]], protiče kroz ''Park prirode Flaming Gorge'', kod kojeg je također pregrađen i ima veliko [[akumulaciono jezero]]. <br /> [[Datoteka:Greenutrivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a ''Green Rivera'']] Od tamo teče kroz istočni [[Utah]], odakle naglo zavija i teče kroz sjeverozapadni [[Colorado]] kroz [[kanjon]] Lodore natrag u Utah. Tu teče prema jugozapadu preko grada [[Green River (Utah)|Green River]] sve do svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Colorado (rijeka)|Colorado]] južno od Moaba u [[Nacionalni park Canyonlands|Nacionalnom parku Canyonlands]].<ref name=brit/> ''Green River'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 117 000 [[kvadratni kilometar|km²]], koji se proteže preko gorskih krajeva [[Wyoming]]a, [[Colorado|Colorada]] i [[Utah]]a.<ref name=brit/> ''Green River'' je plovan samo za visokog vodostaja, i to samo za brodove ravnog plitkog gaza.<ref name=brit/> == Povezano == * [[Colorado (rijeka)|Rijeka Colorado]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/245071/Green-River ''Green River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{commonscat|Green River (Utah)}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 3ucwlp95ayfpsgc0nqezijge2fq7m0h 0 200731 42607106 42342855 2026-06-07T13:50:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607106 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= James<br /><small>James River</small> | slika = James River ND.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1 140 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 570 | Nadmorska visina ušća = 351 | Prosječni istjek= 18 | Površina porječja = 56 980 <ref name=brit/> | Izvor= [[Wells county]] ([[Sjeverna Dakota]]) | Ušće=[[Missouri (rijeka)|Missouri]] ([[Južna Dakota]]) | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Jamestown (Sjeverna Dakota)|Jamestown]], [[Huron (Sjeverna Dakota)|Huron]], [[Aberdeen (Južna Dakota)|Aberdeen]] | Sliv= [[atlantik|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Missouri (rijeka)|Missouri]] | Plovna od - do= }} '''James''' ili '''Jim''' zvan i '''Dakota''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u sredini [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], velika [[pritoka]] rijeke [[Missouri (rijeka)|Missouri]] duga 1 140 [[kilometar|km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/300101/James-River |title = ''James River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 25. 12. 2012}}</ref> == Geografija == ''James'' [[Izvor|izvire]] u okrugu [[Wells county]] u sredini [[Sjeverna Dakota|Sjeverne Dakote]],<ref name=brit/> kod naselja Fessenden.<br /> Od izvora teče prema jugoistoku preko [[Južna Dakota|Južnu Dakotu]], sve do svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Missouri (rijeka)|Missouri]] 8 kilometra ispod grada [[Yankton (Južna Dakota)|Yankton]].<ref name=brit/> Na rijeci je izgrađeno puno brana sa [[akumulaciono jezero|akumulacionim jezerima]], radi navodnjavanja, regulacije vodotoka i rekreacije, najveće je podignuto kod grada [[Jamestown (Sjeverna Dakota)|Jamestown]] u [[Sjeverna Dakota|Sjevernoj Dakoti]]. <br /> [[Datoteka:JamesCourseWatershed1.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a ''Jamesa'']] ''James'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 56 980 [[kvadratni kilometar|km²]], koji se proteže preko [[Sjeverna Dakota|Sjeverne]] i [[Južna Dakota|Južne Dakote]].<ref name=brit/> == Povezano == * [[Missouri (rijeka)|Rijeka Missouri]] * [[Mississippi (rijeka)|Rijeka Mississippi]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/300101/James-River ''James River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} c3mixu9speotkq2okehfrtteht9msu2 0 200735 42607110 42343846 2026-06-07T13:50:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607110 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Milk<br /><small>Milk River</small> | slika = MilkriverAB.JPG | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1 006 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1 342 | Nadmorska visina ušća = ? | Prosječni istjek = 17 | Površina porječja = 54 240 <ref name=brit/> | Izvor= [[Alberta]] ([[Kanada]]) | Ušće=[[Missouri (rijeka)|Rijeka Missouri]] ([[Montana]]) | Tip ušća = | Pritoke= Big Sandy Creek, Frenchman | Države kroz koje protječe ={{flag|Kanada}}<br />{{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Havre (Montana)|Havre]] | Sliv= [[atlantik|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Missouri (rijeka)|Missouri]] | Plovna od - do= }} '''Milk''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na jugu [[Kanada|Kanade]] i sjeveru [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], velika [[pritoka]] rijeke [[Missouri (rijeka)|Missouri]] duga 1 006 [[kilometar|km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382530/Milk-River |title = ''Milk River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 25. 12. 2012}}</ref> Rijeka je svoje ime - ''Milk'' (''Mliječna'') dobila zbog bjeličaste boje svojih voda, a one su takve zbog velikih količina mulja i gline koja rijeka ispire na svom izvorištu u [[Alberta|Alberti]]. == Geografija == ''Milk'' se formira na jugu [[Alberta|Alberte]] u [[Kanada|Kanadi]] gdje se spajaju dva manja vodotoka koji [[Izvor|izviru]] na obroncima [[Stjenovite planine|Stjenovitih planina]] na sjeverozapadu [[Montana|Montane]].<ref name=brit/><br /> Od izvora teče prema istoku nekih 160&nbsp;km, zatim naglo zavija prema jugozapadu i vraća se kod svojih izvora u [[Montana|Montani]]. Odatle teče prema istoku preko čitave [[Montana|Montane]] sve do svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Missouri (rijeka)|Missouri]] 8&nbsp;km nizvodno od [[Brana|brane]] i [[akumulaciono jezero|akumulacionog jezera]] - [[Fort Peck (brana)|Fort Peck]] u [[Montana|Montani]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Wpdms nasa topo milk river.jpg|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Milk'']] ''Milk'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 54 240 [[kvadratni kilometar|km²]], koji se proteže od [[Kanada|kanadske]] [[Alberta|Alberte]] do [[sjedinjene Američke Države|američke]] [[Montana|Montane]]. <br /> Na rijeci je [[1939]]. izgrađena [[brana]] Fresno sa [[akumulaciono jezero|akumulacionim jezerom]], radi navodnjavanja i regulacije vodotoka i rekreacije, kod grada [[Havre (Montana)|Havre]]. == Povezano == * [[Missouri (rijeka)|Rijeka Missouri]] * [[Mississippi (rijeka)|Rijeka Mississippi]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382530/Milk-River ''Milk River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Kanadi]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 4p6kq4m8a1bsx2q8c4whuuqcmn1gdim 0 200745 42607133 42345966 2026-06-07T13:52:19Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607133 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= White River<br /><small>White River</small> | slika = White River Arkansas-1.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 1 102 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1 342 | Nadmorska visina ušća = 57 | Prosječni istjek= 741 | Površina porječja = 54 240 <ref name=brit/> | Izvor= [[Boston (masiv)|Masiv Boston]] ([[Arkansas]]) | Ušće=[[Mississippi (rijeka)|Rijeka Mississippi]] ([[Arkansas City (Arkansas)|Arkansas City]]) | Tip ušća = | Pritoke= Cache, North Fork, Black, Buffalo, Little Red | Države kroz koje protječe ={{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Fayetteville (Arkansas)|Fayetteville]], [[Batesville (Arkansas)|Batesville]] | Sliv= [[Mississippi (rijeka)|mississippija]] | Ulijeva se u=[[Mississippi (rijeka)|Rijeka Mississippi]] | Plovna od - do= 480 km uzvodno do [[Batesville (Arkansas)|Batesvillea]] }} '''White River''' (prevedeno ''Bijela rijeka'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na sjeveroistoku [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], velika [[pritoka]] rijeke [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] duga 1 102 [[km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/642558/White-River |title = ''White River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 25. 12. 2012}}</ref> == Geografija == ''White River'' [[Izvor|izvire]] na obroncima [[Boston (masiv)|Masiva Boston]] na sjeverozapadu [[Arkansas]]a.<ref name=brit/><br /> Od izvora teče prema sjeveroistoku po južnom [[Missouri]]ju, gdje naglo zavija na jugoistok i vraća se u Arkansas. Zatim teče u smjeru juga do svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] nešto iznad grada [[Arkansas City (Arkansas)|Arkansas City]].<ref name=brit/> U svom gornjem toku u [[Boston (masiv)|Masivu Boston]] i [[Visoravan|visoravni]] [[Ozark]] u južnom [[Missouri]]ju, ''White'' je brza planinska rijeka uskog korita, koja se probija [[kanjon]]ima kroz planine, u srednjem toku teče kroz široku kotlinu duboku 150 m. Kod grada [[Newport (Arkansas)|Newport]] ''White'' izlazi iz visoravni u ravnicu rijeke [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] poplavno područje, u kom rijeka usporava svoj tok i mnogo [[Meandar|meandrira]], i ostavlja iza sebe puno napuštenih rukavaca, [[bara]] i [[močvara]]. [[Datoteka:White River AR.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''White River'']] ''White River'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 73 000 [[km²]], koji se proteže preko [[SAD|američkih]] država [[Arkansas]] i [[Missouri]]. <br /> Na rijeci je [[1947]]. izgrađena [[brana]] Bull Shoals sa istoimenim [[akumulaciono jezero|akumulacionim jezerom]] dugim 60&nbsp;km, kod mjesta [[Cotter (Arkansas)|Cotter]] u [[Arkansas]]u, i još jedna brana uzvodno - Forsyth sa akumulacionim jezerom Taneycomo, 8&nbsp;km sjeveroistočno od [[Branson (Missouri)|Bransona]] u [[Missouri]]ju.<ref name=brit/> Glavne [[pritoka|pritoke]] rijeke su ''Buffalo'' koji uvire sa juga, i rijeke ''Cache'', ''Little Red'' i ''North Fork'' sa sjevera. Rijeka je plovna oko 480&nbsp;km uzvodno do grada [[Batesville (Arkansas)|Batesville]] u [[Arkansas]]u.<ref name=brit/> == Povezano == * [[Mississippi (rijeka)|Rijeka Mississippi]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/642558/White-River ''White River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Commonscat|White River (Arkansas)}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} atuzxf53mt9pg69wqp68hzczwqai7nd 0 201085 42607094 41677062 2026-06-07T13:49:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607094 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Cimarron<br /><small>Cimarron River</small> | slika = Cimarron river near forgan ok.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 1123 | Nadmorska visina izvora = 1316 | Nadmorska visina ušća = 220 | Prosječni istjek = 1147 | Površina porječja = 49.080 | Izvor= sjeveoistok [[Novi Meksiko|Novog Meksika]] | Ušće= [[Arkansas (rijeka)|Rijeka Arkansas]] kod [[Tulsa (Oklahoma)|Tulsa]] ([[Oklahoma]]) | Tip ušća = | Pritoke= North Fork, Crooked Creek | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] | Ulijeva se u = [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]] | Plovna od - do= }} '''Cimarron''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Cimarron River'') je velika [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Arkansas (rijeka)|Rijeke Arkansas]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], duga 1123&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/117880/Cimarron-River |title = ''Cimarron River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 28. 12. 2012}}</ref> Ime rijeke vjerovatno vuče porijeklo od [[španski jezik|španjolske]] riječi za divljinu (''cimarrón'').<ref name=brit/> Iako nije plovna rijeka je igrala važnu ulogu u naseljavanju [[Divlji Zapad|divljeg zapada]], jedan dio nekadašnje slavne Staze Santa Fe, prema zapadu u [[Kanzas|Kansasu]] u duljini od nekih 160&nbsp;km, išao je kotlinom rijeke.<ref name=brit/> == Hidrografija == Cimarron [[izvor|izvire]] na sjeveroistoku [[Novi Meksiko|Novog Meksika]] pored ugaslog [[vulkan]]a Capulin. Od izvora teče na istok obilazeći masiv [[Black Mesa (Oklahoma)|Black Mesa]] (visok 1516 m) sve dok ne dođe u regiju Oklahoma Panhandle, tu zavija na sjever i pored istočne granice [[Colorado|Colorada]] ulazi u državu [[Kanzas|Kansas]]. U tom dijelu svog toka korito rijeke zna potpuno presušiti, osim tokom proljeća i početkom ljeta i za povremenih proloma oblaka.<ref name=brit/> Južno od naselja Coldwater u [[Kanzas|Kansasu]], Cimarron pravi veliki zavoj i vraća se u [[Oklahoma|Oklahomu]] kao stalni vodotok. Tu pravi veliki luk isprva prema jugoistoku, zatim prema sjeveroistoku da se kod grada [[Tulsa (Oklahoma)|Tulsa]] u [[Oklahoma|Oklahomi]] ulije u rijeku [[Arkansas (rijeka)|Arkansas]], točnije u [[Akumulaciono jezero|akumulaciju]] Keystone. [[Datoteka:Arkansasbasincimarron.jpg|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke Cimarron]] Cimarron ima [[sliv]] velik 49.080 [[kvadratni kilometar|km²]], koje se proteže kroz američke države [[Novi Meksiko]], [[Colorado]], [[Kanzas|Kansas]] i [[Oklahoma|Oklahomu]].<ref name=brit/> Najveće pritoke su mu North Fork i Crooked Creek. Uz njegove obale nema nikakvih većih naselja.<ref name=brit/> == Povezano == * [[Arkansas (rijeka)|Rijeka Arkansas]] * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/117880/Cimarron-River ''Cimarron River,'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 5c5ttdtnq1x8id7i3ikp2u51hf2b7g3 0 201102 42607109 42343305 2026-06-07T13:50:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607109 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Kuskokwim<br /><small>Kuskokwim River</small> | slika = Aniakshore.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina = 1 165 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1114 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 1897 | Površina porječja = 124 319 | Izvor= sjeveoistok [[Aljaska|Aljaske]] | Ušće= [[Kuskokwim (zaljev)|Zaljev Kuskokwim]] | Tip ušća =[[estuarij]] | Pritoke= Swift, Stony, Holitna, Aniak, Kwethluk | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Bethel (Aljaska)|Bethel]] | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u = [[Beringovo more]] | Plovna od - do= 800 [[km]] od [[Ušće|ušća]] }} '''Kuskokwim''' ([[engleski]]: ''Kuskokwim River'') je velika [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na jugozapadu [[Aljaska|Aljaske]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]] - duga 1 165 [[km]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://pubs.usgs.gov/of/1987/ofr87-242/ |title = ''Largest Rivers in the United States'' |publisher = U.S. Geological Survey |language = engleski |accessdate = 28. 12. 2012}}</ref> == Geografija == ''Kuskokwim'' se formira na sjeveroistoku [[Aljaska|Aljaske]] 8&nbsp;km istočno od sela Medfra gdje se spajaju East Fork i North Fork.<ref name=brit/> Oni izviru sa masiva [[Kuskokwim (masiv)|Kuskokwim]] i [[Aljaska (masiv)|Aljaska]]. Od tu ''Kuskokwim'' teče prema jugozapadu obilazeći masiv [[Kuskokwim (masiv)|Kuskokwim]] preko kog se probija kanjonima, nakon što uđe u dolinu zavija malo prema istoku, ali ga pritoke ''Stony'' i ''Holitna'' usmjeruju ponovo prema zapadu prema [[Ušće|ušću]] u [[Beringovo more]] koje ima sa velikim [[estuarij]]em u [[Kuskokwim (zaljev)|Zaljevu Kuskokwim]]. [[Datoteka:Kuskokwimrivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Kuskokwim'']] ''Kuskokwim'' ima [[sliv]] velik 124 319 [[km²]], koje se proteže preko rijetko naseljenog kraja [[Tundra|tundri]] i [[šuma]] [[Aljaska|Aljaske]].<ref name=brit/> Najveće [[Pritoka|pritoke]] su mu; Swift, Stony, Holitna, Aniak i Kwethluk. Rijeka ''Kuskokwim'' je plovna oko 800 [[km]] od [[Ušće|ušća]] i to ljeti, jer se zimi [[led]]i punih šest mjeseci. == Povezano == * [[Lista najdužih rijeka na svijetu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://pubs.usgs.gov/of/1987/ofr87-242/ ''Kuskokwim River'' na portalu U.S. Geological Survey] {{en icon}} {{Commonscat|Kuskokwim River}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 8t4bsrk5eyz3q4qxtvxi9h6tjqx5c20 0 206192 42607134 41088893 2026-06-07T13:52:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607134 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Willamette<br /><small>Willamette River</small> | slika= USACE Fremont Bridge Portland.jpg | slika_širina = 320px | Duljina= 301<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 134 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 900 | Površina porječja= 29 730<ref name=brit/> | Izvor= spoj rijeka Middle i Coast Fork ([[Eugene (Oregon)|Eugene]], [[Oregon]]) | Ušće= [[Columbia (rijeka)|Columbia]] kod grada [[Portland, Oregon|Portland]] | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Salem (Oregon)|Salem]], [[Portland, Oregon|Portland]] | Sliv= Pacifički | Ulijeva se u= [[Tihi ocean]] | Plovna od - do= }} '''Willamette''' ([[engleski]]: ''Willamette River'') je najveća [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Columbia (rijeka)|Columbia]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Oregon]] duga 301 km.<ref name=brit>{{cite web |url = http://www.willamette-riverkeeper.org/WRK/physicalcharacter.html |title = ''Physical Character'' |publisher = Willamette Riverkeeper |language = engleski |accessdate = 28. 01. 2013 |archivedate = 2012-04-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120427114657/http://www.willamette-riverkeeper.org/WRK/physicalcharacter.html |deadurl = yes }}</ref> == Hidrografija == Willamette se formira spojem dvaju manjih vodotoka Middle Fork i Coast Fork, između [[Oregonske obalne planine|Oregonskih obalnih planina]] i [[Kaskadske planine|Kaskadskih planina]] na jugu [[Oregon]]a, kod grada [[Eugene (Oregon)|Eugene]] na nadmorskoj visini od 134 m. Od izvora rijeka teče prema sjeveru, prolazi grad [[Salem (Oregon)|Salem]] i zatim se kod [[Portland, Oregon|Portlanda]] ulijeva u [[Columbia (rijeka)|Rijeku Columbiju]]. [[Datoteka:Willametterivermap.jpg|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke Willamette]] Willamette sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 29 730 [[km²]], koje obuhvaća centralni dio države [[Oregon]].<ref name=wil>{{cite web |url = http://www.oregonencyclopedia.org/entry/view/willamette_river/ |title = ''Willamette River'' |publisher = Oregon Encyclopedia |language = engleski |accessdate = 28. 01. 2013 |archivedate = 2012-03-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120303172920/http://www.oregonencyclopedia.org/entry/view/willamette_river/ |deadurl = yes }}</ref> Na rijeci Willamette i njenim [[pritoka]]ma podignuto je 11 [[hidroelektrana]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Willamette River}} * [http://www.willamette-riverkeeper.org/WRK/physicalcharacter.html ''Physical Character'' na portalu Willamette Riverkeeper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427114657/http://www.willamette-riverkeeper.org/WRK/physicalcharacter.html |date=2012-04-27 }} {{en icon}} {{Geog-stub}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Oregon]] 2s7an1thl6rax6a7lefpb63wezh1g42 0 206249 42607103 42342669 2026-06-07T13:49:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607103 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Hillsborough<br /><small>Hillsborough River</small> | slika = Tampa Skyline.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 301 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = | Površina porječja= 1 917 <ref name=brit/> | Izvor= ''Zelena Močvara'' (Green Swamp) | Ušće= [[Tampa (zaljev)|Zaljev Tampa]] (kod grada [[Tampa, Florida|Tampa]]) | Tip ušća = [[estuarij]] | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} |Gradovi kroz koje protječe=[[Tampa, Florida|Tampa]] | Sliv= | Ulijeva se u= [[Meksički zaljev]] | Plovna od - do= }} '''Hillsborough''' ([[engleski]]: ''Hillsborough River'') je najveća [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Florida|Floridi]] duga 95&nbsp;km.<ref name=brit>{{cite web |url = http://www.willamette-riverkeeper.org/WRK/physicalcharacter.html |title = ''Hillsborough River watershed'' |publisher = Hillsborough water atlas |language = engleski |accessdate = 28. 01. 2013 |archivedate = 2012-04-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120427114657/http://www.willamette-riverkeeper.org/WRK/physicalcharacter.html |deadurl = yes }}</ref> == Geografija == ''Hillsborough'' izvire iz ''Zelene Močvare'' (Green Swamp) u sredini [[Florida|Floride]] od izvora rijeka teče prema zapadu, do svog [[ušće|ušća]] u [[Tampa (zaljev)|Zaljev Tampa]] kod grada [[Tampa, Florida|Tampa]]. ''Hillsborough'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 1 917 [[km²]]<ref name=brit/>, koje obuhvaća centralni dio države [[Florida]]. Na rijeci ''Hillsborough'' u njenom donjem toku kod grada [[Tampa, Florida|Tampa]], podignuto je veliko [[akumulaciono jezero]] za potrebe gradova [[Tampa, Florida|Tampa]] - [[Saint Petersburg, Florida|Saint Petersburg]] i [[Clearwater, Florida|Clearwater]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Hillsborough River (Florida)}} * [http://www.hillsborough.wateratlas.usf.edu/hrwa/watershed.asp ''Hillsborough River watershed'' na portalu Hillsborough water atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327093026/http://www.hillsborough.wateratlas.usf.edu/hrwa/watershed.asp |date=2012-03-27 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Florida]] {{Geog-stub}} 7eimdv1smhbta0mholr0u2dcoaudy1a 0 206783 42607108 42343096 2026-06-07T13:50:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607108 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Kentucky<br /><small>Kentucky River</small> | slika = Kentucky River 8100.JPG | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 418 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 204 | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = 285 | Površina porječja= 18 000 <ref name=brit/> | Izvor= [[Apalači|Masiv Apalači]] | Ušće= [[Ohio (rijeka)|Ohio]] | Tip ušća = | Pritoke=Red, Silver Creek, Dix, Benson Creek, Elkhorn Creek | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Kentucky]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Frankfort, Kentucky|Frankfort]] | Sliv= [[Atlanski ocean|Atlantski]] | Ulijeva se u= [[Ohio (rijeka)|Ohio]] | Plovna od - do= od [[Ohio (rijeka)|Ohia]] do grada [[Frankfort, Kentucky|Frankfort]] }} '''Kentucky''' ([[engleski]]: ''Kentucky River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Kentucky]] duga 418 [[km]],<ref name=brit>{{cite web |url = http://kyriverkeeper.eku.edu/kentucky-river-facts |title = ''Kentucky River Facts'' |publisher = Eastern Kentucky University |language = engleski |accessdate = 29. 01. 2013 |archivedate = 2013-01-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130119083523/http://kyriverkeeper.eku.edu/kentucky-river-facts |deadurl = yes }}</ref> velika lijeva [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Ohio (rijeka)|Ohio]]. == Geografija == ''Kentucky'' se formira spajanjem rijeka North i South Fork na obroncima [[Apalači|Masiva Apalači]] na istoku [[Kentucky]]a kod gradića [[Beattyville, Kentucky|Beattyville]]. Od tamo rijeka teče prema sjeverozapadu, preko [[Bluegrass (regija)|Regije Bluegrass]], do svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Ohio (rijeka)|Ohio]] kod grada [[Carrollton, Kentucky|Carrollton]]. [[Datoteka:KentuckyRiver watershed.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Kentucky'']] ''Kentucky'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 18 000 [[km²]]<ref name=brit/>, koji obuhvaća centralni dio države [[Kentucky]]. Rijeka je plovna od svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Ohio (rijeka)|Ohio]] do [[glavni grad|glavnog grada]] [[Kentucky]]a - [[Frankfort, Kentucky|Frankforta]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kentucky River}} * [http://kyriverkeeper.eku.edu/kentucky-river-facts ''Kentucky River Facts'' na portalu Eastern Kentucky University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119083523/http://kyriverkeeper.eku.edu/kentucky-river-facts |date=2013-01-19 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Kentucky]] {{Geog-stub}} 9fmyeihl0611yuw26tcno7uedw4441n 0 206957 42607101 42342407 2026-06-07T13:49:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607101 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Grand<br /><small>Grand River</small> | slika = Island Park Grand Ledge.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 406 | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = 108 | Površina porječja= 14 431 | Izvor= [[Jackson County, Michigan|Okrug Jackson]] | Ušće= [[Мичиген (језеро)|Jezero Michigan]] | Tip ušća = | Pritoke=[[Red Cedar (rijeka)|Red Cedar]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Michigan]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Lansing, Michigan|Lansing]] | Sliv= [[atlantik|atlantski]] | Ulijeva se u= [[Мичиген (језеро)|Jezero Michigan]] | Plovna od - do= }} '''Grand''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Grand River'') je najveća [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Michigan]] duga 418 [[kilometar|km]]. == Geografija == ''Grand'' se formira u [[Jackson County, Michigan|Okrugu Jackson]] na istoku [[Michigan]]a, odakle gotovo prvolinijski teče prema zapadu do svog [[ušće|ušća]] u [[Мичиген (језеро)|Jezero Michigan]]. [[Datoteka:Grand river.png|thumb|200px|left|Karta [[sliv]]a rijeke ''Grand'']] ''Grand'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 14 431 [[kvadratni kilometar|km²]], koji obuhvaća centralni dio države [[Michigan]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Grand River (Michigan)}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 2bt726felw6fbojew4l97xtumfqdwlq 0 206958 42607122 42344701 2026-06-07T13:51:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607122 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Red Cedar<br /><small>Red Cedar River</small> | slika = Red Cedar River.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 82 | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = | Površina porječja= 1 222 | Izvor= Jezero Cedar ([[Livingston County, Michigan|Okrug Livingston]]) | Ušće= [[Grand (rijeka)|Rijeka Grand]] | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Michigan]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Lansing, Michigan|Lansing]] | Sliv= [[Atlanski ocean|atlantski]] | Ulijeva se u= [[Grand (rijeka)|Rijeka Grand]] | Plovna od - do= }} '''Red Cedar''' ([[engleski]]: ''Red Cedar River'') je najveća [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Grand (rijeka)|Grand]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Michigan]] duga 82 [[km]]. == Geografija == ''Red Cedar'' izvire iz Jezera Cedar u [[Livingston County, Michigan|Okrug Livingston]] na istoku [[Michigan]]a, odakle gotovo prvolinijski teče prema zapadu do svog [[ušće|ušća]] u [[Rijeka (vodotok)|rijeku]] [[Grand (rijeka)|Grand]] kod grada [[Lansing, Michigan|Lansing]]. [[Datoteka:Red Cedar River Map US MI.svg|thumb|200px|left|Karta [[sliv]]a rijeke ''Red Cedar'']] ''Red Cedar'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 1 222 [[km²]] koji se prostire po centralnom dijelu države [[Michigan]]. == Vanjske veze == [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} hyk4yzj56tnjupcn2z5oy7cocjsv77t 0 206960 42607125 42344842 2026-06-07T13:51:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607125 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Sacramento<br /><small>Sacramento River</small> | slika = Sacramento river delta p1080765.jpg | opis_slike = | mapa =Sacramento River basin map.png | opis_m =<center>Karta [[sliv]]a rijeke ''Sacramento'' | Duljina= 615 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 1 120 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 665 | Površina porječja= 70 200 <ref name=brit/> | Izvor= [[Klamath (masiv)|Masiv Klamath]] | Ušće= [[San Francisco (zaljev)|Zaljev San Francisco]] | Tip ušća = [[Riječna delta|delta]] | Pritoke=[[American (rijeka)|American]], Pit, McCloud, Feather | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Kalifornija]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]] | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u= [[Pacifik]] | Plovna od - do= od [[ušće|ušća]] do grada [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]] }} '''Sacramento''' ([[engleski]]: ''Sacramento River'') je velika [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Kalifornija|Kaliforniji]] duga 615 [[km]],<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515404/Sacramento-River |title = ''Sacramento River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 28. 01. 2013}}</ref> == Geografija == ''Sacramento'' izvire na obroncima [[Klamath (masiv)|Masiva Klamath]] na sjeveru [[Kalifornija|Kalifornije]], od izvora rijeka teče u smjeru jugoistoka između masiva [[Kaskadske planine|Kaskade]] i [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevada]] po [[Sacramento (dolina)|Dolini Sacramento]] sve do grada [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]], gdje prima svoju najveću pritoku [[American (rijeka)|American]]. Ona je skreće prema jugozapadu, prema [[ušće|ušću]] u [[San Francisco (zaljev)|Zaljev San Francisco]] (zapravo u njegov sjeverni dio [[Suisun (zaljev)|Zaljev Suisun]]) gdje formira zajedničku [[Riječna delta|deltu]] sa [[Rijeka (vodotok)|rijekom]] [[San Joaquin (rijeka)|San Joaquin]] kod grada [[San Francisco]]. ''Sacramento'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 70 200 [[km²]]<ref name=brit/>, koji obuhvaća sjeverni dio države [[Kalifornija|Kalifornije]]. Sliv rijeke bio je poprište velike [[Zlatna groznica|Zlatne groznice]] [[1849]].<ref name=brit/> Rijeka je plovna od svog [[ušće|ušća]] do [[Kalifornija|kalifornijskog]] [[glavni grad|glavnog grada]] [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]].<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Sacramento River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515404/Sacramento-River ''Sacramento River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Kalifornija]] {{Geog-stub}} ljpc2vcyrxq1a3q0bc4itptnmbwmw3t 0 207027 42607087 42341040 2026-06-07T13:49:06Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607087 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= American<br /><small>American River</small> | slika = Sac State American River from Guy West Bridge.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 192 | Nadmorska visina izvora = 77 | Nadmorska visina ušća = 7 | Prosječni istjek = 104 | Površina porječja= 5 568 | Izvor= [[Folsom (jezero)|Jezero Folsom]] | Ušće=[[Sacramento (rijeka)|Rijeka Sacramento]] ([[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]]) | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Kalifornija]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]] | Sliv= [[Pacifik]] | Ulijeva se u= [[Sacramento (rijeka)|Sacramento]] | Plovna od - do= }} '''American''' ([[engleski]]: ''American River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Kalifornija|Kaliforniji]] duga 192 [[km]], velika lijeva [[pritoka]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Sacramento (rijeka)|Sacramento]]. Rijeka se sve do [[1846]]. (vrijeme [[Španjolska|španjolsko]] - [[Meksiko|meksičke]] uprave zvala -'''Río de los Americanos'''. == Geografija == ''Rijeka American'' danas izvire iz [[Akumulaciono jezero|akumulacionog jezera]] [[Folsom (jezero)|Folsom]], izgrađenog [[1955]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.parks.ca.gov/?page_id=882 |title = ''Folsom Dam'' |publisher = State of California |language = engleski |accessdate = 29. 01. 2013}}</ref> kod grada [[Folsom (Kalifornija)|Folsom]], koje pune [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] South Fork American i North Fork American. One izviru na obroncima [[Sierra Nevada (SAD)|Masiva Sierra Nevada]] na istoku [[Kalifornija|Kalifornije]]. Od jezera rijeka teče prema jugozapadu, do svog [[ušće|ušća]] u rijeku [[Sacramento (rijeka)|Sacramento]] kod grada [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramento]]. [[Datoteka:Americanrivermap.png|thumb|left|220px|Karta [[sliv]]a rijeke ''American'']] ''American'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 5 568 [[km²]]<ref name=brit/>, koji obuhvaća istočni dio države [[Kalifornija]]. ''Rijeka American'' bila je poprište velike [[Zlatna groznica|Zlatne groznice]] [[1849]]. Prvi [[Zlato|zlatni]] grumen, pronašao je James Marshall - [[24. januar]]a [[1848]]., poslovođa u pilani Sutterove komune, na mjestu udaljenom oko 55&nbsp;km sjeveroistočno od [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramenta]].<ref name=zlato>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515399/Sacramento |title = ''Sacramento'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 28. 01. 2013}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|American River (California)}} * [http://www.parks.ca.gov/?page_id=882 ''Folsom Dam'' na portalu State of California] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Kalifornija]] {{Geog-stub}} sctsqq4jv99d5t6riwt17mkh5bax0yi 0 207106 42607120 42417148 2026-06-07T13:51:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607120 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Potomac<br /><small>Potomac River</small> | slika = Potomac River in District of Columbia IMG 4720.JPG | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 616 | Nadmorska visina izvora = 933 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 316 | Površina porječja= 37 600 <ref name=brit/> | Izvor= [[Apalači|Masiv Apalači]] | Ušće=[[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] ([[Atlanski ocean]]) | Tip ušća = [[estuarij]] | Pritoke=Shenandoah, Monocacy, Occoquan | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}}<br />[[Zapadna Virginia]]<br />[[Virginia]]<br />[[Zapadna Virginia]] |Gradovi kroz koje protječe=[[Washington, D.C.|Washington]] | Sliv= [[Atlanski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u=[[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] | Plovna od - do= }} '''Potomac''' ([[engleski]]: ''Potomac River'') je velika [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na istoku [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] duga 616 [[km]].<ref name=brit/> ''Rijeka Potomac'' ima veliko historijsko značenje za [[SAD|Sjedinjene Američke Države]], ali i ekonomsko jer uz njegove obale živi preko 5 000 000 stanovnika. == Geografija == ''Rijeka Potomac'' se formira na padinama [[Apalači|Masiva Apalači]] na granici [[Maryland]]a i [[Zapadna Virginia|Zapadne Virginije]] kod mjesta [[Oldtown, Maryland|Oldtown]] gdje se spajaju Sjeverni (150&nbsp;km) i Južni rukavac (209&nbsp;km). Od tamo rijeka teče u pravcu jugoistoka, kroz [[Maryland]] i [[Washington, D.C.|Distrikt Washington]] do svog [[ušće|ušća]] u [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]]. U gornjem dijelu svog toka, zajedno sa svijim Sjevernim rukavcem, formira granicu između [[Maryland]]a i [[Zapadna Virginia|Zapadne Virginije]] sve do grada [[Harpers Ferry, Zapadna Virginia|Harpers Ferry]] u [[Zapadna Virginia|Zapadnoj Virginiji]], a od tamo do [[ušće|ušća]] granicu između [[Maryland]]a i [[Virginia|Virginije]].<ref name=brit/> [[Estuarij]] rijeke širok je kod [[Chesapeake (zaljev)|Zaljeva Chesapeake]] 17 [[km]] i dug je skoro do [[Washington, D.C.|Washingtona]]. [[Datoteka:Potomacwatershedmap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Potomac'']] ''Potomac'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 37 600 [[km²]]<ref name=brit/>, koji obuhvaća velik dio [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznih država]] [[Zapadna Virginia]], [[Virginia]], [[Maryland]] i [[Washington, D.C.|Distrikt Washington]]. ''Potomac'' ima dva različita dijela svog toka, gornji planinski u [[Piedmont (US)|Regiji Piedmont]] u kojem rijeka ima brojne [[Meandar|meandre]] i brzake od kojih je najveći ''Veliki slap'', visok 11 m, i donji nizinski od grada [[Washington, D.C.|Washingtona]] do [[ušće|ušća]] dug 188 [[km]] koji je toliko nizak da se uticaj [[Plima i oseka|plime]] osjeti sve do [[Washington, D.C.|Washingtona]].<ref name=brit/> ''Rijeka Potomac'' plovna je od [[ušće|ušća]] do grada [[Washington, D.C.|Washingtona]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/472764/Potomac-River |title = ''Potomac River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 28. 01. 2013}}</ref> Tokom [[18. vijek|18.]] i [[19. vijek]]a rijeka je imala izuzetno prometno značenje, zbog tog su prokopani [[kanal]]i paralelni sa rijekom, da se izbjegnu slapovi iznad [[Washington, D.C.|Washingtona]]; [[Patowmack (kanal)|Patowmack]] ([[1785]]. - [[1802]].) i [[Chesapeake - Ohio (kanal)|Chesapeake - Ohio]] (prokopan [[1831]].) od [[Washington, D.C.|Washingtona]] ([[Georgetown (Washington, D.C.|Georgetown]]) do [[Cumberland, Maryland|Cumberlanda]] u [[Maryland]]u. Ti kanali su služili svojoj svrsi do [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], nakon tog su napušteni, a danas su samo zone rekreacije i uspomena.<ref name=brit/> == Etimologija == Orginalno [[Indijanci|indijansko]] ime rijeke '''Patawomeck''' zabilježio je [[Kolonizacija|kolonist]] John Smith [[1608]]., ali njeno pravo značenje je i danas nejasno,<ref name=brit/> od tog je vremenom došlo do današnjeg iskrivljenog imena ''Potomac''. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Potomac River (California)}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/472764/Potomac-River ''Potomac River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 5o7xxlblrv1f09ln4mbpgbhw0xqazys 0 207116 42607128 42345056 2026-06-07T13:52:04Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607128 wikitext text/x-wiki {{about|rijeci u Marylandu|istoimeno naselje u Marylandu|Severn (Maryland)|ostala značenja|Severn (razvrstavanje)}} {{Rijeka | ime= Severn<br /><small>Severn River</small> | slika = Severn River in Annapolis August 2002.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 23 | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = | Površina porječja= 210 | Izvor= [[Anne Arundel County, Maryland|Okrug Anne Arundel]] | Ušće=[[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] ([[Maryland]]) | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Maryland]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Annapolis]] | Sliv= [[atlanski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] | Plovna od - do= }} '''Severn''' ([[engleski]]: ''Severn River'') je mala [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Maryland]] duga 23 [[km]]. == Geografija == ''Rijeka Severn'' izvire u [[Anne Arundel County, Maryland|Okrugu Anne Arundel]], a ima [[ušće]] u [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] kod grada [[Annapolis]]a. ''Severn'' ima [[sliv]] velik oko 210 [[km²]], koji se proteže kroz okrug [[Anne Arundel County, Maryland|Anne Arundel]] u [[Maryland]]u. [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} a2lqy8dwoljpbfoakbml9vf12fvt339 0 207410 42607093 42341641 2026-06-07T13:49:25Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607093 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Charles<br /><small>Charles River</small> | slika = Longfellow pru.jpg | opis_slike = | mapa =Charlesrivermap.png | opis_m = | Duljina= 129 | Nadmorska visina izvora = 107 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 9 | Površina porječja= 798 | Izvor= [[Echo (jezero)|Jezero Echo]] | Ušće=[[Bostonska luka]] ([[Boston]]) | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Massachusetts]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Hopkinton, Massachusetts|Hopkinton]], [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Boston]] | Sliv= [[atlantik|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Bostonska luka]] | Plovna od - do= }} '''Charles''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Charles River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Massachusetts]]u duga 129 [[kilometar|km]].<ref name=brit/> == Geografija == ''Rijeka Charles'' [[Izvor|izvire]] iz [[jezero|jezera]] [[Echo (jezero)|Echo]], kod grada [[Hopkinton (Massachusetts)|Hopkinton]], na jugoistoku [[Massachusetts]]a.<ref name=brit>{{cite web |url = http://crwa.org/watershed.html |title = ''Charles River Watershed'' |publisher = Charles River Watershed Association |language = engleski |accessdate = 29. 01. 2013 |archivedate = 2013-02-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130216031424/http://crwa.org/watershed.html |deadurl = yes }}</ref> Od jezera rijeka teče prema sjeveroistoku, do svog [[ušće|ušća]] u [[Massachusetts (zaljev)|Zaljev Massachusetts]] - točnije u njegov dio [[Bostonska luka]]. [[Datoteka:Charlesrivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Charles'']] ''Charles'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 798 [[kvadratni kilometar|km²]], koji obuhvaća najgušće naseljeni dio države [[Massachusetts]] i [[Nova Engleska|Nove Engleske]].<ref name=brit/> Na rijeci je radi regulacije vodotoka, podignuto 20 brana. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Charles River}} * [http://crwa.org/watershed.html ''Charles River Watershed'' na portalu Charles River Watershed Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130216031424/http://crwa.org/watershed.html |date=2013-02-16 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 267r76r5e2t6e1ieyorytt9s3e060by 0 207613 42607080 42414555 2026-06-07T13:48:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607080 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Rt Cod | ime_genitiv =Rta Code | izvorno_ime =<small>Cape Cod</small> | slika_panorama =USA Mass Cape Cod location map.svg | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Rt Cod na karti [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] | širina-stupnjevi = 41 | širina-minute = 10 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 70 | dužina-minute = 17 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} | lokacija1_ime =[[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of Massachusetts.svg|20px]] [[Massachusetts]] | površina_ukupna = }} '''Rt Cod''' (čita se '''Kod''', [[Engleski jezik|engleski]]: ''Cape Cod'', prevedeno '''Rt bakalara''') je veliki [[poluotok]] na sjeveroistočnoj obali [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] koji duboko zadire u [[Atlantik|Atlanski ocean]], u američkoj [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznoj državi]] [[Massachusetts]]u.<ref name=brit/> Poluotok je nazvao tako [[Engleska|engleski]] pomorac Bartholomew Gosnold koji je [[1602]]. oplovio njegove obale i nalovio puno [[bakalar]]a ([[engleski jezik|engleski]]: ''code'').<ref name=brit/> Krajem [[1620]]. engleski [[Hodočasnik|hodočasnici]] zaustavili su se na rtu Cod prije nego što su se iskrcali na svom krajnjem odredištu [[Plymouth, Massachusetts|Plymouthu]]<ref name=brit/> gdje su osnovali koloniju [[Kolonija Plymouth|Plymouth]]. == Geografija == Rt Cod je veliki [[Pijesak|pješčani]] [[poluotok]] [[Glacijacija|glacijalnog]] porijekla, u obliku kuke, koji obuhvaća veći dio okuga [[Barnstable County, Massachusetts|Barnstablea]] u jugoistočnom [[Massachusetts]]u. Proteže se nekih 105 [[kilometar|km]] u [[Atlantik|Atlanski ocean]], ima širinu između 1,6 i 32 [[kilometar|km]], sa sjeverozapada je omeđen zaljevom [[Cod (zaljev)|Cod]], a s juga graniči s otocima [[Martha’s Vineyard]] i [[Nantucket]].<ref name=brit/> Na samom dnu poluotaka prokopan je [[kanal]] dug 28&nbsp;km (tako da je rt Cod danas zapravo otok) koji je skratio plovidbu između [[New York]]a i [[Boston]]a za više od 120&nbsp;km.<ref name=brit/> [[Datoteka:SandyNeckDunes.JPG|thumb|left|240px|Tipični pejzaž: [[Dina|dine]] na [[plaža]]ma]] Rt Cod ima [[klima|klimu]] pod utjecajem [[Atlantik|Atlantskog oceana]] i dviju morskih struja koje se sudaraju kod poluotoka, tople [[Golfska struja|Golfske]] i hladne [[Labradorska struja|Labradorske]] pa ima ugodnija ljeta i u usporedbi s kopnom toplije zime.<ref name=brit/> Poluotok ima bujnu [[Flora|floru]] i [[fauna|faunu]], od [[trava]] i vrijesova kojima su obrasle obale, do [[šuma]] bijelog [[kedar|cedra]], crvenog [[javor]]a, [[bor]]ova i bukvi, te puno morskih ptica. == Turizam == Ugodna klima i ljepota njegovih plaža, kao i blizina velih američkih gradova na istočnoj obali, stvorili su od rta Cod jednu od najpoznatijih turističkih destinacija. Za vrijeme ljeta obalni gradovi i sela, kao što su [[Barnstable, Massachusetts|Barnstable]], [[Bourne, Massachusetts|Bourne]], [[Chatham, Massachusetts|Chatham]], [[Dennis, Massachusetts|Dennis]], [[Eastham, Massachusetts|Eastham]], [[Falmouth, Massachusetts|Falmouth]], [[Harwich, Massachusetts|Harwich]], [[Hyannis, Massachusetts|Hyannis]], [[Provincetown, Massachusetts|Provincetown]], [[Sandwich, Massachusetts|Sandwich]], [[Truro, Massachusetts|Truro]], [[Wellfleet, Massachusetts|Wellfleet]] i [[Woods Hole, Massachusetts|Woods Hole]] višestruko povećaju broj stanovnika, a njihove lučice postanu pretijesne za brojne brodove i jahte.<ref name=brit/> Provincetown je najveći grad koji ima [[aerodrom]], i najveću otočku luku iz koje ljeti plove trajekti za [[Boston]] i druge luke po poluotoku, kao i prema [[ostrvo|otocima]] [[Martha’s Vineyard]] i [[Nantucket]], koji su također velike [[Turizam|turističke]] destinacije.<ref name=brit/> == Privreda == Ekonomija poluotoka zasniva se uglavnom na [[Turizam|turizmu]], ima i nešto farmi koje proizvode [[Brusnica|brusnice]] i [[Šparoga|šparoge]]. Dobar dio prihoda donose i [[Avion|avijacijske]] baze Nacionalne garde u [[Bourne, Massachusetts|Bournu]], [[Sandwich, Massachusetts|Sandwichu]] i [[Mashpee, Massachusetts|Mashpeeju]].<ref name=brit/> Od [[1930]]. u mjestu [[Woods Hole, Massachusetts|Woods Hole]] djeluje poznati Oceanografski institut.<ref name=brit/> Na sjeveroistočnoj strani poluotoka nalazi se [[Nacionalni park]] Cape Cod National Seashore osnovan [[1961]]. godine, a na jugoistočnoj [[Nacionalni park]] Monomoy National Wildlife Refuge.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/123862/Cape-Cod |title = ''Cape Cod'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 3. 2. 2013}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cape Cod}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/123862/Cape-Cod ''Cape Cod'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Atlantskog oceana]] [[Kategorija:Rtovi]] [[Kategorija:Massachusetts]] 0lza3x9nxon3h9xokm12lovzzuym2xd 0 207615 42607135 42345987 2026-06-07T13:52:25Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607135 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Winooski<br /><small>Winooski River</small> | slika = Montpelier VT - Winooski River.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 145 | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = | Površina porječja= 2 797 | Izvor= [[Green (masiv)|Masiva Green]] | Ušće=[[Champlain (jezero)|Jezero Champlain]] | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Vermont]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Montpelier (Vermont)|Montpelier]] | Sliv= [[Atlanski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Champlain (jezero)|Jezero Champlain]] | Plovna od - do= }} '''Winooski''' ([[engleski]]: ''Winooski River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Vermont]] duga 145 [[km]].<ref name=brit/> == Geografija == ''Rijeka Winooski'' [[Izvor|izvire]] na obrocima [[Green (masiv)|Masiva Green]], sjeverno od grada [[Montpelier (Vermont)|Montpelier]], u [[Vermont]]u.<ref name=brit>{{cite web |url = http://winooskiriver.org/Winooski_Watershed |title = ''Winooski Watershed'' |publisher = Friends of the Winooski River |language = engleski |accessdate = 10. 02. 2013 |archive-date = 2013-03-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130303174659/http://www.winooskiriver.org/Winooski_Watershed |dead-url = yes }}</ref> Od [[Izvor|izvira]] rijeka teče prema sjeveroistoku, do svog [[ušće|ušća]] u [[Champlain (jezero)|Jezero Champlain]]. ''Winooski'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 2 797 [[km²]], koji sjevernoistočni dio države [[Vermont]].<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Winooski River}} * [http://winooskiriver.org Local River Protection Group, Friends of the Winooski River] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} kg75tqf94tglkk2puvoh1cv292fljo2 0 207721 42607079 41301402 2026-06-07T13:48:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607079 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Rt Ann | ime_genitiv =Rta Anne | izvorno_ime =<small>Cape Ann</small> | slika_panorama =Cape Ann map.png | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Rt Ann na karti [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] | širina-stupnjevi = 42 | širina-minute = 38| širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 70 | dužina-minute = 37 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} | lokacija1_ime =[[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of Massachusetts.svg|20px]] [[Massachusetts]] | površina_ukupna = }} '''Rt Ann''' ([[engleski]]: ''Cape Ann'') je [[stijena|stjenoviti]] [[poluotok]] na sjeveroistočnoj obali [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] koji 12 [[km]] zadire u [[Atlanski ocean]], u američkoj [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznoj državi]] [[Massachusetts]]u. Poluotok je dobio ime po Anni, ženi [[Engleska|engleskog]] kralja [[James I Stuart|Jamesa I]].<ref name=brit/> == Geografija == Rt Ann obuhvaća istočni dio okuga [[Essex County, Massachusetts|Essex]], u sjeveroistočnom [[Massachusetts]]u. On je krajnja sjeverna točka velikog zaljeva [[Massachusetts (zaljev)|Massachusettsa]], udaljenog 48 [[km]] sjeveroistočno od [[Boston]]a.<ref name=brit/> Na sjeveroistočnoj strani poluotoka smješten je gradić [[Rockport, Massachusetts|Rockport]], a na južnoj u istoimenim zaljevu [[Gloucester, Massachusetts|Gloucester]]. Rt Ann danas je zapravo [[otok]] jer je [[Vojska Sjedinjenih Država|američka vojska]] [[1965]]. produbila kanal Annisquam i probila ga do zaljeva Gloucester. [[Greben]] Norman's Woe na istočnoj strani poluotoka bio je uzrok mnogih [[brodolom]]a, i inspiracija [[pjesnik]]u [[Henry Wadsworth Longfellow|Henryju Wadsworthu Longfellowu]] za [[Poema|poemu]] ''Olupina Hespera'' (The Wreck of the Hesperus).<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/26037/Cape-Ann |title = ''Cape Ann'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 3. 2. 2013}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cape Ann}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/26037/Cape-Ann ''Cape Ann'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} * [http://dheera.net/photos/thumb.php?q=usa/capeann Fotografije Rta Ann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032806/http://dheera.net/photos/thumb.php?q=usa%2Fcapeann |date=2007-09-27 }} {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Atlantskog oceana]] [[Kategorija:Rtovi]] [[Kategorija:Massachusetts]] pttevtptzrbfn71vin94na5ixffcd9r 0 207793 42607092 42490990 2026-06-07T13:49:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607092 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Carson<br /><small>Carson River</small> | slika = Carsonriversouth.jpg | opis_slike = | mapa =Carsonrivermap.png | opis_m =Karta [[sliv]]a rijeke Carson | Duljina= 211<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = 11 | Površina porječja= 10 270<ref name=brit/> | Izvor= spoj rukavaca West Fork i East Fork | Ušće=[[Carson Sink]] | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Nevada]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Carson City, Nevada|Carson City]] | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u= [[Carson Sink]] | Plovna od - do= }} '''Carson''' ([[engleski]]: ''Carson River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Nevada]] duga 211 [[km]].<ref name=brit/> Rijeka je dobila ime po slavnom graničaru i [[traper]]u [[Kit Carson]]u. == Hidrografija == Rijeka Carson se formira na krajnjem sjeverozapadu [[Nevada|Nevade]] južno od [[Carson City, Nevada|Carson Cityja]] gdje se spajaju Zapadni (West Fork) i Istočni rukavac (East Fork) koji izviru u istočnoj [[Kalifornija|Kaliforniji]] u [[Sierra Nevada (SAD)|Masivu Sierra Nevada]].<ref name=brit>{{cite web |url = http://www.unce.unr.edu/publications/files/ag/2003/sp0302.pdf |title = ''Carson River Watershed'' |publisher = University of Nevada |language = engleski |accessdate = 10. 02. 2013 |archive-date = 2016-05-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160507111328/http://www.unce.unr.edu/publications/files/ag/2003/sp0302.pdf }}</ref> Od tamo rijeka teče prema sjeveroistoku, do svog [[ušće|ušća]] u [[slano jezero]] [[Carson Sink]]. Carson sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 10 270 [[km²]], koji obuhvaća sjeverozapad [[Nevada|Nevade]].<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Carson River}} * [http://www.unce.unr.edu/publications/files/ag/2003/sp0302.pdf ''Carson River Watershed'' na portalu University of Nevada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507111328/http://www.unce.unr.edu/publications/files/ag/2003/sp0302.pdf |date=2016-05-07 }} {{en icon}} {{Geog-stub}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 15na4k69jl1utksads642sap14cfc4h 0 207805 42607089 41463466 2026-06-07T13:49:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607089 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Boise<br /><small>Boise River</small> | slika = Tubers Float the Boise River.JPG | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 321<ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 3 048 | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = 45 | Površina porječja= 6 598<ref name=brit/> | Izvor= spoj rukavaca North For i South Fork | Ušće=[[Snake (rijeka)|Snake]] | Tip ušća = | Pritoke= | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Idaho]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Boise, Idaho|Boise]] | Sliv= [[Tihi ocean|pacifički]] | Ulijeva se u= [[Snake (rijeka)|Snake]] | Plovna od - do= }} '''Boise''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Boise River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Idaho]] duga 321 [[kilometar|km]],<ref name=brit/> velika [[pritoka]] rijeke [[Snake (rijeka)|Snake]]. == Hidrografija == Rijeka Boise se formira na obroncima [[Sawtooth (masiv Idaho)|Masiva Sawtooth]] na nadmorskoj visini od 3 048 m u sredini [[Idaho|Idaha]], gdje se spajaju Sjeverni (North Fork) i Južni rukavac (South Fork).<ref name=brit>{{cite web |url=http://imnh.isu.edu/digitalatlas/geog/fishery/drainage/drain20.htm |title = ''Boise River Drainage'' |publisher = University of Idaho |language = engleski |accessdate = 10. 02. 2013}}</ref> [[Datoteka:BoiseRiverMapFinal.jpg|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke Boise]] Od tamo rijeka teče prema zapadu, do grada [[Boise, Idaho|Boise]] i dalje do [[ušće|ušća]] u rijeku [[Snake (rijeka)|Snake]]. Boise sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 6 598 [[kvadratni kilometar|km²]], koji obuhvaća zapad [[Idaho|Idaha]].<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Boise River}} * [http://imnh.isu.edu/digitalatlas/geog/fishery/drainage/drain20.htm ''Boise River Drainage'' na portalu University of Idaho] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 5sty6fixvrdji69f05xxwz0urc42x1q 0 207892 42607105 41464242 2026-06-07T13:50:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607105 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= James<br /><small>James River</small> | slika= JamesRiverWG.JPG | slika_širina = 300px | Duljina= 560 | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = | Prosječni istjek = 194 | Površina porječja= 27 019 | Izvor= spoj rijeka Cowpasture i Jackson ([[Apalači]]) | Ušće= [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] ([[Hampton Roads]]) | Tip ušća = [[estuarij]] | Pritoke=[[Appomattox (rijeka)|Appomattox]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Virginia]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Richmond, Virginia|Richmond]] | Sliv= [[atlantik|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] | Plovna od - do= }} '''James''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''James River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Virginia]]u duga 560 [[kilometar|km]],<ref name=brit/> odnosno 715&nbsp;km, ako se računa duljina njene najduže pritoke Jackson. == Hidrografija == Rijeka James se formira nakon spoja rijeka Cowpasture i Jackson u [[Apalači|Masivu Apalači]], pored sela Iron Gate, na zapadu [[Virginia|Virginije]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.jamesriverassociation.org/the-james-river/about-the-james |title = ''About the James'' |publisher = James River Association |language = engleski |accessdate = 29. 01. 2013}}</ref> Od tamo rijeka teče prema jugoistoku, do svog [[ušće|ušća]] u [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] - točnije u njegov dio [[Hampton Roads]]. [[Datoteka:Jamesrivermap.png|thumb|left|220px|Karta [[sliv]]a rijeke James]] James sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 27 019 [[kvadratni kilometar|km²]], koji obuhvaća najgušće naseljeni dio države [[Virginia]] u kom živi 2 604 246 stanovnika.<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|James River, Virginia}} * [http://www.jamesriverassociation.org/ ''James River'' na portalu James River Association] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} stdztx5s5wu7ts9mbf2l0ql546i8ujf 0 207927 42607099 42341888 2026-06-07T13:49:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607099 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Des Moines<br /><small>Des Moines River</small> | slika = Des Moines River.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 845 | Nadmorska visina izvora = | Nadmorska visina ušća = 182 | Prosječni istjek = 246 | Površina porječja= 40 940 <ref name=brit/> | Izvor= [[Shetek (jezero)|Jezero Shetek]] ([[Minnesota]]) | Ušće=[[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] ([[Keokuk, Iowa|Keokuk]]) | Tip ušća = | Pritoke=[[Boone (rijeka)|Boone]], [[Raccoon (rijeka)|Raccoon]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[Iowa]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Des Moines]] | Sliv= [[atlantik|atlanski]] | Ulijeva se u=[[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] | Plovna od - do= }} '''Des Moines''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''Des Moines River'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Iowa]] duga 845 [[kilometar|km]],<ref name=brit/> desna pritoka rijeke [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]]. == Geografija == ''Rijeka Des Moines'' ima dva rukavca koji je formiraju Zapadni (glavni), koji iz [[Izvor|izvire]] iz [[jezero|jezera]] [[Shetek (jezero)|Shetek]], na jugozapadu [[Minnesota|Minnesote]], i Istočnog koji izvire [[Okamanpeedan (jezero)|Jezera Okamanpeedan]] na granici [[Iowa|Iowe]] i [[Minnesota|Minnesote]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/158712/Des-Moines-River |title = ''Des Moines'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 12. 02. 2013}}</ref> Oni se spajaju kod grada [[Humboldt, Iowa|Humboldt]] u [[Iowa|Iowi]], od tamo rijeka teče u smjeru jugoistoka, prvo prima najveću pritoku [[Boone (rijeka)|Boone]], a zatim kod grada [[Des Moines]] i rijeku [[Raccoon (rijeka)|Raccoon]], nakon tog još više zaokreće prema istoku i teče do svog [[ušće|ušća]] u [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]], kod grada [[Keokuk, Iowa|Keokuk]]. [[Datoteka:Desmoinesrivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Des Moines'']] ''Des Moines'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 40 940 [[kvadratni kilometar|km²]]<ref name=brit/>, koji obuhvaća velik centralni dio države [[Iowa]] i manji južni dio [[Minnesota|Minnesote]]. U svom vrlo kratkom donjem dijelu (40&nbsp;km), formira granicu između [[Iowa|Iowe]] i [[Missouri]]ja.<ref name=brit/> Od [[1830]]. pa sve do kraja [[Američki građanski rat]] rijeka je bila glavna prometna žila kucavica [[Iowa|Iowe]], promet po rijeci je opao nakon dolaska [[Željeznica|željeznice]]. U isto to vrijeme snaga rijeke koristila se za pokretanje vodenica, kojih je bilo više od 80.<ref name=brit/> Radi obrane od poplava i kontrole vodotok na rijeci su [[1958]]. podignute brane Red Rock i Saylorville.<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Des Moines River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/158712/Des-Moines-River ''Des Moines'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 50aqqe6flyvbrspqjlybr4jh7t7u7b1 0 207997 42607131 42345353 2026-06-07T13:52:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607131 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Susquehanna<br /><small>Susquehanna River</small> | slika = Hepburn Street Dam from South Williamsport.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 715 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 360 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = 1 135 | Površina porječja= 71 410 <ref name=brit/> | Izvor= [[Otsego (jezero)|Jezero Otsego]] ([[New York (država)|New York]]) | Ušće=[[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]]([[Maryland]]) | Tip ušća = [[estuar]]ij | Pritoke=[[Chemung (rijeka)|Chemung]], [[Lackawanna (rijeka)|Lackawanna]], [[Juniata (rijeka)|Juniata]], [[Zapadni rukavac (Susquehanna)|Zapadni rukavac]], [[Conestoga (rijeka)|Conestoga]] | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} ([[New York (država)|New York]], [[Pennsylvania]], [[Maryland]]) |Gradovi kroz koje protječe=[[Binghamton (New York)|Binghamton]], [[Harrisburg, Pennsylvania|Harrisburg]], [[Scranton, Pennsylvania|Scranton]] | Sliv= [[Atlanski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]] | Plovna od - do= }} '''Susquehanna''' ([[engleski]]: ''Susquehanna River'') je jedna od najdužih [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na istočnoj obali [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] duga 715 [[km]].<ref name=brit/> == Geografija == ''Rijeka Susquehanna'' [[Izvor|izvire]] iz [[jezero|jezera]] [[Otsego (jezero)|Otsego]], u sredini [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|države]] [[New York (država)|New York]]. Od izvora se probija u pravcu juga, preko [[Apalači|Masiva Apalači]], kroz države [[New York (država)|New York]], [[Pennsylvania]] i [[Maryland]] do svog [[ušće|ušća]] u [[Chesapeake (zaljev)|Zaljev Chesapeake]], kod grada [[Havre de Grace, Maryland|Havre de Grace]] u [[Maryland]]u.<ref name=brit/> [[Datoteka:Susquehanna River watershed.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke ''Susquehanna'']] ''Susquehanna'' sa svojim pritokama ima [[sliv]] velik oko 71 410 [[km²]], koji obuhvaća gusto naseljeni dio država; [[New York (država)|New York]], [[Pennsylvania]] i [[Maryland]].<ref name=brit/> Iako sama rijeka nikad nije bila važni plovni put, zbog brzaka i drugih prepreka, njezina dolina bila je značajna ruta kojom su se rani [[Kolonizacija|kolonisti]] kretali prema dolini rijeke [[Ohio (rijeka)|Ohio]]. Kasnije je dolina rijeke postala važna zbog [[rudnik]]a [[Kolonizacija|uglja]]. ''Susquehanna'' ima veliki hidropotencijal, pa su zbog tog izgrađene [[hidroelektrana|hidroelektrane]]; Holtwood, York Haven i Safe Harbor u [[Pennsylvania|Pennsylvaniji]], i Conowingo u [[Maryland]]u.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/575651/Susquehanna-River |title = ''Susquehanna River'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 10. 02. 2013}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Susquehanna River}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/575651/Susquehanna-River ''Susquehanna River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{Geog-stub}} 4q4531mia3uucsdrqkjl5leszzt80kh 0 230590 42607202 42327171 2026-06-08T10:44:09Z Makenzis 111789 /* Vanjske veze */ 42607202 wikitext text/x-wiki {{Nogometni klub | bg = 1A61AD | tekst = 000000 | ime kluba = Atalanta B.C. | puno ime = Atalanta Bergamasca Calcio S.p.A. | slika = [[File:AtalantaBC.svg|180px]] | boje = {{color box|#1A61AD}} {{color box|#000000}} | mjesto = {{flagicon|ITA}} [[Bergamo]], [[Italija]] | savez = | liga = [[Serie A]] | godina osnivanja = [[8. listopada]] [[1907.]] | godina raspuštanja = | nadimak = | igralište = [[Stadio Atleti Azzurri d'Italia]] | kapacitet stadiona = 24,642 | direktor = {{flagicon|ITA}} [[Antonio Percassi]] | trener = {{flagicon|ITA}} [[Gian Piero Gasperini]] | nastupi = {{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[Gianpaolo Bellini]] (326)}} | golovi = {{flagicon|ITA}} [[Cristiano Doni]] (112) | kapetan = | liga1 = [[Serie A]] | liga1N = ''bez naslova'' | liga2 = [[Serie B]] | liga2N = 6 naslova | liga3 = | liga3N = | nacionalni kup1 = [[Coppa Italia]] | nacionalni kup1N = 1 naslov | nacionalni kup2 = [[Supercoppa Italiana]] | nacionalni kup2N = ''bez naslova'' | nacionalni kup3 = | nacionalni kup3N = | nacionalni kup4 = | nacionalni kup4N = | nacionalni kup5 = | nacionalni kup5N = | LP = | EL = | IT = | KPK = | SK = | IK = | ALP = | AK = | CALP = | KK = | ASK = | CLP = | CL = | CS = | RCS = | OCL = | SKP = | pattern_la1 = _atalanta1920h | pattern_b1 = _atalanta1920h | pattern_ra1 = _atalanta1920h | pattern_sh1 = _atalanta1920h | pattern_so1 = _atalanta1920h | leftarm1 = 000000 | body1 = 141414 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _atalanta1920a | pattern_b2 = _atalanta1920a | pattern_ra2 = _atalanta1920a | pattern_sh2 = _atalanta1920a | pattern_so2 = _atalanta1920a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _atalanta1920t | pattern_b3 = _atalanta1920t | pattern_ra3 = _atalanta1920t | pattern_sh3 = _atalanta1920t | pattern_so3 = _atalanta1920t | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FF8C00 | socks3 = FF8C00 }} '''Atalanta Bergamasca Calcio''' ili samo '''Atalanta''', je italijanski nogometni klub iz [[Bergamo|Bergama]] u pokrajini [[Lombardija]]. Nose nadimak ''nerazzurri (crno-plavi)'' zbog boja na dresovima. Svoje utakmice igraju u crno-plavim dresovima, sa crnim šorcem i čarapama. Stadion kluba je [[Atleti Azzurri d'Italia]] koji ima 26,642 sjedećih mjesta. U [[Italija|Italiji]] se za Atalantu kaže da je ''Regina delle provinciali'' (kraljica provincijskih klubova) zbog činjenice da je klub često jedan od najboljih klubova uzimajući u obzir samo one koji ne dolaze iz velikih gradova. Klub se često selio iz po raznim takmičenjima u Italiji, a od 2010. su standardni u [[Serie A]] u kojoj su odigrali 52. sezone. Atalanta je u Italiji osvojila jedan trofej, a to je bio [[Kup Italije|Kup]] 1963. godine. Uspjeli su doći do polufinala [[Kup pobjednika kupova|Kupa Pobjednika Kupova]] 1988. godine dok su se takmičili u [[Serie B]]. Najznačajnije postignuće" Atalante " je pobjeda u talijanskom Kupu 1963.godine, još tri puta (1987. i 1996., 2019.) bila je finalistica. Klub je tri puta zaredom postao brončana medalja Serie A (na kraju Sezona 2018/19, 2019/20 i 2020/21). Trenutno mjesto glavnog trenera kluba zauzima Gian Piero Gasperini; kapetan kluba je Rafael Toloi.<ref>{{Cite web |title=Atalanta produžuje ugovor s glavnim trenerom Gasperinijem |url=https://footbal24.in/atalanta-renews-a-contract-with-head-coach-gasperini/ |access-date=2022-06-03 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519061039/https://footbal24.in/atalanta-renews-a-contract-with-head-coach-gasperini/ }}</ref> Ovo je do danas najbolji rezultat u [[UEFA]]-inim takmičenjima nekog kluba koji se ne takmiči u najjačoj domaćoj ligi. == Historija == Klub je osnovan 1907. godine. U Bergamu je nogometni klub postojao još od 1904. godine, a osnovali su ga bogati švicarski imigranti. Zvao se '''FC Bergamo.''' Rivalski klub '''Atalanta''' je nastao udruživanjem više sportskih društava u gradu. Ime je dobio po sportistkinji iz [[grčka mitologija|grčke mitologije]]. [[FIGC]] nije bio impresioniran novim klubom i nije zvanično priznao Atalantu do 1914. Trenutni klub je nastao kao rezultat spajanja Atalante i tima Bergamasca. Prvi klub je imao crno-bijele boje, dok je drugi nosio plavo-bijele dresove, a konačno spajanje desilo se 1924. i nastao je klub pod imenom '''Atalanta Bergamasca di Ginnastica e Scherma'''. 1928. godine se klub preselio na mjesto na kojem se nalazi trenutno. Atalanta se ligi priključila 1929. godine. Prvi put su ušli u Serie A 1937. godine, ali su odmah izbačeni. Vratili su se 1940. i ostali u Serie A do 1959., da bi nakon toga jednu godinu proveli u [[Serie B]]. Poslije toga su se takmičili deset godina u najjačem takmičenju. 1973. su ispali u Serie B, te su se selili između takmičenja duži period. Najveći uspjeh u ligi im je peta pozicija 1948. godine, a 1981. su ispali skroz do Serie C1. Poslije toga su se brzo vratili u Serie A uz ispadanje 1987., 1994., 1998., 2003., 2005. i 2010. godine. Nakon promjene vlasništva 2011.<ref name=Ruggeri-Percassi>[http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Atalanta/04-06-2010/atalanta-tornato-percassi-704252674135.shtml From Gazzetta dello Sport website]</ref> su se vratili u Serie A u kojoj se takmiče i danas. Što se tiče titula, tim je osvojio malo, jedini pehar je onaj koji su dobili osvajanjem Kupa 1963. godine. U Europi, uspjeli su doći do polufinala Kupa Pobjednika Kupova 1987. godine, a 1991. su u četvrtfinalu [[UEFA Europska Liga|Kupa UEFA]] eliminisani od lokalnog rivala [[Inter]]a koji je kasnije pobjedio [[AS Roma|Romu]] i osvojio to takmičenje. == Reputacija == Tokom godina, Atalanta je zaradila reputaciju tima koji proizvodi igrače za druge timove, zbog njihove poznate politike sa mladim igračima koja im je omogućila da u njihovim redovima nastanu mnogi igrači koji su karijere nastavili u većim timovima. Imena kao što su [[Cristiano Doni]], [[Andrea Consigli]], [[Massimo Donati]], [[Fabrizio Ferron]], [[Sergio Floccari]], [[Maurizio Ganz]], [[Filippo Inzaghi]], [[Paolo Montero]], [[Sergio Porrini]], [[Alessio Tacchinardi]] i [[Christian Vieri]] samo su neka od njih. == Povučeni brojevi == <big>'''14'''</big> – {{flagicon|ITA}} [[Federico Pisani]], napadač – ''posthumno''<br /> <big>'''12'''</big> – posveta navijačima<br /> <big>'''80'''</big> – [[Elio Corbani]], radijski novinar.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.atalanta.it/live/-/articles/detail/article/123594 |access-date=2013-07-01 |archivedate=2012-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417213315/http://www.atalanta.it/live/-/articles/detail/article/123594 |deadurl=yes }}</ref> == Predsjednici == Pregled svih predsjednika Atalante B.C. <div style="font-size:100%"> {| |width="10"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="1"|Ime !rowspan="1"|Godine |- |align=left|Enrico Luchsinger |align=left|1920–21 |- |align=left|Antonio Gambirasi |align=left|1926–28 |- |align=left|Pietro Capoferri |align=left|1928–30 |- |align=left|Antonio Pesenti |align=left|1930–32 |- |align=left|Emilio Santi |align=left|1932–35 |- |align=left|Lamberto Sala |align=left|1935–38 |- |align=left|Nardo Bertoncini |align=left|1938–44 |- |align=left|Guerino Oprandi |align=left|1944–45 |- |align=left|Daniele Turani |align=left|1945–64 |- |align=left|Attilio Vicentini |align=left|1964–69 |- |} |width="30"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="1"|Ime !rowspan="1"|Godine |- |align=left|Mino Baracchi |align=left|1969–70 |- |align=left|Achille Bortolotti |align=left|1970–74 |- |align=left|Enzo Sensi |align=left|1974–75 |- |align=left|Achille Bortolotti |align=left|1975–80 |- |align=left|[[Cesare Bortolotti]] |align=left|1980–90 |- |align=left|Achille Bortolotti |align=left|1990 |- |align=left|Antonio Percassi |align=left|1990–94 |- |align=left|Ivan Ruggeri |align=left|1994–08 |- |align=left|Alessandro Ruggeri |align=left|2008–10 |- |align=left|Antonio Percassi |align=left|2010– |- |} |} </div> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Atalanta B.C.}} * [http://www.atalanta.it/ Official Atalanta BC Website] * [http://www.atalantini.com/ Official Atalanta BC fan site] * [http://www.tuttoatalanta.com/ ''Tutto Atalanta'': Atalanta Vijesti i tracevi] {{Serie A klub sezone 2013/14}} {{Pobjednici UEFA Europske lige}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1907.]] [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Italiji]] [[Kategorija:Sport u Bergamu]] 1hu0ybo44euu8x4zcuuykc7yp4ukqy4 0 230625 42607195 42544748 2026-06-08T09:32:47Z Makenzis 111789 42607195 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Lacio (razvrstavanje)}} {{Fudbalski klub (SR) | ime = SS Lazio | slika = | puno ime = Società Sportiva Lazio S.p.A. | nadimak = ''Biancocelesti'' (Nebeskoplavi)<br />''Aquile'' (Orlovi)<br />''Aquilotti'' (Mladi orlovi) | osnovan = [[9. januar]] [[1900]]. | stadion = [[Stadion Olimpiko|Olimpiko]], [[Rim]] | kapacitet= 73.260 | direktor = {{ZD|ITA}} [[Claudio Lotito]] | menadžer = {{ZD|ITA}} ? | liga = [[Serija A]] | sezona = | pozicija = |pattern_la1 = _lazio1920h |pattern_b1 = _lazio1920h |pattern_ra1 = _lazio1920h |pattern_sh1 = _lazio1920h |pattern_so1 = _lazio1920h |leftarm1 = 5699EB |body1 = 5699EB |rightarm1 = 5699EB |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _lazio1920a |pattern_b2 = _lazio1920a |pattern_ra2 = _lazio1920a |pattern_sh2 = _lazio1920a |pattern_so2 = _lazio1920a |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = 5699EB |socks2 = 5699EB |pattern_la3 = _lazio1920t |pattern_b3 = _lazio1920t |pattern_ra3 = _lazio1920t |pattern_sh3 = _lazio1920t |pattern_so3 = _lazio1920t |leftarm3 = 061142 |body3 = 061142 |rightarm3 = 061142 |shorts3 = 061142 |socks3 = 061142 }} '''Lacio''' ({{jez-ita|Società Sportiva Lazio|el}}) je [[fudbal]]ski klub iz [[Rim]]a, [[Italija]]. Klub je osnovan [[1900]]. godine i trenutno se takmiči u [[Serija A|Seriji A]]. Lacio svoje mečeve igra na stadionu [[Stadion Olimpico|Olimpico]] koji ima kapacitet od 72.698 mesta. Lacio je titulu prvaka Italije osvajao 2 puta i to u sezonama: 1973/74 i 1999/00, 6 puta [[Kup Italije u fudbalu|Italijanski kup]]: 1958, 1997/98, 1999/00, 2003/04, 2008/09, 2012/13, 4 puta [[Superkup Italije u fudbalu|Superkup Italije]], 1998, 2000, 2009 i 2017, [[Kup pobednika kupova u fudbalu|Kup pobednika kupova]] 1998/99 i [[Superkup Evrope u fudbalu|Superkup Evrope]] 1999. == Historija == Sportsko društvo Lazio je osnovano 1900. godine, a fudbalska sekcija je osnovana 1910. godine. Dve godine kasnije čim je [[Fudbalski savez Italije]] počeo organizovanje prvenstva u centru i na jugu Italije, Lazio se pridružio ligi. Tri puta je dostigao finale plej-ofa prvenstva, ali nikada nije osvojio, gubivši od [[FK Pro Verčeli|Pro Verčelija]] 1913, od [[FK Kasale|Kasalea]] 1914 i od [[FK Đenova|Đenove]] 1923. Godine 1927. Lacio je bio jedini veći rimski klub koji se odupreo [[fašisti]]čkom režimu da ujedini sve rimske klubove u jedan. Tako je nastala [[FK Roma|Roma]]. Klub je igrao u prvoj sezoni [[Serija A|Serije A]] 1929. godine. Sa legednarnim italijanskim napadačem [[Silvio Piola|Silviom Piolom]] Lacio stiže do drugog mesta u Seriji A 1937. godine, što je najbolji predratni rezultat kluba. [[Kup Italije u fudbalu|Kup Italije]] Lacio prvi put osvaja 1958. godine, a 3 godine kasnije prvi put ispada u [[Serija B|Seriju B]]. Dve godine kasnije klub se vraća u Seriju A, da bi nakon osrednjih nastupa u najvišem rangu ponovo ispao u niži rang sezone 1970/71. Dve sezone kasnije ponovo igra u Seriji A i bori se za titulu sa [[FK Milan|Milanom]] i [[Juventus]]om. Ipak završava kao treći na tabeli posle tesne završnice. Iduće sezone Lacio prvi put postaje šampion Italije. Godine 1980. Lacio je uz Milan izbačen iz Serije A zbog skandala u vezi nameštanja utakmica. Vraćaju se u Seriju A 3 godine kasnije i jedva izbegavaju ispadanje, da bi u sledećoj sezoni ispali iz lige kao pretposlednji na tabeli. Godine 1986. Laciju je u Seriji B oduzeto 9 bodova, što zadaje težak udarac Laciju koji izbagava ispadanje u Seriju C1. Dolazak Sergia Cragnottija na mestu predsednika kluba 1992, menja istoriju kluba. Cragnotti je dovodio igrače za ogromne sume novca, poput [[Juan Sebastián Verón]] (26,4 miliona funti<ref>http://www.transfermarkt.co.uk/en/juan-sebastian-veron/transfers/spieler_3143.html</ref>), [[Christian Vieri]] (22 miliona funti <ref>http://www.transfermarkt.co.uk/en/christian-vieri/transfers/spieler_5797.html</ref>) i [[Hernán Crespo]] (48,4 miliona funti<ref>http://www.transfermarkt.co.uk/en/hernan-crespo/transfers/spieler_3410.html</ref>). Lacio je bio vicešampion 1995, treći 1996. i četvrti 1997, da bi 1999. izgubio titulu za jedan bod od Milana. Iduće sezone Lacio osvaja duplu krunu pod vođstvom trenera [[Sven-Göran Eriksson]], i sa igračima među kojima su [[Alessandro Nesta]] ([[kapiten]]), [[Siniša Mihajlović]], [[Pavel Nedvěd]] i [[Marcelo Salas]]. Dve godine ranije Lacio stiže do finala [[Kup UEFA|Kupa UEFA]], gde je izgubio od [[FK Inter Milano|Intera]] sa 3:0. Klub je još osvojio Kup Italije 1998. i 2004, kao i [[Kup pobednika kupova u fudbalu|Kup pobednika kupova]] [[Kup pobednika kupova u fudbalu 1998/99.|1999.]] i tako biva poslednji osvajač ovog evropskog takmičenja. Iste godine osvaja i [[Evropski superkup]] pobedom nad [[FK Mančester junajted|Mančester junajtedom]]. Finansijske afera 2002. u vezi Cragnotti i njegove prehrambene fabrike „Cirio“, su naterale Cragnottija da napusti klub, što je rezultovalo slabijim rezultatima. Klub počinje da prodaje svoje zvezde, a među njima i kapitena Alessandra Nestu. Godine 2004. Claudio Lotito postaje predsednik kluba. Sezone 2006/07. Lacio je, uprkos oduzimanju 3 boda zbog skandala u vezi nameštanja 2006. godine, bio treći u Seriji A i tako iduće sezone igrao kvalifikacije za [[Liga šampiona 2007/08.|Ligu šampiona]]. Lacio je u kvalifikacijama izbacio [[FK Dinamo Bukurešt|Dinamo iz Bukurešta]], a u grupnoj fazi je igrao sa [[FK Real Madrid|Real Madridom]], [[FK Olimpijakos|Olimpijakosom]] i [[FK Verder Bremen|Verderom]], ali je odmah ispao. Svoju petu titulu osvajača Kupa Italije osvaja pobedom nad [[FK Sampdorija|Sampdorijom]] u finalu 2009, dok šestu titulu osvaja 2013. godine pobedom nad [[FK Roma|Romom]] u finalu. == Rivalstvo sa Romom == {{Glavni|Derbi dela kapitale}} == Uspesi == === Nacionalni === * '''[[Serija A]]: 2''' :''Prvak (2)'': 1973/74, 1999/00. :''Viceprvak (3)'': 1936/37, 1994/95, 1998/99. * '''[[Kup Italije u fudbalu|Kup Italije]]: 6''' :''Osvajač (6)'': 1958, 1997/98, 1999/00, 2003/04, 2008/09, 2012/13. :''Finalista (1)'': 1960/61. * '''[[Superkup Italije u fudbalu|Superkup Italije]]: 3''' :''Osvajač (3)'': 1998, 2000, 2009. :''Finalista (1)'': 2004. * '''[[Serija B]]: 1''' :''Prvak (1)'': 1968/69. :''Drugi (3)'': 1962/63; 1971/72; 1982/83. :''Promovisan u viši rang (2)'': 1926/27, 1987/88. === Međunarodni === * '''[[Kup pobednika kupova u fudbalu|Kup pobednika kupova]]:''' :''Pobednik'': [[Kup pobednika kupova u fudbalu 1998/99.|1998/99]] * '''[[UEFA superkup]]:''' :''Pobednik'': [[UEFA superkup 1999.|1999]] * '''[[UEFA kup]]:''' :''Finalista'': [[UEFA kup 1997/98.|1997/98]] == Stadion == {{Glavni|Stadion Olimpiko}} [[Datoteka:Tifosi curva nord lazio.jpg|250px|desno|mini|Navijači Lacija na Olimpiku]] Lacio igra svoje utakmice kao domaćin na [[Stadion Olimpiko|stadionu Olimpiko]], najvećem stadionu u [[Rim]]u kojeg deli zajedno sa najvećim rivalom [[FK Roma|Romom]]. Stadion je otvoren 1937. godine, a bio je domaćin na [[Letnje olimpijske igre 1960.|Olimpijskim igrama 1960]], kao i [[Svetsko prvenstvo u atletici|Svetskog prvenstva u atletici]] 1987, finala [[Evropsko prvenstvo u fudbalu 1980.|Evropskog prvenstva 1980.]] i [[Svetsko prvenstvo u fudbalu 1990.|Svetskog prvenstva 1990]], i finala [[Liga šampiona 1995/96.|Lige šampiona 1996.]] i [[Liga šampiona 2008/09.|2009.]] == Povučen dres == Dres sa brojem '''12''' je povučen iz upotrebe, jer je posvećen navijačima kao 12-om igraču. == Poznati bivši igrači == {| |- valign=top | * {{ZD|ITA}} [[Silvio Piola]] * {{ZD|ITA}} [[Giorgio Chinaglia]] * {{ZD|ITA}} [[Bruno Giordano]] * {{ZD|ITA}} [[Renzo Garlaschelli]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Wilson]] * {{ZD|ITA}} [[Aldo Puccinelli]] * {{ZD|ITA}} [[Vincenzo D'Amico]] * {{ZD|ITA}} [[Fulvio Bernardini]] * {{ZD|ITA}} [[Idilio Cei]] * {{ZD|ITA}} [[Eugenio Fascetti]] * {{ZD|ITA}} [[Attilio Ferraris]] * {{ZD|ITA}} [[Giorgio Stivanello]] * {{ZD|ARG}} [[Enrique Flamini]] * {{ZD|ITA}} [[Luciano Re Cecconi]] * {{ZD|ITA}} [[Paolo Di Canio]] * {{ZD|ITA}} [[Pierluigi Casiraghi]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Lovati]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Mancini]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Nesta]] * {{ZD|ITA}} [[Angelo Peruzzi]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Signori]] * {{ZD|ITA}} [[Enrico Chiesa]] * {{ZD|ITA}} [[Attilio Lombardo]] * {{ZD|ITA}} [[Paolo Negro]] * {{ZD|ITA}} [[Stefano Fiore]] * {{ZD|ITA}} [[Dino Baggio]] * {{ZD|ITA}} [[Guerino Gottardi]] * {{ZD|ITA}} [[Massimo Oddo]] * {{ZD|ITA}} [[Luca Marchegiani]] * {{ZD|ITA}} [[Marco Ballotta]] * {{ZD|ITA}} [[Christian Vieri]] | * {{ZD|ITA}} [[Simone Inzaghi]] * {{ZD|ENG}} [[Paul Gascoigne]] * {{ZD|ARG}} [[Matías Almeyda]] * {{ZD|ARG}} [[Claudio López]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Sebastián Verón]] * {{ZD|ARG}} [[Hernán Crespo]] * {{ZD|ARG}} [[Diego Simeone]] * {{ZD|ARG}} [[José Chamot]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Carlos Morrone]] * {{ZD|ARG}} [[Mauro Zárate]] * {{ZD|ARG}} [[Lucas Biglia]] * {{ZD|ARG}} [[Pedro Troglio]] * {{ZD|AUS}} [[Paul Michael Okon|Paul Okon]] * {{ZD|HOL}} [[Aron Winter]] * {{ZD|ITA}} [[Tommaso Rocchi]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Grandoni]] * {{ZD|ITA}} [[Giorgio Venturin]] * {{ZD|ITA}} [[Luigi Di Biagio]] * {{ZD|ITA}} [[Diego Fuser]] * {{ZD|ARG}} [[Roberto Sensini]] * {{ZD|TUR}} [[Şükrü Gülesin]] * {{ZD|NJE}} [[Thomas Doll]] * {{ZD|ITA}} [[Fabrizio Ravanelli]] * {{ZD|ITA}} [[Bernardo Corradi]] * {{ZD|ITA}} [[Marco Di Vaio]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Favalli]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Pancaro]] * {{ZD|ARG}} [[Lucas Castromán]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Pablo Sorín]] * {{ZD|ITA}} [[Cristian Brocchi]] * {{ZD|ITA}} [[Fabio Liverani]] * {{ZD|ITA}} [[Mauro Zarate]] * {{ZD|ITA}} [[Antonio Candreva]] * {{ZD|BRA}} [[César Aparecido Rodrigues|César]] * {{ZD|BRA}} [[Felipe Anderson Pereira Gomes|Felipe Anderson]] * {{ZD|ITA}} [[Francesco Colonnese]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Baronio]] * {{ZD|ITA}} [[Giuliano Giannichedda]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Muzzi]] | * {{ZD|NEM}} [[Karl-Heinz Riedle]] * {{ZD|NEM}} [[Miroslav Klose]] * {{ZD|DAN}} [[Michael Laudrup]] * {{ZD|ŠPA}} [[Gaizka Mendieta]] * {{ZD|ITA}} [[Demetrio Albertini]] * {{ZD|HOL}} [[Jaap Stam]] * {{ZD|POR}} [[Fernando Couto]] * {{ZD|POR}} [[Sérgio Conceição]] * {{ZD|SRB}} [[Aleksandar Kolarov]] * {{ZD|ŠPA}} [[Iván de la Peña]] * {{ZD|ŠVE}} [[Kennet Andersson]] * {{ZD|MAK}} [[Goran Pandev]] * {{ZD|URU}} [[Fernando Muslera]] * {{ZD|NEM}} [[Thomas Hitzlsperger]] * {{ZD|AUS}} [[Mark Bresciano]] | * {{ZD|SRB}} [[Siniša Mihajlović]] * {{ZD|SRB}} [[Dejan Stanković]] * {{ZD|SRB}} [[Vladimir Jugović]] * {{ZD|SRB}} [[Darko Kovačević]] * {{ZD|SRB}} [[Nikola Lazetić]] * {{ZD|HRV}} [[Alen Bokšić]] * {{ZD|ČEŠ}} [[Pavel Nedvěd]] * {{ZD|ČEŠ}} [[Karel Poborský]] * {{ZD|ČIL}} [[Marcelo Salas]] * {{ZD|ŠVI}} [[Stephan Lichtsteiner‎]] * {{ZD|POR}} [[Luís Carlos Almeida da Cunha|Nani]] * {{ZD|FRA}} [[Louis Saha]] * {{ZD|NIZ}} [[Stefan de Vrij]] * {{ZD|ALB}} [[Igli Tare]] * {{ZD|ŠVI}} [[Valon Behrami]] * {{ZD|FRA}} [[Djibril Cissé]] * {{ZD|FRA}} [[Modibo Diakité]] (Diakhité) * {{ZD|SRB}} [[Sergej Milinković - Savić]] * {{ZD|FRA}} [[Ousmane Dabo]] * {{ZD|BEL}} {{ZD|KON}} [[Gaby Mudingayi]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Pablo Carrizo]] * {{ZD|ITA}} [[Luciano Zauri]] * {{ZD|ITA}} [[Christian Manfredini]] * {{ZD|ITA}} [[Ciro Immobile]] * {{ZD|SRB}} [[Filip Đorđević]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Matri]] * {{ZD|ITA}} [[Antonio Filippini]] * {{ZD|SRB}} [[Dušan Basta]] * {{ZD|ITA}} [[Emanuele Filippini]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Sculli]] * {{ZD|ITA}} [[Matteo Sereni]] * {{ZD|ITA}} [[Flavio Roma]] * {{ZD|ITA}} [[Paolo Orlandoni]] * {{ZD|RUM}} [[Ștefan Radu]] * {{ZD|LIT}} [[Marius Stankevičius]] * {{ZD|ITA}} [[Silvano Martina]] * {{ZD|HRV}} [[Anthony Šerić]] * {{ZD|ARG}} [[Cristian Ledesma]] * {{ZD|ARG}} [[Lionel Scaloni]] * {{ZD|BIH}} [[Senad Lulić]] * {{ZD|URU}} [[Ruben Sosa]] * {{ZD|POR}} [[Eliseu Pereira dos Santos|Eliseu]] * {{ZD|ITA}} [[Sebastiano Siviglia]] * {{ZD|ITA}} [[Sergio Floccari]] * {{ZD|BRA}} [[Anderson Hernandes de Carvalho Viana Lima|Hernandes]] * {{ZD|BRA}} [[Lucas Pezzini Leiva|Lucas Leiva]] * {{ZD|ITA}} [[Federico Marchetti]] * {{ZD|ŠPA}} [[Javier Garrido]] * {{ZD|BRA}} [[Matuzalém]] * {{ZD|ČEŠ}} [[Libor Kozák]] * {{ZD|ITA}} [[Marco Parolo]] * {{ZD|NGR}} [[Stephen Makinwa]] * {{ZD|EKV}} [[Felipe Caicedo]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Biava]] * {{ZD|NGR}} [[Sani Emmanuel]] * {{ZD|BRA}} [[Bartolomeu Jacinto Quissanga|Bastos]] * {{ZD|HOL}} [[Wesley Hoedt]] * {{ZD|BRA}} [[André Dias]] * {{ZD|BRA}} [[Cribari]] * {{ZD|ITA}} [[Guido Guerrieri]] * {{ZD|BRA}} [[Wallace Fortuna dos Santos|Wallace]] * {{ZD|ALB}} [[Etrit Berisha]] * {{ZD|BRA}} [[Maurício]] * {{ZD|ITA}} [[Simone Palombi]] * {{ZD|BRA}} [[Luiz Felipe Ramos Marchi|Luiz Felipe]] * {{ZD|ŠPA}} [[Luis Alberto Romero Alconchel|Luis Alberto]] * {{ZD|ŠPA}} [[Patric]] * {{ZD|BEL}} [[Jordan Lukaku]] * {{ZD|CG}} [[Adam Marušić]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Murgia]] * {{ZD|AUS}} [[Chris Ikonomidis]] * {{ZD|SEN}} [[Mamadou Tounkara]] * {{ZD|ITA}} [[Davide Di Gennaro]] * {{ZD|HRV}} [[Ivan Vargić]] * {{ZD|POR}} [[Pedro Lomba Neto|Pedro Neto]] * {{ZD|KOL}} [[Brayan Perea]] * {{ZD|ALB}} [[Thomas Strakosha]] * {{ZD|ITA}} [[Luca Crecco]] * {{ZD|HRV}} [[Franjo Prce]] * {{ZD|POR}} [[Bruno André Cavaco Jordão|Bruno Jordão]] |} == Povezano == * [[Spisak fudbalskih klubova Italije]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Società Sportiva Lazio}} * [http://www.sslazio.it/ SSLazio.it] - Zvaničan sajt kluba {{Klubovi Serije A}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:S.S. Lazio| ]] [[Kategorija:Nastanci 1900.]] [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Italiji|Lazio]] [[Kategorija:Sport u Rimu]] fiw0xfd7zfylnqvip52bowmlxalufyf 42607196 42607195 2026-06-08T09:32:59Z Makenzis 111789 42607196 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Lacio (razvrstavanje)}} {{Fudbalski klub (SR) | ime = SS Lazio | slika = | puno ime = Società Sportiva Lazio S.p.A. | nadimak = ''Biancocelesti'' (Nebeskoplavi)<br />''Aquile'' (Orlovi)<br />''Aquilotti'' (Mladi orlovi) | osnovan = [[9. januar]] [[1900]]. | stadion = [[Stadion Olimpiko|Olimpiko]], [[Rim]] | kapacitet= 73.260 | direktor = {{ZD|ITA}} [[Claudio Lotito]] | menadžer = {{ZD|ITA}} ? | liga = [[Serija A]] | sezona = 2025/26 | pozicija = 9. |pattern_la1 = _lazio1920h |pattern_b1 = _lazio1920h |pattern_ra1 = _lazio1920h |pattern_sh1 = _lazio1920h |pattern_so1 = _lazio1920h |leftarm1 = 5699EB |body1 = 5699EB |rightarm1 = 5699EB |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _lazio1920a |pattern_b2 = _lazio1920a |pattern_ra2 = _lazio1920a |pattern_sh2 = _lazio1920a |pattern_so2 = _lazio1920a |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = 5699EB |socks2 = 5699EB |pattern_la3 = _lazio1920t |pattern_b3 = _lazio1920t |pattern_ra3 = _lazio1920t |pattern_sh3 = _lazio1920t |pattern_so3 = _lazio1920t |leftarm3 = 061142 |body3 = 061142 |rightarm3 = 061142 |shorts3 = 061142 |socks3 = 061142 }} '''Lacio''' ({{jez-ita|Società Sportiva Lazio|el}}) je [[fudbal]]ski klub iz [[Rim]]a, [[Italija]]. Klub je osnovan [[1900]]. godine i trenutno se takmiči u [[Serija A|Seriji A]]. Lacio svoje mečeve igra na stadionu [[Stadion Olimpico|Olimpico]] koji ima kapacitet od 72.698 mesta. Lacio je titulu prvaka Italije osvajao 2 puta i to u sezonama: 1973/74 i 1999/00, 6 puta [[Kup Italije u fudbalu|Italijanski kup]]: 1958, 1997/98, 1999/00, 2003/04, 2008/09, 2012/13, 4 puta [[Superkup Italije u fudbalu|Superkup Italije]], 1998, 2000, 2009 i 2017, [[Kup pobednika kupova u fudbalu|Kup pobednika kupova]] 1998/99 i [[Superkup Evrope u fudbalu|Superkup Evrope]] 1999. == Historija == Sportsko društvo Lazio je osnovano 1900. godine, a fudbalska sekcija je osnovana 1910. godine. Dve godine kasnije čim je [[Fudbalski savez Italije]] počeo organizovanje prvenstva u centru i na jugu Italije, Lazio se pridružio ligi. Tri puta je dostigao finale plej-ofa prvenstva, ali nikada nije osvojio, gubivši od [[FK Pro Verčeli|Pro Verčelija]] 1913, od [[FK Kasale|Kasalea]] 1914 i od [[FK Đenova|Đenove]] 1923. Godine 1927. Lacio je bio jedini veći rimski klub koji se odupreo [[fašisti]]čkom režimu da ujedini sve rimske klubove u jedan. Tako je nastala [[FK Roma|Roma]]. Klub je igrao u prvoj sezoni [[Serija A|Serije A]] 1929. godine. Sa legednarnim italijanskim napadačem [[Silvio Piola|Silviom Piolom]] Lacio stiže do drugog mesta u Seriji A 1937. godine, što je najbolji predratni rezultat kluba. [[Kup Italije u fudbalu|Kup Italije]] Lacio prvi put osvaja 1958. godine, a 3 godine kasnije prvi put ispada u [[Serija B|Seriju B]]. Dve godine kasnije klub se vraća u Seriju A, da bi nakon osrednjih nastupa u najvišem rangu ponovo ispao u niži rang sezone 1970/71. Dve sezone kasnije ponovo igra u Seriji A i bori se za titulu sa [[FK Milan|Milanom]] i [[Juventus]]om. Ipak završava kao treći na tabeli posle tesne završnice. Iduće sezone Lacio prvi put postaje šampion Italije. Godine 1980. Lacio je uz Milan izbačen iz Serije A zbog skandala u vezi nameštanja utakmica. Vraćaju se u Seriju A 3 godine kasnije i jedva izbegavaju ispadanje, da bi u sledećoj sezoni ispali iz lige kao pretposlednji na tabeli. Godine 1986. Laciju je u Seriji B oduzeto 9 bodova, što zadaje težak udarac Laciju koji izbagava ispadanje u Seriju C1. Dolazak Sergia Cragnottija na mestu predsednika kluba 1992, menja istoriju kluba. Cragnotti je dovodio igrače za ogromne sume novca, poput [[Juan Sebastián Verón]] (26,4 miliona funti<ref>http://www.transfermarkt.co.uk/en/juan-sebastian-veron/transfers/spieler_3143.html</ref>), [[Christian Vieri]] (22 miliona funti <ref>http://www.transfermarkt.co.uk/en/christian-vieri/transfers/spieler_5797.html</ref>) i [[Hernán Crespo]] (48,4 miliona funti<ref>http://www.transfermarkt.co.uk/en/hernan-crespo/transfers/spieler_3410.html</ref>). Lacio je bio vicešampion 1995, treći 1996. i četvrti 1997, da bi 1999. izgubio titulu za jedan bod od Milana. Iduće sezone Lacio osvaja duplu krunu pod vođstvom trenera [[Sven-Göran Eriksson]], i sa igračima među kojima su [[Alessandro Nesta]] ([[kapiten]]), [[Siniša Mihajlović]], [[Pavel Nedvěd]] i [[Marcelo Salas]]. Dve godine ranije Lacio stiže do finala [[Kup UEFA|Kupa UEFA]], gde je izgubio od [[FK Inter Milano|Intera]] sa 3:0. Klub je još osvojio Kup Italije 1998. i 2004, kao i [[Kup pobednika kupova u fudbalu|Kup pobednika kupova]] [[Kup pobednika kupova u fudbalu 1998/99.|1999.]] i tako biva poslednji osvajač ovog evropskog takmičenja. Iste godine osvaja i [[Evropski superkup]] pobedom nad [[FK Mančester junajted|Mančester junajtedom]]. Finansijske afera 2002. u vezi Cragnotti i njegove prehrambene fabrike „Cirio“, su naterale Cragnottija da napusti klub, što je rezultovalo slabijim rezultatima. Klub počinje da prodaje svoje zvezde, a među njima i kapitena Alessandra Nestu. Godine 2004. Claudio Lotito postaje predsednik kluba. Sezone 2006/07. Lacio je, uprkos oduzimanju 3 boda zbog skandala u vezi nameštanja 2006. godine, bio treći u Seriji A i tako iduće sezone igrao kvalifikacije za [[Liga šampiona 2007/08.|Ligu šampiona]]. Lacio je u kvalifikacijama izbacio [[FK Dinamo Bukurešt|Dinamo iz Bukurešta]], a u grupnoj fazi je igrao sa [[FK Real Madrid|Real Madridom]], [[FK Olimpijakos|Olimpijakosom]] i [[FK Verder Bremen|Verderom]], ali je odmah ispao. Svoju petu titulu osvajača Kupa Italije osvaja pobedom nad [[FK Sampdorija|Sampdorijom]] u finalu 2009, dok šestu titulu osvaja 2013. godine pobedom nad [[FK Roma|Romom]] u finalu. == Rivalstvo sa Romom == {{Glavni|Derbi dela kapitale}} == Uspesi == === Nacionalni === * '''[[Serija A]]: 2''' :''Prvak (2)'': 1973/74, 1999/00. :''Viceprvak (3)'': 1936/37, 1994/95, 1998/99. * '''[[Kup Italije u fudbalu|Kup Italije]]: 6''' :''Osvajač (6)'': 1958, 1997/98, 1999/00, 2003/04, 2008/09, 2012/13. :''Finalista (1)'': 1960/61. * '''[[Superkup Italije u fudbalu|Superkup Italije]]: 3''' :''Osvajač (3)'': 1998, 2000, 2009. :''Finalista (1)'': 2004. * '''[[Serija B]]: 1''' :''Prvak (1)'': 1968/69. :''Drugi (3)'': 1962/63; 1971/72; 1982/83. :''Promovisan u viši rang (2)'': 1926/27, 1987/88. === Međunarodni === * '''[[Kup pobednika kupova u fudbalu|Kup pobednika kupova]]:''' :''Pobednik'': [[Kup pobednika kupova u fudbalu 1998/99.|1998/99]] * '''[[UEFA superkup]]:''' :''Pobednik'': [[UEFA superkup 1999.|1999]] * '''[[UEFA kup]]:''' :''Finalista'': [[UEFA kup 1997/98.|1997/98]] == Stadion == {{Glavni|Stadion Olimpiko}} [[Datoteka:Tifosi curva nord lazio.jpg|250px|desno|mini|Navijači Lacija na Olimpiku]] Lacio igra svoje utakmice kao domaćin na [[Stadion Olimpiko|stadionu Olimpiko]], najvećem stadionu u [[Rim]]u kojeg deli zajedno sa najvećim rivalom [[FK Roma|Romom]]. Stadion je otvoren 1937. godine, a bio je domaćin na [[Letnje olimpijske igre 1960.|Olimpijskim igrama 1960]], kao i [[Svetsko prvenstvo u atletici|Svetskog prvenstva u atletici]] 1987, finala [[Evropsko prvenstvo u fudbalu 1980.|Evropskog prvenstva 1980.]] i [[Svetsko prvenstvo u fudbalu 1990.|Svetskog prvenstva 1990]], i finala [[Liga šampiona 1995/96.|Lige šampiona 1996.]] i [[Liga šampiona 2008/09.|2009.]] == Povučen dres == Dres sa brojem '''12''' je povučen iz upotrebe, jer je posvećen navijačima kao 12-om igraču. == Poznati bivši igrači == {| |- valign=top | * {{ZD|ITA}} [[Silvio Piola]] * {{ZD|ITA}} [[Giorgio Chinaglia]] * {{ZD|ITA}} [[Bruno Giordano]] * {{ZD|ITA}} [[Renzo Garlaschelli]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Wilson]] * {{ZD|ITA}} [[Aldo Puccinelli]] * {{ZD|ITA}} [[Vincenzo D'Amico]] * {{ZD|ITA}} [[Fulvio Bernardini]] * {{ZD|ITA}} [[Idilio Cei]] * {{ZD|ITA}} [[Eugenio Fascetti]] * {{ZD|ITA}} [[Attilio Ferraris]] * {{ZD|ITA}} [[Giorgio Stivanello]] * {{ZD|ARG}} [[Enrique Flamini]] * {{ZD|ITA}} [[Luciano Re Cecconi]] * {{ZD|ITA}} [[Paolo Di Canio]] * {{ZD|ITA}} [[Pierluigi Casiraghi]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Lovati]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Mancini]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Nesta]] * {{ZD|ITA}} [[Angelo Peruzzi]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Signori]] * {{ZD|ITA}} [[Enrico Chiesa]] * {{ZD|ITA}} [[Attilio Lombardo]] * {{ZD|ITA}} [[Paolo Negro]] * {{ZD|ITA}} [[Stefano Fiore]] * {{ZD|ITA}} [[Dino Baggio]] * {{ZD|ITA}} [[Guerino Gottardi]] * {{ZD|ITA}} [[Massimo Oddo]] * {{ZD|ITA}} [[Luca Marchegiani]] * {{ZD|ITA}} [[Marco Ballotta]] * {{ZD|ITA}} [[Christian Vieri]] | * {{ZD|ITA}} [[Simone Inzaghi]] * {{ZD|ENG}} [[Paul Gascoigne]] * {{ZD|ARG}} [[Matías Almeyda]] * {{ZD|ARG}} [[Claudio López]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Sebastián Verón]] * {{ZD|ARG}} [[Hernán Crespo]] * {{ZD|ARG}} [[Diego Simeone]] * {{ZD|ARG}} [[José Chamot]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Carlos Morrone]] * {{ZD|ARG}} [[Mauro Zárate]] * {{ZD|ARG}} [[Lucas Biglia]] * {{ZD|ARG}} [[Pedro Troglio]] * {{ZD|AUS}} [[Paul Michael Okon|Paul Okon]] * {{ZD|HOL}} [[Aron Winter]] * {{ZD|ITA}} [[Tommaso Rocchi]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Grandoni]] * {{ZD|ITA}} [[Giorgio Venturin]] * {{ZD|ITA}} [[Luigi Di Biagio]] * {{ZD|ITA}} [[Diego Fuser]] * {{ZD|ARG}} [[Roberto Sensini]] * {{ZD|TUR}} [[Şükrü Gülesin]] * {{ZD|NJE}} [[Thomas Doll]] * {{ZD|ITA}} [[Fabrizio Ravanelli]] * {{ZD|ITA}} [[Bernardo Corradi]] * {{ZD|ITA}} [[Marco Di Vaio]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Favalli]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Pancaro]] * {{ZD|ARG}} [[Lucas Castromán]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Pablo Sorín]] * {{ZD|ITA}} [[Cristian Brocchi]] * {{ZD|ITA}} [[Fabio Liverani]] * {{ZD|ITA}} [[Mauro Zarate]] * {{ZD|ITA}} [[Antonio Candreva]] * {{ZD|BRA}} [[César Aparecido Rodrigues|César]] * {{ZD|BRA}} [[Felipe Anderson Pereira Gomes|Felipe Anderson]] * {{ZD|ITA}} [[Francesco Colonnese]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Baronio]] * {{ZD|ITA}} [[Giuliano Giannichedda]] * {{ZD|ITA}} [[Roberto Muzzi]] | * {{ZD|NEM}} [[Karl-Heinz Riedle]] * {{ZD|NEM}} [[Miroslav Klose]] * {{ZD|DAN}} [[Michael Laudrup]] * {{ZD|ŠPA}} [[Gaizka Mendieta]] * {{ZD|ITA}} [[Demetrio Albertini]] * {{ZD|HOL}} [[Jaap Stam]] * {{ZD|POR}} [[Fernando Couto]] * {{ZD|POR}} [[Sérgio Conceição]] * {{ZD|SRB}} [[Aleksandar Kolarov]] * {{ZD|ŠPA}} [[Iván de la Peña]] * {{ZD|ŠVE}} [[Kennet Andersson]] * {{ZD|MAK}} [[Goran Pandev]] * {{ZD|URU}} [[Fernando Muslera]] * {{ZD|NEM}} [[Thomas Hitzlsperger]] * {{ZD|AUS}} [[Mark Bresciano]] | * {{ZD|SRB}} [[Siniša Mihajlović]] * {{ZD|SRB}} [[Dejan Stanković]] * {{ZD|SRB}} [[Vladimir Jugović]] * {{ZD|SRB}} [[Darko Kovačević]] * {{ZD|SRB}} [[Nikola Lazetić]] * {{ZD|HRV}} [[Alen Bokšić]] * {{ZD|ČEŠ}} [[Pavel Nedvěd]] * {{ZD|ČEŠ}} [[Karel Poborský]] * {{ZD|ČIL}} [[Marcelo Salas]] * {{ZD|ŠVI}} [[Stephan Lichtsteiner‎]] * {{ZD|POR}} [[Luís Carlos Almeida da Cunha|Nani]] * {{ZD|FRA}} [[Louis Saha]] * {{ZD|NIZ}} [[Stefan de Vrij]] * {{ZD|ALB}} [[Igli Tare]] * {{ZD|ŠVI}} [[Valon Behrami]] * {{ZD|FRA}} [[Djibril Cissé]] * {{ZD|FRA}} [[Modibo Diakité]] (Diakhité) * {{ZD|SRB}} [[Sergej Milinković - Savić]] * {{ZD|FRA}} [[Ousmane Dabo]] * {{ZD|BEL}} {{ZD|KON}} [[Gaby Mudingayi]] * {{ZD|ARG}} [[Juan Pablo Carrizo]] * {{ZD|ITA}} [[Luciano Zauri]] * {{ZD|ITA}} [[Christian Manfredini]] * {{ZD|ITA}} [[Ciro Immobile]] * {{ZD|SRB}} [[Filip Đorđević]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Matri]] * {{ZD|ITA}} [[Antonio Filippini]] * {{ZD|SRB}} [[Dušan Basta]] * {{ZD|ITA}} [[Emanuele Filippini]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Sculli]] * {{ZD|ITA}} [[Matteo Sereni]] * {{ZD|ITA}} [[Flavio Roma]] * {{ZD|ITA}} [[Paolo Orlandoni]] * {{ZD|RUM}} [[Ștefan Radu]] * {{ZD|LIT}} [[Marius Stankevičius]] * {{ZD|ITA}} [[Silvano Martina]] * {{ZD|HRV}} [[Anthony Šerić]] * {{ZD|ARG}} [[Cristian Ledesma]] * {{ZD|ARG}} [[Lionel Scaloni]] * {{ZD|BIH}} [[Senad Lulić]] * {{ZD|URU}} [[Ruben Sosa]] * {{ZD|POR}} [[Eliseu Pereira dos Santos|Eliseu]] * {{ZD|ITA}} [[Sebastiano Siviglia]] * {{ZD|ITA}} [[Sergio Floccari]] * {{ZD|BRA}} [[Anderson Hernandes de Carvalho Viana Lima|Hernandes]] * {{ZD|BRA}} [[Lucas Pezzini Leiva|Lucas Leiva]] * {{ZD|ITA}} [[Federico Marchetti]] * {{ZD|ŠPA}} [[Javier Garrido]] * {{ZD|BRA}} [[Matuzalém]] * {{ZD|ČEŠ}} [[Libor Kozák]] * {{ZD|ITA}} [[Marco Parolo]] * {{ZD|NGR}} [[Stephen Makinwa]] * {{ZD|EKV}} [[Felipe Caicedo]] * {{ZD|ITA}} [[Giuseppe Biava]] * {{ZD|NGR}} [[Sani Emmanuel]] * {{ZD|BRA}} [[Bartolomeu Jacinto Quissanga|Bastos]] * {{ZD|HOL}} [[Wesley Hoedt]] * {{ZD|BRA}} [[André Dias]] * {{ZD|BRA}} [[Cribari]] * {{ZD|ITA}} [[Guido Guerrieri]] * {{ZD|BRA}} [[Wallace Fortuna dos Santos|Wallace]] * {{ZD|ALB}} [[Etrit Berisha]] * {{ZD|BRA}} [[Maurício]] * {{ZD|ITA}} [[Simone Palombi]] * {{ZD|BRA}} [[Luiz Felipe Ramos Marchi|Luiz Felipe]] * {{ZD|ŠPA}} [[Luis Alberto Romero Alconchel|Luis Alberto]] * {{ZD|ŠPA}} [[Patric]] * {{ZD|BEL}} [[Jordan Lukaku]] * {{ZD|CG}} [[Adam Marušić]] * {{ZD|ITA}} [[Alessandro Murgia]] * {{ZD|AUS}} [[Chris Ikonomidis]] * {{ZD|SEN}} [[Mamadou Tounkara]] * {{ZD|ITA}} [[Davide Di Gennaro]] * {{ZD|HRV}} [[Ivan Vargić]] * {{ZD|POR}} [[Pedro Lomba Neto|Pedro Neto]] * {{ZD|KOL}} [[Brayan Perea]] * {{ZD|ALB}} [[Thomas Strakosha]] * {{ZD|ITA}} [[Luca Crecco]] * {{ZD|HRV}} [[Franjo Prce]] * {{ZD|POR}} [[Bruno André Cavaco Jordão|Bruno Jordão]] |} == Povezano == * [[Spisak fudbalskih klubova Italije]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Società Sportiva Lazio}} * [http://www.sslazio.it/ SSLazio.it] - Zvaničan sajt kluba {{Klubovi Serije A}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:S.S. Lazio| ]] [[Kategorija:Nastanci 1900.]] [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Italiji|Lazio]] [[Kategorija:Sport u Rimu]] 3hwo5yzgqy6l25b08ozgxrdxe2648om 0 233145 42607225 42288618 2026-06-08T11:52:42Z ~2026-33890-59 363017 /* Dekani */ 42607225 wikitext text/x-wiki {{Fakultet | naziv = Matematički fakultet | izvorno = | logo = Грб Математичког факултета Универзитета у Београду.gif | slika = | opis_slike = | moto = | datum_osnivanja = [[1873]]. | tip = državni | univerzitet = [[Univerzitet u Beogradu]] | sedište_grad = [[Beograd]] | sedište_država = [[Srbija]] | dekan = [[Miodrag Mateljević]] | broj_odseka = 2 | broj_smerova = 9 | broj_studenata = <!-- nije obavezno --> | broj_zaposlenih = <!-- ukupan broj zaposlenih; nije obavezno --> | broj_nastavnog_osoblja = 100 | budžet = <!-- godišnji budžet fakulteta; nije obavezno --> | mrežno mesto = http://www.matf.bg.ac.rs }} '''Matematički fakultet Univerziteta u Beogradu''' zvanično je osnovan [[1995]]. godine izdvajanjem iz [[Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Beogradu|Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Beogradu]]. Prva katedra za matematiku osnovana je [[20. decembra]] [[1873]]. godine na tadašnjem prirodno-matematičkom odseku Filozofskog fakulteta, pa se taj datum slavi kao „Dan Matematičkog fakulteta“. Nalazi se na adresi „Studentski trg 16“ u Beogradu. Ovaj fakultet je matični fakultet za [[matematika|matematiku]], [[informatika|informatiku]] i [[astronomija|astronomiju]] u Srbiji. == Smerovi == Trenutno na ovom fakultetu postoje tri odseka, podeljena na ukupno devet smerova: * Odsek za matematiku ** Teorijska matematika i primene (4+1 godina) ** Numerička matematika i optimizacija (4+1 godina) ** Statistika, aktuarska i finansijska matematika (4+1 godina) ** Računarstvo i informatika (4+1 godina) ** Profesor matematike i računarstva (4+1 godina) ** Mehanika (4+1 godina) * Odsek za informatiku ** Informatika (4+1 godina) * Odsek za astronomiju i astrofiziku ** Astronomija (4+1 godina) ** Astrofizika (4+1 godina) == Katedre == Fakultet ima nekoliko matematičkih, jednu računarsku i jednu katedru za astronomiju. Na Katedri za računarstvo i informatiku su profesori [[Dušan Tošić]], [[Gordana Pavlović-Lažetić]], [[Duško Vitas]], [[Miodrag Živković (matematičar)|Miodrag Živković]], [[Nenad Mitić]], [[Predrag Janičić]], [[Vladimir Filipović]], [[Filip Marić]], [[Miroslav Marić]] i [[Saša Malkov]]. Katedra je osnovana 1987. i njen prvi šef bio je [[Nedeljko Parezanović]], redovni profesor, sada u penziji. Na [[Katedra za astronomiju, Beograd|Katedri za astronomiju]] radi desetak nastavnika i saradnika. Šef Katedre je Dejan Urošević. Na Katedri su predavali poznati srpski profesori: [[Milan Nedeljković]], [[Đorđe Stanojević]], [[Milutin Milanković]], [[Vojislav Mišković]] i drugi. == Dekani == [[Datoteka:Dom Narodne skupštine 6.jpg|desno|mini|Rukovodstvo sa proslave Dana fakulteta 2008. godine]] * Dr [[Zoran Kadelburg]] (1995-1998) * Dr [[Neda Bokan]] (1998-2001) * Dr [[Zoran Kadelburg]] (2001-2002) * Dr [[Aleksandar Lipkovski]] (2002-2004) * Dr [[Vladimir Janković]] vršilac dužnosti 2004. * Dr [[Neda Bokan]] (2004-2007; od decembra 2006. do februara 2007. kao vršilac dužnosti) * Dr [[Dragoljub Kečkić]] kao vršilac dužnosti od februara do novembra 2007. * Dr [[Miodrag Mateljević]] (2007-2014) * Prof. dr [[Zoran Rakić]] (2014-2025) == Povezano == * [[Spisak srpskih matematičara]] * [[Spisak srpskih astronoma]] * [[Katedra za astronomiju, Beograd]] == Vanjske veze == * [http://www.matf.bg.ac.rs Matematički fakultet Univerziteta u Beogradu] {{Univerzitet u Beogradu}} [[Kategorija:Univerzitet u Beogradu]] hgcimfax3pl6wpfx51lm27ivuib8wss 14 245709 42607137 2352003 2026-06-07T13:52:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607137 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Rivers of Alaska}} [[Kategorija:Geografija Aljaske]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama|Aljaska]] l49w7hql8v6jxvb6xc0we93r4szjo5a 0 245745 42607082 41478795 2026-06-07T13:48:36Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607082 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =Poluotok Kenai | ime_genitiv =Zaljeva Aljaska | izvorno_ime =<small>Kenai Peninsula</small> | slika_panorama =Wpdms shdrlfi020l matanuska river.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Karta Poluotoka Kenai | širina-stupnjevi = 60 | širina-minute = 10 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 150 | dužina-minute = 15 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} | lokacija1_ime =[[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Aljaska]] | površina_ukupna =25 877 [[km²]] <ref name=brit/> }} '''Poluotok Kenai''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Kenai Peninsula'') je veliki [[poluotok]] na jugoistočnoj obali [[Aljaska|Aljaske]], koji duboko zadire u [[Aljaska (zaljev)|Aljaški zaljev]], rukavac [[Tihi ocean|Tihog oceana]]. Njegovo ime je vjerojatno [[Rusi|ruskog]] porijekla i glasilo je '''Kenajskaja''', oni su tako zvali [[Cook (zaljev)|Zaljev Cook]]. == Geografija == Poluotok Kenai ima površinu od 25.877 [[km²]],<ref name=brit/> proteže se jugozapadno od masiva [[Chugach (masiv)|Chugach]] južno od [[Anchorage]]a u dužinu 240 [[km]] u [[Tihi ocean|Pacifik]]. Sa zapada ga oplakuje [[Cookov zaljev]], a s istoka [[Princ William (zaljev)|zaljev Princa Williama]]. == Privreda i stanovništvo == Na poluotoku živi 46 759 stanovnika, koji se bave [[ribarstvo]]m, [[ratarstvo]]m, [[turizam|turizmom]], eksploatacijom [[šuma]] i [[Nafta|nafte]] <ref name=brit> {{cite web |http://www.kenaipeninsula.com/misc/pen_facts.html |title = ''Peninsula Wide Statistics and Data'' |publisher = Kenai Peninsula |language = engleski |accessdate = 9. 10. 2013}}</ref> koja je pronađena u [[Cookov zaljev|Cookovom zaljevu]]. Prvi [[Evropa|Evropljani]] koji su doplovili do pouotoka, bili su [[Rusi]] [[1741]]. koje je vodio [[Vitus Bering]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kenai Peninsula}} * [http://www.kenaipeninsula.com/maps/peninsula_lg.jpg ''Kenai Peninsula Map'']{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] na1tubah3ph215vwejqwl9b8ipdjscu 0 246017 42607078 42395595 2026-06-07T13:48:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607078 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Aljaska | ime_genitiv = Aljaske | izvorno_ime =<small>Alaska Peninsula</small> | slika_panorama =Map of Alaska Peninsula Volcanoes.gif | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Karta Poluotoka Aljaska | širina-stupnjevi = 56 | širina-minute = 30 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 158 | dužina-minute = 45 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} | lokacija1_ime =[[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Aljaska]] | površina_ukupna = }} '''Aljaska''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Alaska Peninsula'') je [[poluotok]] na jugoistočnoj obali [[Aljaska|Aljaske]], u [[Tihi ocean|Tihom oceanu]].<ref name=brit/> == Geografija == Poluotok Aljaska je prirodni produžetak [[Aljaska|Aljaske]] i proteže se nekih 800 [[km]] između [[Tihi ocean|Tihog oceana]] na jugoistoku i [[Bristol (zaljev)|Bristolskog zaljeva]] koji je rukavac [[Beringovo more|Beringovog mora]].<ref name=brit/> Duž poluotoka se proteže [[vulkan]]ski planinski masiv [[Aleuti (masiv)|Aleuti]] u kojem je najveći i najaktivniji vulkan [[Pavlof (vulkan)|Pavlof]] (2518 [[metar|m]]), koji leži na jugozapadnom kraju poluotoka. Poluotok je vrlo rijetko naseljen, jedina naselja su male [[Ribarstvo|ribarske]] [[Luka|lučice]] uz obalu.<ref name=brit/> Gotovo čitav poluotok je zaštićen brojnim rezervatima prirode i [[Nacionalni park|nacionalnim parkovima]], najveći među njima je McNeil River State Game Sanctuary, poznat kao jedno od najvećih staništa [[Mrki medvjed|mrkih medvjeda]], do kojeg se jedino može stići [[avion]]ima. Ostali rezervati su [[Katmai (nacionalni park)|Katmai]], [[Aniakchak (nacionalni park)|Aniakchak]], Becharof i Izembek.<ref name=brit>{{cite web |http://www.britannica.com/EBchecked/topic/12315/Alaska-Peninsula |title = ''Alaska Peninsula'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 9. 10. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Alaska Peninsula}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/12315/Alaska-Peninsula ''Alaska Peninsula'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] neem448lubuts82vqmn469qao0w5uao 0 246072 42607160 41435352 2026-06-07T19:11:21Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:LIE Vaduz COA.svg]] → [[File:LIE Vaduz COA HistLex.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]]) 42607160 wikitext text/x-wiki U '''[[Lihtenštajn]]u''' postoji 11 opština. Dele se u dve grupe - Donji Lihtenštajn (''Unterland'') i Gornji Lihtenštajn (''Oberland''). == Opštine == [[Datoteka:Liechtenstein - Gemeinden mit Exklaven.png|thumb|250px|Mapa sa opštinama]] {| class="wikitable" !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="50" | Grb !colspan="1" align=left bgcolor="#EFEFEF" width="200" | Opština !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Stanovništvo<br /> ''<small>(31.12.2005)</small>'' !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Površina<br />km² !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="200" | Naseljena mesta |- | colspan=5 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''Donji Lihtenštajn''' |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Ruggell.svg|35px|Rugel]] || [[Rugel]] || align=right | 1925 || align=right | 7,4 || align=center | Rugel |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Schellenberg.svg|35px|Šelenberg]] || [[Šelenberg]] || align=right | 974 || align=right | 3,5 || align=center | Šelenberg |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Gamprin.svg|35px|Gamprin]] || [[Gamprin]] || align=right | 1436 || align=right | 6,1 || align=center | Gamprin<br />[[Bendern]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Eschen.svg|35px|Ešen]] || [[Ešen]] || align=right | 4076 || align=right | 10,3 || align=center | Ešen<br />[[Nendeln]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Mauren.svg|35px|Mauren]] || [[Mauren]] || align=right | 3649 || align=right | 7,5 || align=center | Mauren<br />[[Šanvald]] |- | colspan=5 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''Gornji Lihtenštajn''' |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Schaan.svg|35px|Šan]] ||[[Šan (Lihtenštajn)|Šan]] || align=right | 5811 || align=right | 26,8 ||align=center | Šan<br />[[Mileholc]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Planken.svg|35px|Planken]] || [[Planken]] || align=right | 366 || align=right | 5,3 || align=center | Planken<br />[[Hinteršelenberg]] |- | align="center" | [[Datoteka:LIE Vaduz COA HistLex.svg|35px|Vaduc]] || '''[[Vaduc]]''' || align=right | 5047 || align=right | 17,3 || align=center | Vaduc<br />[[Ebenholc]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Triesenberg.svg|35px|Trizenberg]] || [[Trizenberg]] || align=right | 2542 || align=right | 29,8 || align=center | Trizenberg<br />[[Vangerberg]], [[Gaflaj]], <br />[[Zamina (Lihtenštajn)|Zamina]], [[Zika]], [[Zilum]],<br />[[Mazeša]], [[Malbun]]<br />[[Rotenboden]], [[Šteg (Lihtenštajn)|Šteg]]<br /> |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Triesen.svg|35px|Triesen]] || [[Trizen]] || align=right | 4643 || align=right | 26,4 || align=center | Trizen |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Balzers.svg|35px|Balzers]] || [[Balcers]] || align=right | 4436 || align=right | 19,6 || align=center | Balcers<br />[[Mels (Lihtenštajn)|Mels]] |- bgcolor="#EFEFEF" | align="center" | [[Datoteka:Staatswappen-Liechtensteins.svg|35px|Lihtenštajn]] || '''[[Lihtenštajn]]''' || align=right | 34905 || align=right | 160,0 || align=center | &nbsp; |} == Vanjske veze == {{Commonscat|Subdivisions of Liechtenstein}} * [http://www.welcome.li/liechtenstein-gemeinden-114.html Opštine Lihtenštajna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115181822/http://www.welcome.li/liechtenstein-gemeinden-114.html |date=2011-11-15 }} ** [http://www.balzers.li/ Balcers] ** [http://www.vaduz.li/ Vaduc] ** [http://www.gamprin.li/ Gamprin] ** [http://www.eschen.li/ Ešen] ** [http://www.mauren.li/ Mauren] ** [http://www.planken.li/ Planken] ** [http://www.ruggell.li/ Rugel] ** [http://www.triesen.li/ Trizen] ** [http://www.triesenberg.li/ Trizenberg] ** [http://www.schaan.li/ Šan] ** [http://www.schellenberg.li/ Šelenberg] {{Administrativna podela evropskih država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Administrativna podjela Lihtenštajna| ]] [[Kategorija:Geografija Lihtenštajna]] [[Kategorija:Administrativna podjela po državama|Lihtenštajn]] n6zpe0wb27hwr6vfxttzj4ge8k4xfjy 42607168 42607160 2026-06-07T21:16:55Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Balzers.svg]] → [[File:LIE Balzers COA.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]]) 42607168 wikitext text/x-wiki U '''[[Lihtenštajn]]u''' postoji 11 opština. Dele se u dve grupe - Donji Lihtenštajn (''Unterland'') i Gornji Lihtenštajn (''Oberland''). == Opštine == [[Datoteka:Liechtenstein - Gemeinden mit Exklaven.png|thumb|250px|Mapa sa opštinama]] {| class="wikitable" !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="50" | Grb !colspan="1" align=left bgcolor="#EFEFEF" width="200" | Opština !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Stanovništvo<br /> ''<small>(31.12.2005)</small>'' !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Površina<br />km² !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="200" | Naseljena mesta |- | colspan=5 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''Donji Lihtenštajn''' |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Ruggell.svg|35px|Rugel]] || [[Rugel]] || align=right | 1925 || align=right | 7,4 || align=center | Rugel |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Schellenberg.svg|35px|Šelenberg]] || [[Šelenberg]] || align=right | 974 || align=right | 3,5 || align=center | Šelenberg |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Gamprin.svg|35px|Gamprin]] || [[Gamprin]] || align=right | 1436 || align=right | 6,1 || align=center | Gamprin<br />[[Bendern]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Eschen.svg|35px|Ešen]] || [[Ešen]] || align=right | 4076 || align=right | 10,3 || align=center | Ešen<br />[[Nendeln]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Mauren.svg|35px|Mauren]] || [[Mauren]] || align=right | 3649 || align=right | 7,5 || align=center | Mauren<br />[[Šanvald]] |- | colspan=5 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''Gornji Lihtenštajn''' |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Schaan.svg|35px|Šan]] ||[[Šan (Lihtenštajn)|Šan]] || align=right | 5811 || align=right | 26,8 ||align=center | Šan<br />[[Mileholc]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Planken.svg|35px|Planken]] || [[Planken]] || align=right | 366 || align=right | 5,3 || align=center | Planken<br />[[Hinteršelenberg]] |- | align="center" | [[Datoteka:LIE Vaduz COA HistLex.svg|35px|Vaduc]] || '''[[Vaduc]]''' || align=right | 5047 || align=right | 17,3 || align=center | Vaduc<br />[[Ebenholc]] |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Triesenberg.svg|35px|Trizenberg]] || [[Trizenberg]] || align=right | 2542 || align=right | 29,8 || align=center | Trizenberg<br />[[Vangerberg]], [[Gaflaj]], <br />[[Zamina (Lihtenštajn)|Zamina]], [[Zika]], [[Zilum]],<br />[[Mazeša]], [[Malbun]]<br />[[Rotenboden]], [[Šteg (Lihtenštajn)|Šteg]]<br /> |- | align="center" | [[Datoteka:Wappen Triesen.svg|35px|Triesen]] || [[Trizen]] || align=right | 4643 || align=right | 26,4 || align=center | Trizen |- | align="center" | [[Datoteka:LIE Balzers COA.svg|35px|Balzers]] || [[Balcers]] || align=right | 4436 || align=right | 19,6 || align=center | Balcers<br />[[Mels (Lihtenštajn)|Mels]] |- bgcolor="#EFEFEF" | align="center" | [[Datoteka:Staatswappen-Liechtensteins.svg|35px|Lihtenštajn]] || '''[[Lihtenštajn]]''' || align=right | 34905 || align=right | 160,0 || align=center | &nbsp; |} == Vanjske veze == {{Commonscat|Subdivisions of Liechtenstein}} * [http://www.welcome.li/liechtenstein-gemeinden-114.html Opštine Lihtenštajna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115181822/http://www.welcome.li/liechtenstein-gemeinden-114.html |date=2011-11-15 }} ** [http://www.balzers.li/ Balcers] ** [http://www.vaduz.li/ Vaduc] ** [http://www.gamprin.li/ Gamprin] ** [http://www.eschen.li/ Ešen] ** [http://www.mauren.li/ Mauren] ** [http://www.planken.li/ Planken] ** [http://www.ruggell.li/ Rugel] ** [http://www.triesen.li/ Trizen] ** [http://www.triesenberg.li/ Trizenberg] ** [http://www.schaan.li/ Šan] ** [http://www.schellenberg.li/ Šelenberg] {{Administrativna podela evropskih država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Administrativna podjela Lihtenštajna| ]] [[Kategorija:Geografija Lihtenštajna]] [[Kategorija:Administrativna podjela po državama|Lihtenštajn]] 8r3vy9wi6l7rnd1fcbxj8fq9gkv8z1b 0 246861 42607043 42603476 2026-06-07T13:41:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607043 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Katmai | izvorni naziv = <small>Katmai National Park and Preserve</small> | slika = Valley of Ten Thousand Smokes from Overlook Cabin.jpg | slika_opis = Dolina deset hiljada dimova | širina-stupnjevi = 58 | širina-minute = 39 | širina-sekunde = 15 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 156 | dužina-minute = 26 | dužina-sekunde = 4 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Aljaska (poluotok)|Poluotok Aljaska]]<br />[[Aleuti (masiv)|Masiv Aleuti]] | površina = 1,912.200 | država= {{flag|SAD}}<br />{{flag|Aljaska}} | najbliži grad= [[King Salmon]] | utemeljen = [[2. decembar]], [[1980]] | broj posjetitelja = 23.754 ([[2003]]) | službena stranica = [http://www.nps.gov/shutdown/index.html www.nps.gov] }} '''Katmai''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Katmai National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugozapadu [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=kat/> == Karakteristike == Nacionalni park Katmai je ogromna površina potpune divljine, jedinstvenih [[geologija|geoloških]] karakteristika. Park je poznat po brojnim [[jezero|jezerima]], rijekama, divljim planinama, [[šuma]]ma, [[močvara]]ma i nepatvorenoj divljini i posebno velikom broju [[Medvjed#Mrki medved .28Ursus arctos.29|grizlija (mrkih medvjeda)]].<ref name=kat/> Svako ljeto posjetitelji mogu promatrati grizlije kako love [[lososi|losose]] duž rijeke Brooks. Pored njih u parku ima [[los]]ova, [[vuk]]ova, [[Sob]]ova, [[lisica]] i [[rosomah]]a, uz veliki izbor [[ptice|ptica]]. Do ulaza u park kod kampa Brooks na [[jezero|jezeru]] [[Naknek (jezero)|Naknek]], može se doći jedino [[hidroavion]]om, a slikovite obale parka, sa [[fjord]]ovima, [[hrid]]ima, [[zaljev]]ima i [[vodopad]]ima dostupne su jedino [[brod]]ovima ili [[hidroavion]]ima.<ref name=kat>{{cite web |http://www.britannica.com/EBchecked/topic/313300/Katmai-National-Park-and-Preserve |title = ''Katmai National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 16. 10. 2013}}</ref> [[Datoteka:Katmai National Park and Preserve map 2006.09.png|thumb|left|260px|Karta Nacionalnog parka Katmai]] == Geografija == Park leži na sjeveru [[Aljaska (poluotok)|Poluotoka Aljaska]] na njegovom vrhu kod [[Shelikof (tjesnac)|Tjesnaca Shelikof]]. Sam [[nacionalni park]] ima površinu od 14.869 [[km²]], a [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] dodatnih 1694 [[km²]].<ref name=kat/> == Historija == Katmai je proglašen nacionalnim spomenikom [[1918]]. nakon silovite erupcije [[vulkan]]a [[Novarupta]] [[1912]]. Njegove granice su mjenjane više puta od [[1931]]. sve do [[1980]]. kad je proglašen nacionalnim parkom i rezervatom prirode.<ref name=kat/> === Erupcija === {{main|Novarupta}} [[Erupcija]] [[krater]]a [[Novarupta]] [[1912]]., pretvorila je zelenu dolinu u [[pepeo|pepelom]] pokrivenu pustoš koja je danas pozanata pod imenom Dolina deset hiljada dimova (Valley of Ten Thousand Smokes).<ref name=kat/> Ona se tako zove zbog velikog broja [[fumarola]] koje su prvi put opažene [[1916]]., ali su se vremenom počele gasiti, kako se pepel hladio, tako da se danas iz samo ponekih još uvijek [[dim]]i. Pretpostavlja se da se vrh obližnje [[vulkan]]ske planine [[Katmai]] urušio, kad se [[magma]] ispod njega istrošila, zbog tog je njen [[krater]] danas postao [[jezero]] ispunjeno vodom. Nakon [[erupcija|erupcije]] [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] Ukak i njezine [[Pritoka|pritoke]] su probile [[kanjon]]e preko naslaga magme i pepela u Dolini deset hiljada dimova.<ref name=kat/> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Katmai National Park}} * [http://www.nps.gov/shutdown/index.html Službene starnice parka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319144124/http://www.nps.gov/shutdown/index.html |date=2016-03-19 }} {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/313300/Katmai-National-Park-and-Preserve ''Katmai National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Katmai]] [[Kategorija:Prirodni rezervati|Katmai]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] ovl01yx6eogjuzo62or3olnwbptct9b 0 247330 42607045 42416661 2026-06-07T13:41:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607045 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Lake Clark | izvorni naziv = <small>Lake Clark National Park and Preserve</small> | slika = Lake Clark National Park.jpg | slika_opis = [[Clark (jezero)|Jezero Clark]] i [[planinski masiv|masiv]] Chigmit | širina-stupnjevi = 60 | širina-minute = 58 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 153 | dužina-minute = 25 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Cook (zaljev)|Cookov zaljev]]<br />[[Aleuti (masiv)|Masiv Aleuti]] | površina = 1,631.100 | država= {{flag|SAD}}<br />[[Datoteka:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Aljaska]] | najbliži grad= [[Anchorage]] | utemeljen = [[2. decembar]] [[1980]] | broj posjetitelja = 11.639 ([[2012]]) | službena stranica = [http://www.nps.gov/lacl/index.htm www.nps.gov] }} '''Lake Clark''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Lake Clark National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugozapadu [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=kat/> == Geografija == Nacionalni park Lake Clark je prostor surove divljine, jedinstvenih [[geologija|geoloških]] karakteristika, pun oštrih vrhova, [[granit]]nih tornjeva, sa desetak [[glečer]]a i stotinu [[vodopad]]a. Unutar parka leže i dva aktivna [[vulkan]]a, [[Redoubt]] i [[Iliamna]], koji su viši od 3000 metara.<ref name=kat/> Do parka je moguće doći jedino malim [[avion]]ima.<ref name=kat>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/328125/Lake-Clark-National-Park-and-Preserve |title = ''Lake Clark National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 10. 2013}}</ref> [[Datoteka:Lake clark map.png|thumb|left|260px|Karta Nacionalnog parka Lake Clark]] Park leži na zapadnoj obali [[Cook (zaljev)|Cookova zaljeva]] jugozapadno od [[Anchorage]]a.<ref name=kat/> Sam [[nacionalni park]] ima površinu od 10 603 [[km²]], a [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] dodatnih 5708 [[km²]].<ref name=kat/> Najveća atrakcija parka je istoimeno [[glacijalno jezero]] [[Clark (jezero)|Clark]] dugo 65 [[km]], koje je najveće od 20 sličnih jezera u podnožju [[planinski masiv|masiva]] [[Chigmit]], gdje se spajaju [[Aleuti (masiv)|Aleuti]] i [[Aljaska]].<ref name=kat/> Jezero je najvažnije mrijestilište crvenih [[lososi|lososa]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]].<ref name=kat/> == Historija == Lake Clark je proglašen nacionalnim spomenikom [[1978]]. godine, nakon čega su mu promjenjene granice [[1980]]. kad je proglašen nacionalnim parkom i rezervatom prirode.<ref name=kat/> == Flora i fauna == Niži predjeli parka pokriveni su [[Tajga|tajgom]], odnosno [[smreka]]ma, [[breza]]ma i [[topola]]ma, dok su viši planinski djelovi u zapadnoj unutrašnjosti pokriveni [[Tundra|tundrom]]. Od životinja u parku žive [[sob]]ovi, [[Aljaška ovca|aljaške ovce]], [[Grizli|grizliji (mrki medvjedi)]], [[bjeloglavi sup]]ovi i [[sivi sokol]]i.<ref name=kat/> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lake Clark National Park}} * [http://www.nps.gov/lacl/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/328125/Lake-Clark-National-Park-and-Preserve ''Lake Clark National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Lake Clark]] [[Kategorija:Prirodni rezervati|Lake Clark]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] luj9g76l28tukjbc98klt9zrblviz8q 0 247985 42607071 41464853 2026-06-07T13:42:16Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607071 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni spomenik i rezervat Aniakchak | izvorni naziv = <small>Aniakchak National Monument and Preserve</small> | slika = Aniakchak-caldera alaska.jpg | slika_opis = [[Kaldera]] [[vulkan]]a Chigmit | širina-stupnjevi = 56 | širina-minute = 50 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 158 | dužina-minute = 15 | dužina-sekunde = 2 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Cookov zaljev]]<br />[[Aleuti (masiv)|Aleutski masiv]] | površina = 243.200 | država= {{flag|SAD}}<br />{{flag|Aljaska}} | najbliži grad= | utemeljen = [[1. decembar]] [[1978]]. | broj posjetitelja = | službena stranica = [http://www.nps.gov/ania/index.htm www.nps.gov] }} '''Aniakchak''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Aniakchak National Monument and Preserve'') je nacionalni spomenik i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugozapadu [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=kat/> == Geografija == Aniakchak je prostor surove divljine, koji leži u sredini poluotoka [[Aljaska (poluotok)|Aljaske]], udaljen oko 720&nbsp;km jugozapadno od [[Anchorage]]a.<ref name=kat/> Sam [[nacionalni spomenik]] ima površinu od 554 [[km²]], a [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] dodatnih 1878 [[km²]].<ref name=kat/> == Historija == Aniakchak je proglašen nacionalnim spomenikom [[1978]]. godine, nakon čega su mu promjenjene granice [[1980]]. i tad je proglašen rezervatom prirode.<ref name=kat>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/25443/Aniakchak-National-Monument-and-Preserve |title = ''Aniakchak National Monument and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 10. 2013}}</ref> == Karakteristike == Aniakchak je velika suha [[kaldera]] u centralnom dijelu [[Aleuti (masiv)|Aleutskog masiva]], [[vulkan]]a koji je posljednju [[erupcija|erupciju]] imao [[1931]]. godine. [[Datoteka:Ania surprise lake 20060809205205.JPG|thumb|right|290px|Jezero Surprise]] Njegov [[krater]] prosječnog promjera 10 [[km]] pun potoka i stožaca ugasle [[lava|lave]].<ref name=kat/> U podnožju vulkana leži [[jezero]] Surprise na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 450 [[metar|m]].<ref name=kat/> Do parka je moguće doći jedino [[hidroavion]]ima ili [[splav]]ima niz [[Rijeka (vodotok)|rijeku]] [[Aniakchak (rijeka)|Aniakchak]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Aniakchak National Monument and Preserve}} * [http://www.nps.gov/ania/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/25443/Aniakchak-National-Monument-and-Preserve ''Aniakchak National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Spomenici u SAD]] [[Kategorija:Prirodni rezervati]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] 4vqh8rxq4oufgnwzmxnrtoh17sdgxk8 0 248055 42607053 42416669 2026-06-07T13:41:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607053 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Wrangell-St. Elias | izvorni naziv = <small>Wrangell–St. Elias National Park and Preserve</small> | slika = Mt Saint Elias, South Central Alaska.jpg | slika_opis = [[Planina]] [[Saint Elias (planina)|Mount Saint Elias]] je drugi najviši vrh [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] | širina-stupnjevi = 61 | širina-minute = 0 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 142 | dužina-minute = 0 | dužina-sekunde = 2 | dužina-oznaka = W | lokacija = jugoistočna [[Aljaska]] (istočni [[Fairbanks]]) | površina = 5,332.000 | država= {{flag|SAD}}<br />[[Datoteka:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Aljaska]] | najbliži grad= [[Copper Center, Aljaska|Copper Center]] | utemeljen = [[2. decembar]] [[1980]]. | broj posjetitelja = 87.158 | službena stranica = [http://www.nps.gov/wrst/index.htm www.nps.gov] }} '''Wrangell-St. Elias''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Wrangell–St. Elias National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Wrangell-St. Elias je ogromni prostor surove divljine, koji leži na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]], sve do [[Kanada|kanadske]] granice.<ref name=brit/> To je najveći [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[nacionalni park]] koji se prostire na površini od 33 683 [[km²]], uz [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] koji ima površinu od 19.637 [[km²]], ukupna površina parka iznosi 53.320 [[km²]]. Park leži na mjestu gdje se ukrštaju [[planinski masiv]]i [[Chugach (masiv)|Chugach]], [[Wrangell (masiv)|Wrangell]] i [[Saint Elias (masiv)|Saint Elias]] koji imaju najviše vrhova iznad 4880 metara na [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[kontinent]]u, a tu se nalazi i najviše [[glečer]]a na kontinentu. [[Planina]] [[Saint Elias (planina)|Mount Saint Elias]] visoka 5489 metara je drugi najviši vrh [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> == Historija == [[Datoteka:Map of Wrangell-St. Elias National Park.jpg|thumb|left|260px|Karta Nacionalnog parka Wrangell-St. Elias]] Wrangell-St. Elias proglašen je prvo [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] nacionalnim spomenikom [[1978]].<ref name=brit/> Onda je već slijedeće [[1979]]. zajedno sa susjednim [[Kanada|kanadskim]] [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] [[Kluane (nacionalni park)|Kluane]] u [[Yukon]]u uvršten na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/72%20Kluane |title = ''Kluane / Wrangell-St. Elias / Glacier Bay / Tatshenshini-Alsek'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 26. 10. 2013}}</ref> Nakon tog je [[1980]]. proglašen nacionalnim parkom i [[Prirodni rezervat|rezervatom prirode]].<ref name=brit/> Park nosi naziv po [[Ferdinand von Wrangel|Ferdinandu von Wrangelu]], [[Rusko Carstvo|ruskom]] pomorcu i [[guverner]]u Aljaske po kojem je nazvan [[vulkan]] Wrangell, te po planini [[Saint Elias (planina)|Saint Elias]] koja je sastavni dio parka. === Karakteristike === [[Chugach (masiv)|Masiv Chugach]] koje se prostire duž jugozapadnih granica parka pored obale [[Tihi ocean|Tihog oceana]] je mjesto gdje leži 130 [[km]] dugo ledeno polje Bagley. To je najveće polarno područje izvan [[Arktički krug|Arktičkog kruga]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], kraj nekoliko velikih [[glečer]]a.<ref name=brit/> Preko sjevernog dijela [[Chugach (masiv)|Masiva Chugach]] protiče [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Chitina (rijeka)|Chitina]] prema sjeverozapadu do svog uvira u rijeku [[Copper (rijeka)|Copper]], koja svojim tokom do [[Aljaska (zaljev)|Zaljeva Aljaska]] formira zapadne granice parka.<ref name=brit/> [[Datoteka:Malaspina Glacier from space.jpg|thumb|left|260px|Slika [[Malaspina (glečer)|Glečera Malaspina]] iz [[svemir]]a]] {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Međunarodni sistem parkova [[Kluane (nacionalni park)|Nacionalni park Kluane]] / Nacionalni park Wrangell-St. Elias / [[Glacier Bay (nacionalni park)|Nacionalni park Glacier Bay]] / [[Tatshenshini-Alsek|Pokrajinski park Tatshenshini-Alsek]] |slika = Mt Saint Elias, South Central Alaska.jpg |godina = [[1979]]. <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = vii, viii, ix, x |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/72 |država = {{flag|SAD}} {{flag|Kanada}} }} Preko centralnog dijela parka od sjeverozapada prema jugoistoku protežu se [[vulkan]]ski masivi [[Wrangell (masiv)|Wrangell]] (sjeverozapad) i [[Saint Elias (masiv)|Saint Elias]] (jugoistok).<ref name=brit/> Planina Wrangell, visoka 4317 [[metar]]a posljednji put je pokazala znakove [[vulkan]]ske aktivnosti [[1900]]. kada su joj se otvorile [[Fumarola|fumarole]] pored vrha. Jedan od najdužih [[glečer]]a [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkog]] kontinenta [[Nabesna (glečer)|Nabesna]] proteže se sjeverno od [[Wrangell (masiv)|Masiva Wrangell]].<ref name=brit/> Glečera ima i po [[Saint Elias (masiv)|Masivu Saint Elias]] najveći je [[Malaspina (glečer)|Glečer Malaspina]] širok oko 65&nbsp;km, debljine oko 460 metara, on je i najveći glečer u [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] koji kliže po jugoistoku parka.<ref name=brit/> == Flora i fauna == Po najvećem dijelu parka rastu [[Crnogorica|crnogorične]] [[šuma|šume]] ([[smreka]]), ali ima [[Listopadna biljka|bjelogoričnih]], a po visokim planinama trava i alpska makija. Od životinja po parku žive [[sob]]ovi, [[Medvjed#Mrki medved .28Ursus arctos.29|mrki medvjedi]], [[aljaska ovca|aljaške ovce]], [[los]]ovi, [[vuk]]ovi, [[dabar|dabrovi]], [[los]]ovi, [[labud]]ovi i druge vodene ptice.<ref name=brit/> Do centralnog dijela parka vode dvije ceste, jedna sa sjevera i jedna sa juga, a može se doći i malim [[avion]]ima. Južna cesta ide [[kotlina|kotlinom]] rijeke [[Chitina (rijeka)|Chitina]] preko naselja [[McCarthy, Aljaska|McCarthy]] i napuštenih [[rudnik]]a [[bakar|bakra]] Kennecott.<ref name=brit/> Park posjećuje do 60.000 posjetitelja, koji ga koriste za boravak u prirodi, ali i za [[lov]], [[ribolov]] i [[planinarenje]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649372/Wrangell-Saint-Elias-National-Park-and-Preserve |title = ''Wrangell–Saint Elias National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 26. 10. 2013}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Wrangell-St. Elias National Park and Preserve}} * [http://www.nps.gov/wrst/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649372/Wrangell-Saint-Elias-National-Park-and-Preserve ''Wrangell–Saint Elias National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD|Wrangell-St. Elias]] [[Kategorija:Prirodni rezervati|Wrangell-St. Elias]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] ph0hole2dfj2hxgextgu065j5l8fl33 42607056 42607053 2026-06-07T13:41:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607056 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Wrangell-St. Elias | izvorni naziv = <small>Wrangell–St. Elias National Park and Preserve</small> | slika = Mt Saint Elias, South Central Alaska.jpg | slika_opis = [[Planina]] [[Saint Elias (planina)|Mount Saint Elias]] je drugi najviši vrh [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] | širina-stupnjevi = 61 | širina-minute = 0 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 142 | dužina-minute = 0 | dužina-sekunde = 2 | dužina-oznaka = W | lokacija = jugoistočna [[Aljaska]] (istočni [[Fairbanks]]) | površina = 5,332.000 | država= {{flag|SAD}}<br />[[Datoteka:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Aljaska]] | najbliži grad= [[Copper Center, Aljaska|Copper Center]] | utemeljen = [[2. decembar]] [[1980]]. | broj posjetitelja = 87.158 | službena stranica = [http://www.nps.gov/wrst/index.htm www.nps.gov] }} '''Wrangell-St. Elias''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Wrangell–St. Elias National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Wrangell-St. Elias je ogromni prostor surove divljine, koji leži na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]], sve do [[Kanada|kanadske]] granice.<ref name=brit/> To je najveći [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[nacionalni park]] koji se prostire na površini od 33 683 [[km²]], uz [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] koji ima površinu od 19.637 [[km²]], ukupna površina parka iznosi 53.320 [[km²]]. Park leži na mjestu gdje se ukrštaju [[planinski masiv]]i [[Chugach (masiv)|Chugach]], [[Wrangell (masiv)|Wrangell]] i [[Saint Elias (masiv)|Saint Elias]] koji imaju najviše vrhova iznad 4880 metara na [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[kontinent]]u, a tu se nalazi i najviše [[glečer]]a na kontinentu. [[Planina]] [[Saint Elias (planina)|Mount Saint Elias]] visoka 5489 metara je drugi najviši vrh [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> == Historija == [[Datoteka:Map of Wrangell-St. Elias National Park.jpg|thumb|left|260px|Karta Nacionalnog parka Wrangell-St. Elias]] Wrangell-St. Elias proglašen je prvo [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] nacionalnim spomenikom [[1978]].<ref name=brit/> Onda je već slijedeće [[1979]]. zajedno sa susjednim [[Kanada|kanadskim]] [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] [[Kluane (nacionalni park)|Kluane]] u [[Yukon]]u uvršten na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/72%20Kluane |title = ''Kluane / Wrangell-St. Elias / Glacier Bay / Tatshenshini-Alsek'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 26. 10. 2013}}</ref> Nakon tog je [[1980]]. proglašen nacionalnim parkom i [[Prirodni rezervat|rezervatom prirode]].<ref name=brit/> Park nosi naziv po [[Ferdinand von Wrangel|Ferdinandu von Wrangelu]], [[Rusko Carstvo|ruskom]] pomorcu i [[guverner]]u Aljaske po kojem je nazvan [[vulkan]] Wrangell, te po planini [[Saint Elias (planina)|Saint Elias]] koja je sastavni dio parka. === Karakteristike === [[Chugach (masiv)|Masiv Chugach]] koje se prostire duž jugozapadnih granica parka pored obale [[Tihi ocean|Tihog oceana]] je mjesto gdje leži 130 [[km]] dugo ledeno polje Bagley. To je najveće polarno područje izvan [[Arktički krug|Arktičkog kruga]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], kraj nekoliko velikih [[glečer]]a.<ref name=brit/> Preko sjevernog dijela [[Chugach (masiv)|Masiva Chugach]] protiče [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Chitina (rijeka)|Chitina]] prema sjeverozapadu do svog uvira u rijeku [[Copper (rijeka)|Copper]], koja svojim tokom do [[Aljaska (zaljev)|Zaljeva Aljaska]] formira zapadne granice parka.<ref name=brit/> [[Datoteka:Malaspina Glacier from space.jpg|thumb|left|260px|Slika [[Malaspina (glečer)|Glečera Malaspina]] iz [[svemir]]a]] {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Međunarodni sistem parkova [[Kluane (nacionalni park)|Nacionalni park Kluane]] / Nacionalni park Wrangell-St. Elias / [[Glacier Bay (nacionalni park)|Nacionalni park Glacier Bay]] / [[Tatshenshini-Alsek|Pokrajinski park Tatshenshini-Alsek]] |slika = Mt Saint Elias, South Central Alaska.jpg |godina = [[1979]]. <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = vii, viii, ix, x |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/72 |država = {{flag|SAD}} {{flag|Kanada}} }} Preko centralnog dijela parka od sjeverozapada prema jugoistoku protežu se [[vulkan]]ski masivi [[Wrangell (masiv)|Wrangell]] (sjeverozapad) i [[Saint Elias (masiv)|Saint Elias]] (jugoistok).<ref name=brit/> Planina Wrangell, visoka 4317 [[metar]]a posljednji put je pokazala znakove [[vulkan]]ske aktivnosti [[1900]]. kada su joj se otvorile [[Fumarola|fumarole]] pored vrha. Jedan od najdužih [[glečer]]a [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkog]] kontinenta [[Nabesna (glečer)|Nabesna]] proteže se sjeverno od [[Wrangell (masiv)|Masiva Wrangell]].<ref name=brit/> Glečera ima i po [[Saint Elias (masiv)|Masivu Saint Elias]] najveći je [[Malaspina (glečer)|Glečer Malaspina]] širok oko 65&nbsp;km, debljine oko 460 metara, on je i najveći glečer u [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] koji kliže po jugoistoku parka.<ref name=brit/> == Flora i fauna == Po najvećem dijelu parka rastu [[Crnogorica|crnogorične]] [[šuma|šume]] ([[smreka]]), ali ima [[Listopadna biljka|bjelogoričnih]], a po visokim planinama trava i alpska makija. Od životinja po parku žive [[sob]]ovi, [[Medvjed#Mrki medved .28Ursus arctos.29|mrki medvjedi]], [[aljaska ovca|aljaške ovce]], [[los]]ovi, [[vuk]]ovi, [[dabar|dabrovi]], [[los]]ovi, [[labud]]ovi i druge vodene ptice.<ref name=brit/> Do centralnog dijela parka vode dvije ceste, jedna sa sjevera i jedna sa juga, a može se doći i malim [[avion]]ima. Južna cesta ide [[kotlina|kotlinom]] rijeke [[Chitina (rijeka)|Chitina]] preko naselja [[McCarthy, Aljaska|McCarthy]] i napuštenih [[rudnik]]a [[bakar|bakra]] Kennecott.<ref name=brit/> Park posjećuje do 60.000 posjetitelja, koji ga koriste za boravak u prirodi, ali i za [[lov]], [[ribolov]] i [[planinarenje]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649372/Wrangell-Saint-Elias-National-Park-and-Preserve |title = ''Wrangell–Saint Elias National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 26. 10. 2013}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Wrangell-St. Elias National Park and Preserve}} * [http://www.nps.gov/wrst/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649372/Wrangell-Saint-Elias-National-Park-and-Preserve ''Wrangell–Saint Elias National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Wrangell-St. Elias]] [[Kategorija:Prirodni rezervati|Wrangell-St. Elias]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] ms0ald0we5e9vbnx6195gptx994v0cc 0 248137 42607038 42411859 2026-06-07T13:40:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607038 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Glacier Bay | izvorni naziv = <small>Glacier Bay National Park and Preserve</small> | slika = GlacierBay3.jpg | slika_opis= Pogled na [[zaljev]] [[Glacier Bay]] | širina-stupnjevi = 58 | širina-minute = 30 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 137 | dužina-minute = 0 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = jugoistočna [[Aljaska]] ([[Aljaska Panhandle|Panhandle]]) | površina = 1,328.700 | država= {{flag|SAD}}<br />{{flag|Aljaska}} | najbliži grad= [[Juneau]] | utemeljen = [[2. decembar]] [[1980]]. | broj posjetitelja = 431 986 | službena stranica = [http://www.nps.gov/glba/index.htm www.nps.gov] }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Međunarodni sistem parkova [[Kluane (nacionalni park)|Nacionalni park Kluane]] / Nacionalni park Glacier Bay / [[Wrangell-St. Elias (nacionalni park)|Nacionalni park Wrangell–St. Elias]] / [[Tatshenshini-Alsek|Pokrajinski park Tatshenshini-Alsek]] |slika = Morse Muir Glaciers 1994.jpg |godina = [[1979]]. <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = vii, viii, ix, x |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/decisions/3464 |država = {{flag|SAD}} {{flag|Kanada}} }} '''Glacier Bay''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Glacier Bay National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Glacier Bay je veliki prostor netaknute prirode, koji leži na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]], na početku uskog obalnog pojasa [[Aljaska Panhandle|Panhandle]] duž [[Kanada|kanadske]] granice.<ref name=brit/> Nacionalni park se prostire na površini od 13.287 [[km²]], pored samog zaljeva [[Glacier Bay]] unutar parka su južni i zapadni obronci [[Kanada|kanadske]] planine [[Fairweather (planina)|Fairweather]] visoke 4663 metara i [[SAD|američki]] dio [[sliv]]a rijeke [[Alsek (rijeka)|Alsek]]. Najveća karakteristika tog parka su njegovi veliki [[glečer]]i pored same [[more|morske]] [[obala|obale]].<ref name=brit/> Park sa sjeveru graniči sa [[Kanada|kanadskim]] [[Tatshenshini-Alsek|Pokrajinski park Tatshenshini-Alsek]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]]. == Historija == Glacier Bay je proglašen [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] nacionalnim spomenikom [[1925]]., a tek [[1980]]. [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] i [[Prirodni rezervat|rezervatom prirode]].<ref name=brit/> Od [[1992]]. je uvršten na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]] uz [[Wrangell-St. Elias (nacionalni park)|Nacionalni park Wrangell–St. Elias]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/decisions/3464 |title = ''Extension: Glacier Bay National Park - extension of the Wrangell/St.Elias/Kluane site of Canada-USA (United States of America)'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 26. 10. 2013}}</ref> == Karakteristike == [[Datoteka:Map of Glacier Bay National Park.png|thumb|left|250px|Karta Nacionalnog parka Glacier Bay]] [[Datoteka:Alaska Panhandle.png|thumb|left|250px|Karta pojasa [[Aljaska Panhandle|Panhandle]]]] Prije nekih 200 godina, što i nije tako davno, gotovo čitav prostor [[zaljev]]a [[Glacier Bay]] pokrivao je [[Veliki pacifički glečer]], taj [[glečer]] imao je debljinu od 1200 metara i širinu od 32 [[km]]. Od tad se led topi, pa je Glacier Bay dug 105&nbsp;km, dobio svoj današnji oblik.<ref name=brit/> Kako se izvorni [[glečer]] topio i bivao sve manji, raspao se 20 samostalnih glečera, od kojih su se 11 odklizali sve do obala zaljeva. Zbog tog se danas, kad je znatno toplije svako malo otkidaju blokovi leda, visoki i do 61 metar i silovito padaju u vodu. Zbog tog se [[glečer]]u [[John Hopkins (glečer)|John Hopkins]], ne može s [[more|morske]] strane, prići bliže od oko 3 [[km]], jer čak i velikim [[kruzer]]ima, sa kojima dolazi većina posjetioca parka, takve planine od leda mogu napraviti ozbiljna oštećenja.<ref name=brit/> === Flora i fauna === I pored toga što je velik dio parka pokriven [[led]]om, u parku raste raznovrsno raslinje. Po [[glacijacija|glacijalnim]] [[morena]]ma raste [[mahovina]] i [[lišaj]]evi, a duž obale bujne [[Crnogorica|crnogorične]] [[šuma|šume]] [[smreka|smreke]]. Iznad 760 metara nadmorske visine prostire se pojas [[Alpe|alpska]] [[tundra]] javlja iznad visinama od 760 metara. Od životinja po parku žive [[vuk]]ovi, [[Medvjed#Mrki medved .28Ursus arctos.29|mrki medvjedi]], [[divokoza|divokoze]], [[jelen]]i, [[los]]ovi, [[orao|orlovi]], [[labud]]ovi i [[tuljan]]i. Od zaštićenih vrsta u parku žive [[grbavi kit]]ovi, donedavno skoro ustrebljeni američki [[sivi sokol]], [[Stellerov morski lav|stellerovi morski lavovi]] i [[okata patka|okate patke]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/234652/Glacier-Bay-National-Park-and-Preserve |title = ''Glacier Bay National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 29. 10. 2013}}</ref> Sjedište parka je u naselju [[Gustavus, Aljaska|Gustavus]], pored ulaza u zaljev Glacier Bay. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Glacier Bay National Park}} * [http://www.nps.gov/glba/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/234652/Glacier-Bay-National-Park-and-Preserve ''Glacier Bay National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Glacier Bay]] [[Kategorija:Rezervati biosfere u Sjevernoj Americi|Glacier Bay]] [[Kategorija:Prirodni rezervati|Glacier Bay]] [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] di5qx5aez4aw60dcswfohrflzzydn0u 42607044 42607038 2026-06-07T13:41:03Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607044 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Glacier Bay | izvorni naziv = <small>Glacier Bay National Park and Preserve</small> | slika = GlacierBay3.jpg | slika_opis= Pogled na [[zaljev]] [[Glacier Bay]] | širina-stupnjevi = 58 | širina-minute = 30 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 137 | dužina-minute = 0 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = jugoistočna [[Aljaska]] ([[Aljaska Panhandle|Panhandle]]) | površina = 1,328.700 | država= {{flag|SAD}}<br />{{flag|Aljaska}} | najbliži grad= [[Juneau]] | utemeljen = [[2. decembar]] [[1980]]. | broj posjetitelja = 431 986 | službena stranica = [http://www.nps.gov/glba/index.htm www.nps.gov] }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Međunarodni sistem parkova [[Kluane (nacionalni park)|Nacionalni park Kluane]] / Nacionalni park Glacier Bay / [[Wrangell-St. Elias (nacionalni park)|Nacionalni park Wrangell–St. Elias]] / [[Tatshenshini-Alsek|Pokrajinski park Tatshenshini-Alsek]] |slika = Morse Muir Glaciers 1994.jpg |godina = [[1979]]. <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = vii, viii, ix, x |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/decisions/3464 |država = {{flag|SAD}} {{flag|Kanada}} }} '''Glacier Bay''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Glacier Bay National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Glacier Bay je veliki prostor netaknute prirode, koji leži na jugoistoku [[Aljaska|Aljaske]], na početku uskog obalnog pojasa [[Aljaska Panhandle|Panhandle]] duž [[Kanada|kanadske]] granice.<ref name=brit/> Nacionalni park se prostire na površini od 13.287 [[km²]], pored samog zaljeva [[Glacier Bay]] unutar parka su južni i zapadni obronci [[Kanada|kanadske]] planine [[Fairweather (planina)|Fairweather]] visoke 4663 metara i [[SAD|američki]] dio [[sliv]]a rijeke [[Alsek (rijeka)|Alsek]]. Najveća karakteristika tog parka su njegovi veliki [[glečer]]i pored same [[more|morske]] [[obala|obale]].<ref name=brit/> Park sa sjeveru graniči sa [[Kanada|kanadskim]] [[Tatshenshini-Alsek|Pokrajinski park Tatshenshini-Alsek]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]]. == Historija == Glacier Bay je proglašen [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] nacionalnim spomenikom [[1925]]., a tek [[1980]]. [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] i [[Prirodni rezervat|rezervatom prirode]].<ref name=brit/> Od [[1992]]. je uvršten na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]] uz [[Wrangell-St. Elias (nacionalni park)|Nacionalni park Wrangell–St. Elias]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/decisions/3464 |title = ''Extension: Glacier Bay National Park - extension of the Wrangell/St.Elias/Kluane site of Canada-USA (United States of America)'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 26. 10. 2013}}</ref> == Karakteristike == [[Datoteka:Map of Glacier Bay National Park.png|thumb|left|250px|Karta Nacionalnog parka Glacier Bay]] [[Datoteka:Alaska Panhandle.png|thumb|left|250px|Karta pojasa [[Aljaska Panhandle|Panhandle]]]] Prije nekih 200 godina, što i nije tako davno, gotovo čitav prostor [[zaljev]]a [[Glacier Bay]] pokrivao je [[Veliki pacifički glečer]], taj [[glečer]] imao je debljinu od 1200 metara i širinu od 32 [[km]]. Od tad se led topi, pa je Glacier Bay dug 105&nbsp;km, dobio svoj današnji oblik.<ref name=brit/> Kako se izvorni [[glečer]] topio i bivao sve manji, raspao se 20 samostalnih glečera, od kojih su se 11 odklizali sve do obala zaljeva. Zbog tog se danas, kad je znatno toplije svako malo otkidaju blokovi leda, visoki i do 61 metar i silovito padaju u vodu. Zbog tog se [[glečer]]u [[John Hopkins (glečer)|John Hopkins]], ne može s [[more|morske]] strane, prići bliže od oko 3 [[km]], jer čak i velikim [[kruzer]]ima, sa kojima dolazi većina posjetioca parka, takve planine od leda mogu napraviti ozbiljna oštećenja.<ref name=brit/> === Flora i fauna === I pored toga što je velik dio parka pokriven [[led]]om, u parku raste raznovrsno raslinje. Po [[glacijacija|glacijalnim]] [[morena]]ma raste [[mahovina]] i [[lišaj]]evi, a duž obale bujne [[Crnogorica|crnogorične]] [[šuma|šume]] [[smreka|smreke]]. Iznad 760 metara nadmorske visine prostire se pojas [[Alpe|alpska]] [[tundra]] javlja iznad visinama od 760 metara. Od životinja po parku žive [[vuk]]ovi, [[Medvjed#Mrki medved .28Ursus arctos.29|mrki medvjedi]], [[divokoza|divokoze]], [[jelen]]i, [[los]]ovi, [[orao|orlovi]], [[labud]]ovi i [[tuljan]]i. Od zaštićenih vrsta u parku žive [[grbavi kit]]ovi, donedavno skoro ustrebljeni američki [[sivi sokol]], [[Stellerov morski lav|stellerovi morski lavovi]] i [[okata patka|okate patke]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/234652/Glacier-Bay-National-Park-and-Preserve |title = ''Glacier Bay National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 29. 10. 2013}}</ref> Sjedište parka je u naselju [[Gustavus, Aljaska|Gustavus]], pored ulaza u zaljev Glacier Bay. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Glacier Bay National Park}} * [http://www.nps.gov/glba/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/234652/Glacier-Bay-National-Park-and-Preserve ''Glacier Bay National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Glacier Bay]] [[Kategorija:Rezervati biosfere u Sjevernoj Americi|Glacier Bay]] [[Kategorija:Prirodni rezervati|Glacier Bay]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] 2xo4l499l6t6vonv592k5eay9nozat9 0 249997 42607065 42606928 2026-06-07T13:41:58Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607065 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Monumentvalleyviewfromnorth.jpg|thumb|desno|300p|Pogled na Dolinu spomenika u Juti]] '''Dolina spomenika''' ([[Navaho jezik|Navaho]]: ''Tsé Biiʼ Ndzisgaii'', dosl. dolina stena) je predeo platoa Kolorado čije su najznačajnije odlike velike stene od kojih najviša dostiže visinu od 300 m iznad površine [[dolina|doline]]. Nalazi se na severnoj granici [[Arizona|Arizone]] sa južnom [[Utah]]-om (koordinate {{coord|36|59|N|110|6|W}}). == Galerija == <gallery> Image:MonumentValley_640px.jpg|Istočna i zapadna „rukavica“ Image:John_fords_point_640.jpg|Pogled sa tačke Džon Ford Image:Northern_Window_Monumnet_Valley.jpg|Severni prolaz Image:North_Window_Monument_Valley.jpg|Severni prolaz Image:USA 10315 Monument Valley Luca Galuzzi 2007.jpg|[[Totem]] Image:The_Thumb_(a_spire_in_Monument_Valley).jpg|Palac Image:Three_Sisters_(spires_in_Monument_Valley).jpg|Tri sestre Image:Hogan Navajo (intérieur).JPG|Enterijer „muške“ Navaho kolibe, peć je napravljena od metalnog bureta </gallery> == Panorame == [[Datoteka:Monumentvalley.jpg|thumb|center|700px|Panorama Doline spomenika.]] [[Datoteka:Monument valley panorama.jpg|thumb|center|700px|Dolina spomenika zimi.]] [[Datoteka:Monument Valley 10.jpg|thumb|center|700px|Totem]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Monument Valley}} * [http://www.navajonationparks.org/htm/monumentvalley.htm Monument Valley Navajo Tribal Park website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060104032756/http://www.navajonationparks.org/htm/monumentvalley.htm |date=2006-01-04 }} * [http://www.firetreeinn.com/mapmvw.html Map of Monument Valley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120102192829/http://www.firetreeinn.com/mapmvw.html |date=2012-01-02 }} * [http://travel.latimes.com/articles/la-trw-vista29-2009mar29 Los Angeles Times article about Monument Valley] * [http://www.americansouthwest.net/utah/monument_valley/ American Southwest Guide] * [http://imdb.com/List?locations=Monument%20Valley&&exact=off IMDb list of movies and television shows with scenes in Monument Valley]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.popmatters.com/pm/columns/article/54315/glaze060203 Column from PopMatters.com on Monument Valley in film] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Doline u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Arizona]] [[Kategorija:Utah]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] pixga37pozlxskuvbza73ecwpume24n 0 250347 42607031 42398763 2026-06-07T13:40:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607031 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime =Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država | izvorno_ime = | slika_panorama =Logo of the United States National Park Service.svg | veličina_slike =260px | opis_slike = [[Logo]] agencije National Park Service | lokacija_ime =[[Spisak država|država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} }} '''Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država''' je skupina od 58 [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] i zaštićenih područja smještenih na teritoriju [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], kojima upravlja agencija [[SAD|američkog]] Odjela za unutrašnje poslove '''National Park Service'''. == Historijat američkih nacionalnih parkova == Ideja o osnivanju [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] kao zaštićenih područja u [[država|državnom]] vlasništvu potakla je upravo iz [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], jer su upravo one potpisom [[predsjednik]]a [[Ulysses S. Grant|Granta]] osnovale [[1872]]. prvi takav park na [[svijet]]u – [[Yellowstone (nacionalni park)|Yellowstone]].<ref name=brit/> Nakon tog su [[1890]]. osnovani nacionalni parkovi; [[Yosemite (nacionalni park)|Yosemite]], [[Sequoia (nacionalni park)|Sequoia]] i Nacionalni spomen park - [[Grantov grob|General Grant]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405180/national-park |title = ''National park'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref> Narednih dekada osnovano je puno novih parkova i zaštićenih područja, pa je zbog tog [[1916]]. osnovana posebna [[država|državna]] agencija - National Park Service, da upravlja njima. Početkom [[21. vijek]]a u Sjedinjenim Američkim državama bilo je ukupno 350 zaštićenih područja kojima upravlja ta agencija, na više od 340 000 [[km²]] površine, među njima su pored [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] i [[rezervat prirode|rezervati prirode]], nacionalne šume i obale i nacionalni spomen parkovi i obilježja.<ref name=brit/> Da bi neki teritorij dobio status - ''nacionalnog'', i bio financiran od federalnog [[budžet]]a, to prvo mora biti odobreno aktom [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongresa Sjedinjenih Američkih Država]]. == Osnovni podaci == Američki nacionalni parkovi su raspoređeni u 27 [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznih država]], uz 2 na prekomorskim [[Tihi ocean|pacifičkim]] teritorijima; [[Američka Samoa]] i [[Američki Djevičanski Otoci]]. Najviše nacionalnih parkova imaju [[Kalifornija]] i [[Aljaska]] (po 8), a nakon njih [[Utah]] (5) i [[Colorado]] (4). Najveći nacionalni park je [[Wrangell-St. Elias (nacionalni park)|Wrangell-St. Elias]] koji ima 33 683 [[km²]]<ref name=sant>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649372/Wrangell-Saint-Elias-National-Park-and-Preserve |title = ''Wrangell–Saint Elias National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref> a najmanji [[Hot Springs (nacionalni park)|Hot Springs]] koji ima manje od 24 [[km²]]. Ukupna površina zaštićenih nacionalnih parkova iznosi oko 210 000 [[km²]], što iznosi prosječno po parku oko 3 620 [[km²]], ali najveći dio ima oko 1 280 [[km²]]. Najposjećeniji je [[Great Smoky Mountains (nacionalni park)|Great Smoky Mountains]], kog posjeti od 8 do 10 milijuna posjetitelja godišnje<ref name=great>{{cite web |url=http://www.nps.gov/grsm/index.htm |title = ''Great Smoky Mountains'' |publisher =National Park Service |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref>, a slijedi ga [[Grand Canyon (nacionalni park)|Grand Canyon]] s više od četiri milijuna posjetitelja, ali ima i takvih kao [[Lake Clark (nacionalni park)|Lake Clark]] u [[Aljaska|Aljasci]] koje posjeti samo 5227 ljudi godišnje. Čak je 14 nacionalnih parkova uvršteno na [[Svjetska baština|Listu svjetske baštine]].<ref name=uni>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&l=en&&&mode=table&order=region |title = ''World Heritage List'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|National parks of the United States}} * [http://www.nps.gov/index.htm Službene stranice agencije - National Park Service] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama| ]] [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi po državama|Sjedinjene Američke Države]] 160t837otyu7el1ht3b7g0muvx5dtqr 42607070 42607031 2026-06-07T13:42:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607070 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime =Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država | izvorno_ime = | slika_panorama =Logo of the United States National Park Service.svg | veličina_slike =260px | opis_slike = [[Logo]] agencije National Park Service | lokacija_ime =[[Spisak država|država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} }} '''Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država''' je skupina od 58 [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] i zaštićenih područja smještenih na teritoriju [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], kojima upravlja agencija [[SAD|američkog]] Odjela za unutrašnje poslove '''National Park Service'''. == Historijat američkih nacionalnih parkova == Ideja o osnivanju [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] kao zaštićenih područja u [[država|državnom]] vlasništvu potakla je upravo iz [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], jer su upravo one potpisom [[predsjednik]]a [[Ulysses S. Grant|Granta]] osnovale [[1872]]. prvi takav park na [[svijet]]u – [[Yellowstone (nacionalni park)|Yellowstone]].<ref name=brit/> Nakon tog su [[1890]]. osnovani nacionalni parkovi; [[Yosemite (nacionalni park)|Yosemite]], [[Sequoia (nacionalni park)|Sequoia]] i Nacionalni spomen park - [[Grantov grob|General Grant]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405180/national-park |title = ''National park'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref> Narednih dekada osnovano je puno novih parkova i zaštićenih područja, pa je zbog tog [[1916]]. osnovana posebna [[država|državna]] agencija - National Park Service, da upravlja njima. Početkom [[21. vijek]]a u Sjedinjenim Američkim državama bilo je ukupno 350 zaštićenih područja kojima upravlja ta agencija, na više od 340 000 [[km²]] površine, među njima su pored [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] i [[rezervat prirode|rezervati prirode]], nacionalne šume i obale i nacionalni spomen parkovi i obilježja.<ref name=brit/> Da bi neki teritorij dobio status - ''nacionalnog'', i bio financiran od federalnog [[budžet]]a, to prvo mora biti odobreno aktom [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongresa Sjedinjenih Američkih Država]]. == Osnovni podaci == Američki nacionalni parkovi su raspoređeni u 27 [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznih država]], uz 2 na prekomorskim [[Tihi ocean|pacifičkim]] teritorijima; [[Američka Samoa]] i [[Američki Djevičanski Otoci]]. Najviše nacionalnih parkova imaju [[Kalifornija]] i [[Aljaska]] (po 8), a nakon njih [[Utah]] (5) i [[Colorado]] (4). Najveći nacionalni park je [[Wrangell-St. Elias (nacionalni park)|Wrangell-St. Elias]] koji ima 33 683 [[km²]]<ref name=sant>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649372/Wrangell-Saint-Elias-National-Park-and-Preserve |title = ''Wrangell–Saint Elias National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref> a najmanji [[Hot Springs (nacionalni park)|Hot Springs]] koji ima manje od 24 [[km²]]. Ukupna površina zaštićenih nacionalnih parkova iznosi oko 210 000 [[km²]], što iznosi prosječno po parku oko 3 620 [[km²]], ali najveći dio ima oko 1 280 [[km²]]. Najposjećeniji je [[Great Smoky Mountains (nacionalni park)|Great Smoky Mountains]], kog posjeti od 8 do 10 milijuna posjetitelja godišnje<ref name=great>{{cite web |url=http://www.nps.gov/grsm/index.htm |title = ''Great Smoky Mountains'' |publisher =National Park Service |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref>, a slijedi ga [[Grand Canyon (nacionalni park)|Grand Canyon]] s više od četiri milijuna posjetitelja, ali ima i takvih kao [[Lake Clark (nacionalni park)|Lake Clark]] u [[Aljaska|Aljasci]] koje posjeti samo 5227 ljudi godišnje. Čak je 14 nacionalnih parkova uvršteno na [[Svjetska baština|Listu svjetske baštine]].<ref name=uni>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&l=en&&&mode=table&order=region |title = ''World Heritage List'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 12. 11. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|National parks of the United States}} * [http://www.nps.gov/index.htm Službene stranice agencije - National Park Service] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama| ]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi po državama|Sjedinjene Američke Države]] pqar2202wfpyc7pp3mudcilg938r355 0 250554 42607057 42398762 2026-06-07T13:41:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607057 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Yosemite | izvorni naziv = <small>Yosemite National Park and Preserve</small> | slika = Tunnel View, Yosemite Valley, Yosemite NP - Diliff.jpg | slika_opis = Pogled na [[dolina|dolinu]] Yosemite | širina-stupnjevi = 37 | širina-minute = 51 | širina-sekunde = 00 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 119 | dužina-minute = 34 | dužina-sekunde =04 | dužina-oznaka = W | lokacija = sjeverozapad [[Kalifornija|Kalifornije]] | površina = 308.000<ref name=brit/> | država= {{flag|SAD}}<br />[[Datoteka:Flag of California.svg|20px]] [[Kalifornija]] | najbliži grad= [[Mariposa (Kalifornija)|Mariposa]] | utemeljen = [[1864]].<ref name=brit/> | broj posjetitelja = 3,853.404 | službena stranica = [http://www.nps.gov/yose/index.htm www.nps.gov] }} '''Yosemite''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Yosemite National Park'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugozapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Yosemite leži na istoku [[Kalifornija|Kalifornije]] u srcu [[planinski masiv|planinskog masiva]] [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevada]], udaljen oko 225 [[km]] istočno od [[San Francisco|San Francisca]] i oko 160&nbsp;km jugoistočno od [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramenta]].<ref name=brit/> Park ima površinu od 3 080 [[km²]],<ref name=brit/> što i nije tako puno, ali je sa svih strana okružen nacionalnim šumama, pa se doima puno većim. Na udaljenosti od 25&nbsp;km u smjeru istoka leži Nacionalni spomenik Devils Postpile, a 65&nbsp;km jugoistočno [[Kings Canyon (nacionalni park)|Nacionalni park Kings Canyon]]. Uprava parka smještena je u selu Yosemite, pored gradića [[Yosemite Valley (Kalifornija)|Yosemite Valley]], na zapadu parka.<ref name=brit/> == Historija == [[Datoteka:Yosemite nat park valley view.JPG|thumb|left|260px|Panorama Doline Yosemite]] Yosemite je proglašen [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] još [[1864]]., kao jedan od prva četiri parka.<ref name=brit/> Godine [[1984]].<ref name=brit/> uvršten je na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]]. zbog svojih [[glacijacija|glacijalnih]] dolina, slapova, [[Glacijalno jezero|glacijalnih jezera]], [[Morensko jezero|morena]] i centralne doline u obliku slova '''U''', kao reprezent svih vrsta [[reljef]]a od [[granit]]a kog su oblikovali [[glečer]]i, i zbog bogate i raznolike [[Flora (biljke)|flore]] i [[fauna|faune]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/308 |title = ''Yosemite National Park'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> {{UNESCO-svjetska baština | ime mjesta = Nacionalni park Yosemite | slika = Odocoileus hemionus californicus and Yosemite Falls.jpg | godina = [[1984]].<small>(8. zasjedanje)</small> | dodatno = | vrst baštine = Prirodno dobro | mjerilo = vii, viii | ugroženost = | poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/308 | država = {{flag|SAD}} | širina-stupnjevi = 37 | širina-minute =51 | širina-sekunde = 00 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 119 | dužina-minute = 34 | dužina-sekunde =04 | dužina-oznaka = W | slika_lokacijska_karta_država = SAD | AlternativeMap = | slika_lokacijska_karta_opis = Yosemite | slika_lokacijska_oznaka = }} Veći dio parka leži unutar [[sliv]]a [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Merced (rijeka)|Merced]] i [[Tuolumne (rijeka)|Tuolumne]]. Teren parka penje od zapada prema istoku, a istočna granica parka je [[vododjelnica]]. Većina najviših planina od kojih su mnoge više od 3 050 metara, leži na jugoistoku parka, a najviša je [[Lyell (Kalifornija)|Planina Lyell]], visoka 3 997 metara. [[Glacijacija|Glacijacijom]] je oblikovan niz dubokih dolina u obliku slova U, od kojih se naročito ističe Dolina Yosemite.<ref name=brit/> To je u stvari uski [[kanjon]] (širok od 0,8 do 1,6&nbsp;km) [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] Merced, dug nekih 11&nbsp;km, koji se u blagom luku zavija. On je poput zida, okružen strmim [[stijena]]ma u obliku kupola, koje se uzdižu iznad doline od 900 do 1 200 [[metar]]a iznad doline. Najveća od tih kupola je El Capitan, monolitna [[granit]]na [[stijena]] pored zapadnog kraja doline, visoka 2307 metra. Nad samim ulazom u dolinu nadvija se velika granitna [[stijena]] Half Dome, visoka 2693 metara, sa čijeg se vrha pruža pogled na cijelu dolinu.<ref name=brit/> Velika atrakcija parka su [[Yosemite (slap)|Slapovi Yosemite]] (Yosemite Falls) koji se sastoje od gornjeg i donjeg [[slap]]a i kaskada između njih, njihov zajednički pad sa visine od 740 metara je jedan od najviših [[slap]]ova na svijetu. Ostali poznati slapovi u dolini su Bridalveil, Nevada, Ribbon i Vernal.<ref name=brit/> [[Datoteka:Karte Yosemite-Nationalpark.jpg|thumb|left|260px|Karta Nacionalnog parka Yosemite]] Unutar parka ima oko 300 manjih i većih [[jezera]], od kojih su najpoznatije Smaragdno i Jezero Merced, uz to unutar parka ima 260&nbsp;km različitih vodotoka, 1300&nbsp;km pješačkih staza te oko 560&nbsp;km [[cesta]]. == Klima == [[Klima]] u Parku Yosemite je pod snažnim utjecajem visine i planinskog terena. Ljeta su topla, s mnogo vrućih dana kad temperature nerijetko pređu i 32&nbsp;°C u dolini, ali se isti taj dan posljepodne mogu dogotiti i [[Oluja|oluje]], pogotovo na višim nadmorskim visinama. Zime su hladne i snježne, iako je čak i usred zime u dolini često ugodno toplo, ali su temperature na višim nadmorskim visinama obično duboko ispod nule. Količina padalina je umjereno visoka, a zimi je nešto veća kad uglavnom pada [[snijeg]], ukupna prosječna godišnja količina padalina u dolini iznosi oko 910&nbsp;mm, a snijega padne prosječno oko 1650&nbsp;mm.<ref name=brit/> == Flora == Biljni svijet parka mijenja se sa visinom. Po nižim predjelima parka raste raštrkano [[Listopadna biljka|bjelogorično]] i [[Četinarske šume umerenih predela|crnogorično]] [[drveće]], [[grm]]lje i [[Livada|livade]] pune divljeg [[cvijet|cvijeća]] u [[proljeće]]. Na razini Doline Yosemite rastu prave velike [[Četinarske šume umerenih predela|četinjarske]] [[šuma|šume]], a među njima i divovske [[sekvoja|sekvoje]] naročito kod lokaliteta - Mariposa Grove u južnom dijelu parka. Po višim predjelima parka rastu planinski [[Bor (biljka)|borovi]], a po najvišim kod stjenovitih vrhova samo bilje otporno na hladnoću, kao što su [[lišaj]]i.<ref name=brit/> == Fauna == Životinjski svijet parka je bogat i raznovrstan, od velikih [[sisavci|sisavaca]] tu su; [[ušati jelen]]i (''Odocoileus hemionus''), [[mrki medvjed]]i, [[kojot]]i, planinski lavovi ([[puma|pume]]) i endem]]ski i ugroženi [[američki muflon]]i (Ovis canadensis sierrae). Od manjih sisavaca ima brojnih vrsta [[vjeverica]], [[burunduki]]ja, [[šišmiš]]a, a tu živi i rijetka i ugrožena [[kuna ribolovac]] (Martes pennati pacifica). Po parku živi više od 250 vrsta [[ptice|ptica]], od kojih 165 vrsta tu i žive ili ga redovito posjećuju, a ostale samo povremeno. Osim toga po parku živi i velika populacija [[vodozemac]]a ([[daždevnjaci]], [[žaba|žabe]], [[gušter]]i, [[kornjača|kornjače]] i [[riba|ribe]] (osobito [[Lososi|pastrve]]).<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/653840/Yosemite-National-Park |title = ''Yosemite National Park'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Yosemite National Park}} * [http://www.nps.gov/yose/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/653840/Yosemite-National-Park ''Yosemite National Park'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD|Yosemite]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Kalifornije]] 01lonia7g576ll609clocfxqfuwldq7 42607059 42607057 2026-06-07T13:41:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607059 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Yosemite | izvorni naziv = <small>Yosemite National Park and Preserve</small> | slika = Tunnel View, Yosemite Valley, Yosemite NP - Diliff.jpg | slika_opis = Pogled na [[dolina|dolinu]] Yosemite | širina-stupnjevi = 37 | širina-minute = 51 | širina-sekunde = 00 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 119 | dužina-minute = 34 | dužina-sekunde =04 | dužina-oznaka = W | lokacija = sjeverozapad [[Kalifornija|Kalifornije]] | površina = 308.000<ref name=brit/> | država= {{flag|SAD}}<br />[[Datoteka:Flag of California.svg|20px]] [[Kalifornija]] | najbliži grad= [[Mariposa (Kalifornija)|Mariposa]] | utemeljen = [[1864]].<ref name=brit/> | broj posjetitelja = 3,853.404 | službena stranica = [http://www.nps.gov/yose/index.htm www.nps.gov] }} '''Yosemite''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Yosemite National Park'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] na jugozapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Yosemite leži na istoku [[Kalifornija|Kalifornije]] u srcu [[planinski masiv|planinskog masiva]] [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevada]], udaljen oko 225 [[km]] istočno od [[San Francisco|San Francisca]] i oko 160&nbsp;km jugoistočno od [[Sacramento (Kalifornija)|Sacramenta]].<ref name=brit/> Park ima površinu od 3 080 [[km²]],<ref name=brit/> što i nije tako puno, ali je sa svih strana okružen nacionalnim šumama, pa se doima puno većim. Na udaljenosti od 25&nbsp;km u smjeru istoka leži Nacionalni spomenik Devils Postpile, a 65&nbsp;km jugoistočno [[Kings Canyon (nacionalni park)|Nacionalni park Kings Canyon]]. Uprava parka smještena je u selu Yosemite, pored gradića [[Yosemite Valley (Kalifornija)|Yosemite Valley]], na zapadu parka.<ref name=brit/> == Historija == [[Datoteka:Yosemite nat park valley view.JPG|thumb|left|260px|Panorama Doline Yosemite]] Yosemite je proglašen [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] još [[1864]]., kao jedan od prva četiri parka.<ref name=brit/> Godine [[1984]].<ref name=brit/> uvršten je na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]]. zbog svojih [[glacijacija|glacijalnih]] dolina, slapova, [[Glacijalno jezero|glacijalnih jezera]], [[Morensko jezero|morena]] i centralne doline u obliku slova '''U''', kao reprezent svih vrsta [[reljef]]a od [[granit]]a kog su oblikovali [[glečer]]i, i zbog bogate i raznolike [[Flora (biljke)|flore]] i [[fauna|faune]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/308 |title = ''Yosemite National Park'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> {{UNESCO-svjetska baština | ime mjesta = Nacionalni park Yosemite | slika = Odocoileus hemionus californicus and Yosemite Falls.jpg | godina = [[1984]].<small>(8. zasjedanje)</small> | dodatno = | vrst baštine = Prirodno dobro | mjerilo = vii, viii | ugroženost = | poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/308 | država = {{flag|SAD}} | širina-stupnjevi = 37 | širina-minute =51 | širina-sekunde = 00 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 119 | dužina-minute = 34 | dužina-sekunde =04 | dužina-oznaka = W | slika_lokacijska_karta_država = SAD | AlternativeMap = | slika_lokacijska_karta_opis = Yosemite | slika_lokacijska_oznaka = }} Veći dio parka leži unutar [[sliv]]a [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Merced (rijeka)|Merced]] i [[Tuolumne (rijeka)|Tuolumne]]. Teren parka penje od zapada prema istoku, a istočna granica parka je [[vododjelnica]]. Većina najviših planina od kojih su mnoge više od 3 050 metara, leži na jugoistoku parka, a najviša je [[Lyell (Kalifornija)|Planina Lyell]], visoka 3 997 metara. [[Glacijacija|Glacijacijom]] je oblikovan niz dubokih dolina u obliku slova U, od kojih se naročito ističe Dolina Yosemite.<ref name=brit/> To je u stvari uski [[kanjon]] (širok od 0,8 do 1,6&nbsp;km) [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] Merced, dug nekih 11&nbsp;km, koji se u blagom luku zavija. On je poput zida, okružen strmim [[stijena]]ma u obliku kupola, koje se uzdižu iznad doline od 900 do 1 200 [[metar]]a iznad doline. Najveća od tih kupola je El Capitan, monolitna [[granit]]na [[stijena]] pored zapadnog kraja doline, visoka 2307 metra. Nad samim ulazom u dolinu nadvija se velika granitna [[stijena]] Half Dome, visoka 2693 metara, sa čijeg se vrha pruža pogled na cijelu dolinu.<ref name=brit/> Velika atrakcija parka su [[Yosemite (slap)|Slapovi Yosemite]] (Yosemite Falls) koji se sastoje od gornjeg i donjeg [[slap]]a i kaskada između njih, njihov zajednički pad sa visine od 740 metara je jedan od najviših [[slap]]ova na svijetu. Ostali poznati slapovi u dolini su Bridalveil, Nevada, Ribbon i Vernal.<ref name=brit/> [[Datoteka:Karte Yosemite-Nationalpark.jpg|thumb|left|260px|Karta Nacionalnog parka Yosemite]] Unutar parka ima oko 300 manjih i većih [[jezera]], od kojih su najpoznatije Smaragdno i Jezero Merced, uz to unutar parka ima 260&nbsp;km različitih vodotoka, 1300&nbsp;km pješačkih staza te oko 560&nbsp;km [[cesta]]. == Klima == [[Klima]] u Parku Yosemite je pod snažnim utjecajem visine i planinskog terena. Ljeta su topla, s mnogo vrućih dana kad temperature nerijetko pređu i 32&nbsp;°C u dolini, ali se isti taj dan posljepodne mogu dogotiti i [[Oluja|oluje]], pogotovo na višim nadmorskim visinama. Zime su hladne i snježne, iako je čak i usred zime u dolini često ugodno toplo, ali su temperature na višim nadmorskim visinama obično duboko ispod nule. Količina padalina je umjereno visoka, a zimi je nešto veća kad uglavnom pada [[snijeg]], ukupna prosječna godišnja količina padalina u dolini iznosi oko 910&nbsp;mm, a snijega padne prosječno oko 1650&nbsp;mm.<ref name=brit/> == Flora == Biljni svijet parka mijenja se sa visinom. Po nižim predjelima parka raste raštrkano [[Listopadna biljka|bjelogorično]] i [[Četinarske šume umerenih predela|crnogorično]] [[drveće]], [[grm]]lje i [[Livada|livade]] pune divljeg [[cvijet|cvijeća]] u [[proljeće]]. Na razini Doline Yosemite rastu prave velike [[Četinarske šume umerenih predela|četinjarske]] [[šuma|šume]], a među njima i divovske [[sekvoja|sekvoje]] naročito kod lokaliteta - Mariposa Grove u južnom dijelu parka. Po višim predjelima parka rastu planinski [[Bor (biljka)|borovi]], a po najvišim kod stjenovitih vrhova samo bilje otporno na hladnoću, kao što su [[lišaj]]i.<ref name=brit/> == Fauna == Životinjski svijet parka je bogat i raznovrstan, od velikih [[sisavci|sisavaca]] tu su; [[ušati jelen]]i (''Odocoileus hemionus''), [[mrki medvjed]]i, [[kojot]]i, planinski lavovi ([[puma|pume]]) i endem]]ski i ugroženi [[američki muflon]]i (Ovis canadensis sierrae). Od manjih sisavaca ima brojnih vrsta [[vjeverica]], [[burunduki]]ja, [[šišmiš]]a, a tu živi i rijetka i ugrožena [[kuna ribolovac]] (Martes pennati pacifica). Po parku živi više od 250 vrsta [[ptice|ptica]], od kojih 165 vrsta tu i žive ili ga redovito posjećuju, a ostale samo povremeno. Osim toga po parku živi i velika populacija [[vodozemac]]a ([[daždevnjaci]], [[žaba|žabe]], [[gušter]]i, [[kornjača|kornjače]] i [[riba|ribe]] (osobito [[Lososi|pastrve]]).<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/653840/Yosemite-National-Park |title = ''Yosemite National Park'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Yosemite National Park}} * [http://www.nps.gov/yose/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/653840/Yosemite-National-Park ''Yosemite National Park'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Yosemite]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Kalifornije]] pqngp7zhq3en0zok1ragwayturhlvdd 14 250565 42607138 2351921 2026-06-07T13:52:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607138 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Rivers of California}} [[Kategorija:Geografija Kalifornije]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama|Kalifornija]] hkeysdmf3yl311elpfbxrlywy2ikj7s 0 251197 42607130 42345278 2026-06-07T13:52:10Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607130 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= St. Croix<br /><small>St. Croix River</small> | slika = St. Croix River above Stillwater Minnesota.JPG | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 264 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 309 | Nadmorska visina ušća= 206 | Prosječni istjek = | Površina porječja= | Izvor= [[Douglas County, Wisconsin|Okrug Douglas]] ([[Wisconsin]]) | Ušće=[[Mississippi (rijeka)|Mississippi]], kod [[grad]]a [[Prescott, Wisconsin|Prescotta]] | Tip ušća = | Pritoke=Sunrise, Snake, Kettle, Apple, Yellow, Namekagon | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} | Gradovi kroz koje protječe= | Sliv= [[Atlanski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] | Plovna od - do= }} '''Saint Croix''' (od [[francuski|francuskog]] ''Sveti Križ'') je jedna od [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[SAD|američkog]] [[Srednji Zapad (SAD)|Srednjeg Zapada]] [[pritoka]] [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]] duga 264 [[km]].<ref name=brit/>. == Geografija == ''Rijeka St. Croix'' [[izvor|izvire]] u [[Douglas County, Wisconsin|Okrugu Douglas]] na sjeverozapadu [[Wisconsin]]a.<ref name=brit/> Od izvora teče prema jugozapadu, sve do svog [[ušće|ušću]] u [[Rijeka (vodotok)|rijeku]] [[Mississippi (rijeka)|Mississippi]] kod [[grad]]a [[Prescott, Wisconsin|Prescotta]], koji leži nekih 32&nbsp;km južno od grada [[Saint Paul, Minnesota|Saint Paul]] u [[Minnesota|Minnesoti]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Stcroixmnwirivermap.png|thumb|left|240px|Karta [[sliv]]a rijeke St. Croix]] Ona u duljini od nekih 210 [[km]] uzvodno od [[ušće|ušća]], formira [[granica|granicu]] između [[Wisconsin]]a i [[Minnesota|Minnesote]]. Između naselja [[Taylors Falls, Minnesota|Taylors Falls]] u [[Minnesota|Minnesoti]] i gradića [[St. Croix Falls, Wisconsin|St. Croix Falls]] u [[Wisconsin]]u prostire se međudržavni Park prirode. A nešto dalje od [[St. Croix Falls, Wisconsin|St. Croix Fallsa]] izgrađena je velika [[hidroelektrana]] koja opskrbljuje gradove [[Minneapolis]] i [[Saint Paul, Minnesota|Saint Paul]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516952/Saint-Croix-River |title = ''Saint Croix River'' |publisher= Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 11. 2013}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|St. Croix River (Wisconsin-Minnesota)}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516952/Saint-Croix-River ''Saint Croix River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{geog-stub}} 8gwfrl3txjxory6lvcc9h0ulokbhnpm 0 251221 42607114 42343986 2026-06-07T13:50:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607114 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime= Muskingum | slika = Muskingum River Marietta.jpg | opis_slike = | mapa = | opis_m = | Duljina= 180 <ref name=brit/> | Nadmorska visina izvora = 177 | Nadmorska visina ušća= | Prosječni istjek = | Površina porječja= 20 852 | Izvor= [[Coshocton County, Ohio|Okrug Coshocton]] ([[Ohio]]) | Ušće=[[Ohio (rijeka)|Ohio]], kod [[grad]]a [[Marietta, Ohio|Marietta]] | Tip ušća = | Pritoke=Licking | Države kroz koje protječe = {{flag|SAD}} | Gradovi kroz koje protječe=[[Marietta, Ohio|Marietta]] | Sliv= [[Atlanski ocean|atlanski]] | Ulijeva se u= [[Ohio (rijeka)|Ohio]] | Plovna od - do= }} '''Muskingum''' je jedna od [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[SAD|američkog]] [[Srednji Zapad (SAD)|Srednjeg Zapada]] [[pritoka]] [[Ohio (rijeka)|Ohaja]] duga 180 [[km]].<ref name=brit/> == Geografija == ''Rijeka Muskingum'' nastaje spajanjem riječica Tuscarawas i Walhonding u [[Coshocton County, Ohio|Okrugu Coshocton]] na istoku [[Ohio|Ohija]].<ref name=brit/> Od tamo teče prema jugu, sve do svog [[ušće|ušću]] u [[Rijeka (vodotok)|rijeku]] [[Ohio (rijeka)|Ohio]] kod [[grad]]a [[Marietta, Ohio|Marietta]].<ref name=brit/> [[Datoteka:Muskingumrivermap.png|thumb|left|260px|Karta [[sliv]]a rijeke Muskingum]] Najveća pritoke rijeke je Licking, koji se spaja sa ''Muskingumom'' kod [[grad]]a [[Zanesville, Ohio|Zanesville]] u [[Muskingum County, Ohio|Okrugu Muskingum]]. Između [[1935]]. i [[1941]] na rijeci je podignuto puno [[brana]], ustava i [[kanal]]a, radi regulacije vodotoka i kontole od [[poplava]], ali i zbog tog da postane plovna.<ref name=brit/> Ime rijeke je [[Indijanci|indijanskog]] porijekla, ono na jeziku [[Algonquian]] vjerojatno znači - ''niz rijeku''.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/399364/Muskingum-River |title = ''Muskingum River'' |publisher= Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 21. 11. 2013}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/399364/Muskingum-River ''Muskingum River'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Commonscat|Muskingum River}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] {{geog-stub}} atp2vdkxg8ifvu5fgqyxhdmrmso6eei 0 251377 42607083 41293331 2026-06-07T13:48:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] → [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607083 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Rt Spencer | ime_genitiv =Rta Spencera | izvorno_ime =<small>Cape Spencer</small> | slika_panorama =USCGcapespencer.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike =<center>Pogled na Rt Spencer i njegov [[svjetionik]] | širina-stupnjevi = 58 | širina-minute = 13 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 136 | dužina-minute = 38 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|SAD}} | lokacija1_ime =[[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Aljaska]] | površina_ukupna = | slika_lokacijska_karta_država =Aljaska | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Rt Spencer na karti Aljaske }} '''Spencer''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Cape Spencer'') je [[rt]] na jugoistočnoj obali [[Aljaska|Aljaske]] koji duboko zadire u [[Tihi ocean|Pacifik]], na početku uskog obalnog pojasa zvanog [[Aljaska Panhandle]]. == Geografija == Rt Spencer nalazi se na zapadnom ulazu u zaljev [[Cross (zaljev)|Cross]], na dnu kojeg leži [[Juneau]], [[glavni grad]] Aljaske. Uski [[kamen]]i poluotok dio je [[Glacier Bay (nacionalni park)|Nacionlnog parka Glacier Bay]].<ref name=brit/> Kako je rt Spencer neobično važan za promet [[brod]]ovima jer se južno od njega nalazi [[Aljaški unutrašnji prolaz|Aljaški unutrašnji prolaz (Inside Passage)]], već je [[1906]]. bilo zahtjeva da se igradi [[svjetionik]]. Godine [[1913]]. stoga je postavljen mali svjetionik bez posade.<ref name=brit/> Kako on nije bio dovoljan, od [[maj]]a [[1924]]. do [[decembar|decembra]] [[1925]]. izgrađen je veliki svjetionik od [[armirani beton|armiranog betona]], u kom je [[1926]]. instaliran prvi [[radio far]] na Aljasci, dometa od 322 [[km]].<ref name=brit>{{cite web |url = http://www.titanic-nautical.com/Lighthouses-AK-Cape-Spencer.html |title = ''AK - Cape Spencer LighthouseI'' |publisher = Titanic Nautical Society |language = engleski |accessdate = 22. 11. 2013 |archive-date = 2013-10-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131007111953/http://www.titanic-nautical.com/Lighthouses-AK-Cape-Spencer.html |dead-url = yes }}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.collinsmaps.com/maps/United-States-of-America/Alaska/Cape-Spencer/P904880.00.aspx ''Karta Rta Spencer'' na portalu Collins Maps]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Poluotoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Rtovi]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] kotmaft55i3trumextvs2e80tcssu66 0 251589 42607033 42416651 2026-06-07T13:40:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607033 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Denali | izvorni naziv = <small>Denali National Park and Preserve</small> | slika = Mount McKinley Alaska.jpg | slika_opis= Pogled na [[McKinley]] | širina-stupnjevi = 63 | širina-minute = 20 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 150 | dužina-minute = 30 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Aljaska]] | površina = 1,918.500<ref name=brit/> | država = {{flag|Sjedinjene Američke Države}} | najbliži grad = [[Healy, Aljaska|Healy]] | utemeljen = [[1980]]. | broj posjetitelja = 392 844 | službena stranica = [http://www.nps.gov/dena/index.htm www.env.gov.bck] }} '''Denali''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Denali National Park and Preserve'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] u srcu [[Aljaska|Aljaske]].<ref name=brit/> == Geografija == Denali je veliki prostor netaknute prirode, [[Alpe|alpske]] [[Tundra|tundre]] i [[Tajga|tajge]]. Park leži otprilike na istoj udaljenosti od [[Fairbanks]]a na sjeveroistoku i [[Anchorage]]a na jugoistoku, udaljen nekih 320&nbsp;km južno od [[Arktički krug|Arktičkog kruga]], u [[Subarktička klima|subarktičkoj zoni]]. [[Nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] Deneli, formirani su [[1980]]., na prostoru bivšeg Nacionalnog parka McKinley (osnovanog još [[1917]].) i dodatnom prostoru od 16.590 [[km²]].<ref name=brit/> Tako da park danas ima površinu od 19.187 [[km²]]. uz dodatnih 5400 [[km²]] koliko ima [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]], on je inače podjeljen na dvije jedinice, jednu na sjeverozapadu i drugu jugozapadu. Uz to park na jugoistoku graniči Državnim parkom Deneli. Uprava parka nalazi se u sjeveroistočnom uglu parka, a stanica čuvara parka (rangera) koji upravljaju alpinističkim aktivnostima u parku, kod Talkeetne 160&nbsp;km južno od ulaza. [[UNESCO]] je [[1976]]. proglasio park rezervatom [[Biosfera|biosfere]].<ref name=brit/> Park i [[Prirodni rezervat|rezervat]] obuhvaćaju samo srce [[planina|planinske]] [[Aljaska|Aljaske]], ali i velike površine niskih [[brdo|brda]] i [[močvara|močvarnih]] [[ravnica]] koje leže sjeverno od planina. Centralni dio parka i njegova najveća atrakcija je [[planina]] [[McKinley]], najviši vrh [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]], koja se danas sve više zove Denali ("Najviša"), to je inače drevno [[Indijanci|indijansko]] ime za tu planinu [[Athapaskan|na njihovom jeziku]].<ref name=brit/> Visina [[McKinley]]a od 6194 [[metar]]a, izmjerena je još početkom [[1950e|1950-ih]]. Od tada je bilo puno pokušaja da se preciznije izmjeri visina planine, jedan od takvih bio je i onaj iz [[2010]]. koristeći naprednu [[radar]]sku [[Tehnologija|tehnologiju]]. Rezultat tog mjerenja iznosio je 6168 metara, on je objavljen u septembru [[2013]]., ali se i dalje smatra neslužbenim.<ref name=brit/> [[Datoteka:Denali NP map NPS.jpg|thumb|left|260px|[[Karta]] Parka Denali]] Ostale atrakcije tog parka su veliki [[glečer]]i u [[Aljaški masiv|Aljaškom masivu]], [[planina]] [[Foraker (planina)|Foraker]] visoka 5304 [[metar]]a, ali i drugi visovi u masivu, viši od 3050 metara.<ref name=brit/> Atrakcija je i kotlina [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Savage (rijeka)|Savage]] na zapadu parka, prostor netaknute prirode.<ref name=brit/> Područje bivšeg Nacionalnog parka McKinley je danas određeno kao [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]]. Zbog tog je vožnja privatnim motornim vozilima po većem dijelu parka zabranjena, umjesto toga posjetioce voze mali [[autobus]]i, koji rade od kraja maja do sredine septembra.<ref name=brit/> [[Alpinizam|Alpinisti]] su se prvi put popeli na [[McKinley]] [[1913]]. a od tad se svake godine na planinu uspne po stotinjak penjača. Pored planinarenja i hodanja po parku, za [[turizam|turiste]] se ljeti organiziraju i foto safariji na divlje životinje i panoramsko razgledavanje parka malim [[avion]]ima. A zimi kad su do većine parka, zatvorene sve pristupne ceste, posjetioci parka bave se skijaškim trčanjem, šetnjama, vožnjom [[Psi|psećim]] [[Sanjke|sanjkama]], ili motornim saonicama (ali samo u ograničenim zonama).<ref name=brit/> Izuzev male zone na ulazu u park gdje su staze dobro označene, unutar ostatka parka postoji samo nekoliko označenih staza pa je kretanje po parku bez vodiča rizična avantura. Ljeti se većina posjetioca kreće u neposrednoj blizini ulaza u park i sjeveroistočno od planine [[McKinley]]. Unutar parka ima nekoliko [[kamp]]ova, ali ne postoji nikakav [[hotel]] ili [[motel]] u kom se može prenoćiti, osim nekoliko privatnih [[pansion]]a duž pristupne ceste koji rade tokom ljeta.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157522/Denali-National-Park-and-Preserve |title = ''Denali National Park and Preserve'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 22. 11. 2013}}</ref> === Flora i fauna === Tokom kratkog ljeta u parku nikne više od 1500 vrsta [[Biljka|biljaka]], uključujući i neke od 430 vrsta [[Cvijet|cvijeća]]. Po [[Rijeka (vodotok)|riječnim]] [[kotlina]]ma raste [[tajga]] [[smreka|smrekovih]] [[Topola (drvo)|topolinih]] i [[Breza (biljka)|brezovih]] [[šuma]].<ref name=brit/> Iznad zone rasta [[Drveće|drva]] prostire se zona [[tundra|tundre]] po kojoj raste bilje prilagođeno kratkoj [[vegetacija|vegetaciji]]; nisko [[grm]]lje, sitno poljsko cvijeće, [[Borovnica|borovnice]], [[šaš]]evi i [[Alpe|alpska]] [[trava]].<ref name=brit/> Od velikih [[sisavci|sisavaca]] po parku su najbrojniji [[los]]ovi, [[mrki medvjed|smeđi]] ([[grizli]]) i [[američki crni medvjed|crni medvjedi]], [[vuk]]ovi, [[sob]]ovi i [[aljaška ovca|aljaške ovce]].<ref name=brit/> Od manjih [[sisavci|sisavaca]] ima puno [[lisica]], [[rosomah]]a, [[američki zec|američkih zečeva]], [[Svisci|svizaca]], [[Risovi|risova]], [[voluharice|voluharica]], [[lemin]]a i ostalih [[glodavci|glodavaca]]. Po parku živi više od 150 vrsta [[ptica]] (od kojih su većina [[Selica|selice]]), uključujući [[patke]], [[gavrani|gavrane]], [[sove]], [[Orao|orlove]], [[Suri orao|sure orlove]] i [[jastreb]]e.<ref name=brit/> === Klima === Zime su duge i hladne, obično traju od kraja [[septembar|septembra]] do [[april]]a. Temperature u najhladnijim mjesecima mogu se spustiti i ispod -18[[°C]], i to na duže vrijeme, a mogu pasti i do -40&nbsp;°C za hladnih noći.<ref name=brit/> Ljeta su kratka i svježa, počinju od kraja maja i traju do početka septembra, s prosječnim temperaturama oko 24&nbsp;°C za najtoplijih dana. Snijeg može pasti u bilo kojem mjesecu, a zimi ga najviše napada po južnim obroncima [[Aljaški masiv|Aljaškog masiva]]. Temperature se inače kao i svuda smanjuju sa visinom, tako da dnevne temperaturne razlike mogu biti ekstremne, naročito u zimskim mjesecima.<ref name=brit/> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Denali National Park}} * [http://www.nps.gov/dena/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157522/Denali-National-Park-and-Preserve ''Denali National Park and Preserve'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Denali]] [[Kategorija:Rezervati biosfere u Sjevernoj Americi]] [[Kategorija:Geografija Aljaske]] 3yh9ixw5wya21yiilwyfc0ccfevddyt 0 251822 42607172 42422073 2026-06-07T21:30:10Z ~2026-33555-61 362827 /* Biografija */ Ispravljeno mesto rođenja, ... informaciju je moguće proveriti u Matičnim knjigama koje se nalaze u Mesnoj zajednici Cerovac kod Smederevske Palanke. 42607172 wikitext text/x-wiki {{Kutijica za glumce | ime = Branko "Ciga" Milenković | slika = | opis_slike = | puno_ime = Branko Milenković | nadimak = | datum_rođenja = [[20. april]] [[1931]]. | mesto_rođenja = [[Kovačevac (Mladenovac)|Kovačevac]] kod [[Mladenovac|Mladenovca]] | država_rođenja = {{flagcountry|KJUG}} | datum_smrti = [[21. avgust]] [[2005]]. (74. godina) | mesto_smrti = [[Beograd]] | država_smrti = {{zastava|Srbija i Crna Gora}} | druga imena = | aktivnost = | zanimanje = Filmski glumac | deca = | supružnik = | bitna uloga = | prezentacija = | awards = [[Pulska Arena]] | imdb = 0587024 }} '''Branko "Ciga" Milenković''' ([[Cerovac (Smederevska Palanka)|Cerovac]], Smederevska Palanka, [[20. april]] [[1931]] – [[Beograd]], [[21. avgust]] [[2005]]) je bio [[srpski glumac]]. == Biografija == Rođen je u selu Cerovac, nadomak Smederevske Palanke. Diplomirao je glumu na novosadskoj Akademiji. Bio je stalni član [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]] gde je odigrao niz uloga. Najveći broj uloga odigrao je na filmu a za ulogu u "Opkladi" osvojio je "[[Pulska Arena|Pulsku Arenu]]". Zapažene uloge je ostvario u filmovima "[[Skupljači perja]]", "[[Put oko sveta]]" i filmskoj verziji "[[Sumnjivo lice|Sumnjivog lica]]". Umro je u 74. godini [[21. avgust]]a [[2005]]. u [[Beograd]]u od posledica srčanog udara. == Filmografija == {{Filmografija-domaći|glumca=Branislava Milenkovića}} |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1960.-te |- | 1965. || [[Inspektor (film)|Inspektor]] || Službenik u miliciji |- | 1965. || [[Sudanija]] (TV) || |- | 1967. || [[Ljubav na plajvaz]] (TV) || |- | 1967. || [[Honorarni kralj]] (kratki film) || |- | 1967. || [[Zlatna praćka]] || |- | 1967. || [[Skupljači perja]] (serija) || |- | 1967. || [[Vilin konjić i plehana furuna]] (TV) || |- | 1968. || [[Izgubeljno pismo]] (TV) || |- | 1968. || [[Naše priredbe]] (mini-serija) || |- | 1968. || [[Topčiderska reka (film)|Topčiderska reka]] (TV) || |- | 1968. || [[Bećarska revija]] (TV) || |- | 1968. || [[Vukadin (serija)|Vukadin]] (serija) || |- | 1968. || [[Maksim našeg doba]] (serija) || |- | 1969. || [[Zaseda (film iz 1969)|Zaseda]] || |- | 1969. || [[Gospodin foka]] (TV) || |- | 1969. || [[Samci 2]] (serija) || |- | 1969. || [[Kad budem mrtav i beo]] || Violinista |- | 1969. || [[Rađanje radnog naroda]] (serija) || |- | 1969. || [[Muzikanti]] (serija) || Prodavac |- | 1969. || [[Zaobilazni Arčibald]] (serija) || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1970.-te |- | 1970. || [[Ko da ujedini sve Cigane]] (kratak film) || |- | 1970. || [[Protekcija (film)|Protekcija]] (TV) || Praktikant |- | 1970. || [[Rođaci (TV serija)|Rođaci]] (serija) || Aćim |- | 1970. || [[Siroma sam al’ sam besan]] || |- | 1970. || [[Idu dani]] (serija) || |- | 1970. || [[Bube u glavi]] || Lekar |- | 1970. || [[Levaci]] (serija) || Čovek u pošti |- | 1971. || [[Bez naslova]] (kratak film) || |- | 1971. || [[Opklada (film)|Opklada]] |- | 1971. || [[Diplomci]] (serija) || Zvrkova mušterija |- | 1972. || [[Buba u uhu]] (TV) || Betštejn |- | 1972. || [[Građani sela Luga]] (serija) || |- | 1972. || [[Zvezde su oči ratnika]] || Marko |- | 1972. || [[Tragovi crne devojke]] || |- | 1973. || [[Taj ludi srednji vek]] (TV) || |- | 1973. || [[Kamiondžije]] (serija) || Šiptar |- | 1973. || [[Naše priredbe]] (serija) || |- | 1973. || [[Bećarski divani]] (TV) || |- | 1973. || [[Mirko i Slavko (film)|Mirko i Slavko]] || Pijani seljak |- | 1974. || [[Protiv Kinga]] || Lopov Joca |- | 1974. || [[Dimitrije Tucović (serija)|Dimitrije Tucović]] (serija) || |- | 1975. || [[Pavle Pavlović (film)|Pavle Pavlović]] || |- | 1975. || [[Đavolje merdevine]] (serija) || |- | 1975. || [[Pesma (serija)|Pesma]] (serija) || |- | 1976. || [[Metak u leđa]] (TV) || |- | 1976. || [[Grlom u jagode]] (serija) || |- | 1976. || [[Povratak otpisanih]] || Seljak |- | 1977. || [[Pod istragom]] (TV) || Grk |- | 1977. || [[Više od igre]] || Kum Gara |- | 1978. || [[Povratak otpisanih]] (serija) || Seljak |- | 1978. || [[Čardak ni na nebu ni ni zemlji]] (serija) || |- | 1979. || [[Sumnjivo lice]] (TV) || Gazda Miladin |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1980.-te |- | 1980. || [[Vruć vetar]] || Vođa navijača / nezadovoljni stanar / gost u kafani |- | 1981. || [[Kraljevski voz]] || Kartaroš |- | 1982. || [[Idemo dalje (film)|Idemo dalje]] || Romski violinista |- | 1986. || [[Majmun u tramvaju]] (kratak film) || |- | 1986. || [[Medved 007]] (TV) || |- | 1989. || [[Kako je propao rokenrol]] || Harmonikaš |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1990.-te |- | 1990. || [[Sumnjivo lice]] (TV) || Gazda Spasa |- | 1995. || [[Srećni ljudi 2]] (serija) || Rom u GSP-u |- | 1997. || [[Gore-Dole (TV serija)|Gore dole]] (serija) || Jova "Vodozemac" |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2000.-te |- | 2000-2001. || [[Porodično blago]] (serija) || Muzikant |} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=0587024|name=Branko Ciga Milenković}} {{Lifetime|1931|2005|Milenković, Branko Ciga}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Mladenovac]] [[Kategorija:Srpski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski glumci]] [[Kategorija:Romi u Srbiji]] pltdpabfsxx3px50a79y54hfy9qpz3p 42607173 42607172 2026-06-07T21:32:21Z ~2026-33555-61 362827 Mesto rođenja ispravljeno prema dostupnim Matičnim knjigama! 42607173 wikitext text/x-wiki {{Kutijica za glumce | ime = Branko "Ciga" Milenković | slika = | opis_slike = | puno_ime = Branko Milenković | nadimak = | datum_rođenja = [[20. april]] [[1931]]. | mesto_rođenja = [[Cerovac (Smederevska Palanka)|Cerovac]] kod [[Smederevska Palanka|Smederevske Palanke]] | država_rođenja = {{flagcountry|KJUG}} | datum_smrti = [[21. avgust]] [[2005]]. (74. godina) | mesto_smrti = [[Beograd]] | država_smrti = {{zastava|Srbija i Crna Gora}} | druga imena = | aktivnost = | zanimanje = Filmski glumac | deca = | supružnik = | bitna uloga = | prezentacija = | awards = [[Pulska Arena]] | imdb = 0587024 }} '''Branko "Ciga" Milenković''' ([[Cerovac (Smederevska Palanka)|Cerovac]], Smederevska Palanka, [[20. april]] [[1931]] – [[Beograd]], [[21. avgust]] [[2005]]) je bio [[srpski glumac]]. == Biografija == Rođen je u selu Cerovac, nadomak Smederevske Palanke. Diplomirao je glumu na novosadskoj Akademiji. Bio je stalni član [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]] gde je odigrao niz uloga. Najveći broj uloga odigrao je na filmu a za ulogu u "Opkladi" osvojio je "[[Pulska Arena|Pulsku Arenu]]". Zapažene uloge je ostvario u filmovima "[[Skupljači perja]]", "[[Put oko sveta]]" i filmskoj verziji "[[Sumnjivo lice|Sumnjivog lica]]". Umro je u 74. godini [[21. avgust]]a [[2005]]. u [[Beograd]]u od posledica srčanog udara. == Filmografija == {{Filmografija-domaći|glumca=Branislava Milenkovića}} |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1960.-te |- | 1965. || [[Inspektor (film)|Inspektor]] || Službenik u miliciji |- | 1965. || [[Sudanija]] (TV) || |- | 1967. || [[Ljubav na plajvaz]] (TV) || |- | 1967. || [[Honorarni kralj]] (kratki film) || |- | 1967. || [[Zlatna praćka]] || |- | 1967. || [[Skupljači perja]] (serija) || |- | 1967. || [[Vilin konjić i plehana furuna]] (TV) || |- | 1968. || [[Izgubeljno pismo]] (TV) || |- | 1968. || [[Naše priredbe]] (mini-serija) || |- | 1968. || [[Topčiderska reka (film)|Topčiderska reka]] (TV) || |- | 1968. || [[Bećarska revija]] (TV) || |- | 1968. || [[Vukadin (serija)|Vukadin]] (serija) || |- | 1968. || [[Maksim našeg doba]] (serija) || |- | 1969. || [[Zaseda (film iz 1969)|Zaseda]] || |- | 1969. || [[Gospodin foka]] (TV) || |- | 1969. || [[Samci 2]] (serija) || |- | 1969. || [[Kad budem mrtav i beo]] || Violinista |- | 1969. || [[Rađanje radnog naroda]] (serija) || |- | 1969. || [[Muzikanti]] (serija) || Prodavac |- | 1969. || [[Zaobilazni Arčibald]] (serija) || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1970.-te |- | 1970. || [[Ko da ujedini sve Cigane]] (kratak film) || |- | 1970. || [[Protekcija (film)|Protekcija]] (TV) || Praktikant |- | 1970. || [[Rođaci (TV serija)|Rođaci]] (serija) || Aćim |- | 1970. || [[Siroma sam al’ sam besan]] || |- | 1970. || [[Idu dani]] (serija) || |- | 1970. || [[Bube u glavi]] || Lekar |- | 1970. || [[Levaci]] (serija) || Čovek u pošti |- | 1971. || [[Bez naslova]] (kratak film) || |- | 1971. || [[Opklada (film)|Opklada]] |- | 1971. || [[Diplomci]] (serija) || Zvrkova mušterija |- | 1972. || [[Buba u uhu]] (TV) || Betštejn |- | 1972. || [[Građani sela Luga]] (serija) || |- | 1972. || [[Zvezde su oči ratnika]] || Marko |- | 1972. || [[Tragovi crne devojke]] || |- | 1973. || [[Taj ludi srednji vek]] (TV) || |- | 1973. || [[Kamiondžije]] (serija) || Šiptar |- | 1973. || [[Naše priredbe]] (serija) || |- | 1973. || [[Bećarski divani]] (TV) || |- | 1973. || [[Mirko i Slavko (film)|Mirko i Slavko]] || Pijani seljak |- | 1974. || [[Protiv Kinga]] || Lopov Joca |- | 1974. || [[Dimitrije Tucović (serija)|Dimitrije Tucović]] (serija) || |- | 1975. || [[Pavle Pavlović (film)|Pavle Pavlović]] || |- | 1975. || [[Đavolje merdevine]] (serija) || |- | 1975. || [[Pesma (serija)|Pesma]] (serija) || |- | 1976. || [[Metak u leđa]] (TV) || |- | 1976. || [[Grlom u jagode]] (serija) || |- | 1976. || [[Povratak otpisanih]] || Seljak |- | 1977. || [[Pod istragom]] (TV) || Grk |- | 1977. || [[Više od igre]] || Kum Gara |- | 1978. || [[Povratak otpisanih]] (serija) || Seljak |- | 1978. || [[Čardak ni na nebu ni ni zemlji]] (serija) || |- | 1979. || [[Sumnjivo lice]] (TV) || Gazda Miladin |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1980.-te |- | 1980. || [[Vruć vetar]] || Vođa navijača / nezadovoljni stanar / gost u kafani |- | 1981. || [[Kraljevski voz]] || Kartaroš |- | 1982. || [[Idemo dalje (film)|Idemo dalje]] || Romski violinista |- | 1986. || [[Majmun u tramvaju]] (kratak film) || |- | 1986. || [[Medved 007]] (TV) || |- | 1989. || [[Kako je propao rokenrol]] || Harmonikaš |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1990.-te |- | 1990. || [[Sumnjivo lice]] (TV) || Gazda Spasa |- | 1995. || [[Srećni ljudi 2]] (serija) || Rom u GSP-u |- | 1997. || [[Gore-Dole (TV serija)|Gore dole]] (serija) || Jova "Vodozemac" |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2000.-te |- | 2000-2001. || [[Porodično blago]] (serija) || Muzikant |} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=0587024|name=Branko Ciga Milenković}} {{Lifetime|1931|2005|Milenković, Branko Ciga}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Mladenovac]] [[Kategorija:Srpski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski glumci]] [[Kategorija:Romi u Srbiji]] 1dgymgv278964uwl11uhpb9qqt3a6au 0 252327 42607042 42607008 2026-06-07T13:40:59Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607042 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Havajski vulkani | izvorni naziv = <small>Hawaiʻi Volcanoes National Park</small> | slika = Puu Oo cropped.jpg | slika_opis = Erupcija vulkana [[Kilauea]] u Nacionalnom parku Havajski vulkani | širina-stupnjevi = 19 | širina-minute = 23 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 155 | dužina-minute = 12 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = Savezna država [[Havaji]] | površina = 134.800 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Hilo]], Havaji | utemeljen = [[1. kolovoza]] [[1916]]. | broj posjetitelja = 1.612.246 ([[2006]].) | službena stranica = [http://www.nps.gov/havo/index.htm Hawai‘i Volcanoes National Park {{eng oznaka}}] }} '''Nacionalni park Havajski vulkani''' ([[engleski|eng.]] ''Hawai‘i Volcanoes National Park'') jedan je od 58 [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], smješten na otoku [[Havaji (otok)|Havaji]] na [[Havaji]]ma, i smatra se za najatraktivniji park SAD-a. U njemu se nalaze [[vulkan]]i [[Kilauea]], jedan od najaktivnijih vulkana na svijetu, i [[Mauna Loa]], najveći svjetski vulkan. Oni su znanstvenicima omogućili uvid u nastanak cijelog [[Havajsko otočje|Havajskog otočja]], a posjetiteljima veličanstvene prizore vulkanskog tla. Zahvaljujući prirodnim vrednotama, Nacionalni park Havajski vulkani je [[1980.]] godine proglašen međunarodnim [[rezervat biosfere|rezervatom biosfere]], a potom [[1987.]] godine je upisan na [[UNESCO]]-ov [[popis mjesta svjetske baštine u Americi]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/409 Hawaiʻi Volcanoes National Park] na službenim stranicama UNESCO-a {{eng oznaka}} Preuzeto 14. rujna 2012.</ref>. {{Široka slika|Hawaii lava field 360.jpg|1800px|'''''Havajska polja lave'''''|40%|left}} [[Datoteka:Hawaii Volcanoes National Park.gif|mini|275px|lijevo|Karta NP Havajski vulkani]] == Geografija == Ovaj atraktivni američki nacionalni park smješten je na otoku Havaji, najvećem otoku [[Havaji|Havajskog]] otočja koje se nalazi u [[Tihi ocean|Tihom oceanu]]. Park se sastoji od nekoliko još uvijek aktivnih [[vulkan]]a, na površini od 1.348&nbsp;km². Park je nastao uslijed stotina tisuća godina vulkanskih djelovanja i procesa [[evolucija|evolucije]] tijekom kojih se zemlja uzdizala iz oceana, a uslijed čega se stvarao jedinstveni [[ekosustav]] koji je omogućio nastanak različitih drevnih havajskih kultura. Više od polovice parka je proglašeno divljinom koja posjetiteljima pruža neuobičajene uvjete za planinarenje i mogućnosti kampiranja. Park obuhvaća različita prirodna okružja koja se protežu od razine mora do vrha najvećeg svjetskog vulkana Mauna Loa na 4.169 m [[nadmorska visina|nadmorske visine]]. Glavni ulaz u park je sa havajske ceste Belt koja se nastavlja do drugog ulaza u blizini grada Kalapana, no jedan je dio ceste danas prekriven lavom. === Klima === Klima u Nacionalnom parku Havajski vulkani je odgovarajuća klimi cijelog otočja ali se zbog veće nadmorske visine [[temperatura|temperature]] noću spuštaju do 11&nbsp;°C. Tijekom cijele godine temperature su ujednačene i kreću se od najmanje izmjerenih 11&nbsp;°C do najvećeg prosjeka od 20&nbsp;°C. Prosječna godišnja količina oborina je 2556&nbsp;mm, a [[ožujak]] je najkišniji mjesec. {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Havajski vulkani|-->Nacionalni park Havajski vulkani |Sij_sr_maks=19.3 |Velj_sr_maks=19.2 |Ožu_sr_maks=19.1 |Tra_sr_maks=19.2 |Svi_sr_maks=20.1 |Lip_sr_maks=21.0 |Srp_sr_maks=21.5 |Kol_sr_maks=22.2 |Ruj_sr_maks=22.3 |Lis_sr_maks=21.7 |Stu_sr_maks=20.5 |Pro_sr_maks=19.5 |God_sr_maks=20.5 |Sij_sr=14.6 |Velj_sr=14.5 |Ožu_sr=14.6 |Tra_sr=15.1 |Svi_sr=15.7 |Lip_sr=16.5 |Srp_sr=17.1 |Kol_sr=17.6 |Ruj_sr=17.5 |Lis_sr=17.1 |Stu_sr=16.1 |Pro_sr=15.0 |God_sr=16.0 |Sij_sr_min=9.8 |Velj_sr_min=9.7 |Ožu_sr_min=10.1 |Tra_sr_min=10.8 |Svi_sr_min=11.3 |Lip_sr_min=12.0 |Srp_sr_min=12.7 |Kol_sr_min=12.8 |Ruj_sr_min=12.7 |Lis_sr_min=12.5 |Stu_sr_min=11.7 |Pro_sr_min=10.5 |God_sr_min=11.4 |Sij_obo=284.7 |Velj_obo=218.1 |Ožu_obo=310.7 |Tra_obo=249.9 |Svi_obo=168.9 |Lip_obo=110.9 |Srp_obo=143.3 |Kol_obo=185.9 |Ruj_obo=143.9 |Lis_obo=171.2 |Stu_obo=280.9 |Pro_obo=286.4 |God_obo=2556.0 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N19W155 Prosječne godišnje temperature i količine padalina u NP Havajski vulkani]</ref>, podaci za razdoblje [[1961.]]-[[1990.]] }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Nacionalni park Havajski vulkani |slika = P%C4%81hoehoe_and_Aa_flows_at_Hawaii.jpg |godina = [[1987.]] <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = prirodno dobro |mjerilo = viii |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/409 |država = {{flag|Sjedinjene Države}} <br /> <center>[[Datoteka:Hawaii national parks map.jpg|200px|]]<small>Lokacija NP Havajski vulkani na otoku Havaji</small></center> }} == Biljni i životinjski svijet == Prije nekoliko milijuna godina spore paprati nošene vjetrom i zračnim strujama iz jugoistočne su [[Azija|Azije]] dospjele na polja lave u sred Tihog oceana. To je bio tek jedan od načina kako je život dospio na Havajsko otočje. Na isti način su na otočje dospjeli razni [[kukci]], [[sjemenka|sjemenke]] i [[pauci]], ali je bilo i drugih načina. Jedan od njih bio je taj da su brojne [[ptice]] tijekom migracija na svojim krilima ili u probavnom sustavu nosile sjemenke otporne na utjecaje [[sol]]i. Prelazak novih velikih morskih prostranstava je bio onemogućen [[vodozemci]]ma, [[gmazovi]]ma i većim [[sisavci]]ma. Jedine vrste kojima je to uspjelo bile su medvjedice i neke vrste [[šišmiš]]a. Od milijuna raznih organizama rijetki su dospjeli do otočja, a od onih koji su dospjeli malo ih je opstalo i prilagodilo se novoj sredini. Tijekom prilagodbe sredini bez predatora, mnoge su životinje evolucijom izgubile urođene obrambene mehanizme, pa su tako neke bube, koje su koristile smrad za obranu, ostale bez tog obrambenog mehanizma, a neke ptice koje su ostale bez prirodnih neprijatelja nisu imale potrebu letjeti pa su postale neletačice. Više od 90% biljnih i životinjskih vrsta koje se može naći na Havajima su [[endem]]ske vrste i nije ih moguće naći nigdje drugdje na [[svijet]]u. Stotinjak vrsta endemskih ptica potječe od tek dvadesetak vrsta njihovih predaka, tisuće vrsta cvjetnica je evoluiralo od 272 prvotne vrste, više od 1.000 mekušaca su nastali evolucijom najmanje 22 prvotne vrste, a oko 10.000 insekata i pauka nastaju evolucijom 350 - 400 vrsta njihovih predaka.<ref>{{Cite web |title=Life Comes to the New Land (eng.) |url=http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm |access-date=2013-12-02 |archivedate=2011-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113061736/http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm |deadurl=yes }}</ref> [[Datoteka:Aa channel flow from Mauna Loa.jpg|mini|lijevo|Protok lave iz vulkana Mauna Loa 28. ožujka 1984. god.]] == Historija == Kilauea i Halemaumau [[kaldera|kaldere]] oduvijek su se među domorocima smatrali svetim domom boginje vulkana [[Pele (boginja)|Pele]], a Havajci su posjećivali [[krater]] donoseći božici razne darove. Tijekom jedne neuobičajeno velike erupcije [[1790.]] godine, zajedno sa ženama i djecom poginula je grupa ratnika, a preživjeli su tijekom bijega ostavili otiske stopala u lavi koji su vidljivi i danas.<ref>[http://www.nps.gov/havo/historyculture/upload/Keonehelelei.pdf Keonehelelei - The falling sands (eng. PDF)]</ref> [[Datoteka:Puu_Oo_looking_up_Kilauea_-_edit.jpg|mini|Dim iz kratera Pu'u O'o vulkana Kīlauea]] [[Datoteka:Road-covered-by-lava.jpg|mini|Cesta zatrpana lavom]] Prvi zapadnjaci koji su posjetili ovo područje bili su [[Engleska|engleski]] misionar William Ellis i američki Asa Thurston, koji su u Kilaueau stigli [[1823.]] godine.<ref>{{Cite web |title=Hawaii nature notes |url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol5-2c.htm |access-date=2013-12-02 |archivedate=2009-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118043339/http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol5-2c.htm |deadurl=yes }}</ref> Jedan od pokretača ideje o osnivanju nacionalnog parka [[1916]]. godine bio je Lorrin A. Thurston. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Mokuaweoweo_from_the_air.gif|<center>Snijegom pokrivem vrh Mauna Loe, ''Mokuʻāweoweo'' Datoteka:Pahoeoe fountain original.jpg|<center>Fontana lave Pahoeoe Datoteka:Jaggar Museum, Hawaii.jpg|<center>Jaggarov muzej na Havajima Datoteka:Thurston Lava Tube Edit 1.jpg|<center>Cijev kojom je prošla lava Datoteka:View from Volcano House Hotel.jpg|<center>Pogled iz ''Volcano House'' hotela </gallery> </center> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm Hawaii Volcanoes National Park Flora & Fauna (eng.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113061736/http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm |date=2011-11-13 }} * [http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/ Hawaii Volcanoes National Park (eng.)] * [http://www.volcanogallery.com/hawaii.htm Visitor info and photo (eng.)] * [http://whc.unesco.org/en/list/409 UNESCO World heritage (eng.)] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Hawaii Volcanoes National Park |commonssh = Nacionalni park Havajski vulkani |commonscat = Hawaii Volcanoes National Park |commonscatsh = Nacionalni park Havajski vulkani |wikiatlas = |wikiatlassh = |wikivrste = |wikivrstesh = |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Havajski vulkani]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geološki muzeji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Havaja]] [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] rkrb2e131xhbng9rb17oaky1fed2xk6 42607048 42607042 2026-06-07T13:41:10Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607048 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Havajski vulkani | izvorni naziv = <small>Hawaiʻi Volcanoes National Park</small> | slika = Puu Oo cropped.jpg | slika_opis = Erupcija vulkana [[Kilauea]] u Nacionalnom parku Havajski vulkani | širina-stupnjevi = 19 | širina-minute = 23 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 155 | dužina-minute = 12 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = Savezna država [[Havaji]] | površina = 134.800 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Hilo]], Havaji | utemeljen = [[1. kolovoza]] [[1916]]. | broj posjetitelja = 1.612.246 ([[2006]].) | službena stranica = [http://www.nps.gov/havo/index.htm Hawai‘i Volcanoes National Park {{eng oznaka}}] }} '''Nacionalni park Havajski vulkani''' ([[engleski|eng.]] ''Hawai‘i Volcanoes National Park'') jedan je od 58 [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], smješten na otoku [[Havaji (otok)|Havaji]] na [[Havaji]]ma, i smatra se za najatraktivniji park SAD-a. U njemu se nalaze [[vulkan]]i [[Kilauea]], jedan od najaktivnijih vulkana na svijetu, i [[Mauna Loa]], najveći svjetski vulkan. Oni su znanstvenicima omogućili uvid u nastanak cijelog [[Havajsko otočje|Havajskog otočja]], a posjetiteljima veličanstvene prizore vulkanskog tla. Zahvaljujući prirodnim vrednotama, Nacionalni park Havajski vulkani je [[1980.]] godine proglašen međunarodnim [[rezervat biosfere|rezervatom biosfere]], a potom [[1987.]] godine je upisan na [[UNESCO]]-ov [[popis mjesta svjetske baštine u Americi]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/409 Hawaiʻi Volcanoes National Park] na službenim stranicama UNESCO-a {{eng oznaka}} Preuzeto 14. rujna 2012.</ref>. {{Široka slika|Hawaii lava field 360.jpg|1800px|'''''Havajska polja lave'''''|40%|left}} [[Datoteka:Hawaii Volcanoes National Park.gif|mini|275px|lijevo|Karta NP Havajski vulkani]] == Geografija == Ovaj atraktivni američki nacionalni park smješten je na otoku Havaji, najvećem otoku [[Havaji|Havajskog]] otočja koje se nalazi u [[Tihi ocean|Tihom oceanu]]. Park se sastoji od nekoliko još uvijek aktivnih [[vulkan]]a, na površini od 1.348&nbsp;km². Park je nastao uslijed stotina tisuća godina vulkanskih djelovanja i procesa [[evolucija|evolucije]] tijekom kojih se zemlja uzdizala iz oceana, a uslijed čega se stvarao jedinstveni [[ekosustav]] koji je omogućio nastanak različitih drevnih havajskih kultura. Više od polovice parka je proglašeno divljinom koja posjetiteljima pruža neuobičajene uvjete za planinarenje i mogućnosti kampiranja. Park obuhvaća različita prirodna okružja koja se protežu od razine mora do vrha najvećeg svjetskog vulkana Mauna Loa na 4.169 m [[nadmorska visina|nadmorske visine]]. Glavni ulaz u park je sa havajske ceste Belt koja se nastavlja do drugog ulaza u blizini grada Kalapana, no jedan je dio ceste danas prekriven lavom. === Klima === Klima u Nacionalnom parku Havajski vulkani je odgovarajuća klimi cijelog otočja ali se zbog veće nadmorske visine [[temperatura|temperature]] noću spuštaju do 11&nbsp;°C. Tijekom cijele godine temperature su ujednačene i kreću se od najmanje izmjerenih 11&nbsp;°C do najvećeg prosjeka od 20&nbsp;°C. Prosječna godišnja količina oborina je 2556&nbsp;mm, a [[ožujak]] je najkišniji mjesec. {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Havajski vulkani|-->Nacionalni park Havajski vulkani |Sij_sr_maks=19.3 |Velj_sr_maks=19.2 |Ožu_sr_maks=19.1 |Tra_sr_maks=19.2 |Svi_sr_maks=20.1 |Lip_sr_maks=21.0 |Srp_sr_maks=21.5 |Kol_sr_maks=22.2 |Ruj_sr_maks=22.3 |Lis_sr_maks=21.7 |Stu_sr_maks=20.5 |Pro_sr_maks=19.5 |God_sr_maks=20.5 |Sij_sr=14.6 |Velj_sr=14.5 |Ožu_sr=14.6 |Tra_sr=15.1 |Svi_sr=15.7 |Lip_sr=16.5 |Srp_sr=17.1 |Kol_sr=17.6 |Ruj_sr=17.5 |Lis_sr=17.1 |Stu_sr=16.1 |Pro_sr=15.0 |God_sr=16.0 |Sij_sr_min=9.8 |Velj_sr_min=9.7 |Ožu_sr_min=10.1 |Tra_sr_min=10.8 |Svi_sr_min=11.3 |Lip_sr_min=12.0 |Srp_sr_min=12.7 |Kol_sr_min=12.8 |Ruj_sr_min=12.7 |Lis_sr_min=12.5 |Stu_sr_min=11.7 |Pro_sr_min=10.5 |God_sr_min=11.4 |Sij_obo=284.7 |Velj_obo=218.1 |Ožu_obo=310.7 |Tra_obo=249.9 |Svi_obo=168.9 |Lip_obo=110.9 |Srp_obo=143.3 |Kol_obo=185.9 |Ruj_obo=143.9 |Lis_obo=171.2 |Stu_obo=280.9 |Pro_obo=286.4 |God_obo=2556.0 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N19W155 Prosječne godišnje temperature i količine padalina u NP Havajski vulkani]</ref>, podaci za razdoblje [[1961.]]-[[1990.]] }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Nacionalni park Havajski vulkani |slika = P%C4%81hoehoe_and_Aa_flows_at_Hawaii.jpg |godina = [[1987.]] <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = prirodno dobro |mjerilo = viii |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/409 |država = {{flag|Sjedinjene Države}} <br /> <center>[[Datoteka:Hawaii national parks map.jpg|200px|]]<small>Lokacija NP Havajski vulkani na otoku Havaji</small></center> }} == Biljni i životinjski svijet == Prije nekoliko milijuna godina spore paprati nošene vjetrom i zračnim strujama iz jugoistočne su [[Azija|Azije]] dospjele na polja lave u sred Tihog oceana. To je bio tek jedan od načina kako je život dospio na Havajsko otočje. Na isti način su na otočje dospjeli razni [[kukci]], [[sjemenka|sjemenke]] i [[pauci]], ali je bilo i drugih načina. Jedan od njih bio je taj da su brojne [[ptice]] tijekom migracija na svojim krilima ili u probavnom sustavu nosile sjemenke otporne na utjecaje [[sol]]i. Prelazak novih velikih morskih prostranstava je bio onemogućen [[vodozemci]]ma, [[gmazovi]]ma i većim [[sisavci]]ma. Jedine vrste kojima je to uspjelo bile su medvjedice i neke vrste [[šišmiš]]a. Od milijuna raznih organizama rijetki su dospjeli do otočja, a od onih koji su dospjeli malo ih je opstalo i prilagodilo se novoj sredini. Tijekom prilagodbe sredini bez predatora, mnoge su životinje evolucijom izgubile urođene obrambene mehanizme, pa su tako neke bube, koje su koristile smrad za obranu, ostale bez tog obrambenog mehanizma, a neke ptice koje su ostale bez prirodnih neprijatelja nisu imale potrebu letjeti pa su postale neletačice. Više od 90% biljnih i životinjskih vrsta koje se može naći na Havajima su [[endem]]ske vrste i nije ih moguće naći nigdje drugdje na [[svijet]]u. Stotinjak vrsta endemskih ptica potječe od tek dvadesetak vrsta njihovih predaka, tisuće vrsta cvjetnica je evoluiralo od 272 prvotne vrste, više od 1.000 mekušaca su nastali evolucijom najmanje 22 prvotne vrste, a oko 10.000 insekata i pauka nastaju evolucijom 350 - 400 vrsta njihovih predaka.<ref>{{Cite web |title=Life Comes to the New Land (eng.) |url=http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm |access-date=2013-12-02 |archivedate=2011-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113061736/http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm |deadurl=yes }}</ref> [[Datoteka:Aa channel flow from Mauna Loa.jpg|mini|lijevo|Protok lave iz vulkana Mauna Loa 28. ožujka 1984. god.]] == Historija == Kilauea i Halemaumau [[kaldera|kaldere]] oduvijek su se među domorocima smatrali svetim domom boginje vulkana [[Pele (boginja)|Pele]], a Havajci su posjećivali [[krater]] donoseći božici razne darove. Tijekom jedne neuobičajeno velike erupcije [[1790.]] godine, zajedno sa ženama i djecom poginula je grupa ratnika, a preživjeli su tijekom bijega ostavili otiske stopala u lavi koji su vidljivi i danas.<ref>[http://www.nps.gov/havo/historyculture/upload/Keonehelelei.pdf Keonehelelei - The falling sands (eng. PDF)]</ref> [[Datoteka:Puu_Oo_looking_up_Kilauea_-_edit.jpg|mini|Dim iz kratera Pu'u O'o vulkana Kīlauea]] [[Datoteka:Road-covered-by-lava.jpg|mini|Cesta zatrpana lavom]] Prvi zapadnjaci koji su posjetili ovo područje bili su [[Engleska|engleski]] misionar William Ellis i američki Asa Thurston, koji su u Kilaueau stigli [[1823.]] godine.<ref>{{Cite web |title=Hawaii nature notes |url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol5-2c.htm |access-date=2013-12-02 |archivedate=2009-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118043339/http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol5-2c.htm |deadurl=yes }}</ref> Jedan od pokretača ideje o osnivanju nacionalnog parka [[1916]]. godine bio je Lorrin A. Thurston. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Mokuaweoweo_from_the_air.gif|<center>Snijegom pokrivem vrh Mauna Loe, ''Mokuʻāweoweo'' Datoteka:Pahoeoe fountain original.jpg|<center>Fontana lave Pahoeoe Datoteka:Jaggar Museum, Hawaii.jpg|<center>Jaggarov muzej na Havajima Datoteka:Thurston Lava Tube Edit 1.jpg|<center>Cijev kojom je prošla lava Datoteka:View from Volcano House Hotel.jpg|<center>Pogled iz ''Volcano House'' hotela </gallery> </center> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm Hawaii Volcanoes National Park Flora & Fauna (eng.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113061736/http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/bird.htm |date=2011-11-13 }} * [http://www.hawaii.volcanoes.national-park.com/ Hawaii Volcanoes National Park (eng.)] * [http://www.volcanogallery.com/hawaii.htm Visitor info and photo (eng.)] * [http://whc.unesco.org/en/list/409 UNESCO World heritage (eng.)] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Hawaii Volcanoes National Park |commonssh = Nacionalni park Havajski vulkani |commonscat = Hawaii Volcanoes National Park |commonscatsh = Nacionalni park Havajski vulkani |wikiatlas = |wikiatlassh = |wikivrste = |wikivrstesh = |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Havajski vulkani]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geološki muzeji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija Havaja]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 5nn1z5je05jvnuvdb75n2o2vummbxbm 0 252329 42607060 42486764 2026-06-07T13:41:30Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607060 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Pomorski nacionalni spomenik Papahānaumokuākea | izvorni naziv = <small>Papahānaumokuākea Marine National Monument</small> | slika = NHINM.png | slika_opis = Karta [[Havaji|Havajskog otočja]] s istaknutim granicama Papahānaumokuākee | širina-stupnjevi = 25 | širina-minute = 42 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 171 | dužina-minute = 44 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = Savezna država [[Havaji]] | površina = 36,207.500 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Honolulu]], Havaji | utemeljen = [[15. 6.]] [[2006]]. | broj posjetitelja = | službena stranica = [http://www.papahanaumokuakea.gov/about/welcome.html Papahānaumokuākea Marine National Monument {{eng oznaka}}] }} '''Papahānaumokuākea''' je treće po veličini zaštićeno morsko područje na svijetu (poslije [[Chagosa]] u [[Indijski ocean|Indijskom oceanu]] i [[kiribati]] [[Phoenix (otočje)|otočja Phoenix]] u [[Tihi Ocean|Tihom Oceanu]]) koje je do 2007. godine bilo poznato kao '''Nacionalni spomenik sjeverozapadnih Havaja''' ([[engleski|eng.]] ''Northwestern Hawaiian Islands National Monument''). Nalazi se u Tihom Oceanu, na krajnjem zapadu upravnog područja američke savezne države [[Havaji]], oko 250&nbsp;km sjeverozapadno od [[Havaji|Havajskog otočja]] i proteže se na području dugom 1931&nbsp;km. Usko i dugo područje zauzima površinu od 362.075&nbsp;km² [[otočić]]a, [[atol]]a, [[greben]]ja i plitkog mora. Nešto je veće od [[Australija|australijskog]] [[Veliki koraljni greben|velikog koraljnog grebena]] i od ukupnog teritorija [[Grčka|Grčke]]. Aktom predsjednika [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]], [[George W. Bush|Georga Busha]], od 5. lipnja 2006. godine, Papahānaumokuākea je proglašena 75-im nacionalnim spomenikom SAD-a. Godine 2010., je upisana na [[UNESCO]]-ov [[popis mjesta svjetske baštine u Americi]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/news/640 New sites on World Heritage List], 20. sprnja 2010. {{eng oznaka}} Preuzeto 3. listopada 2012.</ref> kao mještovita, kulturna i prirodna [[svjetska baština]]. [[Datoteka:Midway_Atoll_aerial_photo_2008.JPG|mini|lijevo|[[Atol Midway]] je na krajnjem zapadu Papahānaumokuākee]] == Odlike == {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Pomorski nacionalni spomenik Papahānaumokuākea |slika = Sanc1323 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg |godina = [[2010.]] <small>(34. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = iii, vi, vii, ix, x |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1326 |država = {{flag|Sjedinjene Države}} }} Papahānaumokuākea je nazvana po havajskoj božici-stvoriteljici [[Papahanaumoku]] (doslovno „široko područje u kojemu se rađaju otoci”) i njezinom mužu, božanstvu [[Wākea|Wākeu]] („nebeski otac”). Naime, [[Havajci]] drže ovo mjestom utjelovljenja predaka<ref>Martha Beckwith, [http://www.sacred-texts.com/pac/hm/hm22.htm Papa and Wakea], 3. poglavlje knjige ''[http://www.sacred-texts.com/pac/hm/index.htm Hawaiian Mythology]'', 1940., str. 292. i 293. {{eng oznaka}} Preuzeto 3. listopada 2012.</ref>, ali i mjestom gdje se rađaju duhovi i gdje se vraćaju poslije smrti te stoga predstavlja presudno područje njihove kulturne i vjerske baštine, ali i havajskog koncepta povezanosti ljudi i okoliša. Na dva otoka, [[Nihoa]] i [[Makumanamana]], pronađeni su arheološki ostaci ljudskih kultura koje su prethodile naseljima europljana, uključujući velike hramove, poznate kao ''heiau'', koji su jedinstveni na području Papahānaumokuākee ali su slični hramovima na [[Tahiti]]ju. Oni, zajedno s pronađenim kamenim figurama koje pokazuju čvrste veze sa skulpturama [[Markižansko otočje|Markižanskog otočja]], povezuju havajsku kulturu sa 3.000 starim prostranim pacifičko-[[Polinezija|polinezijskim]] ''[[marae]]-[[ahu]]'' kulturnim područjem ([[Novi Zeland]], [[Cookovo Otočje]], [[Francuska Polinezija]], [[Tonga]], [[Samoa]], [[Havaji]], pa sve do otoka [[Rapa Nui]]) i dokazuju stoljeća ljudskih pomorskih migracija. <gallery> Datoteka:Nihoa aerial.jpg|<center>Otok Nihoa Datoteka:Neckerisland.jpg|<center>Otok Necker Datoteka:French frigateISS004-E-11926.PNG|<center>Najveći atol, Francuska fregata (''French Frigate Shoals'') Datoteka:Laysan_Aerial.jpg|<center>Pješčani otok Laysan file:Lisianski1.jpg|<center>Otok Lisianski </gallery> == Bioraznolikost == [[Datoteka:KureAtoll.jpg|mini|Atol Kure iz svemira]] Većinu područja čine [[Pelagijska zona|pelagijski]] i dubokomorski [[ekosustav]]i sa znamenitim podvodnim planinama, potopljenim obalama, sugim koraljnom grebenju i 14 k m² erodiranih otočnih obala s dubokim uvalama. [[Geomorfologija|Geomorfološka]] [[vulkan]]ska povijest i izolacija otočja su doveli do razvoja jedinstvenih ekosustava velike endemičnosti. Oni se visinski rasprostiru od 4.600 m ispod morske površine do 275 m visokih morskih hridi. Tu obitava oko 7.000 živih vrsta, od kojih čak ¼ čine [[endem]]ske vrste kao što su: šest vrsta ugroženih biljaka, četiri vrste morskih ptica (Laysanska patka, laysanska zeba, nihoanska zeba i nihoanska), [[golema želva]] i [[kritično ugrožena vrsta]] [[havajska morska medvjedica|havajske morske medvjedice]]. Jedna petina ribljih vrsta su endemi, kao i 40% [[koralj]]a. Na Papahānaumokuākei svake godine se gnijezdi oko 5,5 milijuna morskih ptica, te 14 milijuna ptica selica, što čini Papahānaumokuākeu najvećim trospkim gnijezdilištem na svijetu. Neke od vrsta koje obitavaju na Papahānaumokuākei su jako ugrožene i njihov opsatanak isključivo ovisi o ovom području. Tako na otoku obitava 99% ugroženog laysanskog albatrosa ''([[Phoebastria immutabilis]])'', te 98% kritično ugroženog crnonogog albatrosa ''([[Phoebastria nigripes]])''. Prema istraživanjima broj [[jastog]]a se nije oporavio od prekomernog izlova 80-ih i 90-ih godina, iako je trenutno zabranjen. Od 2011. godine sav izlov je strogo kontroliran i svi posjetitelji moraju imati dozvolu za ronjenje. <gallery> Datoteka:Gardnerpinnacles.jpg|<center>Tamna hrid Gardner, najviša točka područja, prekriven svijetlim ptičjim izmetom Datoteka:Tern Island.JPG|<center>[[Havajska morska medvjedica]] i [[laysanski albatros]] na obali otoka Tern, atol Fracuska fregata Datoteka:Red_pencil_urchin_-_Papah%C4%81naumoku%C4%81kea.jpg|<center>''[[Heterocentrotus mamillatus]]'' na atolu Francuska fregata Datoteka:Red_Fish_at_Papah%C4%81naumoku%C4%81kea.jpg|<center>''[[Sargocentron xantherythrum]]'' file:Reef0606 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|<center>[[Morski pas]] ''[[Triaenodon obesus]]'' </gallery> == Povezano == * [[Otočje Galápagos]] * [[Poluotok Valdés]] * [[Veliki koraljni greben]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Papahānaumokuākea Marine National Monument}} * [http://www.papahanaumokuakea.gov/about/welcome.html Službene stranice] {{eng oznaka}} * [http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=12526 Hawaiian Islands National Wildlife Refuge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208200759/http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=12526 |date=2012-02-08 }} (USFWS) * [http://www.flickr.com/photos/usfwspacific/sets/72157624901836106/ Galerija fotografija] {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} [[Kategorija:Tihi ocean]] [[Kategorija:Geografija Havaja]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Svjetska baština u Australiji i Oceaniji]] iup7vivp7sev0qkb8afo8wru1un38n8 2 252974 42607021 42607019 2026-06-07T12:01:22Z Duma 16555 /* Postprimarna atmosfera */ 42607021 wikitext text/x-wiki [[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|250px|Umjetnički prikaz [[arhej]]ske [[Zemlja|Zemlje]] sa [[sumaglica|narandžastom]] sekundarnom atmosferom, nazvane "blijeda narandžasta tačka"<ref>{{cite journal|last1=Arney|first1=Giada|author1-link=Giada Arney|last2=Domagal-Goldman|first2=Shawn D.|last3=Meadows|first3=Victoria S.|last4=Wolf|first4=Eric T.|last5=Schwieterman|first5=Edward|last6=Charnay|first6=Benjamin|last7=Claire|first7=Mark|last8=Hébrard|first8=Eric|last9=Trainer|first9=Melissa G.|date=2016-11-01|title=The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1422|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|volume=16|issue=11|publisher=[[Mary Ann Liebert, Inc.]]|pages=873–899|doi=10.1089/ast.2015.142|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Venus - May 23 2018.png|thumb|250px|Sekundarna [[Venerina atmosfera|atmosfera Venere]], u kojoj dominira CO₂ (96,5%), a koja je preko 90 puta gušća od [[Zemljina atmosfera|Zemljine]]<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Natasha M.|last2=de Oliveira|first2=Marta R. R.|date=2019-06-25|title=Venus Atmospheric Composition In Situ Data: A Compilation|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018EA000536|journal=[[Earth and Space Science]]|volume=6|issue=7|publisher=[[American Geophysical Union]]|pages=1299–1318|doi=10.1029/2018EA000536|eissn=2333-5084|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Titan in true color by Kevin M. Gill.jpg|thumb|250px|Sekundarna [[Titanova atmosfera|atmosfera Titana]], najvećeg [[Saturn]]ovog [[Saturnovi prirodni sateliti|mjeseca]], u kojoj dominira [[azot]] (94,2%), a koja je gušća od Zemljine atmosfere]] '''Sekundarna atmosfera''' je [[planeta]]rna [[atmosfera]] koja nije nastala direktno [[akrecijom]] tokom formiranja [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Karakteristična je za [[terestričke planete]] kao što su četiri planete [[sunčev sistem|Unutrašnjeg Sunčevog sistema]], tj. [[Merkur]], [[Venera]], [[Zemlja]] (posebno [[arhej]]ska Zemlja) i [[Mars]], jer ove planete obično nisu dovoljno [[masa|masivne]] da bi [[gravitacija]] dugotrajno zadržala [[atmosferska hemija|sastave]] svojih početnih [[primarna atmosfera|primarnih atmosfera]]. Kada se [[protoplanet]]a formira koalescencijom [[planetezimal]]a, ona počinje da dostiže dovoljnu masu da također akumulira isparljive [[plin]]ove iz [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]], koji obavijaju [[planetarna površina|planetarnu površinu]] formirajući [[atmosfera|atmosferu]] sa primordijalnim ("protosolarnim") [[atmosferska hemija|sastavom]] identičnim/sličnim originalnom [[cirkumstelarni disk|cirkumstelarnom disku]], tj. primarnoj atmosferi.<ref name="OxfordRE"/> Zbog kontinuiranog [[gubitak atmosfere|gubitka atmosfere]], [[Ispuštanje plinova|ispuštanja plinova]] iz unutrašnjih [[vulkan]]skih aktivnosti, [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]] među isparljivim materijama i/ili [[meteor]]skog unošenja stranih isparljivih materija iz [[udar meteora|udara]] sa [[komet]]ama i [[asteroid]]ima, primarna atmosfera će vremenom postepeno mijenjati svoj sastav, a sekundarna atmosfera se formira kada su akumulirane promjene dovoljno značajne. Sekundarne atmosfere terestričkih planeta su relativno tanke u poređenju sa njihovom prvobitnom primarnom atmosferom i znatno su tanje od današnjih atmosfera [[plinoviti div|plinovitih divova]] poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, koji teže ka zadržavanju svoje primarne atmosfere.<ref name="Schombert-lec14">{{cite web |year=2004 |title=Primary Atmospheres (Astronomy 121: Lecture 14 Terrestrial Planet Atmospheres) |publisher=Department of Physics University of Oregon |author=James Schombert |url=http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html |access-date=2009-12-22}}</ref> Atmosfere [[ledeni div|ledenih divova]] poput [[Uran]]a i [[Neptun]]a slične su atmosferama plinovitih divova u odnosu [[vodik]]a i [[helij]]a, ali su proporcionalno tanje od onih kod plinovitih divova i imaju mnogo veće nivoe [[atmosferski metan|atmosferskog metana]].<ref name="OxfordRE">{{cite journal|last1=Visscher|first1=Channon|date=2022-02-24|title=Planetary Atmospheres: Chemistry and Composition|url= https://oxfordre.com/planetaryscience/display/10.1093/acrefore/9780190647926.001.0001/acrefore-9780190647926-e-17|journal=[[Oxford Research Encyclopedias|Oxford Research Encyclopedia of Planetary Science]]|volume=|issue=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=|doi=10.1093/acrefore/9780190647926.013.17|isbn=978-0-19-064792-6 |access-date=2025-08-03}}</ref> Trenutna [[Zemljina atmosfera]], koja je jedinstveno bogata [[kisik]]om (s [[molarni udio|molarnim udjelom]] od 20,9%), zapravo ''nije'' njena sekundarna atmosfera, već ''tercijarna atmosfera'' koja je nastala daljnjim promjenama sekundarne atmosfere, a najznačajnije [[abiogeneza|pojavom]] i [[evolucija|evolucijom]] [[život|biološkog života]].<ref>{{cite web|url=https://lweb.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/fr_1/fr_1_plan4.html|title=Cosmic Evolution - Atmosphere and Oceans|publisher=[[Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]|access-date=2025-08-03}}</ref> Zemljina sekundarna atmosfera počela se formirati tokom [[Had (eon)|hadejskog]] [[Geološka hronologija|eona]] nakon udara u [[Hipoteza o velikom udaru|Theiu]], što je uzrokovalo djelimično [[ejekta|izbacivanje]] prvobitne primarne atmosfere, a nakon toga je uslijedilo značajno ispuštanje plinova kroz rastopljeni [[mantl|plašt]] nakon udara kroz hadejski period<ref name="Elements">{{cite journal|last1=Mikhail|first1=Sami|last2=Füri|first2=Evelyn|date=2019-10-01|title=On the Origin(s) and Evolution of Earth's Carbon|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/elements/article/15/5/307/574075/On-the-Origin-s-and-Evolution-of-Earth-s-Carbon|journal=[[Elements (journal)|Elements]]|volume=15|issue=5|publisher=[[Mineralogical Society of America]]|pages=307–312|doi=10.2138/gselements.15.5.307|pmc=|pmid=|bibcode=2019Eleme..15..307M |access-date=2025-08-03}}</ref><ref name="ChemPlusChem">{{cite journal|last1=Mrnjavac|first1=Natalia|last2=Wimmer|first2=Jessica L. E.|last3=Brabender|first3=Max|last4=Schwander|first4=Loraine|last5=Martin|first5=William F.|date=2023-10-09|title=The Moon-Forming Impact and the Autotrophic Origin of Life|journal=[[ChemPlusChem]]|volume=88|issue=11|publisher=[[Wiley-VCH]], [[Chemistry Europe]]|article-number=e202300270|doi=10.1002/cplu.202300270|pmc=7615287|pmid=37812146}}</ref> i na kraju značajno ubrizgavanje stranih isparljivih tvari putem [[kasno teško bombardiranje|"kasnog sloja" vanzemaljskih udarnih tijela]] na kraju hadejskog perioda.<ref name="Elements"/> S naknadnim hlađenjem i očvršćavanjem [[Zemljina kora|kore]], [[atmosferska temperatura]] i [[atmosferski pritisak|pritisak]] [[rana Zemlja|rane Zemlje]] pali su kako bi se [[kondenzacija|kondenzirala]] većina [[vodena para|vodene pare]] (koja se [[padavine|taložila]] na površinu formirajući [[superokean]]), ostavljajući [[redukcijska atmosfera|redukcijsku atmosferu]] u kojoj dominiraju [[azot]]/[[metan]]/[[ugljen dioksid|CO₂]] tokom većeg dijela [[arhej]]skog eona, tj. Zemljine sekundarne atmosfere.<ref name="ChemPlusChem"/> Međutim, kada su se [[cijanobakterije]] razvile tokom [[Mezoarhaik|mezoarhej]]a, njihova [[fotosinteza|fotosintetska]] [[fiksacija ugljika]], vođena [[hlorofil]]om, kontinuirano je oslobađala [[hemijski element|elementarni]] [[alotropske modifikacije kisika|dioksigen]] kao [[nusprodukt]] [[razgradnja vode|razgradnje vode]], što je na kraju nadmašilo [[redukcija|redukcijske]] sposobnosti Zemljine površine i dovelo do [[veliki oksidacijski događaj|Velikog oksidacijskog događaja]] na kraju [[arhaik|arheja]].<ref name="SpaceScienceReviews">{{cite journal|last1=Stüeken|first1=Eva E.|last2=Som|first2=Sanjoy M.|last3=Claire|first3=Mark|last4=Rugheimer|first4=Sarah|last5=Scherf|first5=Manuel|last6=Sproß|first6=Laurenz|last7=Tosi|first7=Nicola|last8=Ueno|first8=Yuichiro|last9=Lammer|first9=Helmut|date=2020|title=Mission to Planet Earth: The First Two Billion Years|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11214-020-00652-3|journal=[[Space Science Reviews]]|volume=216|issue=2|publisher=[[Springer Nature]]|article-number=31 |doi=10.1007/s11214-020-00652-3|pmc=|pmid=|bibcode=2020SSRv..216...31S |access-date=2025-08-03}}</ref> Daljnjim [[evolutivna radijacija|širenjem]] [[fotoautotrof]]a (cijanobakterija i njihovih [[simbiogeneza|simbiogenetskih]] srodnika, tj. [[alge|algi]] i [[biljke|biljaka]]), arhejska sekundarna atmosfera ([[prebiotička atmosfera]]) transformirana je u ''oksičnu'' tercijarnu atmosferu (koja je [[oksidacija|oksidirajuća]] atmosfera sa značajnim biotičkim unosima unutar svoje [[atmosferska cirkulacija|cirkulacije]]) tokom [[proterozoik|proterozojskog]] i [[fanerozoik|fanerozojskog]] eona.<ref>{{cite journal |last1=Holland|first1=Heinrich D.|date=2006-05-19|title=The oxygenation of the atmosphere and oceans|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences]]|volume=361|issue=1470|publisher=[[Royal Society]]|pages=903–915|doi=10.1098/rstb.2006.1838|pmc=1578726|pmid=16754606|issn=0962-8436|eissn=1471-2970 }}</ref> == Evolucija atmosfere == === Početna tačka === Tokom [[Nebularna teorija|formiranja planeta]], gas i prašina sa Sunčevog [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]] nakupljaju se na svim planetama koje se formiraju.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Nunn |first=John F. |date=1998-01-01 |title=Evolution of the atmosphere |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016787898800011 |journal=Proceedings of the Geologists' Association |volume=109 |issue=1 |pages=1–13 |doi=10.1016/S0016-7878(98)80001-1 |pmid=11543127 |bibcode=1998PrGA..109....1N |issn=0016-7878|url-access=subscription }}</ref> U zavisnosti od konačne veličine planete, ona može, ali i ne mora imati dovoljno gravitacije da zadrži tu prvu, [[primarna atmosfera|primarnu atmosferu]] ili će solarni vjetrovi obližnje zvijezde ukloniti atmosferu sa planete.<ref>{{Cite journal |last1=Kite |first1=Edwin S. |last2=Barnett |first2=Megan N. |date=2020-08-04 |title=Exoplanet secondary atmosphere loss and revival |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=117 |issue=31 |pages=18264–18271 |doi=10.1073/pnas.2006177117 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=7414166 |pmid=32694204|arxiv=2006.02589 |bibcode=2020PNAS..11718264K }}</ref> [[Divovske planete]], poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, postale su dovoljno velike da su bile u stanju zadržati svoju primarnu atmosferu koju su stekle tokom formiranja, dok [[terestričke planete]], poput [[venera|Venere]] i [[zemlja|Zemlje]], nemaju dovoljno gravitacije da zadrže prvobitnu atmosferu. Budući da su napravljene od stijena, mogu proći kroz geološke procese koji će stvoriti plinove koji će postati dio atmosfere. === Postprimarna atmosfera === Ako je planeta premalena, njena gravitacija nije dovoljno jaka da zadrži sav plin koji je dobila tokom formiranja. Ovo uzrokuje da primarna atmosfera, koja se uglavnom sastoji od [[vodik]]a (H₂) iz maglice u kojoj je formiran Sunčev sistem,<ref name=":0" /> pobjegne i potpuno napusti planetu. Vodik, koji je najlakši element, prirodno će pobjeći iz atmosfere jer je najrasprostranjeniji. Ako planeta želi da dobije novu atmosferu, mora je stvoriti od materijala koji se nalaze unutar same planete. [[Vulkanizam]] je primjer geološkog procesa koji će ispumpati [[vulkanski plin|vulkanske plinove]], poput [[ugljikov dioksid|ugljikovog dioksida]] (CO₂) i [[sumpor dioksid|sumpornog dioksida]] (SO₂), koji izlaze iz različitih izvora.<ref>{{Cite journal |last1=Tian |first1=Meng |last2=Heng |first2=Kevin |date=2024-03-08 |title=Atmospheric Chemistry of Secondary and Hybrid Atmospheres of Super Earths and Sub-Neptunes |journal=The Astrophysical Journal |volume=963 |issue=2 |page=157 |doi=10.3847/1538-4357/ad217c|doi-access=free |arxiv=2301.10217 |bibcode=2024ApJ...963..157T }}</ref> Tokom faze vrućeg protoplanete, rastopljena planeta ili mjesec će se ohladiti, što će uzrokovati očvršćavanje površine. Materijal i dalje želi ispuštati plinove, što uzrokuje otvore u kori koji će izbacivati ​​plin - često zarobljen u šupljinama stijena (uključujući [[asteroid]]e, [[meteor]]e i [[komet]]e koji bombarduju površinu planete tokom i nakon njenog formiranja). Rastopljena [[magma]] i [[lava]] mogu zadržati plinove koji su rastvoreni ili vezani za samu magmu ili lavu, a oslobađaju se na otvoru vulkana gdje pritisak postaje dovoljno nizak za sublimaciju. [[Voda]] (H₂O) je vrlo česta molekula u cijelom svemiru, tako da su asteroidi i komete tokom formiranja Sunčevog sistema vjerovatno donijeli vodu u njega. Kada se voda prvi put unese u sistem, ona se miješa s okolnom lavom i ostaje zarobljena dok se dovoljno ne ohladi. Vulkani, zajedno s drugim gore spomenutim plinovima, također će izbacivati ​​vodenu paru koja je bila zarobljena u magmi. U slučaju Zemlje, njena najranija sekundarna atmosfera bila je gotovo u potpunosti sastavljena od vodene pare i ugljikovog dioksida.<ref name=":0" /> === Planetarni uvjeti === How a planet forms a secondary atmosphere once the primary atmospheric compositions are lost is heavily dependent on the planet's [[astrogeological]] conditions as well as its [[orbit]]al conditions within the [[planetary system]]. Different types of [[star]]s have varying amounts of emitted [[solar irradiance|irradiance]] and [[solar wind]], which are the main exogenous factors that tend to erode a planet's atmosphere via [[atmospheric escape|thermal and suprathermal escapes]].<ref name=":0" /> For example, [[Mercury (planet)|Mercury]] does not have an atmosphere because it is so close to the [[Sun]], that solar winds have long stripped off its atmosphere. [[Exoplanet]]s such as [[HD 209458 b]], [[TOI-849 b]] and possibly [[CoRoT-7b]] are suspected to be [[chthonian planet]]s, which are former gas giants in close proximity to their home stars (a.k.a. "[[hot Jupiter]]s") that thus have their atmospheres baked away, leaving just exposed solid [[planetary core|core]]s that resemble terrestrial planets. [[Impact event]]s with other [[celestial bodies]] such as [[asteroid]]s, [[comet]]s and [[minor planet]]s (e.g. the [[Theia Impact]]) will cause both bulk volatiles injection and ejection ([[atmospheric escape#Impact erosion|impact erosion]]) to the existing atmosphere. Endogenous factors such as [[geothermal activities]] ([[volcanism]], [[fumerole]]s, [[hydrothermal vent]]s, [[cryovolcano]]es, etc.) will cause both [[outgassing]], which adds compositions (e.g. [[helium]], [[nitrogen]], [[methane]] and [[CO2|{{CO2}}]]) into the atmosphere; and [[enhanced weathering]], which absorbs and removes compositions (most notably {{CO2}}) from the atmosphere. In the case of the [[Earth's atmosphere]], its primary atmosphere started transforming into a secondary atmosphere quite early on (merely about 100 million years after the [[formation and evolution of the Solar System|Solar System's formation]]) despite a [[Faint young Sun paradox|faint young Sun]], accelerated by the [[giant impact]] with a [[co-orbital]] [[dwarf planet]] named [[Theia (hypothetical planet)|Theia]], which not only impact-eroded large amount of atmospheric volatiles during the collision but also fractured and partly avulsed the Earth's original molten [[Earth's crust|crust]], causing the Earth to remain largely an outgassing [[lava planet]] throughout the [[Hadean]] eon. This was further compounded by the [[Late Heavy Bombardment]] until the crust [[Earth's crustal evolution|finally achieved long-term solidification]] around 3.8&nbsp;Ga.<ref name=":11">{{Cite journal|last1=Taylor|first1=Stuart Ross|date=1989-04-20|title=Growth of planetary crusts|journal=Tectonophysics|volume=161|issue=3–4|pages=147–156|doi=10.1016/0040-1951(89)90151-0|bibcode=1989Tectp.161..147T|issn=0040-1951}}</ref> The moderate location of [[Earth's orbit]] within the [[habitable zone]], as well as [[Earth's magnetic field|its magnetic field]] capable of deflecting away most of the ionizing solar winds, allowed a stable, [[reducing atmosphere|reducing]], nitrogen-dominant secondary atmosphere with sufficient [[greenhouse effect]] (due to abundant methane and {{CO2}}) for a likely temperate [[paleoclimate]] and active [[hydrological cycle]]s during the [[Archean]] eon.<ref>{{cite journal|last1=Catling|first1=David C.|last2=Zahnle|first2=Kevin J.|date=2020-02-26|title=The Archean atmosphere|url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aax1420|journal=[[Science Advances]]|volume=6|issue=9|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|article-number=eaax1420|doi=10.1126/sciadv.aax1420|pmc=7043912 |pmid=32133393|access-date=2025-08-15}}</ref> == Povezano == * [[Primarna atmosfera]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Reducirajuća atmosfera]] * [[Veliki oksidacijski događaj]] == Reference == {{reflist}} 68z373058qj4y84nq02vw2oaw98chzq 42607022 42607021 2026-06-07T12:03:13Z Duma 16555 /* Postprimarna atmosfera */ 42607022 wikitext text/x-wiki [[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|250px|Umjetnički prikaz [[arhej]]ske [[Zemlja|Zemlje]] sa [[sumaglica|narandžastom]] sekundarnom atmosferom, nazvane "blijeda narandžasta tačka"<ref>{{cite journal|last1=Arney|first1=Giada|author1-link=Giada Arney|last2=Domagal-Goldman|first2=Shawn D.|last3=Meadows|first3=Victoria S.|last4=Wolf|first4=Eric T.|last5=Schwieterman|first5=Edward|last6=Charnay|first6=Benjamin|last7=Claire|first7=Mark|last8=Hébrard|first8=Eric|last9=Trainer|first9=Melissa G.|date=2016-11-01|title=The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1422|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|volume=16|issue=11|publisher=[[Mary Ann Liebert, Inc.]]|pages=873–899|doi=10.1089/ast.2015.142|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Venus - May 23 2018.png|thumb|250px|Sekundarna [[Venerina atmosfera|atmosfera Venere]], u kojoj dominira CO₂ (96,5%), a koja je preko 90 puta gušća od [[Zemljina atmosfera|Zemljine]]<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Natasha M.|last2=de Oliveira|first2=Marta R. R.|date=2019-06-25|title=Venus Atmospheric Composition In Situ Data: A Compilation|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018EA000536|journal=[[Earth and Space Science]]|volume=6|issue=7|publisher=[[American Geophysical Union]]|pages=1299–1318|doi=10.1029/2018EA000536|eissn=2333-5084|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Titan in true color by Kevin M. Gill.jpg|thumb|250px|Sekundarna [[Titanova atmosfera|atmosfera Titana]], najvećeg [[Saturn]]ovog [[Saturnovi prirodni sateliti|mjeseca]], u kojoj dominira [[azot]] (94,2%), a koja je gušća od Zemljine atmosfere]] '''Sekundarna atmosfera''' je [[planeta]]rna [[atmosfera]] koja nije nastala direktno [[akrecijom]] tokom formiranja [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Karakteristična je za [[terestričke planete]] kao što su četiri planete [[sunčev sistem|Unutrašnjeg Sunčevog sistema]], tj. [[Merkur]], [[Venera]], [[Zemlja]] (posebno [[arhej]]ska Zemlja) i [[Mars]], jer ove planete obično nisu dovoljno [[masa|masivne]] da bi [[gravitacija]] dugotrajno zadržala [[atmosferska hemija|sastave]] svojih početnih [[primarna atmosfera|primarnih atmosfera]]. Kada se [[protoplanet]]a formira koalescencijom [[planetezimal]]a, ona počinje da dostiže dovoljnu masu da također akumulira isparljive [[plin]]ove iz [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]], koji obavijaju [[planetarna površina|planetarnu površinu]] formirajući [[atmosfera|atmosferu]] sa primordijalnim ("protosolarnim") [[atmosferska hemija|sastavom]] identičnim/sličnim originalnom [[cirkumstelarni disk|cirkumstelarnom disku]], tj. primarnoj atmosferi.<ref name="OxfordRE"/> Zbog kontinuiranog [[gubitak atmosfere|gubitka atmosfere]], [[Ispuštanje plinova|ispuštanja plinova]] iz unutrašnjih [[vulkan]]skih aktivnosti, [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]] među isparljivim materijama i/ili [[meteor]]skog unošenja stranih isparljivih materija iz [[udar meteora|udara]] sa [[komet]]ama i [[asteroid]]ima, primarna atmosfera će vremenom postepeno mijenjati svoj sastav, a sekundarna atmosfera se formira kada su akumulirane promjene dovoljno značajne. Sekundarne atmosfere terestričkih planeta su relativno tanke u poređenju sa njihovom prvobitnom primarnom atmosferom i znatno su tanje od današnjih atmosfera [[plinoviti div|plinovitih divova]] poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, koji teže ka zadržavanju svoje primarne atmosfere.<ref name="Schombert-lec14">{{cite web |year=2004 |title=Primary Atmospheres (Astronomy 121: Lecture 14 Terrestrial Planet Atmospheres) |publisher=Department of Physics University of Oregon |author=James Schombert |url=http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html |access-date=2009-12-22}}</ref> Atmosfere [[ledeni div|ledenih divova]] poput [[Uran]]a i [[Neptun]]a slične su atmosferama plinovitih divova u odnosu [[vodik]]a i [[helij]]a, ali su proporcionalno tanje od onih kod plinovitih divova i imaju mnogo veće nivoe [[atmosferski metan|atmosferskog metana]].<ref name="OxfordRE">{{cite journal|last1=Visscher|first1=Channon|date=2022-02-24|title=Planetary Atmospheres: Chemistry and Composition|url= https://oxfordre.com/planetaryscience/display/10.1093/acrefore/9780190647926.001.0001/acrefore-9780190647926-e-17|journal=[[Oxford Research Encyclopedias|Oxford Research Encyclopedia of Planetary Science]]|volume=|issue=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=|doi=10.1093/acrefore/9780190647926.013.17|isbn=978-0-19-064792-6 |access-date=2025-08-03}}</ref> Trenutna [[Zemljina atmosfera]], koja je jedinstveno bogata [[kisik]]om (s [[molarni udio|molarnim udjelom]] od 20,9%), zapravo ''nije'' njena sekundarna atmosfera, već ''tercijarna atmosfera'' koja je nastala daljnjim promjenama sekundarne atmosfere, a najznačajnije [[abiogeneza|pojavom]] i [[evolucija|evolucijom]] [[život|biološkog života]].<ref>{{cite web|url=https://lweb.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/fr_1/fr_1_plan4.html|title=Cosmic Evolution - Atmosphere and Oceans|publisher=[[Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]|access-date=2025-08-03}}</ref> Zemljina sekundarna atmosfera počela se formirati tokom [[Had (eon)|hadejskog]] [[Geološka hronologija|eona]] nakon udara u [[Hipoteza o velikom udaru|Theiu]], što je uzrokovalo djelimično [[ejekta|izbacivanje]] prvobitne primarne atmosfere, a nakon toga je uslijedilo značajno ispuštanje plinova kroz rastopljeni [[mantl|plašt]] nakon udara kroz hadejski period<ref name="Elements">{{cite journal|last1=Mikhail|first1=Sami|last2=Füri|first2=Evelyn|date=2019-10-01|title=On the Origin(s) and Evolution of Earth's Carbon|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/elements/article/15/5/307/574075/On-the-Origin-s-and-Evolution-of-Earth-s-Carbon|journal=[[Elements (journal)|Elements]]|volume=15|issue=5|publisher=[[Mineralogical Society of America]]|pages=307–312|doi=10.2138/gselements.15.5.307|pmc=|pmid=|bibcode=2019Eleme..15..307M |access-date=2025-08-03}}</ref><ref name="ChemPlusChem">{{cite journal|last1=Mrnjavac|first1=Natalia|last2=Wimmer|first2=Jessica L. E.|last3=Brabender|first3=Max|last4=Schwander|first4=Loraine|last5=Martin|first5=William F.|date=2023-10-09|title=The Moon-Forming Impact and the Autotrophic Origin of Life|journal=[[ChemPlusChem]]|volume=88|issue=11|publisher=[[Wiley-VCH]], [[Chemistry Europe]]|article-number=e202300270|doi=10.1002/cplu.202300270|pmc=7615287|pmid=37812146}}</ref> i na kraju značajno ubrizgavanje stranih isparljivih tvari putem [[kasno teško bombardiranje|"kasnog sloja" vanzemaljskih udarnih tijela]] na kraju hadejskog perioda.<ref name="Elements"/> S naknadnim hlađenjem i očvršćavanjem [[Zemljina kora|kore]], [[atmosferska temperatura]] i [[atmosferski pritisak|pritisak]] [[rana Zemlja|rane Zemlje]] pali su kako bi se [[kondenzacija|kondenzirala]] većina [[vodena para|vodene pare]] (koja se [[padavine|taložila]] na površinu formirajući [[superokean]]), ostavljajući [[redukcijska atmosfera|redukcijsku atmosferu]] u kojoj dominiraju [[azot]]/[[metan]]/[[ugljen dioksid|CO₂]] tokom većeg dijela [[arhej]]skog eona, tj. Zemljine sekundarne atmosfere.<ref name="ChemPlusChem"/> Međutim, kada su se [[cijanobakterije]] razvile tokom [[Mezoarhaik|mezoarhej]]a, njihova [[fotosinteza|fotosintetska]] [[fiksacija ugljika]], vođena [[hlorofil]]om, kontinuirano je oslobađala [[hemijski element|elementarni]] [[alotropske modifikacije kisika|dioksigen]] kao [[nusprodukt]] [[razgradnja vode|razgradnje vode]], što je na kraju nadmašilo [[redukcija|redukcijske]] sposobnosti Zemljine površine i dovelo do [[veliki oksidacijski događaj|Velikog oksidacijskog događaja]] na kraju [[arhaik|arheja]].<ref name="SpaceScienceReviews">{{cite journal|last1=Stüeken|first1=Eva E.|last2=Som|first2=Sanjoy M.|last3=Claire|first3=Mark|last4=Rugheimer|first4=Sarah|last5=Scherf|first5=Manuel|last6=Sproß|first6=Laurenz|last7=Tosi|first7=Nicola|last8=Ueno|first8=Yuichiro|last9=Lammer|first9=Helmut|date=2020|title=Mission to Planet Earth: The First Two Billion Years|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11214-020-00652-3|journal=[[Space Science Reviews]]|volume=216|issue=2|publisher=[[Springer Nature]]|article-number=31 |doi=10.1007/s11214-020-00652-3|pmc=|pmid=|bibcode=2020SSRv..216...31S |access-date=2025-08-03}}</ref> Daljnjim [[evolutivna radijacija|širenjem]] [[fotoautotrof]]a (cijanobakterija i njihovih [[simbiogeneza|simbiogenetskih]] srodnika, tj. [[alge|algi]] i [[biljke|biljaka]]), arhejska sekundarna atmosfera ([[prebiotička atmosfera]]) transformirana je u ''oksičnu'' tercijarnu atmosferu (koja je [[oksidacija|oksidirajuća]] atmosfera sa značajnim biotičkim unosima unutar svoje [[atmosferska cirkulacija|cirkulacije]]) tokom [[proterozoik|proterozojskog]] i [[fanerozoik|fanerozojskog]] eona.<ref>{{cite journal |last1=Holland|first1=Heinrich D.|date=2006-05-19|title=The oxygenation of the atmosphere and oceans|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences]]|volume=361|issue=1470|publisher=[[Royal Society]]|pages=903–915|doi=10.1098/rstb.2006.1838|pmc=1578726|pmid=16754606|issn=0962-8436|eissn=1471-2970 }}</ref> == Evolucija atmosfere == === Početna tačka === Tokom [[Nebularna teorija|formiranja planeta]], gas i prašina sa Sunčevog [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]] nakupljaju se na svim planetama koje se formiraju.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Nunn |first=John F. |date=1998-01-01 |title=Evolution of the atmosphere |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016787898800011 |journal=Proceedings of the Geologists' Association |volume=109 |issue=1 |pages=1–13 |doi=10.1016/S0016-7878(98)80001-1 |pmid=11543127 |bibcode=1998PrGA..109....1N |issn=0016-7878|url-access=subscription }}</ref> U zavisnosti od konačne veličine planete, ona može, ali i ne mora imati dovoljno gravitacije da zadrži tu prvu, [[primarna atmosfera|primarnu atmosferu]] ili će solarni vjetrovi obližnje zvijezde ukloniti atmosferu sa planete.<ref>{{Cite journal |last1=Kite |first1=Edwin S. |last2=Barnett |first2=Megan N. |date=2020-08-04 |title=Exoplanet secondary atmosphere loss and revival |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=117 |issue=31 |pages=18264–18271 |doi=10.1073/pnas.2006177117 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=7414166 |pmid=32694204|arxiv=2006.02589 |bibcode=2020PNAS..11718264K }}</ref> [[Divovske planete]], poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, postale su dovoljno velike da su bile u stanju zadržati svoju primarnu atmosferu koju su stekle tokom formiranja, dok [[terestričke planete]], poput [[venera|Venere]] i [[zemlja|Zemlje]], nemaju dovoljno gravitacije da zadrže prvobitnu atmosferu. Budući da su napravljene od stijena, mogu proći kroz geološke procese koji će stvoriti plinove koji će postati dio atmosfere. === Postprimarna atmosfera === Ako je planeta premalena, njena gravitacija nije dovoljno jaka da zadrži sav plin koji je dobila tokom formiranja. Ovo uzrokuje da primarna atmosfera, koja se uglavnom sastoji od [[vodik]]a (H₂) iz maglice u kojoj je formiran Sunčev sistem,<ref name=":0" /> pobjegne i potpuno napusti planetu. Vodik, koji je najlakši element, prirodno će pobjeći iz atmosfere jer je najrasprostranjeniji. Ako planeta želi da dobije novu atmosferu, mora je stvoriti od materijala koji se nalaze unutar same planete. [[Vulkanizam]] je primjer geološkog procesa koji će ispumpati [[vulkanski plin|vulkanske plinove]], poput [[ugljikov dioksid|ugljikovog dioksida]] (CO₂) i [[sumpor dioksid|sumpornog dioksida]] (SO₂), koji izlaze iz različitih izvora.<ref>{{Cite journal |last1=Tian |first1=Meng |last2=Heng |first2=Kevin |date=2024-03-08 |title=Atmospheric Chemistry of Secondary and Hybrid Atmospheres of Super Earths and Sub-Neptunes |journal=The Astrophysical Journal |volume=963 |issue=2 |page=157 |doi=10.3847/1538-4357/ad217c|doi-access=free |arxiv=2301.10217 |bibcode=2024ApJ...963..157T }}</ref> Tokom faze vrućeg protoplanete, rastopljena planeta ili mjesec će se ohladiti, što će uzrokovati očvršćavanje površine. Materijal i dalje želi ispuštati plinove, što uzrokuje otvore u kori koji će izbacivati ​​plin - često zarobljen u šupljinama stijena (uključujući [[asteroid]]e, [[meteor]]e i [[komet]]e koji bombarduju površinu planete tokom i nakon njenog formiranja). Rastopljena [[magma]] i [[lava]] mogu zadržati plinove koji su rastvoreni ili vezani za samu magmu ili lavu, a oslobađaju se na otvoru vulkana gdje pritisak postaje dovoljno nizak za sublimaciju. [[Voda]] (H₂O) je vrlo česta molekula u cijelom svemiru, tako da su je tokom formiranja Sunčevog sistema vjerovatno unijeli asteroidi i komete. Kada se voda prvi put unese u sistem, ona se miješa s okolnom lavom i ostaje zarobljena dok se dovoljno ne ohladi. Vulkani će, zajedno s drugim gore spomenutim plinovima, također izbacivati ​​vodenu paru koja je bila zarobljena u magmi. U slučaju Zemlje, njena najranija sekundarna atmosfera bila je gotovo u potpunosti sastavljena od vodene pare i ugljikovog dioksida.<ref name=":0" /> === Planetarni uvjeti === How a planet forms a secondary atmosphere once the primary atmospheric compositions are lost is heavily dependent on the planet's [[astrogeological]] conditions as well as its [[orbit]]al conditions within the [[planetary system]]. Different types of [[star]]s have varying amounts of emitted [[solar irradiance|irradiance]] and [[solar wind]], which are the main exogenous factors that tend to erode a planet's atmosphere via [[atmospheric escape|thermal and suprathermal escapes]].<ref name=":0" /> For example, [[Mercury (planet)|Mercury]] does not have an atmosphere because it is so close to the [[Sun]], that solar winds have long stripped off its atmosphere. [[Exoplanet]]s such as [[HD 209458 b]], [[TOI-849 b]] and possibly [[CoRoT-7b]] are suspected to be [[chthonian planet]]s, which are former gas giants in close proximity to their home stars (a.k.a. "[[hot Jupiter]]s") that thus have their atmospheres baked away, leaving just exposed solid [[planetary core|core]]s that resemble terrestrial planets. [[Impact event]]s with other [[celestial bodies]] such as [[asteroid]]s, [[comet]]s and [[minor planet]]s (e.g. the [[Theia Impact]]) will cause both bulk volatiles injection and ejection ([[atmospheric escape#Impact erosion|impact erosion]]) to the existing atmosphere. Endogenous factors such as [[geothermal activities]] ([[volcanism]], [[fumerole]]s, [[hydrothermal vent]]s, [[cryovolcano]]es, etc.) will cause both [[outgassing]], which adds compositions (e.g. [[helium]], [[nitrogen]], [[methane]] and [[CO2|{{CO2}}]]) into the atmosphere; and [[enhanced weathering]], which absorbs and removes compositions (most notably {{CO2}}) from the atmosphere. In the case of the [[Earth's atmosphere]], its primary atmosphere started transforming into a secondary atmosphere quite early on (merely about 100 million years after the [[formation and evolution of the Solar System|Solar System's formation]]) despite a [[Faint young Sun paradox|faint young Sun]], accelerated by the [[giant impact]] with a [[co-orbital]] [[dwarf planet]] named [[Theia (hypothetical planet)|Theia]], which not only impact-eroded large amount of atmospheric volatiles during the collision but also fractured and partly avulsed the Earth's original molten [[Earth's crust|crust]], causing the Earth to remain largely an outgassing [[lava planet]] throughout the [[Hadean]] eon. This was further compounded by the [[Late Heavy Bombardment]] until the crust [[Earth's crustal evolution|finally achieved long-term solidification]] around 3.8&nbsp;Ga.<ref name=":11">{{Cite journal|last1=Taylor|first1=Stuart Ross|date=1989-04-20|title=Growth of planetary crusts|journal=Tectonophysics|volume=161|issue=3–4|pages=147–156|doi=10.1016/0040-1951(89)90151-0|bibcode=1989Tectp.161..147T|issn=0040-1951}}</ref> The moderate location of [[Earth's orbit]] within the [[habitable zone]], as well as [[Earth's magnetic field|its magnetic field]] capable of deflecting away most of the ionizing solar winds, allowed a stable, [[reducing atmosphere|reducing]], nitrogen-dominant secondary atmosphere with sufficient [[greenhouse effect]] (due to abundant methane and {{CO2}}) for a likely temperate [[paleoclimate]] and active [[hydrological cycle]]s during the [[Archean]] eon.<ref>{{cite journal|last1=Catling|first1=David C.|last2=Zahnle|first2=Kevin J.|date=2020-02-26|title=The Archean atmosphere|url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aax1420|journal=[[Science Advances]]|volume=6|issue=9|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|article-number=eaax1420|doi=10.1126/sciadv.aax1420|pmc=7043912 |pmid=32133393|access-date=2025-08-15}}</ref> == Povezano == * [[Primarna atmosfera]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Reducirajuća atmosfera]] * [[Veliki oksidacijski događaj]] == Reference == {{reflist}} tupcoft2jjtkq3amuivpex5c3uypzm8 42607151 42607022 2026-06-07T17:19:11Z Duma 16555 /* Planetarni uvjeti */ 42607151 wikitext text/x-wiki [[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|250px|Umjetnički prikaz [[arhej]]ske [[Zemlja|Zemlje]] sa [[sumaglica|narandžastom]] sekundarnom atmosferom, nazvane "blijeda narandžasta tačka"<ref>{{cite journal|last1=Arney|first1=Giada|author1-link=Giada Arney|last2=Domagal-Goldman|first2=Shawn D.|last3=Meadows|first3=Victoria S.|last4=Wolf|first4=Eric T.|last5=Schwieterman|first5=Edward|last6=Charnay|first6=Benjamin|last7=Claire|first7=Mark|last8=Hébrard|first8=Eric|last9=Trainer|first9=Melissa G.|date=2016-11-01|title=The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1422|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|volume=16|issue=11|publisher=[[Mary Ann Liebert, Inc.]]|pages=873–899|doi=10.1089/ast.2015.142|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Venus - May 23 2018.png|thumb|250px|Sekundarna [[Venerina atmosfera|atmosfera Venere]], u kojoj dominira CO₂ (96,5%), a koja je preko 90 puta gušća od [[Zemljina atmosfera|Zemljine]]<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Natasha M.|last2=de Oliveira|first2=Marta R. R.|date=2019-06-25|title=Venus Atmospheric Composition In Situ Data: A Compilation|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018EA000536|journal=[[Earth and Space Science]]|volume=6|issue=7|publisher=[[American Geophysical Union]]|pages=1299–1318|doi=10.1029/2018EA000536|eissn=2333-5084|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Titan in true color by Kevin M. Gill.jpg|thumb|250px|Sekundarna [[Titanova atmosfera|atmosfera Titana]], najvećeg [[Saturn]]ovog [[Saturnovi prirodni sateliti|mjeseca]], u kojoj dominira [[azot]] (94,2%), a koja je gušća od Zemljine atmosfere]] '''Sekundarna atmosfera''' je [[planeta]]rna [[atmosfera]] koja nije nastala direktno [[akrecijom]] tokom formiranja [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Karakteristična je za [[terestričke planete]] kao što su četiri planete [[sunčev sistem|Unutrašnjeg Sunčevog sistema]], tj. [[Merkur]], [[Venera]], [[Zemlja]] (posebno [[arhej]]ska Zemlja) i [[Mars]], jer ove planete obično nisu dovoljno [[masa|masivne]] da bi [[gravitacija]] dugotrajno zadržala [[atmosferska hemija|sastave]] svojih početnih [[primarna atmosfera|primarnih atmosfera]]. Kada se [[protoplanet]]a formira koalescencijom [[planetezimal]]a, ona počinje da dostiže dovoljnu masu da također akumulira isparljive [[plin]]ove iz [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]], koji obavijaju [[planetarna površina|planetarnu površinu]] formirajući [[atmosfera|atmosferu]] sa primordijalnim ("protosolarnim") [[atmosferska hemija|sastavom]] identičnim/sličnim originalnom [[cirkumstelarni disk|cirkumstelarnom disku]], tj. primarnoj atmosferi.<ref name="OxfordRE"/> Zbog kontinuiranog [[gubitak atmosfere|gubitka atmosfere]], [[Ispuštanje plinova|ispuštanja plinova]] iz unutrašnjih [[vulkan]]skih aktivnosti, [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]] među isparljivim materijama i/ili [[meteor]]skog unošenja stranih isparljivih materija iz [[udar meteora|udara]] sa [[komet]]ama i [[asteroid]]ima, primarna atmosfera će vremenom postepeno mijenjati svoj sastav, a sekundarna atmosfera se formira kada su akumulirane promjene dovoljno značajne. Sekundarne atmosfere terestričkih planeta su relativno tanke u poređenju sa njihovom prvobitnom primarnom atmosferom i znatno su tanje od današnjih atmosfera [[plinoviti div|plinovitih divova]] poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, koji teže ka zadržavanju svoje primarne atmosfere.<ref name="Schombert-lec14">{{cite web |year=2004 |title=Primary Atmospheres (Astronomy 121: Lecture 14 Terrestrial Planet Atmospheres) |publisher=Department of Physics University of Oregon |author=James Schombert |url=http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html |access-date=2009-12-22}}</ref> Atmosfere [[ledeni div|ledenih divova]] poput [[Uran]]a i [[Neptun]]a slične su atmosferama plinovitih divova u odnosu [[vodik]]a i [[helij]]a, ali su proporcionalno tanje od onih kod plinovitih divova i imaju mnogo veće nivoe [[atmosferski metan|atmosferskog metana]].<ref name="OxfordRE">{{cite journal|last1=Visscher|first1=Channon|date=2022-02-24|title=Planetary Atmospheres: Chemistry and Composition|url= https://oxfordre.com/planetaryscience/display/10.1093/acrefore/9780190647926.001.0001/acrefore-9780190647926-e-17|journal=[[Oxford Research Encyclopedias|Oxford Research Encyclopedia of Planetary Science]]|volume=|issue=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=|doi=10.1093/acrefore/9780190647926.013.17|isbn=978-0-19-064792-6 |access-date=2025-08-03}}</ref> Trenutna [[Zemljina atmosfera]], koja je jedinstveno bogata [[kisik]]om (s [[molarni udio|molarnim udjelom]] od 20,9%), zapravo ''nije'' njena sekundarna atmosfera, već ''tercijarna atmosfera'' koja je nastala daljnjim promjenama sekundarne atmosfere, a najznačajnije [[abiogeneza|pojavom]] i [[evolucija|evolucijom]] [[život|biološkog života]].<ref>{{cite web|url=https://lweb.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/fr_1/fr_1_plan4.html|title=Cosmic Evolution - Atmosphere and Oceans|publisher=[[Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]|access-date=2025-08-03}}</ref> Zemljina sekundarna atmosfera počela se formirati tokom [[Had (eon)|hadejskog]] [[Geološka hronologija|eona]] nakon udara u [[Hipoteza o velikom udaru|Theiu]], što je uzrokovalo djelimično [[ejekta|izbacivanje]] prvobitne primarne atmosfere, a nakon toga je uslijedilo značajno ispuštanje plinova kroz rastopljeni [[mantl|plašt]] nakon udara kroz hadejski period<ref name="Elements">{{cite journal|last1=Mikhail|first1=Sami|last2=Füri|first2=Evelyn|date=2019-10-01|title=On the Origin(s) and Evolution of Earth's Carbon|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/elements/article/15/5/307/574075/On-the-Origin-s-and-Evolution-of-Earth-s-Carbon|journal=[[Elements (journal)|Elements]]|volume=15|issue=5|publisher=[[Mineralogical Society of America]]|pages=307–312|doi=10.2138/gselements.15.5.307|pmc=|pmid=|bibcode=2019Eleme..15..307M |access-date=2025-08-03}}</ref><ref name="ChemPlusChem">{{cite journal|last1=Mrnjavac|first1=Natalia|last2=Wimmer|first2=Jessica L. E.|last3=Brabender|first3=Max|last4=Schwander|first4=Loraine|last5=Martin|first5=William F.|date=2023-10-09|title=The Moon-Forming Impact and the Autotrophic Origin of Life|journal=[[ChemPlusChem]]|volume=88|issue=11|publisher=[[Wiley-VCH]], [[Chemistry Europe]]|article-number=e202300270|doi=10.1002/cplu.202300270|pmc=7615287|pmid=37812146}}</ref> i na kraju značajno ubrizgavanje stranih isparljivih tvari putem [[kasno teško bombardiranje|"kasnog sloja" vanzemaljskih udarnih tijela]] na kraju hadejskog perioda.<ref name="Elements"/> S naknadnim hlađenjem i očvršćavanjem [[Zemljina kora|kore]], [[atmosferska temperatura]] i [[atmosferski pritisak|pritisak]] [[rana Zemlja|rane Zemlje]] pali su kako bi se [[kondenzacija|kondenzirala]] većina [[vodena para|vodene pare]] (koja se [[padavine|taložila]] na površinu formirajući [[superokean]]), ostavljajući [[redukcijska atmosfera|redukcijsku atmosferu]] u kojoj dominiraju [[azot]]/[[metan]]/[[ugljen dioksid|CO₂]] tokom većeg dijela [[arhej]]skog eona, tj. Zemljine sekundarne atmosfere.<ref name="ChemPlusChem"/> Međutim, kada su se [[cijanobakterije]] razvile tokom [[Mezoarhaik|mezoarhej]]a, njihova [[fotosinteza|fotosintetska]] [[fiksacija ugljika]], vođena [[hlorofil]]om, kontinuirano je oslobađala [[hemijski element|elementarni]] [[alotropske modifikacije kisika|dioksigen]] kao [[nusprodukt]] [[razgradnja vode|razgradnje vode]], što je na kraju nadmašilo [[redukcija|redukcijske]] sposobnosti Zemljine površine i dovelo do [[veliki oksidacijski događaj|Velikog oksidacijskog događaja]] na kraju [[arhaik|arheja]].<ref name="SpaceScienceReviews">{{cite journal|last1=Stüeken|first1=Eva E.|last2=Som|first2=Sanjoy M.|last3=Claire|first3=Mark|last4=Rugheimer|first4=Sarah|last5=Scherf|first5=Manuel|last6=Sproß|first6=Laurenz|last7=Tosi|first7=Nicola|last8=Ueno|first8=Yuichiro|last9=Lammer|first9=Helmut|date=2020|title=Mission to Planet Earth: The First Two Billion Years|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11214-020-00652-3|journal=[[Space Science Reviews]]|volume=216|issue=2|publisher=[[Springer Nature]]|article-number=31 |doi=10.1007/s11214-020-00652-3|pmc=|pmid=|bibcode=2020SSRv..216...31S |access-date=2025-08-03}}</ref> Daljnjim [[evolutivna radijacija|širenjem]] [[fotoautotrof]]a (cijanobakterija i njihovih [[simbiogeneza|simbiogenetskih]] srodnika, tj. [[alge|algi]] i [[biljke|biljaka]]), arhejska sekundarna atmosfera ([[prebiotička atmosfera]]) transformirana je u ''oksičnu'' tercijarnu atmosferu (koja je [[oksidacija|oksidirajuća]] atmosfera sa značajnim biotičkim unosima unutar svoje [[atmosferska cirkulacija|cirkulacije]]) tokom [[proterozoik|proterozojskog]] i [[fanerozoik|fanerozojskog]] eona.<ref>{{cite journal |last1=Holland|first1=Heinrich D.|date=2006-05-19|title=The oxygenation of the atmosphere and oceans|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences]]|volume=361|issue=1470|publisher=[[Royal Society]]|pages=903–915|doi=10.1098/rstb.2006.1838|pmc=1578726|pmid=16754606|issn=0962-8436|eissn=1471-2970 }}</ref> == Evolucija atmosfere == === Početna tačka === Tokom [[Nebularna teorija|formiranja planeta]], gas i prašina sa Sunčevog [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]] nakupljaju se na svim planetama koje se formiraju.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Nunn |first=John F. |date=1998-01-01 |title=Evolution of the atmosphere |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016787898800011 |journal=Proceedings of the Geologists' Association |volume=109 |issue=1 |pages=1–13 |doi=10.1016/S0016-7878(98)80001-1 |pmid=11543127 |bibcode=1998PrGA..109....1N |issn=0016-7878|url-access=subscription }}</ref> U zavisnosti od konačne veličine planete, ona može, ali i ne mora imati dovoljno gravitacije da zadrži tu prvu, [[primarna atmosfera|primarnu atmosferu]] ili će solarni vjetrovi obližnje zvijezde ukloniti atmosferu sa planete.<ref>{{Cite journal |last1=Kite |first1=Edwin S. |last2=Barnett |first2=Megan N. |date=2020-08-04 |title=Exoplanet secondary atmosphere loss and revival |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=117 |issue=31 |pages=18264–18271 |doi=10.1073/pnas.2006177117 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=7414166 |pmid=32694204|arxiv=2006.02589 |bibcode=2020PNAS..11718264K }}</ref> [[Divovske planete]], poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, postale su dovoljno velike da su bile u stanju zadržati svoju primarnu atmosferu koju su stekle tokom formiranja, dok [[terestričke planete]], poput [[venera|Venere]] i [[zemlja|Zemlje]], nemaju dovoljno gravitacije da zadrže prvobitnu atmosferu. Budući da su napravljene od stijena, mogu proći kroz geološke procese koji će stvoriti plinove koji će postati dio atmosfere. === Postprimarna atmosfera === Ako je planeta premalena, njena gravitacija nije dovoljno jaka da zadrži sav plin koji je dobila tokom formiranja. Ovo uzrokuje da primarna atmosfera, koja se uglavnom sastoji od [[vodik]]a (H₂) iz maglice u kojoj je formiran Sunčev sistem,<ref name=":0" /> pobjegne i potpuno napusti planetu. Vodik, koji je najlakši element, prirodno će pobjeći iz atmosfere jer je najrasprostranjeniji. Ako planeta želi da dobije novu atmosferu, mora je stvoriti od materijala koji se nalaze unutar same planete. [[Vulkanizam]] je primjer geološkog procesa koji će ispumpati [[vulkanski plin|vulkanske plinove]], poput [[ugljikov dioksid|ugljikovog dioksida]] (CO₂) i [[sumpor dioksid|sumpornog dioksida]] (SO₂), koji izlaze iz različitih izvora.<ref>{{Cite journal |last1=Tian |first1=Meng |last2=Heng |first2=Kevin |date=2024-03-08 |title=Atmospheric Chemistry of Secondary and Hybrid Atmospheres of Super Earths and Sub-Neptunes |journal=The Astrophysical Journal |volume=963 |issue=2 |page=157 |doi=10.3847/1538-4357/ad217c|doi-access=free |arxiv=2301.10217 |bibcode=2024ApJ...963..157T }}</ref> Tokom faze vrućeg protoplanete, rastopljena planeta ili mjesec će se ohladiti, što će uzrokovati očvršćavanje površine. Materijal i dalje želi ispuštati plinove, što uzrokuje otvore u kori koji će izbacivati ​​plin - često zarobljen u šupljinama stijena (uključujući [[asteroid]]e, [[meteor]]e i [[komet]]e koji bombarduju površinu planete tokom i nakon njenog formiranja). Rastopljena [[magma]] i [[lava]] mogu zadržati plinove koji su rastvoreni ili vezani za samu magmu ili lavu, a oslobađaju se na otvoru vulkana gdje pritisak postaje dovoljno nizak za sublimaciju. [[Voda]] (H₂O) je vrlo česta molekula u cijelom svemiru, tako da su je tokom formiranja Sunčevog sistema vjerovatno unijeli asteroidi i komete. Kada se voda prvi put unese u sistem, ona se miješa s okolnom lavom i ostaje zarobljena dok se dovoljno ne ohladi. Vulkani će, zajedno s drugim gore spomenutim plinovima, također izbacivati ​​vodenu paru koja je bila zarobljena u magmi. U slučaju Zemlje, njena najranija sekundarna atmosfera bila je gotovo u potpunosti sastavljena od vodene pare i ugljikovog dioksida.<ref name=":0" /> === Planetarni uvjeti === Način na koji planeta formira sekundarnu atmosferu nakon što se primarni atmosferski sastav izgubi uvelike zavisi od [[planetarna geologija|astrogeoloških]] uslova planete, kao i od njenih [[orbita]]lnih uslova unutar [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Različite vrste [[zvijezda]] imaju različite količine emitovanog [[sunčevo zračenje|zračenja]] i [[solarni vjetar|solarnog vjetra]], koji su glavni egzogeni faktori koji imaju tendenciju erodiranja atmosfere planete putem [[gubitak atmosfere|termalnih i supratermalnih ispuštanja]].<ref name=":0" /> Na primjer, [[Merkur]] nema atmosferu jer je toliko blizu [[sunce|Sunca]] da su solarni vjetrovi odavno skinuli njegovu atmosferu. [[Egzoplanet]]e poput [[HD 209458 b]], [[TOI-849 b]] i moguće [[CoRoT-7b]] smatraju se [[htonska planeta|htonskim planetama]], bivšim plinovitim divovima u neposrednoj blizini svojih matičnih zvijezda (tj. "[[vrući Jupiter|vrući Jupiteri]]") kojima su stoga atmosfere spaljene, ostavljajući samo izložene čvrste [[planetarno jezgro|jezgre]] koje podsjećaju na terestričke planete. [[udar asteroida|Udari]] s drugim [[nebesko tijelo|nebeskim tijelima]] poput [[asteroid]]a, [[kometa]] i [[mala planeta|manjih planeta]] (npr. [[hipoteza o velikom udaru|udar u Theiu]]) uzrokovat će i ubrizgavanje i izbacivanje velikih količina isparljivih materija ([[gubitak atmosfere|udarna erozija]]) u postojeću atmosferu. Endogeni faktori poput [[geotermalna aktivnost|geotermalne aktivnosti]] ([[vulkanizam]], [[fumarola|fumarole]], [[hidrotermalni izvor]]i, [[kriovulkan]]i itd.) uzrokovat će i [[ispuštanje plinova]], što dodaje spojeve (npr. [[helij]], [[azot]], [[metan]] i [[ugljen dioksid|CO₂]]) u atmosferu; i [[pojačano trošenje]], koje apsorbuje i uklanja spojeve (najviše CO₂) iz atmosfere. U slučaju [[zemljina atmosfera|Zemljine atmosfere]], njena primarna atmosfera je počela da se transformira u sekundarnu atmosferu prilično rano (samo oko 100 miliona godina nakon [[Formiranje Sunčevog sistema|formiranja Sunčevog sistema]]) uprkos [[Paradoks slabog mladog Sunca|slabom mladom Suncu]], ubrzano [[hipoteza o velikom udaru|divovskim udarom]] sa [[koorbitalna konfiguracija|koorbitalnom]] [[patuljasta planeta|patuljastom planetom]] po imenu [[Theia]], koji je ne samo erodirao veliku količinu atmosferskih isparljivih materija tokom sudara, već i razbio i djelimično odlomio Zemljinu prvobitnu rastopljenu [[Zemljina kora|koru]], uzrokujući da Zemlja uglavnom ostane [[planeta lave]] koja ispušta plinove tokom cijelog [[Had (eon)|hadej]]skog eona. To je dodatno pogoršano [[kasno teško bombardiranje|Kasnim teškim bombardovanjem]] sve dok [[evolucija Zemljine kore|kora konačno nije postigla dugoročno očvršćavanje]] prije oko 3,8 milijardi godina.<ref name=":11">{{Cite journal|last1=Taylor|first1=Stuart Ross|date=1989-04-20|title=Growth of planetary crusts|journal=Tectonophysics|volume=161|issue=3–4|pages=147–156|doi=10.1016/0040-1951(89)90151-0|bibcode=1989Tectp.161..147T|issn=0040-1951}}</ref> Umjeren položaj [[Zemljina putanja|Zemljine orbite]] unutar [[nastanjiva zona|nastanjive zone]], kao i [[Magnetsko polje Zemlje|njeno magnetno polje]] sposobno da skrene većinu jonizujućih solarnih vjetrova, omogućili su stabilnu, [[redukcijska atmosfera|redukcijsku]], azotom dominantnu sekundarnu atmosferu sa dovoljnim [[efekt staklenika|efektom staklenika]] (zbog obilnog metana i CO₂) za vjerovatnu umjerenu [[paleoklima|paleoklimu]] i aktivne [[hidrološki ciklus|hidrološke cikluse]] tokom [[arhej|arhejskog]] eona.<ref>{{cite journal|last1=Catling|first1=David C.|last2=Zahnle|first2=Kevin J.|date=2020-02-26|title=The Archean atmosphere|url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aax1420|journal=[[Science Advances]]|volume=6|issue=9|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|article-number=eaax1420|doi=10.1126/sciadv.aax1420|pmc=7043912 |pmid=32133393|access-date=2025-08-15}}</ref> == Povezano == * [[Primarna atmosfera]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Reducirajuća atmosfera]] * [[Veliki oksidacijski događaj]] == Reference == {{reflist}} 7n5o63pq2bw9atw4tsoiab03gh3lato 42607152 42607151 2026-06-07T17:19:26Z Duma 16555 /* Povezano */ 42607152 wikitext text/x-wiki [[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|250px|Umjetnički prikaz [[arhej]]ske [[Zemlja|Zemlje]] sa [[sumaglica|narandžastom]] sekundarnom atmosferom, nazvane "blijeda narandžasta tačka"<ref>{{cite journal|last1=Arney|first1=Giada|author1-link=Giada Arney|last2=Domagal-Goldman|first2=Shawn D.|last3=Meadows|first3=Victoria S.|last4=Wolf|first4=Eric T.|last5=Schwieterman|first5=Edward|last6=Charnay|first6=Benjamin|last7=Claire|first7=Mark|last8=Hébrard|first8=Eric|last9=Trainer|first9=Melissa G.|date=2016-11-01|title=The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1422|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|volume=16|issue=11|publisher=[[Mary Ann Liebert, Inc.]]|pages=873–899|doi=10.1089/ast.2015.142|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Venus - May 23 2018.png|thumb|250px|Sekundarna [[Venerina atmosfera|atmosfera Venere]], u kojoj dominira CO₂ (96,5%), a koja je preko 90 puta gušća od [[Zemljina atmosfera|Zemljine]]<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Natasha M.|last2=de Oliveira|first2=Marta R. R.|date=2019-06-25|title=Venus Atmospheric Composition In Situ Data: A Compilation|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018EA000536|journal=[[Earth and Space Science]]|volume=6|issue=7|publisher=[[American Geophysical Union]]|pages=1299–1318|doi=10.1029/2018EA000536|eissn=2333-5084|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Titan in true color by Kevin M. Gill.jpg|thumb|250px|Sekundarna [[Titanova atmosfera|atmosfera Titana]], najvećeg [[Saturn]]ovog [[Saturnovi prirodni sateliti|mjeseca]], u kojoj dominira [[azot]] (94,2%), a koja je gušća od Zemljine atmosfere]] '''Sekundarna atmosfera''' je [[planeta]]rna [[atmosfera]] koja nije nastala direktno [[akrecijom]] tokom formiranja [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Karakteristična je za [[terestričke planete]] kao što su četiri planete [[sunčev sistem|Unutrašnjeg Sunčevog sistema]], tj. [[Merkur]], [[Venera]], [[Zemlja]] (posebno [[arhej]]ska Zemlja) i [[Mars]], jer ove planete obično nisu dovoljno [[masa|masivne]] da bi [[gravitacija]] dugotrajno zadržala [[atmosferska hemija|sastave]] svojih početnih [[primarna atmosfera|primarnih atmosfera]]. Kada se [[protoplanet]]a formira koalescencijom [[planetezimal]]a, ona počinje da dostiže dovoljnu masu da također akumulira isparljive [[plin]]ove iz [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]], koji obavijaju [[planetarna površina|planetarnu površinu]] formirajući [[atmosfera|atmosferu]] sa primordijalnim ("protosolarnim") [[atmosferska hemija|sastavom]] identičnim/sličnim originalnom [[cirkumstelarni disk|cirkumstelarnom disku]], tj. primarnoj atmosferi.<ref name="OxfordRE"/> Zbog kontinuiranog [[gubitak atmosfere|gubitka atmosfere]], [[Ispuštanje plinova|ispuštanja plinova]] iz unutrašnjih [[vulkan]]skih aktivnosti, [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]] među isparljivim materijama i/ili [[meteor]]skog unošenja stranih isparljivih materija iz [[udar meteora|udara]] sa [[komet]]ama i [[asteroid]]ima, primarna atmosfera će vremenom postepeno mijenjati svoj sastav, a sekundarna atmosfera se formira kada su akumulirane promjene dovoljno značajne. Sekundarne atmosfere terestričkih planeta su relativno tanke u poređenju sa njihovom prvobitnom primarnom atmosferom i znatno su tanje od današnjih atmosfera [[plinoviti div|plinovitih divova]] poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, koji teže ka zadržavanju svoje primarne atmosfere.<ref name="Schombert-lec14">{{cite web |year=2004 |title=Primary Atmospheres (Astronomy 121: Lecture 14 Terrestrial Planet Atmospheres) |publisher=Department of Physics University of Oregon |author=James Schombert |url=http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html |access-date=2009-12-22}}</ref> Atmosfere [[ledeni div|ledenih divova]] poput [[Uran]]a i [[Neptun]]a slične su atmosferama plinovitih divova u odnosu [[vodik]]a i [[helij]]a, ali su proporcionalno tanje od onih kod plinovitih divova i imaju mnogo veće nivoe [[atmosferski metan|atmosferskog metana]].<ref name="OxfordRE">{{cite journal|last1=Visscher|first1=Channon|date=2022-02-24|title=Planetary Atmospheres: Chemistry and Composition|url= https://oxfordre.com/planetaryscience/display/10.1093/acrefore/9780190647926.001.0001/acrefore-9780190647926-e-17|journal=[[Oxford Research Encyclopedias|Oxford Research Encyclopedia of Planetary Science]]|volume=|issue=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=|doi=10.1093/acrefore/9780190647926.013.17|isbn=978-0-19-064792-6 |access-date=2025-08-03}}</ref> Trenutna [[Zemljina atmosfera]], koja je jedinstveno bogata [[kisik]]om (s [[molarni udio|molarnim udjelom]] od 20,9%), zapravo ''nije'' njena sekundarna atmosfera, već ''tercijarna atmosfera'' koja je nastala daljnjim promjenama sekundarne atmosfere, a najznačajnije [[abiogeneza|pojavom]] i [[evolucija|evolucijom]] [[život|biološkog života]].<ref>{{cite web|url=https://lweb.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/fr_1/fr_1_plan4.html|title=Cosmic Evolution - Atmosphere and Oceans|publisher=[[Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]|access-date=2025-08-03}}</ref> Zemljina sekundarna atmosfera počela se formirati tokom [[Had (eon)|hadejskog]] [[Geološka hronologija|eona]] nakon udara u [[Hipoteza o velikom udaru|Theiu]], što je uzrokovalo djelimično [[ejekta|izbacivanje]] prvobitne primarne atmosfere, a nakon toga je uslijedilo značajno ispuštanje plinova kroz rastopljeni [[mantl|plašt]] nakon udara kroz hadejski period<ref name="Elements">{{cite journal|last1=Mikhail|first1=Sami|last2=Füri|first2=Evelyn|date=2019-10-01|title=On the Origin(s) and Evolution of Earth's Carbon|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/elements/article/15/5/307/574075/On-the-Origin-s-and-Evolution-of-Earth-s-Carbon|journal=[[Elements (journal)|Elements]]|volume=15|issue=5|publisher=[[Mineralogical Society of America]]|pages=307–312|doi=10.2138/gselements.15.5.307|pmc=|pmid=|bibcode=2019Eleme..15..307M |access-date=2025-08-03}}</ref><ref name="ChemPlusChem">{{cite journal|last1=Mrnjavac|first1=Natalia|last2=Wimmer|first2=Jessica L. E.|last3=Brabender|first3=Max|last4=Schwander|first4=Loraine|last5=Martin|first5=William F.|date=2023-10-09|title=The Moon-Forming Impact and the Autotrophic Origin of Life|journal=[[ChemPlusChem]]|volume=88|issue=11|publisher=[[Wiley-VCH]], [[Chemistry Europe]]|article-number=e202300270|doi=10.1002/cplu.202300270|pmc=7615287|pmid=37812146}}</ref> i na kraju značajno ubrizgavanje stranih isparljivih tvari putem [[kasno teško bombardiranje|"kasnog sloja" vanzemaljskih udarnih tijela]] na kraju hadejskog perioda.<ref name="Elements"/> S naknadnim hlađenjem i očvršćavanjem [[Zemljina kora|kore]], [[atmosferska temperatura]] i [[atmosferski pritisak|pritisak]] [[rana Zemlja|rane Zemlje]] pali su kako bi se [[kondenzacija|kondenzirala]] većina [[vodena para|vodene pare]] (koja se [[padavine|taložila]] na površinu formirajući [[superokean]]), ostavljajući [[redukcijska atmosfera|redukcijsku atmosferu]] u kojoj dominiraju [[azot]]/[[metan]]/[[ugljen dioksid|CO₂]] tokom većeg dijela [[arhej]]skog eona, tj. Zemljine sekundarne atmosfere.<ref name="ChemPlusChem"/> Međutim, kada su se [[cijanobakterije]] razvile tokom [[Mezoarhaik|mezoarhej]]a, njihova [[fotosinteza|fotosintetska]] [[fiksacija ugljika]], vođena [[hlorofil]]om, kontinuirano je oslobađala [[hemijski element|elementarni]] [[alotropske modifikacije kisika|dioksigen]] kao [[nusprodukt]] [[razgradnja vode|razgradnje vode]], što je na kraju nadmašilo [[redukcija|redukcijske]] sposobnosti Zemljine površine i dovelo do [[veliki oksidacijski događaj|Velikog oksidacijskog događaja]] na kraju [[arhaik|arheja]].<ref name="SpaceScienceReviews">{{cite journal|last1=Stüeken|first1=Eva E.|last2=Som|first2=Sanjoy M.|last3=Claire|first3=Mark|last4=Rugheimer|first4=Sarah|last5=Scherf|first5=Manuel|last6=Sproß|first6=Laurenz|last7=Tosi|first7=Nicola|last8=Ueno|first8=Yuichiro|last9=Lammer|first9=Helmut|date=2020|title=Mission to Planet Earth: The First Two Billion Years|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11214-020-00652-3|journal=[[Space Science Reviews]]|volume=216|issue=2|publisher=[[Springer Nature]]|article-number=31 |doi=10.1007/s11214-020-00652-3|pmc=|pmid=|bibcode=2020SSRv..216...31S |access-date=2025-08-03}}</ref> Daljnjim [[evolutivna radijacija|širenjem]] [[fotoautotrof]]a (cijanobakterija i njihovih [[simbiogeneza|simbiogenetskih]] srodnika, tj. [[alge|algi]] i [[biljke|biljaka]]), arhejska sekundarna atmosfera ([[prebiotička atmosfera]]) transformirana je u ''oksičnu'' tercijarnu atmosferu (koja je [[oksidacija|oksidirajuća]] atmosfera sa značajnim biotičkim unosima unutar svoje [[atmosferska cirkulacija|cirkulacije]]) tokom [[proterozoik|proterozojskog]] i [[fanerozoik|fanerozojskog]] eona.<ref>{{cite journal |last1=Holland|first1=Heinrich D.|date=2006-05-19|title=The oxygenation of the atmosphere and oceans|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences]]|volume=361|issue=1470|publisher=[[Royal Society]]|pages=903–915|doi=10.1098/rstb.2006.1838|pmc=1578726|pmid=16754606|issn=0962-8436|eissn=1471-2970 }}</ref> == Evolucija atmosfere == === Početna tačka === Tokom [[Nebularna teorija|formiranja planeta]], gas i prašina sa Sunčevog [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]] nakupljaju se na svim planetama koje se formiraju.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Nunn |first=John F. |date=1998-01-01 |title=Evolution of the atmosphere |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016787898800011 |journal=Proceedings of the Geologists' Association |volume=109 |issue=1 |pages=1–13 |doi=10.1016/S0016-7878(98)80001-1 |pmid=11543127 |bibcode=1998PrGA..109....1N |issn=0016-7878|url-access=subscription }}</ref> U zavisnosti od konačne veličine planete, ona može, ali i ne mora imati dovoljno gravitacije da zadrži tu prvu, [[primarna atmosfera|primarnu atmosferu]] ili će solarni vjetrovi obližnje zvijezde ukloniti atmosferu sa planete.<ref>{{Cite journal |last1=Kite |first1=Edwin S. |last2=Barnett |first2=Megan N. |date=2020-08-04 |title=Exoplanet secondary atmosphere loss and revival |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=117 |issue=31 |pages=18264–18271 |doi=10.1073/pnas.2006177117 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=7414166 |pmid=32694204|arxiv=2006.02589 |bibcode=2020PNAS..11718264K }}</ref> [[Divovske planete]], poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, postale su dovoljno velike da su bile u stanju zadržati svoju primarnu atmosferu koju su stekle tokom formiranja, dok [[terestričke planete]], poput [[venera|Venere]] i [[zemlja|Zemlje]], nemaju dovoljno gravitacije da zadrže prvobitnu atmosferu. Budući da su napravljene od stijena, mogu proći kroz geološke procese koji će stvoriti plinove koji će postati dio atmosfere. === Postprimarna atmosfera === Ako je planeta premalena, njena gravitacija nije dovoljno jaka da zadrži sav plin koji je dobila tokom formiranja. Ovo uzrokuje da primarna atmosfera, koja se uglavnom sastoji od [[vodik]]a (H₂) iz maglice u kojoj je formiran Sunčev sistem,<ref name=":0" /> pobjegne i potpuno napusti planetu. Vodik, koji je najlakši element, prirodno će pobjeći iz atmosfere jer je najrasprostranjeniji. Ako planeta želi da dobije novu atmosferu, mora je stvoriti od materijala koji se nalaze unutar same planete. [[Vulkanizam]] je primjer geološkog procesa koji će ispumpati [[vulkanski plin|vulkanske plinove]], poput [[ugljikov dioksid|ugljikovog dioksida]] (CO₂) i [[sumpor dioksid|sumpornog dioksida]] (SO₂), koji izlaze iz različitih izvora.<ref>{{Cite journal |last1=Tian |first1=Meng |last2=Heng |first2=Kevin |date=2024-03-08 |title=Atmospheric Chemistry of Secondary and Hybrid Atmospheres of Super Earths and Sub-Neptunes |journal=The Astrophysical Journal |volume=963 |issue=2 |page=157 |doi=10.3847/1538-4357/ad217c|doi-access=free |arxiv=2301.10217 |bibcode=2024ApJ...963..157T }}</ref> Tokom faze vrućeg protoplanete, rastopljena planeta ili mjesec će se ohladiti, što će uzrokovati očvršćavanje površine. Materijal i dalje želi ispuštati plinove, što uzrokuje otvore u kori koji će izbacivati ​​plin - često zarobljen u šupljinama stijena (uključujući [[asteroid]]e, [[meteor]]e i [[komet]]e koji bombarduju površinu planete tokom i nakon njenog formiranja). Rastopljena [[magma]] i [[lava]] mogu zadržati plinove koji su rastvoreni ili vezani za samu magmu ili lavu, a oslobađaju se na otvoru vulkana gdje pritisak postaje dovoljno nizak za sublimaciju. [[Voda]] (H₂O) je vrlo česta molekula u cijelom svemiru, tako da su je tokom formiranja Sunčevog sistema vjerovatno unijeli asteroidi i komete. Kada se voda prvi put unese u sistem, ona se miješa s okolnom lavom i ostaje zarobljena dok se dovoljno ne ohladi. Vulkani će, zajedno s drugim gore spomenutim plinovima, također izbacivati ​​vodenu paru koja je bila zarobljena u magmi. U slučaju Zemlje, njena najranija sekundarna atmosfera bila je gotovo u potpunosti sastavljena od vodene pare i ugljikovog dioksida.<ref name=":0" /> === Planetarni uvjeti === Način na koji planeta formira sekundarnu atmosferu nakon što se primarni atmosferski sastav izgubi uvelike zavisi od [[planetarna geologija|astrogeoloških]] uslova planete, kao i od njenih [[orbita]]lnih uslova unutar [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Različite vrste [[zvijezda]] imaju različite količine emitovanog [[sunčevo zračenje|zračenja]] i [[solarni vjetar|solarnog vjetra]], koji su glavni egzogeni faktori koji imaju tendenciju erodiranja atmosfere planete putem [[gubitak atmosfere|termalnih i supratermalnih ispuštanja]].<ref name=":0" /> Na primjer, [[Merkur]] nema atmosferu jer je toliko blizu [[sunce|Sunca]] da su solarni vjetrovi odavno skinuli njegovu atmosferu. [[Egzoplanet]]e poput [[HD 209458 b]], [[TOI-849 b]] i moguće [[CoRoT-7b]] smatraju se [[htonska planeta|htonskim planetama]], bivšim plinovitim divovima u neposrednoj blizini svojih matičnih zvijezda (tj. "[[vrući Jupiter|vrući Jupiteri]]") kojima su stoga atmosfere spaljene, ostavljajući samo izložene čvrste [[planetarno jezgro|jezgre]] koje podsjećaju na terestričke planete. [[udar asteroida|Udari]] s drugim [[nebesko tijelo|nebeskim tijelima]] poput [[asteroid]]a, [[kometa]] i [[mala planeta|manjih planeta]] (npr. [[hipoteza o velikom udaru|udar u Theiu]]) uzrokovat će i ubrizgavanje i izbacivanje velikih količina isparljivih materija ([[gubitak atmosfere|udarna erozija]]) u postojeću atmosferu. Endogeni faktori poput [[geotermalna aktivnost|geotermalne aktivnosti]] ([[vulkanizam]], [[fumarola|fumarole]], [[hidrotermalni izvor]]i, [[kriovulkan]]i itd.) uzrokovat će i [[ispuštanje plinova]], što dodaje spojeve (npr. [[helij]], [[azot]], [[metan]] i [[ugljen dioksid|CO₂]]) u atmosferu; i [[pojačano trošenje]], koje apsorbuje i uklanja spojeve (najviše CO₂) iz atmosfere. U slučaju [[zemljina atmosfera|Zemljine atmosfere]], njena primarna atmosfera je počela da se transformira u sekundarnu atmosferu prilično rano (samo oko 100 miliona godina nakon [[Formiranje Sunčevog sistema|formiranja Sunčevog sistema]]) uprkos [[Paradoks slabog mladog Sunca|slabom mladom Suncu]], ubrzano [[hipoteza o velikom udaru|divovskim udarom]] sa [[koorbitalna konfiguracija|koorbitalnom]] [[patuljasta planeta|patuljastom planetom]] po imenu [[Theia]], koji je ne samo erodirao veliku količinu atmosferskih isparljivih materija tokom sudara, već i razbio i djelimično odlomio Zemljinu prvobitnu rastopljenu [[Zemljina kora|koru]], uzrokujući da Zemlja uglavnom ostane [[planeta lave]] koja ispušta plinove tokom cijelog [[Had (eon)|hadej]]skog eona. To je dodatno pogoršano [[kasno teško bombardiranje|Kasnim teškim bombardovanjem]] sve dok [[evolucija Zemljine kore|kora konačno nije postigla dugoročno očvršćavanje]] prije oko 3,8 milijardi godina.<ref name=":11">{{Cite journal|last1=Taylor|first1=Stuart Ross|date=1989-04-20|title=Growth of planetary crusts|journal=Tectonophysics|volume=161|issue=3–4|pages=147–156|doi=10.1016/0040-1951(89)90151-0|bibcode=1989Tectp.161..147T|issn=0040-1951}}</ref> Umjeren položaj [[Zemljina putanja|Zemljine orbite]] unutar [[nastanjiva zona|nastanjive zone]], kao i [[Magnetsko polje Zemlje|njeno magnetno polje]] sposobno da skrene većinu jonizujućih solarnih vjetrova, omogućili su stabilnu, [[redukcijska atmosfera|redukcijsku]], azotom dominantnu sekundarnu atmosferu sa dovoljnim [[efekt staklenika|efektom staklenika]] (zbog obilnog metana i CO₂) za vjerovatnu umjerenu [[paleoklima|paleoklimu]] i aktivne [[hidrološki ciklus|hidrološke cikluse]] tokom [[arhej|arhejskog]] eona.<ref>{{cite journal|last1=Catling|first1=David C.|last2=Zahnle|first2=Kevin J.|date=2020-02-26|title=The Archean atmosphere|url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aax1420|journal=[[Science Advances]]|volume=6|issue=9|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|article-number=eaax1420|doi=10.1126/sciadv.aax1420|pmc=7043912 |pmid=32133393|access-date=2025-08-15}}</ref> == Povezano == * [[Primarna atmosfera]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Redukcijska atmosfera]] * [[Veliki oksidacijski događaj]] == Reference == {{reflist}} eokr49az951ru94ab7u4vu18ixoma9f 42607157 42607152 2026-06-07T18:31:24Z Duma 16555 42607157 wikitext text/x-wiki The '''sauropod hiatus''' is a [[geological period]] in the [[North America]]n [[dinosaur]] [[fossil record]] for most of the [[Late Cretaceous]] noted for its lack of remains of [[sauropod]] dinosaurs. It may represent an [[extinction event]], possibly caused by competition with [[ornithischian]] herbivores, [[habitat loss]] from the expansion of the [[Western Interior Seaway]], or both. Alternatively, it has been argued that the hiatus represents a decrease in inland deposits that would have effectively preserved the animals, creating the illusion of an extinction. The sauropod hiatus ended shortly before the end of the Cretaceous, with the appearance of ''[[Alamosaurus]]'', most likely an [[animal migration|immigrant]] from [[South America]], in the southwestern parts of North America. == Historija koncepta == Definite evidence of Late Cretaceous sauropods in North America was first discovered in 1922, when [[Charles Whitney Gilmore]] described ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> The term "sauropod hiatus" was coined by researchers [[Spencer G. Lucas]] and [[Adrian P. Hunt]] in 1989 to describe how fossils of the clade become scarce in western North America near the beginning of the [[Late Cretaceous]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Another gap in the North American sauropod record was noted in the Early Cretaceous, from the [[Berriasian]] to the [[Barremian]], but this gap was partially filled by the discovery of fragmentary remains of a ''[[Camarasaurus]]''-like sauropod from the [[Lakota Formation]] in 2014. The fossil record of sauropods in this part of the Early Cretaceous is poor globally, not only in North America.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Around the end of the [[Early Jurassic]], [[sauropods]], a [[clade]] of large, long-necked [[dinosaurs]], established themselves as the "dominant group" of large herbivores in land-based environments, possibly following a [[Climate variability and change|global warming]] event.<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> They achieved [[cosmopolitan distribution|global distribution]], becoming a significant and diverse component of [[Mesozoic]] ecosystems. Sauropods were highly successful in North America during the Late Jurassic; the [[Morrison Formation]] of the western United States preserves one of the best-known of all sauropod faunas,<ref name="Upchurch2004"/> with 24 recognized sauropod species.<ref name="Mannion2021"/> The fossil record of North American sauropods is poor for the first half of the Early Cretaceous,<ref name="D'EmicFoster2014"/> but later in the Early Cretaceous, several lineages of sauropod are known from North America, including [[turiasaurs]] such as ''[[Moabosaurus]]'', [[brachiosaurids]] such as ''[[Cedarosaurus]]'', and [[somphospondyls]] such as ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] The North American sauropod hiatus began during the [[Cenomanian]], the first [[Geologic age|age]] of the Late Cretaceous.<ref name="D'Emic2012"/> Several sauropods are known from the upper Albian or lower Cenomanian of North America. The [[brachiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> and indeterminate sauropod teeth<ref name="Mannion2011"/> have been found in the [[Mussentuchit Member]], with the maximum age of the ''Abydosaurus'' fossils calculated to be 104.46±0.95 Ma.<ref name="Chure2010"/> The age of the brachiosaurid ''[[Sonorasaurus]]'' is not well-constrained, but probably was between 98 and 110 Ma.<ref name="D'Emic2016"/> Sauropod bones have been reported from the [[Dakota Formation]].<ref name="Mannion2011"/> Remains possibly referable to ''[[Sauroposeidon]]'' have been found in strata with a maximal age calculated to be 104.4 Ma.<ref name="D'Emic2012"/> The species epithet of ''Sauroposeidon proteles'' means "perfected before the end" in reference to its status as one of the last North American sauropods before the sauropod hiatus.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] The cause of the sauropod hiatus has been a subject of debate. Lucas and Hunt proposed two hypotheses: a lack of properly preserved remains or a genuine extinction followed by re-population from South America.<ref name="LucasHunt1989"/> In the first scenario—rejected by Lucas and Hunt themselves but later further explained by Thomas Lehman in 2001—as sea levels rose, the sauropods became restricted to upland environments that were not as well represented in fossil record as coastal ones, before eventually migrating back to lowland areas as they became more suitable.<ref name="Mannion2011"/> In the second, the North American sauropods became extinct, and those that appear near the end of the Cretaceous represent immigrants from South America via [[land bridges]], belonging to a group known as [[titanosaurian]]s.<ref name="LucasHunt1989"/> In 2011, Philip D. Mannion and Paul Upchurch re-evaluated the sauropod hiatus, taking numerous factors into account. They argued that the event represented [[sampling bias]], as the sauropods' preferred inland habitat is not as well represented in the fossil record as coastal regions, also claiming that the existence of Cenomanian-aged ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' shortened the gap to the Turonian–early Campanian.<ref name="Mannion2011"/> However, in 2012, Michael D. D'Emic and Brady Z. Foreman countered the analysis of Mannion and Upchurch. They cited a recent cladistic analysis of ''[[Sauroposeidon]]'', which found it to be a type of [[somphospondylan]], as evidence that titanosaurians had not been present in North America before the Maastrichtian, supporting a recent migration, also questioning claims of earlier North American titanosaurs. They further explained issues with the dates of the previous study; for instance ''Sonorasaurus thompsoni'', provided as an example of a sauropod present during the hiatus by Mannion and Upchurch, was originally named as either [[Albian]] or Cenomanian in age when described, contrary to claims by Mannion and Upchurch that it was Cenomanian. Even assuming that the dates of the 2011 study were correct, D'Emic and Foreman pointed out that the hiatus would still last from the mid-Cenomanian to the mid-Campanian. As for potential sampling bias, they explained how other groups of dinosaurs from the same areas as sauropods persist into the Late Cretaceous, while members of the clade itself disappear at around 98 Mya. D'Emic and Foreman discussed multiple events that could have led to a regional extinction. In the late Albian, the [[Western Interior Seaway]] began to push further into North America. In contrast to an earlier argument by Mannion and Upchurch that this event took place before the sauropod hiatus, D'Emic and Foreman write that it occurred gradually over millions of years. According to them, this occurred either before or concurrently with the event. Alternatively, in a scenario doubted by Lucas and Hunt but taken into further consideration by D'Emic and Foreman, [[hadrosaurs]] (duck-billed dinosaurs) could have out-competed sauropods. While the former pair believed that the two groups' feeding methods were too different for this to occur, the latter researchers suggested that such competition could have been between animals at younger stages of growth. This scenario is also supported by the fossil record, as the last pre-hiatus sauropods are found alongside the first North American hadrosauroids.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Whatever the cause of the sauropod hiatus, sauropods do not reappear in the North American fossil record until near the end of the Cretaceous. Various specimens have been claimed to represent Campanian records of sauropods in North America,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> but have since been re-dated as Maastrichtian<ref name="Williamson2008"/> or reinterpreted as representing other groups of animals.<ref name="D'Emic2010"/> Some of these claimed records have been determined to be hadrosaur cervical vertebrae, which can superficially resemble titanosaur caudal vertebrae if poorly preserved and interpreted back-to-front.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropods do not definitely reappear in the North American fossil record until the [[Maastrichtian]], the last age of the Cretaceous,<ref name="D'Emic2010"/> although an unpublished study presented at the [[Society of Vertebrate Paleontology]] conference in 2018 reported the occurrence of a sauropod caudal vertebra in the Deadhorse Coulee Member of the [[Milk River Formation]], dating to the [[Santonian]]. If confirmed, it would represent the northernmost occurrence of a sauropod in Late Cretaceous North America, as well as provide evidence against the sauropod hiatus.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> The post-hiatus sauropod records of North America are all [[titanosaurs]], and are commonly considered to represent a single genus, ''[[Alamosaurus]]''. ''Alamosaurus'' appears to have rapidly become the dominant large herbivore of southern North America.<ref name="Lehman2001"/> Due to its large size, ''Alamosaurus'' is has been suggested to have contributed to the evolution of gigantism in North American [[tyrannosaurid]]s such as ''[[Tyrannosaurus]]'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> with which it lived alongside. ''Alamosaurus'' probably reached North America by crossing over from South America.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Other studies have viewed the idea that ''Alamosaurus'' could have crossed over from South America skeptically, as the only connection between the Americas at the time may have been island chains that titanosaurs would have been poorly suited to cross, and proposed that ''Alamosaurus'' reached North America from Asia instead.<ref name="Mannion2011"/> However, this hypothesis is based on studies that did not include ''Alamosaurus'''s South American close relative ''[[Pellegrinisaurus]]''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropods have been considered poorly adapted for high-latitude environments, which would have made the Bering land bridge between Asia and North America inhospitable for titanosaurs.<ref name="Chiarenza2022"/> The first appearance of hadrosaurs in South America coincides with the first appearance of titanosaurs in North America, suggesting that titanosaurs may have dispersed north along the same routes as hadrosaurs dispersed south.<ref name="D'Emic2010"/> It has also been proposed that ''Alamosaurus'' belongs to a lineage of titanosaurs native to North America,<ref name="Lehman2001"/> but no other known North American sauropod is closely related to ''Alamosaurus'', rendering such a possibility unlikely.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Though the "sauropod hiatus" originally referred to a North American absence of sauropods,<ref name="LucasHunt1989"/> a similar trend has been noted in Europe, lasting from the late [[Coniacian]] to the [[Santonian]]. The European gap was discussed in a similar manner by [[Éric Buffetaut]] and Jean Le Loeuff in multiple 1990s studies.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut and Loeuff suggested that this European hiatus reflected an extinction of sauropods in Europe, suggesting that new migrants eventually arrived from Africa.<ref name="Mannion2011"/> Mannion and Upchurch could not prove an African birthplace for European titanosaurs, although they stated Southern Hemispheric ancestry for certain groups to be a possibility.<ref name="Mannion2011"/> Due to the scarcity of fossil deposits from the European sauropod hiatus, Le Loeuff considered the existence of such a hiatus tentative.<ref name="LeLoeuff1993"/> Trackways and a sauropod tooth have been found in Europe during the supposed hiatus, suggesting that sauropods were present in Europe throughout the Late Cretaceous, though their fossils are very rare.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> dz06201lubwint27kr0op2bxcpyhqfc 42607162 42607157 2026-06-07T20:06:47Z Duma 16555 /* Izvan Sjeverne Amerike */ 42607162 wikitext text/x-wiki The '''sauropod hiatus''' is a [[geological period]] in the [[North America]]n [[dinosaur]] [[fossil record]] for most of the [[Late Cretaceous]] noted for its lack of remains of [[sauropod]] dinosaurs. It may represent an [[extinction event]], possibly caused by competition with [[ornithischian]] herbivores, [[habitat loss]] from the expansion of the [[Western Interior Seaway]], or both. Alternatively, it has been argued that the hiatus represents a decrease in inland deposits that would have effectively preserved the animals, creating the illusion of an extinction. The sauropod hiatus ended shortly before the end of the Cretaceous, with the appearance of ''[[Alamosaurus]]'', most likely an [[animal migration|immigrant]] from [[South America]], in the southwestern parts of North America. == Historija koncepta == Definite evidence of Late Cretaceous sauropods in North America was first discovered in 1922, when [[Charles Whitney Gilmore]] described ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> The term "sauropod hiatus" was coined by researchers [[Spencer G. Lucas]] and [[Adrian P. Hunt]] in 1989 to describe how fossils of the clade become scarce in western North America near the beginning of the [[Late Cretaceous]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Another gap in the North American sauropod record was noted in the Early Cretaceous, from the [[Berriasian]] to the [[Barremian]], but this gap was partially filled by the discovery of fragmentary remains of a ''[[Camarasaurus]]''-like sauropod from the [[Lakota Formation]] in 2014. The fossil record of sauropods in this part of the Early Cretaceous is poor globally, not only in North America.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Around the end of the [[Early Jurassic]], [[sauropods]], a [[clade]] of large, long-necked [[dinosaurs]], established themselves as the "dominant group" of large herbivores in land-based environments, possibly following a [[Climate variability and change|global warming]] event.<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> They achieved [[cosmopolitan distribution|global distribution]], becoming a significant and diverse component of [[Mesozoic]] ecosystems. Sauropods were highly successful in North America during the Late Jurassic; the [[Morrison Formation]] of the western United States preserves one of the best-known of all sauropod faunas,<ref name="Upchurch2004"/> with 24 recognized sauropod species.<ref name="Mannion2021"/> The fossil record of North American sauropods is poor for the first half of the Early Cretaceous,<ref name="D'EmicFoster2014"/> but later in the Early Cretaceous, several lineages of sauropod are known from North America, including [[turiasaurs]] such as ''[[Moabosaurus]]'', [[brachiosaurids]] such as ''[[Cedarosaurus]]'', and [[somphospondyls]] such as ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] The North American sauropod hiatus began during the [[Cenomanian]], the first [[Geologic age|age]] of the Late Cretaceous.<ref name="D'Emic2012"/> Several sauropods are known from the upper Albian or lower Cenomanian of North America. The [[brachiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> and indeterminate sauropod teeth<ref name="Mannion2011"/> have been found in the [[Mussentuchit Member]], with the maximum age of the ''Abydosaurus'' fossils calculated to be 104.46±0.95 Ma.<ref name="Chure2010"/> The age of the brachiosaurid ''[[Sonorasaurus]]'' is not well-constrained, but probably was between 98 and 110 Ma.<ref name="D'Emic2016"/> Sauropod bones have been reported from the [[Dakota Formation]].<ref name="Mannion2011"/> Remains possibly referable to ''[[Sauroposeidon]]'' have been found in strata with a maximal age calculated to be 104.4 Ma.<ref name="D'Emic2012"/> The species epithet of ''Sauroposeidon proteles'' means "perfected before the end" in reference to its status as one of the last North American sauropods before the sauropod hiatus.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] The cause of the sauropod hiatus has been a subject of debate. Lucas and Hunt proposed two hypotheses: a lack of properly preserved remains or a genuine extinction followed by re-population from South America.<ref name="LucasHunt1989"/> In the first scenario—rejected by Lucas and Hunt themselves but later further explained by Thomas Lehman in 2001—as sea levels rose, the sauropods became restricted to upland environments that were not as well represented in fossil record as coastal ones, before eventually migrating back to lowland areas as they became more suitable.<ref name="Mannion2011"/> In the second, the North American sauropods became extinct, and those that appear near the end of the Cretaceous represent immigrants from South America via [[land bridges]], belonging to a group known as [[titanosaurian]]s.<ref name="LucasHunt1989"/> In 2011, Philip D. Mannion and Paul Upchurch re-evaluated the sauropod hiatus, taking numerous factors into account. They argued that the event represented [[sampling bias]], as the sauropods' preferred inland habitat is not as well represented in the fossil record as coastal regions, also claiming that the existence of Cenomanian-aged ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' shortened the gap to the Turonian–early Campanian.<ref name="Mannion2011"/> However, in 2012, Michael D. D'Emic and Brady Z. Foreman countered the analysis of Mannion and Upchurch. They cited a recent cladistic analysis of ''[[Sauroposeidon]]'', which found it to be a type of [[somphospondylan]], as evidence that titanosaurians had not been present in North America before the Maastrichtian, supporting a recent migration, also questioning claims of earlier North American titanosaurs. They further explained issues with the dates of the previous study; for instance ''Sonorasaurus thompsoni'', provided as an example of a sauropod present during the hiatus by Mannion and Upchurch, was originally named as either [[Albian]] or Cenomanian in age when described, contrary to claims by Mannion and Upchurch that it was Cenomanian. Even assuming that the dates of the 2011 study were correct, D'Emic and Foreman pointed out that the hiatus would still last from the mid-Cenomanian to the mid-Campanian. As for potential sampling bias, they explained how other groups of dinosaurs from the same areas as sauropods persist into the Late Cretaceous, while members of the clade itself disappear at around 98 Mya. D'Emic and Foreman discussed multiple events that could have led to a regional extinction. In the late Albian, the [[Western Interior Seaway]] began to push further into North America. In contrast to an earlier argument by Mannion and Upchurch that this event took place before the sauropod hiatus, D'Emic and Foreman write that it occurred gradually over millions of years. According to them, this occurred either before or concurrently with the event. Alternatively, in a scenario doubted by Lucas and Hunt but taken into further consideration by D'Emic and Foreman, [[hadrosaurs]] (duck-billed dinosaurs) could have out-competed sauropods. While the former pair believed that the two groups' feeding methods were too different for this to occur, the latter researchers suggested that such competition could have been between animals at younger stages of growth. This scenario is also supported by the fossil record, as the last pre-hiatus sauropods are found alongside the first North American hadrosauroids.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Whatever the cause of the sauropod hiatus, sauropods do not reappear in the North American fossil record until near the end of the Cretaceous. Various specimens have been claimed to represent Campanian records of sauropods in North America,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> but have since been re-dated as Maastrichtian<ref name="Williamson2008"/> or reinterpreted as representing other groups of animals.<ref name="D'Emic2010"/> Some of these claimed records have been determined to be hadrosaur cervical vertebrae, which can superficially resemble titanosaur caudal vertebrae if poorly preserved and interpreted back-to-front.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropods do not definitely reappear in the North American fossil record until the [[Maastrichtian]], the last age of the Cretaceous,<ref name="D'Emic2010"/> although an unpublished study presented at the [[Society of Vertebrate Paleontology]] conference in 2018 reported the occurrence of a sauropod caudal vertebra in the Deadhorse Coulee Member of the [[Milk River Formation]], dating to the [[Santonian]]. If confirmed, it would represent the northernmost occurrence of a sauropod in Late Cretaceous North America, as well as provide evidence against the sauropod hiatus.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> The post-hiatus sauropod records of North America are all [[titanosaurs]], and are commonly considered to represent a single genus, ''[[Alamosaurus]]''. ''Alamosaurus'' appears to have rapidly become the dominant large herbivore of southern North America.<ref name="Lehman2001"/> Due to its large size, ''Alamosaurus'' is has been suggested to have contributed to the evolution of gigantism in North American [[tyrannosaurid]]s such as ''[[Tyrannosaurus]]'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> with which it lived alongside. ''Alamosaurus'' probably reached North America by crossing over from South America.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Other studies have viewed the idea that ''Alamosaurus'' could have crossed over from South America skeptically, as the only connection between the Americas at the time may have been island chains that titanosaurs would have been poorly suited to cross, and proposed that ''Alamosaurus'' reached North America from Asia instead.<ref name="Mannion2011"/> However, this hypothesis is based on studies that did not include ''Alamosaurus'''s South American close relative ''[[Pellegrinisaurus]]''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropods have been considered poorly adapted for high-latitude environments, which would have made the Bering land bridge between Asia and North America inhospitable for titanosaurs.<ref name="Chiarenza2022"/> The first appearance of hadrosaurs in South America coincides with the first appearance of titanosaurs in North America, suggesting that titanosaurs may have dispersed north along the same routes as hadrosaurs dispersed south.<ref name="D'Emic2010"/> It has also been proposed that ''Alamosaurus'' belongs to a lineage of titanosaurs native to North America,<ref name="Lehman2001"/> but no other known North American sauropod is closely related to ''Alamosaurus'', rendering such a possibility unlikely.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Iako se "jaz sauropoda" prvobitno odnosio na odsustvo sauropoda u Sjevernoj Americi,<ref name="LucasHunt1989"/> sličan trend je uočen i u Evropi, koji je trajao od kasnog [[konijaka]] do [[santona]]. Evropski jaz su na sličan način razmatrali [[Éric Buffetaut]] i Jean Le Loeuff u više istraživanja iz 1990-ih.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut i Loeuff pretpostavili su da ta evropska pauza odražava izumiranje sauropoda u Evropi, što ukazuje na to da su novi migranti na kraju stigli iz Afrike.<ref name="Mannion2011"/> Mannion i Upchurch nisu mogli dokazati afričko porijeklo evropskih titanosaura, iako su naveli da je porijeklo iz južne hemisfere moguće za određene skupine.<ref name="Mannion2011"/> Zbog oskudice fosilnih naslaga iz evropskog jaza sauropoda, Le Loeuff je smatrao postojanje takvog jaza okvirnim.<ref name="LeLoeuff1993"/> Tragovi stopala i zub sauropoda pronađeni su u Evropi tokom navodnog jaza, što ukazuje na to da su sauropodi bili prisutni u Evropi tokom kasne krede, iako su njihovi fosili vrlo rijetki.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> qtc8qpxebb13wi71t1p4aeenvee8qld 42607198 42607162 2026-06-08T10:02:37Z Duma 16555 42607198 wikitext text/x-wiki '''Jaz sauropoda''' je [[geološki period]] u [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[fosil|fosilnom zapisu]] [[dinosaur]]a za veći dio [[gornja kreda|kasne krede]], poznat po nedostatku ostataka [[sauropod]]nih dinosaura. Moguće je da predstavlja [[izumiranje]], potencijalno uzrokovano konkurencijom s biljojedima iz skupine [[Ornithischia]], [[uništenje staništa|gubitkom staništa]] usljed širenja [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] ili kombinacijom oba faktora. Alternativno, tvrdi se da taj jaz predstavlja smanjenje kopnenih naslaga koje bi efektivno sačuvale životinje, stvarajući iluziju izumiranja. Jaz sauropoda završio se neposredno prije kraja krede, pojavom ''[[Alamosaurus]]a'', najvjerovatnije [[Migracija (zoologija)|porijeklom]] iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]], u jugozapadnim dijelovima Sjeverne Amerike. == Historija koncepta == Definitivan dokaz o postojanju sauropoda iz kasne krede u Sjevernoj Americi prvi put je otkriven 1922. godine, kada je [[Charles Whitney Gilmore]] opisao ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> Termin "jaz sauropoda" skovali su istraživači [[Spencer G. Lucas]] i [[Adrian P. Hunt]] 1989. godine kako bi opisali kako fosili pripadnika tog kladusa postaju rijetki u zapadnoj Sjevernoj Americi pred početak [[gornja kreda|kasne krede]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Još jedan jaz u sjevernoameričkom zapisu o sauropodima uočen je u ranoj kredi, od [[berijas]]a do [[barem]]ijana, ali je ta praznina djelimično popunjena otkrićem fragmentarnih ostataka sauropoda sličnog ''[[Camarasaurus]]u'' iz [[formacija Lakota|formacije Lakota]] 2014. godine. Fosilni zapis sauropoda u tom dijelu rane krede je loš globalno, a ne samo u Sjevernoj Americi.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Krajem [[donja jura|rane jure]], [[sauropodi]], [[kladus]] velikih [[dinosaur]]a s dugim vratom, ustanovili su se kao "dominantna grupa" velikih biljojeda u kopnenim okruženjima, moguće nakon [[globalno zagrijavanje|globalnog zagrijavanja]].<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> Postigli su [[kozmopolitska rasprostranjenost|globalnu rasprostranjenost]], postavši značajna i raznolika komponenta [[mezozoik|mezozojskih]] ekosistema. Sauropodi su bili vrlo uspješni u Sjevernoj Americi tokom kasne jure; [[formacija Morrison]] na zapadu Sjedinjenih Država čuva jednu od najpoznatijih sauropodskih fauna,<ref name="Upchurch2004"/> sa 24 priznate vrste sauropoda.<ref name="Mannion2021"/> Fosilni zapis sjevernoameričkih sauropoda je oskudan za prvu polovinu rane krede,<ref name="D'EmicFoster2014"/> ali kasnije u ranoj kredi, nekoliko loza sauropoda poznato je iz Sjeverne Amerike, uključujući [[Turiasauria|turiasaure]] poput ''[[Moabosaurus]]a'', [[Brachiosauridae|brahiosauride]] poput ''[[Cedarosaurus]]a'' i [[Somphospondyli|somfospondile]] poput ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] The North American sauropod hiatus began during the [[Cenomanian]], the first [[Geologic age|age]] of the Late Cretaceous.<ref name="D'Emic2012"/> Several sauropods are known from the upper Albian or lower Cenomanian of North America. The [[brachiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> and indeterminate sauropod teeth<ref name="Mannion2011"/> have been found in the [[Mussentuchit Member]], with the maximum age of the ''Abydosaurus'' fossils calculated to be 104.46±0.95 Ma.<ref name="Chure2010"/> The age of the brachiosaurid ''[[Sonorasaurus]]'' is not well-constrained, but probably was between 98 and 110 Ma.<ref name="D'Emic2016"/> Sauropod bones have been reported from the [[Dakota Formation]].<ref name="Mannion2011"/> Remains possibly referable to ''[[Sauroposeidon]]'' have been found in strata with a maximal age calculated to be 104.4 Ma.<ref name="D'Emic2012"/> The species epithet of ''Sauroposeidon proteles'' means "perfected before the end" in reference to its status as one of the last North American sauropods before the sauropod hiatus.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] The cause of the sauropod hiatus has been a subject of debate. Lucas and Hunt proposed two hypotheses: a lack of properly preserved remains or a genuine extinction followed by re-population from South America.<ref name="LucasHunt1989"/> In the first scenario—rejected by Lucas and Hunt themselves but later further explained by Thomas Lehman in 2001—as sea levels rose, the sauropods became restricted to upland environments that were not as well represented in fossil record as coastal ones, before eventually migrating back to lowland areas as they became more suitable.<ref name="Mannion2011"/> In the second, the North American sauropods became extinct, and those that appear near the end of the Cretaceous represent immigrants from South America via [[land bridges]], belonging to a group known as [[titanosaurian]]s.<ref name="LucasHunt1989"/> In 2011, Philip D. Mannion and Paul Upchurch re-evaluated the sauropod hiatus, taking numerous factors into account. They argued that the event represented [[sampling bias]], as the sauropods' preferred inland habitat is not as well represented in the fossil record as coastal regions, also claiming that the existence of Cenomanian-aged ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' shortened the gap to the Turonian–early Campanian.<ref name="Mannion2011"/> However, in 2012, Michael D. D'Emic and Brady Z. Foreman countered the analysis of Mannion and Upchurch. They cited a recent cladistic analysis of ''[[Sauroposeidon]]'', which found it to be a type of [[somphospondylan]], as evidence that titanosaurians had not been present in North America before the Maastrichtian, supporting a recent migration, also questioning claims of earlier North American titanosaurs. They further explained issues with the dates of the previous study; for instance ''Sonorasaurus thompsoni'', provided as an example of a sauropod present during the hiatus by Mannion and Upchurch, was originally named as either [[Albian]] or Cenomanian in age when described, contrary to claims by Mannion and Upchurch that it was Cenomanian. Even assuming that the dates of the 2011 study were correct, D'Emic and Foreman pointed out that the hiatus would still last from the mid-Cenomanian to the mid-Campanian. As for potential sampling bias, they explained how other groups of dinosaurs from the same areas as sauropods persist into the Late Cretaceous, while members of the clade itself disappear at around 98 Mya. D'Emic and Foreman discussed multiple events that could have led to a regional extinction. In the late Albian, the [[Western Interior Seaway]] began to push further into North America. In contrast to an earlier argument by Mannion and Upchurch that this event took place before the sauropod hiatus, D'Emic and Foreman write that it occurred gradually over millions of years. According to them, this occurred either before or concurrently with the event. Alternatively, in a scenario doubted by Lucas and Hunt but taken into further consideration by D'Emic and Foreman, [[hadrosaurs]] (duck-billed dinosaurs) could have out-competed sauropods. While the former pair believed that the two groups' feeding methods were too different for this to occur, the latter researchers suggested that such competition could have been between animals at younger stages of growth. This scenario is also supported by the fossil record, as the last pre-hiatus sauropods are found alongside the first North American hadrosauroids.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Whatever the cause of the sauropod hiatus, sauropods do not reappear in the North American fossil record until near the end of the Cretaceous. Various specimens have been claimed to represent Campanian records of sauropods in North America,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> but have since been re-dated as Maastrichtian<ref name="Williamson2008"/> or reinterpreted as representing other groups of animals.<ref name="D'Emic2010"/> Some of these claimed records have been determined to be hadrosaur cervical vertebrae, which can superficially resemble titanosaur caudal vertebrae if poorly preserved and interpreted back-to-front.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropods do not definitely reappear in the North American fossil record until the [[Maastrichtian]], the last age of the Cretaceous,<ref name="D'Emic2010"/> although an unpublished study presented at the [[Society of Vertebrate Paleontology]] conference in 2018 reported the occurrence of a sauropod caudal vertebra in the Deadhorse Coulee Member of the [[Milk River Formation]], dating to the [[Santonian]]. If confirmed, it would represent the northernmost occurrence of a sauropod in Late Cretaceous North America, as well as provide evidence against the sauropod hiatus.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> The post-hiatus sauropod records of North America are all [[titanosaurs]], and are commonly considered to represent a single genus, ''[[Alamosaurus]]''. ''Alamosaurus'' appears to have rapidly become the dominant large herbivore of southern North America.<ref name="Lehman2001"/> Due to its large size, ''Alamosaurus'' is has been suggested to have contributed to the evolution of gigantism in North American [[tyrannosaurid]]s such as ''[[Tyrannosaurus]]'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> with which it lived alongside. ''Alamosaurus'' probably reached North America by crossing over from South America.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Other studies have viewed the idea that ''Alamosaurus'' could have crossed over from South America skeptically, as the only connection between the Americas at the time may have been island chains that titanosaurs would have been poorly suited to cross, and proposed that ''Alamosaurus'' reached North America from Asia instead.<ref name="Mannion2011"/> However, this hypothesis is based on studies that did not include ''Alamosaurus'''s South American close relative ''[[Pellegrinisaurus]]''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropods have been considered poorly adapted for high-latitude environments, which would have made the Bering land bridge between Asia and North America inhospitable for titanosaurs.<ref name="Chiarenza2022"/> The first appearance of hadrosaurs in South America coincides with the first appearance of titanosaurs in North America, suggesting that titanosaurs may have dispersed north along the same routes as hadrosaurs dispersed south.<ref name="D'Emic2010"/> It has also been proposed that ''Alamosaurus'' belongs to a lineage of titanosaurs native to North America,<ref name="Lehman2001"/> but no other known North American sauropod is closely related to ''Alamosaurus'', rendering such a possibility unlikely.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Iako se "jaz sauropoda" prvobitno odnosio na odsustvo sauropoda u Sjevernoj Americi,<ref name="LucasHunt1989"/> sličan trend je uočen i u Evropi, koji je trajao od kasnog [[konijaka]] do [[santona]]. Evropski jaz su na sličan način razmatrali [[Éric Buffetaut]] i Jean Le Loeuff u više istraživanja iz 1990-ih.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut i Loeuff pretpostavili su da ta evropska pauza odražava izumiranje sauropoda u Evropi, što ukazuje na to da su novi migranti na kraju stigli iz Afrike.<ref name="Mannion2011"/> Mannion i Upchurch nisu mogli dokazati afričko porijeklo evropskih titanosaura, iako su naveli da je porijeklo iz južne hemisfere moguće za određene skupine.<ref name="Mannion2011"/> Zbog oskudice fosilnih naslaga iz evropskog jaza sauropoda, Le Loeuff je smatrao postojanje takvog jaza okvirnim.<ref name="LeLoeuff1993"/> Tragovi stopala i zub sauropoda pronađeni su u Evropi tokom navodnog jaza, što ukazuje na to da su sauropodi bili prisutni u Evropi tokom kasne krede, iako su njihovi fosili vrlo rijetki.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> cwv9sismm4ii84mtdnnmykj5acykyex 42607200 42607198 2026-06-08T10:21:01Z Duma 16555 42607200 wikitext text/x-wiki '''Jaz sauropoda''' je [[geološki period]] u [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[fosil|fosilnom zapisu]] [[dinosaur]]a za veći dio [[gornja kreda|kasne krede]], poznat po nedostatku ostataka [[sauropod]]nih dinosaura. Moguće je da predstavlja [[izumiranje]], potencijalno uzrokovano konkurencijom s biljojedima iz skupine [[Ornithischia]], [[uništenje staništa|gubitkom staništa]] usljed širenja [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] ili kombinacijom oba faktora. Alternativno, tvrdi se da taj jaz predstavlja smanjenje kopnenih naslaga koje bi efektivno sačuvale životinje, stvarajući iluziju izumiranja. Jaz sauropoda završio se neposredno prije kraja krede, pojavom ''[[Alamosaurus]]a'', najvjerovatnije [[Migracija (zoologija)|porijeklom]] iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]], u jugozapadnim dijelovima Sjeverne Amerike. == Historija koncepta == Definitivan dokaz o postojanju sauropoda iz kasne krede u Sjevernoj Americi prvi put je otkriven 1922. godine, kada je [[Charles Whitney Gilmore]] opisao ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> Termin "jaz sauropoda" skovali su istraživači [[Spencer G. Lucas]] i [[Adrian P. Hunt]] 1989. godine kako bi opisali kako fosili pripadnika tog kladusa postaju rijetki u zapadnoj Sjevernoj Americi pred početak [[gornja kreda|kasne krede]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Još jedan jaz u sjevernoameričkom zapisu o sauropodima uočen je u ranoj kredi, od [[berijas]]a do [[barem]]ijana, ali je ta praznina djelimično popunjena otkrićem fragmentarnih ostataka sauropoda sličnog ''[[Camarasaurus]]u'' iz [[formacija Lakota|formacije Lakota]] 2014. godine. Fosilni zapis sauropoda u tom dijelu rane krede je loš globalno, a ne samo u Sjevernoj Americi.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Krajem [[donja jura|rane jure]], [[sauropodi]], [[kladus]] velikih [[dinosaur]]a s dugim vratom, ustanovili su se kao "dominantna grupa" velikih biljojeda u kopnenim okruženjima, moguće nakon [[globalno zagrijavanje|globalnog zagrijavanja]].<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> Postigli su [[kozmopolitska rasprostranjenost|globalnu rasprostranjenost]], postavši značajna i raznolika komponenta [[mezozoik|mezozojskih]] ekosistema. Sauropodi su bili vrlo uspješni u Sjevernoj Americi tokom kasne jure; [[formacija Morrison]] na zapadu Sjedinjenih Država čuva jednu od najpoznatijih sauropodskih fauna,<ref name="Upchurch2004"/> sa 24 priznate vrste sauropoda.<ref name="Mannion2021"/> Fosilni zapis sjevernoameričkih sauropoda je oskudan za prvu polovinu rane krede,<ref name="D'EmicFoster2014"/> ali kasnije u ranoj kredi, nekoliko loza sauropoda poznato je iz Sjeverne Amerike, uključujući [[Turiasauria|turiasaure]] poput ''[[Moabosaurus]]a'', [[Brachiosauridae|brahiosauride]] poput ''[[Cedarosaurus]]a'' i [[Somphospondyli|somfospondile]] poput ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] Jaz sauropoda u Sjevernoj Americi započeo je tokom [[cenoman]]a, prvog [[geološko doba|doba]] kasne krede.<ref name="D'Emic2012"/> Nekoliko sauropoda poznato je iz gornjeg albija ili donjeg cenomana u Sjevernoj Americi. [[Brachiosauridae|Brahiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> i neodređeni zubi sauropoda<ref name="Mannion2011"/> pronađeni su u [[sloju Mussentuchit]], s maksimalnom starošću fosila ''Abydosaurusa'' procijenjenom na 104,46±0,95 miliona godina.<ref name="Chure2010"/> Starost brahiosaurida ''[[Sonorasaurus]]a'' nije precizno određena, ali je vjerovatno bila između 98 i 110 miliona godina.<ref name="D'Emic2016"/> Kosti sauropoda pronađene su u [[formacija Dakota|formaciji Dakota]].<ref name="Mannion2011"/> Ostaci koji se mogu pripisati ''[[Sauroposeidon]]u'' pronađeni su u slojevima s maksimalnom starošću procijenjenom na 104,4 miliona godina.<ref name="D'Emic2012"/> Naziv vrste ''Sauroposeidon proteles'' znači "usavršen prije kraja", što se odnosi na njegov status jednog od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza sauropoda.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] Uzrok jaza sauropoda je predmet rasprave. Lucas i Hunt predložili su dvije hipoteze: nedostatak dobro očuvanih ostataka ili stvarno izumiranje nakon kojeg je uslijedilo ponovno naseljavanje iz Južne Amerike.<ref name="LucasHunt1989"/> U prvom scenariju (koji su sami Lucas i Hunt odbacili, ali ga je kasnije Thomas Lehman 2001. godine dodatno objasnio) došlo je do povećanja nivoa mora, pri čemu su sauropodi postali ograničeni na planinska okruženja koja se nisu bila toliko očuvala u fosilnim zapisima kao obalna, prije nego što su se na kraju vratili u nizinska područja kada su ona postala pogodnija.<ref name="Mannion2011"/> U drugom scenariju, sjevernoamerički sauropodi su izumrli, a oni koji se pojavljuju pri kraju krede predstavljaju imigrante iz Južne Amerike preko [[kopneni most|kopnenih mostova]], koji su pripadali skupini poznatoj kao [[Titanosauria|titanosauri]].<ref name="LucasHunt1989"/> Philip D. Mannion i Paul Upchurch su 2011. godine napravili ponovnu procjenu jaza sauropoda, uzimajući u obzir brojne faktore. Ustvrdili su da taj događaj odražava pristranost uzorkovanja, budući da preferirano kopneno stanište sauropoda nije toliko često zastupljeno u fosilnim zapisima kao obalna područja, također tvrdeći da je postojanje vrste ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' iz cenomanskog doba skratilo jaz do turona i ranog kampana.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, Michael D. D'Emic i Brady Z. Foreman su 2012. osporili analizu Manniona i Upchurcha. Naveli su nedavnu kladističku analizu ''[[Sauroposeidon]]a'', koja je utvrdila da je riječ o vrsti [[Somphospondyli|somfospondila]], kao dokaz da titanosauri nisu bili prisutni u Sjevernoj Americi prije mastrihta, podržavajući nedavnu migraciju, a također dovodeći u pitanje tvrdnje o ranijim sjevernoameričkim titanosaurima. Nadalje su objasnili probleme s datumima prethodnog istraživanja; na primjer, ''Sonorasaurus thompsoni'', kojeg su Mannion i Upchurch naveli kao primjer sauropoda prisutnog za vrijeme jaza, prvobitno je nazvan [[alb (geologija)|albskim]] ili cenomanskim po starosti kada je opisan, suprotno tvrdnjama Manniona i Upchurcha da je bio iz cenomana. Čak i pod pretpostavkom da su datumi istraživanja iz 2011. godine tačni, D'Emic i Foreman su istakli da bi jaz i dalje trajao od sredine cenomana do sredine kampana. Što se tiče potencijalne pristranosti uzorkovanja, objasnili su kako druge skupine dinosaura iz istih područja kao i sauropodi opstaju do kasne krede, dok članovi samog kladusa nestaju prije oko 98 miliona godina. D'Emic i Foreman su raspravljali o više događaja koji su mogli dovesti do regionalnog izumiranja. Krajem albskog perioda, [[Zapadni unutrašnji morski put]] je počeo prodirati dalje u Sjevernu Ameriku. Za razliku od ranijeg argumenta Manniona i Upchurcha da je do tog događaja došlo prije jaza sauropoda, D'Emic i Foreman pišu da se to desilo postepeno tokom miliona godina. Prema njima, to se dogodilo ili prije ili istovremeno s jazom. Alternativno, u scenariju koji su Lucas i Hunt doveli u pitanje, ali koji su D'Emic i Foreman dalje razmotrili, moguće je da su [[Hadrosauridae|hadrosauri]] (dinosauri s pačjim kljunom) nadmašili sauropode. Dok je prvi par smatrao da su načini ishrane te dvije skupine bile previše različite da bi se to dogodilo, drugi istraživači sugerirali su da je do takve konkurencije možda dolazilo između životinja u ranijim fazama rasta. Taj scenario je također potkrijepljen fosilnim zapisom, jer se posljednji sauropodi prije jaza nalaze uz prve sjevernoameričke hadrosauroide.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Whatever the cause of the sauropod hiatus, sauropods do not reappear in the North American fossil record until near the end of the Cretaceous. Various specimens have been claimed to represent Campanian records of sauropods in North America,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> but have since been re-dated as Maastrichtian<ref name="Williamson2008"/> or reinterpreted as representing other groups of animals.<ref name="D'Emic2010"/> Some of these claimed records have been determined to be hadrosaur cervical vertebrae, which can superficially resemble titanosaur caudal vertebrae if poorly preserved and interpreted back-to-front.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropods do not definitely reappear in the North American fossil record until the [[Maastrichtian]], the last age of the Cretaceous,<ref name="D'Emic2010"/> although an unpublished study presented at the [[Society of Vertebrate Paleontology]] conference in 2018 reported the occurrence of a sauropod caudal vertebra in the Deadhorse Coulee Member of the [[Milk River Formation]], dating to the [[Santonian]]. If confirmed, it would represent the northernmost occurrence of a sauropod in Late Cretaceous North America, as well as provide evidence against the sauropod hiatus.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> The post-hiatus sauropod records of North America are all [[titanosaurs]], and are commonly considered to represent a single genus, ''[[Alamosaurus]]''. ''Alamosaurus'' appears to have rapidly become the dominant large herbivore of southern North America.<ref name="Lehman2001"/> Due to its large size, ''Alamosaurus'' is has been suggested to have contributed to the evolution of gigantism in North American [[tyrannosaurid]]s such as ''[[Tyrannosaurus]]'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> with which it lived alongside. ''Alamosaurus'' probably reached North America by crossing over from South America.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Other studies have viewed the idea that ''Alamosaurus'' could have crossed over from South America skeptically, as the only connection between the Americas at the time may have been island chains that titanosaurs would have been poorly suited to cross, and proposed that ''Alamosaurus'' reached North America from Asia instead.<ref name="Mannion2011"/> However, this hypothesis is based on studies that did not include ''Alamosaurus'''s South American close relative ''[[Pellegrinisaurus]]''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropods have been considered poorly adapted for high-latitude environments, which would have made the Bering land bridge between Asia and North America inhospitable for titanosaurs.<ref name="Chiarenza2022"/> The first appearance of hadrosaurs in South America coincides with the first appearance of titanosaurs in North America, suggesting that titanosaurs may have dispersed north along the same routes as hadrosaurs dispersed south.<ref name="D'Emic2010"/> It has also been proposed that ''Alamosaurus'' belongs to a lineage of titanosaurs native to North America,<ref name="Lehman2001"/> but no other known North American sauropod is closely related to ''Alamosaurus'', rendering such a possibility unlikely.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Iako se "jaz sauropoda" prvobitno odnosio na odsustvo sauropoda u Sjevernoj Americi,<ref name="LucasHunt1989"/> sličan trend je uočen i u Evropi, koji je trajao od kasnog [[konijaka]] do [[santona]]. Evropski jaz su na sličan način razmatrali [[Éric Buffetaut]] i Jean Le Loeuff u više istraživanja iz 1990-ih.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut i Loeuff pretpostavili su da ta evropska pauza odražava izumiranje sauropoda u Evropi, što ukazuje na to da su novi migranti na kraju stigli iz Afrike.<ref name="Mannion2011"/> Mannion i Upchurch nisu mogli dokazati afričko porijeklo evropskih titanosaura, iako su naveli da je porijeklo iz južne hemisfere moguće za određene skupine.<ref name="Mannion2011"/> Zbog oskudice fosilnih naslaga iz evropskog jaza sauropoda, Le Loeuff je smatrao postojanje takvog jaza okvirnim.<ref name="LeLoeuff1993"/> Tragovi stopala i zub sauropoda pronađeni su u Evropi tokom navodnog jaza, što ukazuje na to da su sauropodi bili prisutni u Evropi tokom kasne krede, iako su njihovi fosili vrlo rijetki.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> m41wi79u5sdnyms3e3vf4b06i603ram 42607217 42607200 2026-06-08T11:25:03Z Duma 16555 /* Kraj jaza */ 42607217 wikitext text/x-wiki '''Jaz sauropoda''' je [[geološki period]] u [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[fosil|fosilnom zapisu]] [[dinosaur]]a za veći dio [[gornja kreda|kasne krede]], poznat po nedostatku ostataka [[sauropod]]nih dinosaura. Moguće je da predstavlja [[izumiranje]], potencijalno uzrokovano konkurencijom s biljojedima iz skupine [[Ornithischia]], [[uništenje staništa|gubitkom staništa]] usljed širenja [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] ili kombinacijom oba faktora. Alternativno, tvrdi se da taj jaz predstavlja smanjenje kopnenih naslaga koje bi efektivno sačuvale životinje, stvarajući iluziju izumiranja. Jaz sauropoda završio se neposredno prije kraja krede, pojavom ''[[Alamosaurus]]a'', najvjerovatnije [[Migracija (zoologija)|porijeklom]] iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]], u jugozapadnim dijelovima Sjeverne Amerike. == Historija koncepta == Definitivan dokaz o postojanju sauropoda iz kasne krede u Sjevernoj Americi prvi put je otkriven 1922. godine, kada je [[Charles Whitney Gilmore]] opisao ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> Termin "jaz sauropoda" skovali su istraživači [[Spencer G. Lucas]] i [[Adrian P. Hunt]] 1989. godine kako bi opisali kako fosili pripadnika tog kladusa postaju rijetki u zapadnoj Sjevernoj Americi pred početak [[gornja kreda|kasne krede]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Još jedan jaz u sjevernoameričkom zapisu o sauropodima uočen je u ranoj kredi, od [[berijas]]a do [[barem]]ijana, ali je ta praznina djelimično popunjena otkrićem fragmentarnih ostataka sauropoda sličnog ''[[Camarasaurus]]u'' iz [[formacija Lakota|formacije Lakota]] 2014. godine. Fosilni zapis sauropoda u tom dijelu rane krede je loš globalno, a ne samo u Sjevernoj Americi.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Krajem [[donja jura|rane jure]], [[sauropodi]], [[kladus]] velikih [[dinosaur]]a s dugim vratom, ustanovili su se kao "dominantna grupa" velikih biljojeda u kopnenim okruženjima, moguće nakon [[globalno zagrijavanje|globalnog zagrijavanja]].<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> Postigli su [[kozmopolitska rasprostranjenost|globalnu rasprostranjenost]], postavši značajna i raznolika komponenta [[mezozoik|mezozojskih]] ekosistema. Sauropodi su bili vrlo uspješni u Sjevernoj Americi tokom kasne jure; [[formacija Morrison]] na zapadu Sjedinjenih Država čuva jednu od najpoznatijih sauropodskih fauna,<ref name="Upchurch2004"/> sa 24 priznate vrste sauropoda.<ref name="Mannion2021"/> Fosilni zapis sjevernoameričkih sauropoda je oskudan za prvu polovinu rane krede,<ref name="D'EmicFoster2014"/> ali kasnije u ranoj kredi, nekoliko loza sauropoda poznato je iz Sjeverne Amerike, uključujući [[Turiasauria|turiasaure]] poput ''[[Moabosaurus]]a'', [[Brachiosauridae|brahiosauride]] poput ''[[Cedarosaurus]]a'' i [[Somphospondyli|somfospondile]] poput ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] Jaz sauropoda u Sjevernoj Americi započeo je tokom [[cenoman]]a, prvog [[geološko doba|doba]] kasne krede.<ref name="D'Emic2012"/> Nekoliko sauropoda poznato je iz gornjeg albija ili donjeg cenomana u Sjevernoj Americi. [[Brachiosauridae|Brahiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> i neodređeni zubi sauropoda<ref name="Mannion2011"/> pronađeni su u [[sloju Mussentuchit]], s maksimalnom starošću fosila ''Abydosaurusa'' procijenjenom na 104,46±0,95 miliona godina.<ref name="Chure2010"/> Starost brahiosaurida ''[[Sonorasaurus]]a'' nije precizno određena, ali je vjerovatno bila između 98 i 110 miliona godina.<ref name="D'Emic2016"/> Kosti sauropoda pronađene su u [[formacija Dakota|formaciji Dakota]].<ref name="Mannion2011"/> Ostaci koji se mogu pripisati ''[[Sauroposeidon]]u'' pronađeni su u slojevima s maksimalnom starošću procijenjenom na 104,4 miliona godina.<ref name="D'Emic2012"/> Naziv vrste ''Sauroposeidon proteles'' znači "usavršen prije kraja", što se odnosi na njegov status jednog od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza sauropoda.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] Uzrok jaza sauropoda je predmet rasprave. Lucas i Hunt predložili su dvije hipoteze: nedostatak dobro očuvanih ostataka ili stvarno izumiranje nakon kojeg je uslijedilo ponovno naseljavanje iz Južne Amerike.<ref name="LucasHunt1989"/> U prvom scenariju (koji su sami Lucas i Hunt odbacili, ali ga je kasnije Thomas Lehman 2001. godine dodatno objasnio) došlo je do povećanja nivoa mora, pri čemu su sauropodi postali ograničeni na planinska okruženja koja se nisu bila toliko očuvala u fosilnim zapisima kao obalna, prije nego što su se na kraju vratili u nizinska područja kada su ona postala pogodnija.<ref name="Mannion2011"/> U drugom scenariju, sjevernoamerički sauropodi su izumrli, a oni koji se pojavljuju pri kraju krede predstavljaju imigrante iz Južne Amerike preko [[kopneni most|kopnenih mostova]], koji su pripadali skupini poznatoj kao [[Titanosauria|titanosauri]].<ref name="LucasHunt1989"/> Philip D. Mannion i Paul Upchurch su 2011. godine napravili ponovnu procjenu jaza sauropoda, uzimajući u obzir brojne faktore. Ustvrdili su da taj događaj odražava pristranost uzorkovanja, budući da preferirano kopneno stanište sauropoda nije toliko često zastupljeno u fosilnim zapisima kao obalna područja, također tvrdeći da je postojanje vrste ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' iz cenomanskog doba skratilo jaz do turona i ranog kampana.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, Michael D. D'Emic i Brady Z. Foreman su 2012. osporili analizu Manniona i Upchurcha. Naveli su nedavnu kladističku analizu ''[[Sauroposeidon]]a'', koja je utvrdila da je riječ o vrsti [[Somphospondyli|somfospondila]], kao dokaz da titanosauri nisu bili prisutni u Sjevernoj Americi prije mastrihta, podržavajući nedavnu migraciju, a također dovodeći u pitanje tvrdnje o ranijim sjevernoameričkim titanosaurima. Nadalje su objasnili probleme s datumima prethodnog istraživanja; na primjer, ''Sonorasaurus thompsoni'', kojeg su Mannion i Upchurch naveli kao primjer sauropoda prisutnog za vrijeme jaza, prvobitno je nazvan [[alb (geologija)|albskim]] ili cenomanskim po starosti kada je opisan, suprotno tvrdnjama Manniona i Upchurcha da je bio iz cenomana. Čak i pod pretpostavkom da su datumi istraživanja iz 2011. godine tačni, D'Emic i Foreman su istakli da bi jaz i dalje trajao od sredine cenomana do sredine kampana. Što se tiče potencijalne pristranosti uzorkovanja, objasnili su kako druge skupine dinosaura iz istih područja kao i sauropodi opstaju do kasne krede, dok članovi samog kladusa nestaju prije oko 98 miliona godina. D'Emic i Foreman su raspravljali o više događaja koji su mogli dovesti do regionalnog izumiranja. Krajem albskog perioda, [[Zapadni unutrašnji morski put]] je počeo prodirati dalje u Sjevernu Ameriku. Za razliku od ranijeg argumenta Manniona i Upchurcha da je do tog događaja došlo prije jaza sauropoda, D'Emic i Foreman pišu da se to desilo postepeno tokom miliona godina. Prema njima, to se dogodilo ili prije ili istovremeno s jazom. Alternativno, u scenariju koji su Lucas i Hunt doveli u pitanje, ali koji su D'Emic i Foreman dalje razmotrili, moguće je da su [[Hadrosauridae|hadrosauri]] (dinosauri s pačjim kljunom) nadmašili sauropode. Dok je prvi par smatrao da su načini ishrane te dvije skupine bile previše različite da bi se to dogodilo, drugi istraživači sugerirali su da je do takve konkurencije možda dolazilo između životinja u ranijim fazama rasta. Taj scenario je također potkrijepljen fosilnim zapisom, jer se posljednji sauropodi prije jaza nalaze uz prve sjevernoameričke hadrosauroide.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Bez obzira na uzrok jaza sauropoda, sauropodi se ne pojavljuju ponovo u fosilnim zapisima Sjeverne Amerike sve do pred kraj krede. Za različite primjerke se tvrdilo da predstavljaju kampanske zapise o sauropodima u Sjevernoj Americi,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> ali su od tada ponovo procijenjeni za mastrihtski period<ref name="Williamson2008"/> ili reinterpretirani kao predstavnici drugih životinjskih skupina.<ref name="D'Emic2010"/> Za neke od tih navodnih zapisa utvrđeno je da su vratni pršljenovi hadrosaura, koji površno mogu podsjećati na repne pršljenove titanosaura ako su loše očuvani i posmatrani naopako, odozada prema naprijed.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropodi se definitivno ne pojavljuju ponovo u fosilnim zapisima Sjeverne Amerike sve do [[mastriht]]skog perioda, posljednjeg doba krede,<ref name="D'Emic2010"/> iako je neobjavljeno istraživanje predstavljeno na konferenciji [[Society of Vertebrate Paleontology|Društva za paleontologiju kičmenjaka]] 2018. godine izvijestila o pojavi repnog pršljena sauropoda u članu Deadhorse Coulee u [[formacija Milk River|formaciji Milk River]], koji datira iz [[santon]]skog perioda. Ako se to potvrdi, predstavljalo bi najsjeverniju pojavu sauropoda u Sjevernoj Americi iz doba kasne krede, kao i dokaze protiv jaza sauropoda.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> Zapisi o sauropodima u Sjevernoj Americi nakon jaza odnose se na [[Titanosauria|titanosaure]] i obično se smatra da predstavljaju samo jedan rod, ''[[Alamosaurus]]''. Čini se da je ''Alamosaurus'' brzo postao dominantni veliki biljojed juga Sjeverne Amerike.<ref name="Lehman2001"/> Zbog svoje veličine, pretpostavlja se da je ''Alamosaurus'' doprinio evoluciji gigantizma kod sjevernoameričkih [[Tyrannosauridae|tiranosaurida]] poput ''[[Tyrannosaurus]]a'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> s kojim je živio zajedno. ''Alamosaurus'' je vjerovatno stigao u Sjevernu Ameriku prelaskom iz Južne Amerike.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Druga istraživanja su skeptično gledala na ideju da je ''Alamosaurus'' mogao preći iz Južne Amerike, budući da je jedina veza između Amerika u to vrijeme možda bila u vidu ostrvskih lanaca preko kojih titanosauri ne bi mogli preći, te su sugerirale da je ''Alamosaurus'' umjesto toga stigao u Sjevernu Ameriku iz Azije.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, ta hipoteza se zasniva na istraživanjima koja nisu uključivala ''Alamosaurusovog'' južnoameričkog bliskog rođaka ''Pellegrinisaurusa''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropodi su smatrani slabo prilagođenim okruženjima visokih geografskih širina, što bi učinilo Beringov kopneni most između Azije i Sjeverne Amerike negostoljubivim za titanosaure.<ref name="Chiarenza2022"/> Prva pojava hadrosaura u Južnoj Americi poklapa se s prvom pojavom titanosaura u Sjevernoj Americi, što ukazuje na to da su se titanosauri možda proširili na sjever istim putevima kojima su se hadrosauri proširili na jug.<ref name="Chiarenza2022"/> Također je predloženo da ''Alamosaurus'' pripada lozi titanosaura porijeklom iz Sjeverne Amerike,<ref name="Lehman2001"/> ali nijedan drugi poznati sjevernoamerički sauropod nije u bliskom srodstvu s ''Alamosaurusom'', što takvu mogućnost čini malo vjerojatnom.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Iako se "jaz sauropoda" prvobitno odnosio na odsustvo sauropoda u Sjevernoj Americi,<ref name="LucasHunt1989"/> sličan trend je uočen i u Evropi, koji je trajao od kasnog [[konijaka]] do [[santona]]. Evropski jaz su na sličan način razmatrali [[Éric Buffetaut]] i Jean Le Loeuff u više istraživanja iz 1990-ih.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut i Loeuff pretpostavili su da ta evropska pauza odražava izumiranje sauropoda u Evropi, što ukazuje na to da su novi migranti na kraju stigli iz Afrike.<ref name="Mannion2011"/> Mannion i Upchurch nisu mogli dokazati afričko porijeklo evropskih titanosaura, iako su naveli da je porijeklo iz južne hemisfere moguće za određene skupine.<ref name="Mannion2011"/> Zbog oskudice fosilnih naslaga iz evropskog jaza sauropoda, Le Loeuff je smatrao postojanje takvog jaza okvirnim.<ref name="LeLoeuff1993"/> Tragovi stopala i zub sauropoda pronađeni su u Evropi tokom navodnog jaza, što ukazuje na to da su sauropodi bili prisutni u Evropi tokom kasne krede, iako su njihovi fosili vrlo rijetki.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> hltw0imk9rykpze9fp32upmo1o7m8mx 42607218 42607217 2026-06-08T11:25:27Z Duma 16555 /* Kraj jaza */ 42607218 wikitext text/x-wiki '''Jaz sauropoda''' je [[geološki period]] u [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[fosil|fosilnom zapisu]] [[dinosaur]]a za veći dio [[gornja kreda|kasne krede]], poznat po nedostatku ostataka [[sauropod]]nih dinosaura. Moguće je da predstavlja [[izumiranje]], potencijalno uzrokovano konkurencijom s biljojedima iz skupine [[Ornithischia]], [[uništenje staništa|gubitkom staništa]] usljed širenja [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] ili kombinacijom oba faktora. Alternativno, tvrdi se da taj jaz predstavlja smanjenje kopnenih naslaga koje bi efektivno sačuvale životinje, stvarajući iluziju izumiranja. Jaz sauropoda završio se neposredno prije kraja krede, pojavom ''[[Alamosaurus]]a'', najvjerovatnije [[Migracija (zoologija)|porijeklom]] iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]], u jugozapadnim dijelovima Sjeverne Amerike. == Historija koncepta == Definitivan dokaz o postojanju sauropoda iz kasne krede u Sjevernoj Americi prvi put je otkriven 1922. godine, kada je [[Charles Whitney Gilmore]] opisao ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> Termin "jaz sauropoda" skovali su istraživači [[Spencer G. Lucas]] i [[Adrian P. Hunt]] 1989. godine kako bi opisali kako fosili pripadnika tog kladusa postaju rijetki u zapadnoj Sjevernoj Americi pred početak [[gornja kreda|kasne krede]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Još jedan jaz u sjevernoameričkom zapisu o sauropodima uočen je u ranoj kredi, od [[berijas]]a do [[barem]]ijana, ali je ta praznina djelimično popunjena otkrićem fragmentarnih ostataka sauropoda sličnog ''[[Camarasaurus]]u'' iz [[formacija Lakota|formacije Lakota]] 2014. godine. Fosilni zapis sauropoda u tom dijelu rane krede je loš globalno, a ne samo u Sjevernoj Americi.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Krajem [[donja jura|rane jure]], [[sauropodi]], [[kladus]] velikih [[dinosaur]]a s dugim vratom, ustanovili su se kao "dominantna grupa" velikih biljojeda u kopnenim okruženjima, moguće nakon [[globalno zagrijavanje|globalnog zagrijavanja]].<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> Postigli su [[kozmopolitska rasprostranjenost|globalnu rasprostranjenost]], postavši značajna i raznolika komponenta [[mezozoik|mezozojskih]] ekosistema. Sauropodi su bili vrlo uspješni u Sjevernoj Americi tokom kasne jure; [[formacija Morrison]] na zapadu Sjedinjenih Država čuva jednu od najpoznatijih sauropodskih fauna,<ref name="Upchurch2004"/> sa 24 priznate vrste sauropoda.<ref name="Mannion2021"/> Fosilni zapis sjevernoameričkih sauropoda je oskudan za prvu polovinu rane krede,<ref name="D'EmicFoster2014"/> ali kasnije u ranoj kredi, nekoliko loza sauropoda poznato je iz Sjeverne Amerike, uključujući [[Turiasauria|turiasaure]] poput ''[[Moabosaurus]]a'', [[Brachiosauridae|brahiosauride]] poput ''[[Cedarosaurus]]a'' i [[Somphospondyli|somfospondile]] poput ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] Jaz sauropoda u Sjevernoj Americi započeo je tokom [[cenoman]]a, prvog [[geološko doba|doba]] kasne krede.<ref name="D'Emic2012"/> Nekoliko sauropoda poznato je iz gornjeg albija ili donjeg cenomana u Sjevernoj Americi. [[Brachiosauridae|Brahiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> i neodređeni zubi sauropoda<ref name="Mannion2011"/> pronađeni su u [[sloju Mussentuchit]], s maksimalnom starošću fosila ''Abydosaurusa'' procijenjenom na 104,46±0,95 miliona godina.<ref name="Chure2010"/> Starost brahiosaurida ''[[Sonorasaurus]]a'' nije precizno određena, ali je vjerovatno bila između 98 i 110 miliona godina.<ref name="D'Emic2016"/> Kosti sauropoda pronađene su u [[formacija Dakota|formaciji Dakota]].<ref name="Mannion2011"/> Ostaci koji se mogu pripisati ''[[Sauroposeidon]]u'' pronađeni su u slojevima s maksimalnom starošću procijenjenom na 104,4 miliona godina.<ref name="D'Emic2012"/> Naziv vrste ''Sauroposeidon proteles'' znači "usavršen prije kraja", što se odnosi na njegov status jednog od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza sauropoda.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] Uzrok jaza sauropoda je predmet rasprave. Lucas i Hunt predložili su dvije hipoteze: nedostatak dobro očuvanih ostataka ili stvarno izumiranje nakon kojeg je uslijedilo ponovno naseljavanje iz Južne Amerike.<ref name="LucasHunt1989"/> U prvom scenariju (koji su sami Lucas i Hunt odbacili, ali ga je kasnije Thomas Lehman 2001. godine dodatno objasnio) došlo je do povećanja nivoa mora, pri čemu su sauropodi postali ograničeni na planinska okruženja koja se nisu bila toliko očuvala u fosilnim zapisima kao obalna, prije nego što su se na kraju vratili u nizinska područja kada su ona postala pogodnija.<ref name="Mannion2011"/> U drugom scenariju, sjevernoamerički sauropodi su izumrli, a oni koji se pojavljuju pri kraju krede predstavljaju imigrante iz Južne Amerike preko [[kopneni most|kopnenih mostova]], koji su pripadali skupini poznatoj kao [[Titanosauria|titanosauri]].<ref name="LucasHunt1989"/> Philip D. Mannion i Paul Upchurch su 2011. godine napravili ponovnu procjenu jaza sauropoda, uzimajući u obzir brojne faktore. Ustvrdili su da taj događaj odražava pristranost uzorkovanja, budući da preferirano kopneno stanište sauropoda nije toliko često zastupljeno u fosilnim zapisima kao obalna područja, također tvrdeći da je postojanje vrste ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' iz cenomanskog doba skratilo jaz do turona i ranog kampana.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, Michael D. D'Emic i Brady Z. Foreman su 2012. osporili analizu Manniona i Upchurcha. Naveli su nedavnu kladističku analizu ''[[Sauroposeidon]]a'', koja je utvrdila da je riječ o vrsti [[Somphospondyli|somfospondila]], kao dokaz da titanosauri nisu bili prisutni u Sjevernoj Americi prije mastrihta, podržavajući nedavnu migraciju, a također dovodeći u pitanje tvrdnje o ranijim sjevernoameričkim titanosaurima. Nadalje su objasnili probleme s datumima prethodnog istraživanja; na primjer, ''Sonorasaurus thompsoni'', kojeg su Mannion i Upchurch naveli kao primjer sauropoda prisutnog za vrijeme jaza, prvobitno je nazvan [[alb (geologija)|albskim]] ili cenomanskim po starosti kada je opisan, suprotno tvrdnjama Manniona i Upchurcha da je bio iz cenomana. Čak i pod pretpostavkom da su datumi istraživanja iz 2011. godine tačni, D'Emic i Foreman su istakli da bi jaz i dalje trajao od sredine cenomana do sredine kampana. Što se tiče potencijalne pristranosti uzorkovanja, objasnili su kako druge skupine dinosaura iz istih područja kao i sauropodi opstaju do kasne krede, dok članovi samog kladusa nestaju prije oko 98 miliona godina. D'Emic i Foreman su raspravljali o više događaja koji su mogli dovesti do regionalnog izumiranja. Krajem albskog perioda, [[Zapadni unutrašnji morski put]] je počeo prodirati dalje u Sjevernu Ameriku. Za razliku od ranijeg argumenta Manniona i Upchurcha da je do tog događaja došlo prije jaza sauropoda, D'Emic i Foreman pišu da se to desilo postepeno tokom miliona godina. Prema njima, to se dogodilo ili prije ili istovremeno s jazom. Alternativno, u scenariju koji su Lucas i Hunt doveli u pitanje, ali koji su D'Emic i Foreman dalje razmotrili, moguće je da su [[Hadrosauridae|hadrosauri]] (dinosauri s pačjim kljunom) nadmašili sauropode. Dok je prvi par smatrao da su načini ishrane te dvije skupine bile previše različite da bi se to dogodilo, drugi istraživači sugerirali su da je do takve konkurencije možda dolazilo između životinja u ranijim fazama rasta. Taj scenario je također potkrijepljen fosilnim zapisom, jer se posljednji sauropodi prije jaza nalaze uz prve sjevernoameričke hadrosauroide.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Bez obzira na uzrok jaza sauropoda, sauropodi se ne pojavljuju ponovo u fosilnim zapisima Sjeverne Amerike sve do pred kraj krede. Za različite primjerke se tvrdilo da predstavljaju kampanske zapise o sauropodima u Sjevernoj Americi,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> ali su od tada ponovo procijenjeni za mastrihtski period<ref name="Williamson2008"/> ili reinterpretirani kao predstavnici drugih životinjskih skupina.<ref name="D'Emic2010"/> Za neke od tih navodnih zapisa utvrđeno je da su vratni pršljenovi hadrosaura, koji površno mogu podsjećati na repne pršljenove titanosaura ako su loše očuvani i posmatrani naopako, odozada prema naprijed.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropodi se definitivno ne pojavljuju ponovo u fosilnim zapisima Sjeverne Amerike sve do [[mastriht]]skog perioda, posljednjeg doba krede,<ref name="D'Emic2010"/> iako je neobjavljeno istraživanje predstavljeno na konferenciji [[Society of Vertebrate Paleontology|Društva za paleontologiju kičmenjaka]] 2018. godine izvijestila o pojavi repnog pršljena sauropoda u članu Deadhorse Coulee u [[formacija Milk River|formaciji Milk River]], koji datira iz [[santon]]skog perioda. Ako se to potvrdi, predstavljalo bi najsjeverniju pojavu sauropoda u Sjevernoj Americi iz doba kasne krede, kao i dokaze protiv jaza sauropoda.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> Zapisi o sauropodima u Sjevernoj Americi nakon jaza odnose se na [[Titanosauria|titanosaure]] i obično se smatra da predstavljaju samo jedan rod, ''[[Alamosaurus]]''. Čini se da je ''Alamosaurus'' brzo postao dominantni veliki biljojed juga Sjeverne Amerike.<ref name="Lehman2001"/> Zbog svoje veličine, pretpostavlja se da je ''Alamosaurus'' doprinio evoluciji gigantizma kod sjevernoameričkih [[Tyrannosauridae|tiranosaurida]] poput ''[[Tyrannosaurus]]a'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> s kojim je živio zajedno. ''Alamosaurus'' je vjerovatno stigao u Sjevernu Ameriku prelaskom iz Južne Amerike.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Druga istraživanja su skeptično gledala na ideju da je ''Alamosaurus'' mogao preći iz Južne Amerike, budući da je jedina veza između Amerika u to vrijeme možda bila u vidu ostrvskih lanaca preko kojih titanosauri ne bi mogli preći, te su sugerirale da je ''Alamosaurus'' umjesto toga stigao u Sjevernu Ameriku iz Azije.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, ta hipoteza se zasniva na istraživanjima koja nisu uključivala ''Alamosaurusovog'' južnoameričkog bliskog rođaka ''[[Pellegrinisaurus]]a''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropodi su smatrani slabo prilagođenim okruženjima visokih geografskih širina, što bi učinilo Beringov kopneni most između Azije i Sjeverne Amerike negostoljubivim za titanosaure.<ref name="Chiarenza2022"/> Prva pojava hadrosaura u Južnoj Americi poklapa se s prvom pojavom titanosaura u Sjevernoj Americi, što ukazuje na to da su se titanosauri možda proširili na sjever istim putevima kojima su se hadrosauri proširili na jug.<ref name="Chiarenza2022"/> Također je predloženo da ''Alamosaurus'' pripada lozi titanosaura porijeklom iz Sjeverne Amerike,<ref name="Lehman2001"/> ali nijedan drugi poznati sjevernoamerički sauropod nije u bliskom srodstvu s ''Alamosaurusom'', što takvu mogućnost čini malo vjerojatnom.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Iako se "jaz sauropoda" prvobitno odnosio na odsustvo sauropoda u Sjevernoj Americi,<ref name="LucasHunt1989"/> sličan trend je uočen i u Evropi, koji je trajao od kasnog [[konijaka]] do [[santona]]. Evropski jaz su na sličan način razmatrali [[Éric Buffetaut]] i Jean Le Loeuff u više istraživanja iz 1990-ih.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut i Loeuff pretpostavili su da ta evropska pauza odražava izumiranje sauropoda u Evropi, što ukazuje na to da su novi migranti na kraju stigli iz Afrike.<ref name="Mannion2011"/> Mannion i Upchurch nisu mogli dokazati afričko porijeklo evropskih titanosaura, iako su naveli da je porijeklo iz južne hemisfere moguće za određene skupine.<ref name="Mannion2011"/> Zbog oskudice fosilnih naslaga iz evropskog jaza sauropoda, Le Loeuff je smatrao postojanje takvog jaza okvirnim.<ref name="LeLoeuff1993"/> Tragovi stopala i zub sauropoda pronađeni su u Evropi tokom navodnog jaza, što ukazuje na to da su sauropodi bili prisutni u Evropi tokom kasne krede, iako su njihovi fosili vrlo rijetki.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> hvi4yuzm0l3z1nf95b2097a1kb4p23i 42607224 42607218 2026-06-08T11:43:10Z Duma 16555 42607224 wikitext text/x-wiki In [[evolutionary biology]], an '''evolutionary arms race''' is an ongoing struggle between [[competition (biology)|competing]] sets of [[co-evolution|co-evolving]] [[gene]]s, [[phenotypic]] and [[behavioral ecology|behavioral]] traits that develop escalating [[adaptation (biology)|adaptation]]s and counter-adaptations against each other, resembling the geopolitical concept of an [[arms race]]. These are often described as examples of [[positive feedback]].<ref name="Blindwatchmaker">Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ</ref> The co-evolving gene sets may be in different species, as in an evolutionary arms race between a [[predator]] species and its [[prey]],<ref>{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}</ref> or a [[parasitism|parasite]] and its [[host (biology)|host]]. Alternatively, the arms race may be between members of the same species, as in the manipulation/sales resistance model of communication<ref>{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}</ref> or as in [[runaway evolution]] or [[Red Queen's Hypothesis|Red Queen]] effects. One example of an evolutionary arms race is in [[sexual conflict]] between the sexes, often described with the term [[Fisherian runaway]]. [[Thierry Lodé]]<ref>[[Thierry Lodé]] "La guerre des sexes chez les animaux" Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};</ref> emphasized the role of such antagonistic interactions in [[evolution]] leading to [[character displacement]]s and [[antagonistic coevolution]]. == Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju == [[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|An example of an asymmetrical arms race is [[cheetah]]s (''Acinonyx jubatus'') evolving to become better hunters and [[gazelle]] evolving to evade being killed.]] Arms races may be classified as either symmetrical or asymmetrical. In a symmetrical arms race, selection pressure acts on participants in the same direction. An example of this is trees growing taller as a result of competition for light, where the selective advantage for either species is increased height. An asymmetrical arms race involves contrasting selection pressures, such as the case of [[cheetah]]s (''Acinonyx jubatus'') and [[gazelle]]s, where cheetahs evolve to be better at hunting and killing while gazelles evolve not to hunt and kill, but rather to evade capture.<ref>{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}</ref> == Dinamika domaćina i parazita == Selective pressure between two species can include [[host-parasite coevolution]]. This antagonistic relationship leads to the necessity for the pathogen to have the best virulent alleles to infect the organism and for the host to have the best resistant alleles to survive parasitism. As a consequence, allele frequencies vary through time depending on the size of virulent and resistant populations (fluctuation of genetic selection pressure) and generation time (mutation rate) where some genotypes are preferentially selected thanks to the individual fitness gain. Genetic change accumulation in both populations explains a constant adaptation to have lower fitness costs and avoid extinction in accordance with the [[Red Queen's hypothesis]] suggested by [[Leigh Van Valen]] in 1973.<ref>[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''</ref> == Primjeri == === Interakcija ''Phytophthora infestans'' i Bintje krompira === [[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Bintje potatoes]] The [[Bintje]] potato is derived from a cross between ''Munstersen'' and ''Fransen'' potato varieties. It was created in the Netherlands in the early 20th century and now is mainly cultivated in the North of France and Belgium. The oomycete ''Phytophthora infestans'' is responsible for the potato blight, in particular during the European famine in 1840. [[Zoospore]]s (mobile spores, characteristics of ''oomycetes'') are liberated by zoosporangia provided from a mycelium and brought by rain or wind before infecting tubers and leaves. Black colours appear on the plant because of the infection of its cellular system necessary for the multiplication of the oomycete infectious population. The parasite contains virulent-avirulent allelic combinations in several microsatellite loci, likewise the host contains several multiloci resistance genes (or [[R gene]]). That interaction is called [[gene-for-gene relationship]] and is, in general, widespread in plant diseases. Expression of genetic patterns in the two species is a combination of resistance and virulence characteristics in order to have the best survival rate.<ref name="Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301">{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}</ref> === Šišmiši i moljci === [[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spectrogram]] of ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' bat vocalizations during prey approach. The recording covers a total of 1.1&nbsp;seconds; lower main frequency ca. 45&nbsp;kHz (as typical for a common pipistrelle). About 150&nbsp;milliseconds before final contact time between and duration of calls are becoming much shorter ("''feeding buzz''"). <br/>Corresponding audio file: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]] ]] [[Bat]]s have evolved to use echolocation to detect and catch their prey. [[Moths]] have in turn evolved to detect the echolocation calls of hunting bats, and evoke evasive flight maneuvers,<ref name="Fullard et al 2004">{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie | title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}</ref> or reply with their own ultrasonic clicks to confuse the bat's echolocation.<ref name="BBC2010"/> The [[Arctiinae]] subfamily of Erebid moths uniquely respond to bat echolocation in three prevailing hypotheses: startle, sonar jamming, and acoustic aposematic defense.<ref name="Yager 2012">{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D. | title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000 }}</ref> All these differences depend on specific environmental settings and the type of echolocation call; however, these hypotheses are not mutually exclusive and can be used by the same moth for defense.<ref name="Yager 2012" /> The different defense mechanisms have been shown to be directly responsive to bat echolocation through [[sympatry]] studies. In places with spatial or temporal isolation between bats and their prey, the moth species hearing mechanism tends to regress. Fullard et al. (2004) compared adventive and endemic Noctiid moth species in a bat-free habitat to ultrasound and found that all of the adventive species reacted to the ultrasound by slowing their flight times, while only one of the endemic species reacted to the ultrasound signal, indicating a loss of hearing over time in the endemic population.<ref name="Fullard et al 2004" /> However, the degree of loss or regression depends on the amount of evolutionary time and whether or not the moth species has developed secondary uses for hearing.<ref>{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}</ref> Some bats are known to use clicks at frequencies above or below moths' hearing ranges.<ref name="BBC2010"/> This is known as the allotonic frequency hypothesis. It argues that the auditory systems in moths have driven their bat predators to use higher or lower frequency echolocation to circumvent the moth hearing.<ref>{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 | pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}</ref> [[Barbastelle]] bats have evolved to use a quieter mode of echolocation, calling at a reduced volume and further reducing the volume of their clicks as they close in on prey moths.<ref name="BBC2010"/> The lower volume of clicks reduces the effective successful hunting range, but results in a significantly higher number of moths caught than other, louder bat species.<ref name="BBC2010"/><ref>{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}<!-- this is the paper summarized by the BBC article --></ref> Moths have further evolved the ability to discriminate between high and low echolocation click rates, which indicates whether the bat has just detected their presence or is actively pursuing them.<ref name="BBC2010">{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}</ref> This allows them to decide whether or not defensive ultrasonic clicks are worth the time and energy expenditure.<ref>{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}<!--Creative Commons licensed --></ref> === Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' === [[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|Rough-skinned newt]] [[Rough-skinned newt]]s have skin glands that contain a powerful nerve poison, [[tetrodotoxin]], as an [[anti-predator adaptation]]. Throughout much of the newt's range, the [[common garter snake]] is resistant to the toxin. While in principle the toxin binds to a tube-shaped protein that acts as a sodium channel in the snake's nerve cells, a mutation in several snake populations configures the protein in such a way as to hamper or prevent binding of the toxin, conferring resistance. In turn, resistance creates a selective pressure that favors newts that produce more toxin. That in its turn imposes a selective pressure favoring snakes with mutations conferring even greater resistance. This evolutionary arms race has resulted in the newts producing levels of toxin far in excess of that needed to kill any other predator.<ref>{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}</ref> In populations where garter snakes and newts live together, higher levels of tetrodotoxin and resistance to it are observed in the two species respectively. Where the species are separated, the toxin levels and resistance are lower.<ref name=BrodieBrodieRidenhour2003>{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts | journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}</ref> While isolated garter snakes have lower resistance, they still demonstrate an ability to resist low levels of the toxin, suggesting an ancestral predisposition to tetrodotoxin resistance.<ref>{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}</ref> The lower levels of resistance in separated populations suggest a fitness cost of both toxin production and resistance. Snakes with high levels of tetrodotoxin resistance crawl more slowly than isolated populations of snakes, making them more vulnerable to predation.<ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/> The same pattern is seen in isolated populations of newts, which have less toxin in their skin.<ref>{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}</ref> There are geographic hotspots where levels of tetrodotoxin and resistance are extremely high, showing a close interaction between newts and snakes.<ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/> === Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom === Predator [[whelk]] used their own shell to open the shell of their prey, oftentimes breaking both shells in the process. This led to better fitness for larger-shelled prey. However, the whelk's population then selected for individuals who were more efficient at opening larger-shelled prey.<ref>{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}</ref> This example is an excellent example of an asymmetrical arms race, because while the prey is evolving a physical trait (larger shells), the predators are adapting through the whelks' ability to open those larger shells. === Smrtonosne zmije u poplavnim područjima i odvojene vrste žaba === [[Acanthophis hawkei|Floodplain death adders]] eat three types of frogs: one nontoxic, one producing mucus when taken by the predator, and the highly toxic frogs. However, the snakes have also found that if they wait to consume their toxic prey, the potency decreases. In this specific case, the asymmetry enabled the snakes to overcome the chemical defenses of the toxic frogs after their death.<ref name=phillips>{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}</ref> The results of the study showed that the snake became accustomed to the differences in the frogs by their hold and release timing, always holding the nontoxic, while always releasing the highly toxic frogs, with the frogs that discharge mucus somewhere in between. The snakes spent more time gaped between the release of the highly toxic frogs than the short gaped time between the release of the frogs that discharge mucus. Therefore, the snakes have a much higher advantage of being able to cope with the different frogs defensive mechanisms, while the frogs could eventually increase the potency of their toxic knowing the snakes would adapt to that change as well, such as the snakes having venom themselves for the initial attack.<ref name=phillips /> The coevolution is still highly asymmetrical because of the advantage the predators have over their prey.<ref name=phillips /> == Uvedene vrste == [[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Cane toad]]s (''Rhinella marina'') have experienced a massive population explosion in Australia due to the lack of competition.]] When a species has not been subject to an arms race previously, it may be at a severe disadvantage and face [[extinction]] well before it could ever hope to adapt to a new predator, competitor, or parasite. One species may have been in evolutionary struggles for millions of years (by, say predators), while the another might never have faced such pressures (for example an island species). This is a common problem in isolated ecosystems such as [[Australia]] or the [[Hawaiian Islands]]. In Australia, many [[invasive species]], such as [[cane toad]]s and [[rabbits in Australia|rabbit]]s, have spread rapidly due to a lack of competition and predatory pressure. For example, Australian predators lack adaptations to cane toad [[bufotenine]], allowing the invasive species to spread. However, there is evidence of some predator species beginning to [[Cane toads in Australia#Predator effects|adapt in various ways]] to dealing with the cane toad's defence mechanisms. == Povezano == * [[Anti-predator adaptation]] * [[Parasite]]–[[Host (biology)|host]] interactions * [[Parent–offspring conflict]] * [[Antimicrobial resistance]] * [[Evolutionary anachronism]] == Reference == {{reflist|30em}} '''General''' *[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] & [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species. ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511. *{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}} == Vanjske poveznice == * [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)] hyaxquer0stjnf6wyjsgxhutl1t57oa 0 274848 42607179 42603912 2026-06-08T06:50:40Z Carsten Steger 165163 Poništena izmjena [[Special:Diff/42603912|42603912]] korisnika [[Special:Contributions/Carsten Steger|Carsten Steger]] ([[User talk:Carsten Steger|razgovor]]) 42607179 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Biokovo | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = Vyhled ze Sv. Jure na SZ, podel pobrezi a hlavniho hrebene.jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = Park prirode Biokovo | karta = | lokacija = [[Splitsko-dalmatinska županija]]{{flag|Hrvatska}} | najbliži_grad = [[Makarska]] | koordinate = {{coord|43|21|0|N|17|52|0|E|type:landmark|display=inline}} | površina = 195.50 | oznaka = | ovlaštenje = | osnivanje = 1981.<ref name="NN24">[http://www.min-kulture.hr/userdocsimages/propisi/priroda/zakoni/nn%20biokovo.pdf Zakon o proglašenju Parka prirode Biokovo, Narodne novine, Službeni list SRH, br. 24. od 16. lipnja 1981., sa stranica Ministarstva kulture RH, ''www.min-kulture.hr''], pristupljeno 02. prosinca 2013.</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Javna ustanova Park prirode Biokovo | vlasnik = | svjetska_baština = | url = [http://biokovo.com/ Biokovo] }} '''Park prirode Biokovo''' je jedan od 11 [[park prirode|parkova prirode]] u [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] i obuhvaća istoimeni [[planina|planinski]] masiv [[Biokovo]]. Parkom prirode proglašen je [[1981.]] godine, s površinom od 195,5&nbsp;km². Park se administrativno nalazi u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]] i obuhvaćaju ga općine [[Brela]], [[Baška Voda]], [[Tučepi]], [[Podgora]], [[Zagvozd]], [[Zadvarje]] i [[Šestanovac]]. Najviši vrh parka [[Sveti Jure (Biokovo)|Sveti Jure]] s 1762 metra nadmorske visine ujedno je i najviši vrh planine [[Biokovo]] te treći najviši vrh u Hrvatskoj. U sastavu Parka nalazi se [[Botanički vrt Kotišina]], koji je utemeljio [[Jure Radić (franjevac)|dr. fra Jure Radić]], te zidine velikog Kaštela. Biokovo se ističe izraženim [[Krš|krškim reljefom]]. Na tom se području nalazi velik broj [[špilja]] i [[jama]] te [[ponikva|ponikava]], [[škrapa]] i [[kamenica]].<ref name="mingo">{{Cite web |url=https://mingor.gov.hr/o-ministarstvu-1065/djelokrug/uprava-za-zastitu-prirode-1180/zasticena-podrucja/parkovi-prirode/1196 |title= Parkovi prirode u Hrvatskoj |work=Ministarsvo gospodarstva i održivog razvoja - MINGOR - mingor.gov.hr |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> Neka od glavnih obilježja Parka prirode Biokovo su [[jama Amfora]] (-788 m) te najdublja jama na Biokovu [[jama Mokre noge]] (-842 m)<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Split-%C4%B9%C4%BEupanija/tabid/76/articleType/ArticleView/articleId/146713/Default.aspx Slobodna Dalmacija - "Biokovske Mokre noge" Speleolozi se spustili u jamu duboku 842 m], pristupljeno 29. studenog 2013.</ref> i mnoge endemične biljne i životinjske vrste te značajna [[Paleontologija|paleontološka]] nalazišta. Uz prekrasne krajobraze i vidikovce, u parku se nalaze i posebni geomorfološki rezervati i posebni rezervati šumske vegetacije [[Bukva|bukve]] i [[jela|jele]] te autohtone šume [[Crni bor|crnog dalmatinskog bora]]. Za zaštitu i održavanje parka, [[1998.]] godine je osnovana Javna ustanova Park prirode Biokovo.<ref>[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/268278.html Uredba o osnivanju Javne ustanove Park prirode Biokovo], Narodne novine br. 44/98, pristupljeno 22. studenog 2013.</ref> Godišnje planinu posjeti oko 50.000 turista. == Granice parka == [[Datoteka:Makarska-wakacje 086.jpg|mini|desno|250px|Makarska i Biokovo]] Granica parka prirode ide cestom od prijevoja Dubci na [[Jadranska magistrala|Jadranskoj magistrali]] do Novaka, zatim podnožjem strmca do zaseoka Bartulovići, putem do sela Topići i sjeverno od kamenoloma do starog sela Bast, preko Smokvine na izvor Jablan, nadalje putem od zaseoka Žlib-Veliko brdo do sela Makar i ispod strmca sela Kotišina, do zaseoka Potpeć-Tučepi, zatim podnožjem strmca do ruba šume Staza, pa sjevernim rubom šume do vrgoračke ceste i nadalje vrgoračkom cestom do Gornjih Igrana, pa cestom do Kozice, zatim na sjeverozapad cestom do Zagvozda, gdje skreće put prema Dedićima i Lončarima do kapele Sv. Stjepana, pa na kotu 306, zatim na zaselak Čikeš, preko kote Sedlača (278) na kote Strigovo (398) i Kula (382), te ravnom linijom na početnu točku prijevoja Dubci.<ref name="NN24"/> == Geografija == [[Datoteka:Dalmatia Biokovo mountains Gradac city IMG 9875.JPG|mini|lijevo|250px|Planina Biokovo iz zraka]] Planina Biokovo je dio planinskog masiva [[Dinaridi|Dinarida]]. Najviši vrh planine je [[Sveti Jure (Biokovo)|Sveti Jure]] visok 1762 metra. Do vrha na kojem se nalazi i televizijski odašiljač vodi [[Biokovska cesta]] duga 23&nbsp;km. Sama planina je tik uz more i dijeli obalni pojas i [[Zagora|Dalmatinsku zagoru]].<ref name="geologija">[http://biokovo.com/hr/30/geologija Službena internetska stranica parka prirode Biokovo - Geologija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029215155/http://biokovo.com/hr/30/geologija |date=2013-10-29 }}, pristupljeno 28. studenog 2013.</ref> Glavno obilježje planine je njezina impozantna visina i strmo uzdizanje s obalne strane. Samo podnožje središnjeg dijela Biokova ima blagi pad prema moru do 300 metara nadmorske visine, nakon čega se izdižu preko 1000 metara visoke [[Stijena|stijene]].<ref name="moja">[http://www.mojahrvatska.hr/park-prirode-biokovo-dijeli-jadran-i-dalmatinsku-zagoru/ mojahrvatska.hr Biokovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203070546/http://www.mojahrvatska.hr/park-prirode-biokovo-dijeli-jadran-i-dalmatinsku-zagoru/ |date=2013-12-03 }}, pristupljeno 29. studenog 2013.</ref> Predio Biokova se po sastavu stijena može podijeliti u tri kategorije: priobalni pojas, centralni gorski hrbat i biokovsku zagoru. Priobalnim pojasom dominiraju naslage iz perioda [[tercijar]]a i [[kvartar]]a, a uz obalno područje je rasprostranjen [[fliš]]. Centralni gorski hrbat izgrađuju stijene iz [[mezozoik]]a, pretežito [[Vapnenac|vapnenačke stijene]]. Biokovska zagora je karakteristična po debelim serijama fliških sedimenata.<ref name="geologija"/> Osobitost Parka prirode Biokovo su brojni krški oblici kao što su [[kamenice]], [[škrape]], [[ponikve]], te [[jame]] i [[špilje]]. Najveća špilja na Biokovu je špilja Krjava 2. Biokovska [[jama Mokre noge]] (-842 m) je trenutno po dubini četvrta u Hrvatskoj, a poznata je i jama Amfora (-788 m). Do sada je na području Biokova istraženo 177 [[Speleologija|speleoloških objekata]], a postoje i 33 dosad neistražena. U špiljama i jamama je pronađeno mnogo fosilnih ostataka, primjerice [[Smeđi medvjed|smeđeg medvjeda]], [[vuk]]a, [[divokoza]] i [[kozorog]]a, [[Obični jelen|običnog jelena]] i drugi.<ref name="geologija"/> == Flora == [[Datoteka:Orchidaceae - Anacamptis pyramidalis-2.JPG|minijatura|lijevo|170px|Vratiželja]] [[Datoteka:Vyhled_z_nejvyssiho_vrcholu_Biokova,_Sv._Jure_(1761_m)_na_J.jpg|minijatura|desno|220px|Šuma na Biokovu]] Na Biokovu prevladavaju biljke prilagođene strmim krševitim i ogoljelim terenima. Pojedinim predjelima dominiraju planinski [[pašnjak|pašnjaci]], dok su prema unutrašnjosti planine u zaklonjenim ponikvama razvijene šume bukve s nešto jele. U parku rastu i autohtone šume dalmatinskog crnog bora. Među njima se nalazi i posebno zaštićeno stablo, navano "Miletin bor".<ref name="bilje">[http://biokovo.com/hr/33/biljni-svijet Službena internetska stranica parka prirode Biokovo - Biljni svijet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407001730/http://www.biokovo.com/hr/33/biljni-svijet |date=2014-04-07 }}, pristupljeno 28. studenog 2013.</ref> Primjećuje se miješanje mediteranskih i srednjoeuropskih flornih elemenata, a dominira ilirsko-mediteransko bilje.<ref name="moja"/> Na Biokovu raste mnogo ugroženih biljaka, kao [[velecvijetni rožac]], [[crvena vratiželja]], [[trobridi sijedac]], [[malocrveni kaćun]], [[Portenšlagova zvončica]], [[modro lasinje]] i druge. U samom parku raste preko 1500 biljnih vrsta.<ref name="bilje"/> Neke od preko 40 endemskih vrsta su [[patuljasto zvonce]] koji raste pretežito na nadmorskim visinama od 1400 do 1700 metara. [[Puzavo zvonce]] je također jedan od endema i raste u pukotinama i rasjeklinama u stijenama, a velik dio populacije biljke je uništen tijekom gradnje [[Biokovska cesta|Biokovske ceste]].<ref name="bilje"/> == Fauna == [[Datoteka:Salamandra salamandra BM3.jpg|mini|desno|250px|[[Pjegavi daždevnjak]]]] Iako je planina na prvi pogled ogoljela, bez previše života, na njoj su pronađene brojne životinjske vrste. Fauna beskralježnjaka na Biokovu je i dan danas slabo poznata. Poznato je 87 vrsta [[Kornjaši|kornjaša]], a osobito endemski Molops bucephalis. Do [[2002.]] godine zabilježena je 221 vrsta [[leptir]]a, 69 danjih i 152 noćna. Među njima je i globalno ugrožena vrsta [[mali plavac]] i endemični [[dalmatinski okaš]].<ref name="zivotinje">[http://biokovo.com/hr/32/zivotinjski-svijet Službena internetska stranica parka prirode Biokova - Životinjski svijet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407000520/http://www.biokovo.com/hr/32/zivotinjski-svijet |date=2014-04-07 }}, pristupljeno 29. studenog 2013.</ref> Velik broj [[endem]]a nalazi se u podzemnoj fauni. Do sada je utvrđeno da u brojim špiljama i jamama živi oko 120 špiljskih organizama, od kojih je polovica endema. Neke od 25 vrsta koje su nađene samo na Biokovu su relikti (živi fosili). Biokovo je jedan od centara endimizma u Hrvatskoj.<ref name="zivotinje"/> Biokovo nema stalna jezera, ali su prisutni krški izvori i podzemne vode. U lokvama i kamenicama koji su veći dio godine pune vode, nalaze se zaštićeni [[vodozemci]] kao primjerice [[pjegavi daždevnjak]], [[mali vodenjak]], [[žuti mukač]], [[velika zelena žaba]] i [[Obična gatalinka|gatalinka]], koja se nalazi i na Crvenoj listi IUCN-a.<ref name="zivotinje"/> Područje je poznato i po [[zmija]]ma. Neke od zaštićenih vrsta koje se mogu vidjeti su [[Bjelica|obična bjelica]], [[Pjegava crvenkrpica|crvenkapica]], [[kravosas]], [[šara poljarica]], [[šilac]], [[Obična smukulja|smuklja]], [[zmajur]], [[crnokrpica]] i [[bjelouška]]. Jedna od najpoznatijih je otrovnica [[poskok]]. Od ostalih [[Gmazovi|gmazova]], tu obitavaju [[obična čančara]] i gušteri [[obična gušterica]], [[zidna gušterica]] i [[Pomorska gušterica|primorska gušterica]] koje su strogo zaštićene.<ref name="zivotinje"/> Područjem planine se gnijezde neke od rijetkih i ugroženih vrsta ptica. [[Orao zmijar]], [[suri orao]] i [[vjetruša kliktavka]] su strogo zaštićene prema [[Bernska konvencija|Bernskoj konvenciji]]. [[Crnokrili kamenjar]] (primorska bjeloguza) se gnijezdi na predjelima višim od 1400 metara nadomrske visine, a [[obični kamenjar]] (sivkasta bjeloguza) obitava u visokim predjelima od 750 do 1350 metara nadmorske visine. Obje vrste su također strogo zaštićene. Najčešća ptica na planini je [[galica ćolica]] (žutokljuna galica), a za mnoge vrste se još ne zna jer nisu provedena sustavna [[Ornitologija|ornitološka]] istraživanja.<ref name="zivotinje"/> Utvrđeno je i trinaest vrsta [[šišmiš]]a, [[veliki potkovnjak]], [[mali potkovnjak]], [[sredozemni potkovnjak]] (vrlo rijetka i ugrožena vrsta), [[bjelorubi šišmiš]], [[savijev šišmiš]], [[primorski šišmiš]], [[kasni noćnjak]], [[sredozemni slobodnorepac]] i drugi. Sve vrste su strogo zaštićene.<ref name="zivotinje"/> Od ostalih sisavaca, na većim nadmorskim visinama mogu sresti [[šumska rovka]] i [[mala rovka]]. [[Obični zec]] je raspostranjen po cijelom području parka. Značajan je i [[dinarski voluhar]] koji je posebno zaštićen prema Pravilniku o zaštiti pojedinih vrsta sisavaca i nalazi se u Crvenoj knjizi životinjskih svojti Republike Hrvatske. Endemična podvrsta [[krški puh]] je zaštićena jednako kao i dinarski voluhar. Od zvijeri je prisutan strogo zaštićeni [[vuk]], a od ostalih su prisutni [[lisica]], [[lasica]], [[kuna zlatica]], [[kuna bjelica]], [[jazavac]] i drugi.<ref name="zivotinje"/> Od [[1964.]] je na područje Biokova ponovno dovedna [[balkanska divokoza]], a [[1968.]] i [[muflon]]. Obje vrste su zaštićene. U posljednje vrijeme se znatno povećala populacija [[Vepar|veprova]].<ref name="zivotinje"/> == Botanički vrt Kotišina == [[Datoteka:C. hederifolium flowers & leaves.jpg|minijatura|desno|150px|Napuljska ciklama]] Dio parka je i botanički vrt Kotišina kojeg je utemeljio [[Jure Radić (franjevac)|dr. fra Jure Radić]] sa svrhom znanstvenog istraživanja i motrenja te zaštite i očuvanja biljnog svijeta planine. Nalazi se iznad sela Kotišina, na nadmorskoj visini od 350 do 500 metara.<ref>[http://makarska.hr/hr/botanicki-vrt-kotisina/61 Makarska.hr - Botanički vrt Kotišina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203133744/http://makarska.hr/hr/botanicki-vrt-kotisina/61 |date=2013-12-03 }}, pristupljeno 29. studenog 2013.</ref> Područje [[Botanički vrt|vrta]] se prostire na 16,5 ha i nije uređeno kao botanički vrt u klasičnom smislu. Biljke nisu unesene prema određenom pravilu, već kao ograđeni dio prirode gdje će se zadržati samorodna fauna. U sklopu vrta je zabilježeno oko 300 samoniklih biljaka, pretežito mediteranskih i planinskih. Od trajnica se ističu [[jadranska perunika]] i [[napuljska ciklama]].<ref name="vrt">[http://biokovo.com/hr/26/botanicki-vrt-kotisina Službena internetska stranica parka prirode Biokovo - Botanički vrt Kotišina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407001301/http://www.biokovo.com/hr/26/botanicki-vrt-kotisina |date=2014-04-07 }}, pristupljeno 29. studenog 2013.</ref> Kroz vrt vodi nekoliko staza, a pojedine biljke su označene imenima svoje porodice i svojte. U blizini vrta se nalaze zidine velikog Kaštela, utvrde iz [[17. stoljeće|17. stoljeća]]. Dio parka je i kanjon Proslap s istoimenim slapom koji oživi samo za vrijeme jakih [[kiša]].<ref name="vrt"/> == Turizam == [[Datoteka:Vyhled ze Sv. Jure na S, prulom reky Cetiny v hlavnim hreben.jpg|mini|desno|220px|Pogled s vrha Sv. Jure]] Planinu Biokovo godišnje posjeti oko 50.000 turista.<ref name="mint">[http://www.mint.hr/default.aspx?id=5781 Ministarstvo turizma RH - Žičara do Biokova], pristupljeno 29. studenog 2013.</ref> Veliki turistički značaj predstavlja [[Biokovska cesta]] koja vodi do vrha i koja je tijekom turističke sezone krcata [[vozilo|vozilima]]. Prema pravilima parka, na cesti smije biti najviše 80 vozila. Dodatni problem je što je cesta uska i mimoilaženje je gotovo nemoguće, stoga je na nekoliko mjesta proširena. Na cesti se nalazi nekoliko restorana, od kojih su tek jedan ili dva otvoreni i to uglavnom u turističkoj sezoni. Odvojak ceste vodi prema vrhu [[Vošac (Biokovo)|Vošac]] iznad [[Makarska|Makarske]], najpopularnijem izletištu na Biokovu pod kojim je vidikovac Štrbina s kojeg se pruža pogled na [[Makarsko primorje]] i otoke. Planirana je izgradnja dvokabinske [[Žičara|žičare]] Makraska-Vošac. Žičara bi imala dužinu trase oko 2700 metara i visinsku razliku od 1200 metara. Planirani kapacitet je prijevoz oko 150.000 posjetitelja godišnje. Projekt je uveden u makarski plan, ali nije u prostornom planu Parka prirode Biokovo.<ref name="mint"/> == Povezano == * [[Park prirode]] * [[Hrvatski nacionalni parkovi i parkovi prirode]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.biokovo.com/ Park prirode Biokovo - službena stranica] * [http://www.brolanenses.hr/ Brolanenses, društvo prijatelja kulturne i prirodne baštine Breljana] * [http://www.hpd-sveti-jure.com/ Pregršt informacija o Biokovu na stranicama zabiokovskog planinarskog društva] (HPD Sveti Jure Zagvozd) {{Hrvatski NP i PP}} [[Kategorija:Parkovi prirode u Hrvatskoj|Biokovo]] [[Kategorija:Biokovo]] [[Kategorija:Splitsko-dalmatinska županija]] hbjr2veqm6805ytgjrsiav8vh3fcvm9 0 631061 42607061 42448742 2026-06-07T13:41:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607061 wikitext text/x-wiki {{Infokutija univerzitet | naziv = Univerzitet u Virginiji | izvorni_naziv = {{en icon}} University of Virginia | drugi_naziv = | latinski = | logo = University of Virginia logo.svg | logo_širina = 275px | logo_opis = | slika = University_of_Virginia_Rotunda.jpg | slika_širina = | slika_opis = Rotunda univerziteta | moto = | moto_sh = | osnivač = [[Thomas Jefferson]] | osnivanje = [[1819]]. | zatvaranje = | bivši_naziv = | reg_baštine = | vrsta = javni | krovna_instit = | religija = | akad_pripadnost = | fakulteti = | visoke_škole = | jezik = | slobodna_oznaka = | slobodan_opis = | izdatak = 7,5 milijardi [[USD]]<ref name=UVIMCO>{{cite web|url=http://www.uvimco.com/home/showsubcategory?catID=145|title=UVA Annual Report|access-date=2016-01-01|archive-date=2015-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228104735/http://www.uvimco.com/home/showsubcategory?catID=145|dead-url=yes}}</ref> | budžet = 2,7 milijardi [[USD]] | rukovodilac = | upravnik = | predsjedatelj = | kancelar = | vicekancelar = | predsjednik = [[Teresa A. Sullivan]] | potpredsjednik = | rektor = | prorektor = | dekan = | prodekan = | direktor = | vođa_titula = | vođa = | akad_osoblje = 2102 | admin_osoblje = | studenti = | dodiplomci = 14.898<!--Degree-seeking Undergrads--><ref name="iaas">{{cite web |url=http://www.virginia.edu/Facts/Glance_Enrollment.html |title=Current On-Grounds Enrollment |access-date=2016-01-01 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212245/http://www.virginia.edu/Facts/Glance_Enrollment.html |dead-url=yes }}</ref> | diplomci = 6340<!--Degree-seeking Grads + Professional School students--><ref name="iaas"/> | doktoranti = | ostali = | boje = plava i narančasta<ref name="colors">{{cite web|url=http://webstandards.virginia.edu/graphic-standards|title=Graphic Standards — University of Virginia|work=The Graphic Identity for the University of Virginia|date=14. 3. 2015|access-date=2016-01-01|archive-date=2016-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080257/http://webstandards.virginia.edu/graphic-standards|dead-url=yes}}</ref><br />{{color box|#002654}}&nbsp;{{color box|#F36F21}} | sportovi = [[NCAA Division I]]: [[Atlantic Coast Conference|ACC]]<br />25 ekipa (12 muških, 13 ženskih) | nadimak = Virginia Cavaliers, Wahoos | maskota = [[Cavalier]] | udruženja = [[Association of American Universities|AAU]], [[Association of Public and Land-Grant Universities|APLU]], [[Oak Ridge Associated Universities|ORAU]], [[Universities Research Association|URA]], [[Southeastern Universities Research Association|SURA]] | sjedište = | grad = [[Charlottesville, Virginia|Charlottesville]] | pokrajina = | savezna_država = [[Virginia]] | država = {{flag|SAD}} | kampus = suburbani (6,81 km²) | lok_karta = | alt_karta = | širina-st = 38 | širina-min = 2 | širina-sek = 4 | širina-oznaka = N | dužina-st = 78 | dužina-min = 30 | dužina-sek = 15 | dužina-oznaka = W | lok_karta_opis = | mrežno_mjesto = {{url|www.virginia.edu}} | fusnote = }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = [[Monticello]] i Univerzitet u Virginiji u Charlottesvilleu |slika = Lawn_UVa_colorful_winter_sun_2010.jpg |godina = [[1987.]] <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = i, iv, vi |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/442 |država = {{flag|SAD}} <br> <center>{{Lokacijska karta|SAD|width=200|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Univerzitet u Virginiji|position=left |lat_deg=38|lat_min=2|lat_sec=4|lat_dir=N |lon_deg=78|lon_min=30|lon_sec=15|lon_dir=W }}<small>Lokacija Univerziteta u Virginiji na području SAD-a</small></center> }} '''Univerzitet u Virginiji''' ([[engleski jezik|engl.]] ''University of Virginia'', kratica: '''UVA''') je javni [[univerzitet]] u gradu [[Charlottesville, Virginia|Charlottesvilleu]], u američkoj saveznoj državi [[Virginia|Virginiji]]. Zamislio ga je i dizajnirao [[1819]]. godine [[Thomas Jefferson]] (1743–1826), autor [[Američka deklaracija o neovisnosti|Američke deklaracije o neovisnosti]] i treći [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednik SAD-a]], koji je bio također i talentirani [[arhitekt]]. Izvorno upravno tijelo UVA su činili bivši američki predsjednici Thomas Jefferson, [[James Madison]] i [[James Monroe]]. Posjed na kojem je nastao univerzitet je bio u vlasništvu Monroea, u čijem domu i odvjetničkom uredu je danas smješten rezidencijalni dio univerziteta<ref>[http://www.histarch.uiuc.edu/highland/ashlawn2.html Univerzitet u Virginiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120709014532/http://www.histarch.uiuc.edu/highland/ashlawn2.html |date=2012-07-09 }} na HistArch {{en icon}} Preuzeto 26. 9. 2012.</ref>. Thomas Jefferson je dizajnirao Univerzitet u Virginiji u duhu [[neoklasicizam|neoklasicizma]] i načelima [[paladijanizam|paladijanizma]], te ga je nazivao '''Akademsko selo''' (''Academical Village''). Njezina jedinstvena arhitektura zasnovana na rječniku klasične antike simbolizira težnje novoosnovane američke republike kao nasljednice europske tradicije, ali i najavljuje kulturni eksperiment kolonijalne arhitekture zrele države. Zbog toga je virginijski univerzitet, zajedno s privatnom Jeffersonovom vilom [[Monticello]], upisano na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Americi]] [[1987]]. godine<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/442 Monticello and the University of Virginia in Charlottesville] na službenim stranicama UNESCO-a {{en icon}} Preuzeto 26. 9. 2012.</ref>. [[Datoteka:Lawn.jpg|mini|lijevo|Travnjak univerziteta u Virginiji]] == Historija == [[Datoteka:University_of_Virginia_Maverick_Engraving.jpg|mini|lijevo|Tlocrt univerziteta iz 1826. godine, temeljen na Jeffersonovom crtežu]] Zemljište za izgradnju univerziteta su [[1788]]. godine je kupio ratni veteran James Monroe, koji će kasnije postati peti predsjednik SAD-a. Godine [[1817]]. odbor je otkupio zemljište od Monroea, kada je on bio predsjednik, i pod vodstvom Jeffersona započela je gradnja koja je dovršena 1819. god. Nastava na univerzitetu je započela 1825. godine. Za razliku od ostalih univerziteta koja su tada nudili samo tri studija: [[medicina|medicinu]], [[pravo]] i [[teologija|teologiju]], Univerzitet u Virginiji je nudio i studije [[astronomija|astronomije]], [[filozofija|filozofije]], [[politologija|politologije]], [[arhitektura|arhitekture]] i drugih inženjerskih disciplina. Bila je to prva obrazovna institucija koja je nudila studije modernih akademskih disciplina<ref>Dumas Malone, ''Jefferson and His Time: The Sage of Monticello'', str. 417.-418.</ref>. Još progresivniji korak je bio potpuno odvajanje obrazovanja od religije. Godine 1826. James Madison, četvrti predsjednik SAD-a je postao rektor univerziteta, a Jefferson je bio u upravnom odboru, sve do svoje smrti. [[William Faulkner]], dobitnik [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] i [[Pulitzerova nagrada|Pulitzerove nagrade]], postao je predavač i konzultant na univerzitetu 1957. godine, što je ostao do svoje smrti [[1962]]. godine. Braća [[John F. Kennedy|John F.]] i [[Robert F. Kennedy]] su pohodili univerzitet [[1958]]. godine, a [[1960]]. i [[Martin Luther King]]. Univerzitet su posjetili i kraljica [[Elizabeta II.]] [[1976]]. i [[Desmond Tutu]] [[1998]]. godine. Godine 2012. ''U.S. News & World Report'' je rangirao Virginijski univerzitet na drugo mjesto svih javnih univerziteta u SAD-u i 25. ponajbolje u državi<ref>[http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities/top-public Best Colleges 2012: Top Public Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303172754/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities/top-public |date=2016-03-03 }}, [http://en.wikipedia.org/wiki/US_News_and_World_Report US News and World Report] {{en icon}} Preuzeto 26. 9. 2012.</ref>. Sportisti UVA se natječu u 23 sporta, a u ukupnom poretku američkih univerziteta ([http://en.wikipedia.org/wiki/NACDA_Directors%27_Cup NACDA Directors' Cup]) su ostvarili treće mjesto 2010. godine<ref>[http://www.virginiasports.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=17800&ATCLID=204965417 NACDA Directors' Cup 2010.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} Preuzeto 26. 9. 2012.</ref>. == Odlike == Univerzitet u Virginiji je remek-djelo i izvanredan primjer velikih obrazovnih institucija iz vremena [[prosvjetiteljstvo|prosvjetiteljstva]]. Ono je bilo posljednje arhitektonsko i najambicioznije Jeffersonovo djelo. Upuštajući se u ovaj projekt utemeljen na obrazovnim idealima enciklopedizma i demokracije, Jefferson je napustio planove starijih fakulteta u Velikoj Britaniji i SAD-u. Njegov ostvareni plan „akademskog sela” je inspiriran higijenskim načelima graditelja bolnica i masom simbolično dočarava hijererhiju i ponavljanje oblika. Njegova Rotunda, koja je kopija [[rim]]skog [[Panteon]]a u pola njegove veličine, se uzdiže iznad knjižnice i dominira cijelim kompleksom. U deset paviljona s obje strane knjižnice nalazilo se deset profesora koji su vodili neovisne škole, te je namjera bila da svojim osobitim oblikovanjem predstavljaju enciklopediju klasične i neoklasične arhitekture. Na katu iznad učionica bile su stambene prostorije profesora i 54 sobe za učenike. Kolonada u prizemlju koja ih sve povezuje je služila kao ujedinitelj cjelokupnog prostora. Zgrada na samom jugu kompleksa je dodana kasnije i nepotrebno je zatvorila ovaj slavodobitni prostor. == Istaknuti studenti == [[Datoteka:Alumni_Hall,_Univ._of_AV_IMG_4238.JPG|mini|Dvorana diplomanata]] {| cellpadding="10" |- valign="top" | Od osoba koje su diplomirale na Univerzitetu u Virginiji ističu se: * [[Edgar Allan Poe]], književnik * [[Georgia O'Keeffe]], slikarica * [[Richard E. Byrd]], istraživač * [[John Backus]], rani informatičar * [[Tina Fey]], komičarka * [[Somdev Devvarman]], indijski tenisač || Univerzitet su pohađali i: * [[Woodrow Wilson]], 28. predsjednik SAD-a * [[Robert F. Kennedy]], senator * [[Ted Kennedy]], senator * [[Javier Solana]], generalni sekretar [[Zapadnoeuropska unija|Zapadnoeuropske unije]] od 1999.-2009. |} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|University of Virginia}} * [http://www.virginia.edu/index.html Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630001853/http://www.virginia.edu/index.html |date=2007-06-30 }} {{en icon}} * [http://www.lib.virginia.edu/rmds/portfolio/UVA_archive/index.html/ University of Virginia Visual History Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222032852/http://www.lib.virginia.edu/rmds/portfolio/UVA_archive/index.html/ |date=2012-02-22 }} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1819.]] [[Kategorija:Univerziteti u američkoj saveznoj državi Virginia]] [[Kategorija:Virginia]] [[Kategorija:Neoklasicistička arhitektura]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 421uut5dlniwvhof7icfvqo0wd8sha7 0 1240915 42607039 42606824 2026-06-07T13:40:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607039 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Monticello i [[Virginijsko sveučilište]] u Charlottesvilleu |slika = Motecello_Coin_Side_Three-quarter_View.JPG |godina = [[1987.]] <small>(11. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = i, iv, vi |ugroženost = - |poveznica = [http://whc.unesco.org/en/list/442 442] |država = {{flag|SAD}} <br> <center>{{Lokacijska karta|SAD|width=250|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Monticello|position=left |lat_deg=38|lat_min=00|lat_sec=37|lat_dir=N |lon_deg=78|lon_min=27|lon_sec=08|lon_dir=W }}<small>Lokacija Monticella u SAD-u</small></center> }} '''Monticello''' ([[Talijanski jezik|tal.]]: za „Mala planina”) je posjed [[Thomas Jefferson|Thomasa Jeffersona]] (1743.–1826.), autora [[Američka deklaracija o neovisnosti|Američke deklaracije o neovisnosti]] i treći [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednik SAD-a]], koji je bio također i talentirani [[arhitekt]]. Posjed, koji se nalazi odmah izvan grada [[Charlottesville]]a u američkoj saveznoj državi [[Virginia|Virginiji]], je nekada bio [[plantaža]] od 5.000 ha na kojoj su [[rob]]ovi uglavnom uzgajali [[duhan]] i druge usjeve. Monticello je najpoznatiji po istoimenoj [[vila|vili]] koja se nalazi na 260 visokom brdu, a koju je u duhu [[neoklasicizam|neoklasicizma]] i načelima [[paladijanizam|paladijanizma]] dizajnirao sam Thomas Jefferson 1772. god. Kuću je nadograđivao popularnim arhitektonskim elementima tog vremena tijekom cijelog svog predsjedničkog mandata, i u njoj se mogu naći mnoga originalna prostorna rješenja. Njezina jedinstvena arhitektura zasnovana na rječniku klasične antike simbolizira težnje novoosnovane američke republike kao nasljednice europske tradicije, ali i najavljuje kulturni eksperiment kolonijalne arhitekture zrele države. Zbog toga je Monticello, zajedno sa izvornim zgradama [[Virginijsko sveučilište|Virginijskog sveučilišta]] (koje je također dizajnirao Jefferson), upisan na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Americi]] 1987. godine.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/442 Monticello and the University of Virginia in Charlottesville] na službenim stranicama UNESCO-a {{eng oznaka}} Preuzeto 26. rujna 2012.</ref> [[Datoteka:Monitcello_47MP.jpg|mini|lijevo|500px|Zapadno pročelje Monticella]] == Historija == [[Datoteka:Monticello_2010-10-29.jpg|mini|lijevo|Pročelje Monticello vile]] Ladanjsku kuću na posjedu Monticello Thomas Jefferson je prvobitno brižljivo projektirao 1769. godine kao malu kuću u engleskom paladijanskom stilu kako bi bila ugodna za boravak. No, nakon dugog boravka u Francuskoj, javila se potreba da ju preoblikuje. Naime, Jefferson, kao soba originalnog duha, želio je da njegov dom odiše francuskim idejama o udobnosti i engleske jednostavnosti, a bio je dovoljno vješt arhitekt-amater da bi to mogao i ostvariti. Zbog toga je od [[1796]]. do [[1808]]. preuredio vilu po uzoru na pariški hotel 18. stoljeća s izbočenim kubusima u kojima su se nalazile sobe neobičnih oblika.<ref>''Velike arhitekture svijeta'', urednik John Julius Norwich, Marjan tisak, Split, 2005., str. 200. {{ISBN|953-214-266-5}}</ref> Nakon jeffersonove smrti, njegova kćerka Martha Jefferson Randolph je prodala posjed. Nekoliko njegovih vlasnika, koji su se divili Jeffersonu, su pokušavali očuvati njegov izvorni izgled, što je prepoznala „Fundacija Tomasa Jeffersona” koja ga je otkupila 1923. godine. Danas je Monticello [[muzej]] i obrazovna institucija, te nacionalni spomenik povijesti za koji skrbi „Udruga Monticello” koju vode Jeffersonovi potomci. == Odlike == [[Datoteka:US-Series-1953-$2-Reverse.png|mini|242px|Monticello na stražnjoj strani novčanice od 2 [[USD]] iz [[1953]].]] [[Datoteka:Monticello from north 2008.jpg|mini|lijevo|Monticello sa sjevera]] Monticello sadrži mnoge specijalizirane građevine poput ćavlare i odaja kućnih robova uz vilu, cvjetnjaci u kojima je Jefferson eksperimentirao u uzgoju cvijeća, groblje u kojemu je pokopan, te velika polja duhana uz koja su se nalazile kolibe poljskih robova. Monticello vila se skladno uzdiže iz slikovitog parka u kojemu je Jefferson pred kraj života uzgajao orhideje, povrće i cvijeće. Zapravo vila se doima skromnih dimenzija jer je donji kat skriven u samom brdu. Klasicistički utjecaj [[Andrea Palladio|Palladija]] je najočitiji u skladnim i simetričnim proporcijama, blagim uzdignućem građevine i [[zabat]]nim [[trijem]]om iznad kojega se uzdiže osmerokutna [[kupola]]. Po tomu je slična paladijskoj vili ''[[Chiswick House]]'' koja je izgrađena 1726.-29. u [[London]]u. Izbočeni kubusi i unutarnja organizacija prostora je opet posuđena iz suvremenih pariških domova. Unutrašnjost, površine od oko 1000 m², je puna domišljatih uređaja, kao što je krevet u zidu između spavaće i dnevne sobe, tako da je stanar mogao izaći iz kreveta u bilo koju od tih soba. Također, kako je Jefferson smatrao da je namještaj traćenje prostora, trpezarijski stol se podizao samo tijekom objeda. Podovi su obojani u zelenu boju trave kako bi se unutra osjetio duh krajolika. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Monticello}} * [http://www.monticello.org/ Službena stranica] {{en icon}} * [http://explorer.monticello.org/index.html Interaktivni pogled u kuću] {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kuće u SAD]] [[Kategorija:Muzeji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Neoklasicistička arhitektura]] [[Kategorija:Virginia]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 092eb6zrcw84v4db2ds8dh0cb1wtksd 0 1281305 42607171 42606521 2026-06-07T21:25:39Z ~2026-33867-68 362822 Canada 42607171 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Kukla, Fran and Ollie | slika = [[Datoteka:Kukla fran ollie.JPG|230px]] | opis = slijeva nadesno: Kukla, Ollie i Fran | žanr = [[lutkarstvo|lutkarska]] [[dječji televizijski program|emisija za djecu]] | naziv_emisije 2 = Puppet Television Theatre | kreator = [[Burr Tillstrom]] | uloge = Burr Tillstrom<br />[[Fran Allison]] | kompozitor_uvodne_teme = Jack Fascinato<br />Burr Tillstrom | uvodna_tema = "Here We Are" | kompozitor = Jack Fascinato | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[engleski jezik|engleski]] | trajanje = 30 min. (1947-51; 1952-54)<br />15 min. (1951-52; 1954-57) | kanal = [[NBC]] (1947–1954)<br />[[American Broadcasting Company|ABC]] (1954–1957) | početak = 13. oktobar 1947 | kraj = 1. maj 1957 | status = završena }} '''''Kukla, Fran and Ollie''''' () je bila [[SAD|američka]] [[dječji televizijski program|televizijska emisija za djecu]] koja se od 1947. do 1949. emitirala na programu lokalnih [[Chicago|čikaškuh]] TV-stanica, od 1949. do 1954. emitirala na programu mreže [[NBC]] te od 1954. do 1957. na programu mreže [[:en:Nitrogen_Studios|Nitrogen Studios Canada]] [[:en:Nickelodeon_Animation_Studio|Emmy and Max Entertainment Inc.]] and WGBH Educational Foundation osnovu likova osmišljenih 1936. godine za lutkarske predstave; naslovni likovi su bili vođa lutaka po imenu Kukla, jednozubi zmaj po imenu Ollie i [[Fran Allison]], radio-komičarka i pjevačica koja je bila jedino ljudsko biće pred kamerama. Originalni naslov je bio '''''Junior Jamboree''''', a emitirale su se [[uživo]], pri čemu je često tekst likova bio [[improvizacija (nastup)|improviziran]] tokom samog emitiranja. Iako je bila prvenstveno namijenjena djeci, te iako joj je humor bio prilično blag čak i za tadašnje standarde, imala je veliki broj poklonika i među odraslom publikom, uključujući uglednike kao što su [[Orson Welles]], [[John Steinbeck]], [[Adlai Stevenson II|Adlai Stevenson]] i [[James Thurber]], koji su se javno deklarirali kao njeni fanovi. Epizoda emitirana 30. augusta 1953. godine je, pak, bila jedna od prvih televizijskih programa emitiranih [[televizija u boji|boji]] prema standardu [[NTSC]]. Kukla, Fran and Ollie je zahvaljujući svojoj popularnosti postala jedan od najpoznatijih dječjih emisija na počecima američke televizije, te uzor brojnih sličnim projektima u kasnijim decenijama. Od 1969. do 1971. se emitirala nova verzija pod istim imenom. == Vanjske veze == {{Commonscat|Kukla, Fran and Ollie}} * {{imdb title | id=0159886 | title=Kukla, Fran and Ollie}} * [http://kukla.tv The Kuklapolitan Website] * [http://kukla.tv/video.html ''Kukla, Fran and Ollie'' clips] * [http://www.richsamuels.com/nbcmm/vault/19491204kfo.html ''Kukla, Fran, and Ollie'' episode (December 4, 1949)] * [http://www.richsamuels.com/nbcmm/kuklapolitans/kuklapolitans_in_color.html The Kuklapolitans in Color] {{Normativna kontrola}} {{TVSvijek|1947|1957|Kukla, Fran And Ollie}} {{TVSvijek|1969|1971|Kukla, Fran And Ollie}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Lutkarske TV-emisije]] [[Kategorija:TV-emisije za djecu]] [[Kategorija:Američko lutkarstvo]] msnx4st773ikqyo5huk34qz9e4oyuk5 0 1361383 42607176 42530495 2026-06-08T03:59:14Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Gehren.png]] → [[File:DEU Gehren (Ilmenau) COA.svg]] PNG → SVG 42607176 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Geren}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Geren | izvorni_naziv = ''Gehren'' | slika = | opis_slike = Geren | gradska_zastava = | grb = DEU Gehren (Ilmenau) COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 3.465<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 116 | aglomeracija = | površina = 30,0 | gšir = 50.64861 | gduž = 11.00333 | nadmorska_visina = 475 | registarska_oznaka = IK | pozivni_broj = 036783 | poštanski_kod = 98708 | dan_grada = | veb-strana = | gradonačelnik = ''Ronny Bössel'' | stranka = | ije = da }} '''Geren''' ({{jez-nem|Gehren}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 44 opštinska središta okruga [[Okrug Ilm|Ilm]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 3.465 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16070018. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Gehren in IK.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Ilm]] Geren se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Ilm. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 475 metara. Površina opštine iznosi 30,0&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.465 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 116 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Gehren}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Ilm}} [[Kategorija:Gradovi u Tiringiji|Geren]] kjb387zak0602es4pcrkclewizzpf8w 0 1362173 42607188 42524341 2026-06-08T08:54:05Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen SeeonSeebruck.png]] → [[File:DEU Seeon-Seebruck COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]]) 42607188 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Zeon-Zebruk | izvorni_naziv = ''Seeon-Seebruck'' | slika = Blick nach Seebruck mit St. Thomas und Stephan - geo-en.hlipp.de - 11006.jpg | opis_slike = Zeon-Zebruk | gradska_zastava = | grb = DEU Seeon-Seebruck COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 4.586<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 96 | aglomeracija = | površina = 47,9 | gšir = 47.96639 | gduž = 12.46333 | nadmorska_visina = 537 | registarska_oznaka = TS | pozivni_broj = 08667 | poštanski_kod = 83358 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.seeon-seebruck.de/ www.seeon-seebruck.de] | gradonačelnik = ''Konrad Glück'' | stranka = | ije = da }} '''Zeon-Zebruk''' ({{jez-nem|Seeon-Seebruck}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 35 opštinskih središta okruga [[Okrug Traunštajn|Traunštajn]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 4.586 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9189143. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Seeon-Seebruck in TS.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Traunštajn]] Zeon-Zebruk se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Traunštajn. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 537 metara. Površina opštine iznosi 47,9&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 4.586 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 96 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Seeon-Seebruck}} * [http://www.seeon-seebruck.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Traunštajn}} ez6fbqam4ngng1g3smxvyr2a6grvaoo 0 1459899 42607193 42564967 2026-06-08T09:22:07Z Akul59 131397 zastava 42607193 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Jasenové |originalni_naziv = Jasenové |slika = Jasenové, okres Žilina (2).jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Jasenove-zilina-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 441 |poštanski_kod = 013 19 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.1094 |gduž = 18.6401 }} '''Jasenové''' ({{jez-svk|Jasenové}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-16}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Jasenové}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] h5utan060lq4ii44j1kp3s35vm4z28p 0 1460353 42607187 42564608 2026-06-08T08:43:12Z Akul59 131397 slika, zastava 42607187 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Dolná Tižina |originalni_naziv = Dolná Tižina |slika = Dolná Tižina - panoramio (1).jpg |opis_slike = Dolna Tižina |gradska_zastava = Dolna tizina-zilina-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 442 |poštanski_kod = 013 04 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.2148 |gduž = 18.9162 }} '''Dolná Tižina''' ({{jez-svk|Dolná Tižina}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-11}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Dolná Tižina}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 3u5jr1lb4sg24hv03ffjwffc5b3pgxs 0 1460354 42607186 42564582 2026-06-08T08:39:47Z Akul59 131397 zastava 42607186 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Dlhé Pole |originalni_naziv = Dlhé Pole |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Dlhe pole-zilina-flag.svg |grb = SVK Dlhé Pole COA.jpg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 536 |poštanski_kod = 013 32 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.308333 |gduž = 18.631944 }} '''Dlhé Pole''' ({{jez-svk|Dlhé Pole}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-11}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Dlhé Pole, Žilina District}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] bck0lr0yc7sdck63gak2mqp1leildjl 0 1460408 42607191 42564626 2026-06-08T09:18:28Z Akul59 131397 zastava 42607191 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Dolný Hričov |originalni_naziv = Dolný Hričov |slika = Dolný Hričov 2014-05-26 train station.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Dolny hricov-zilina-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 356 |poštanski_kod = 013 41 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.231383 |gduž = 18.633850 }} '''Dolný Hričov''' ({{jez-svk|Dolný Hričov}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-12}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Dolný Hričov}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] et8ee5akqk8bknop4pvszl512dzybza 0 1460457 42607192 42566517 2026-06-08T09:20:41Z Akul59 131397 zastava 42607192 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Zbyňov |originalni_naziv = Zbyňov |slika = Zbynov.JPG |opis_slike = Zbyňov |gradska_zastava = Zbynov-zilina-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 427 |poštanski_kod = 013 19 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.120556 |gduž = 18.648333 }} '''Zbyňov''' ({{jez-svk|Zbyňov}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-08-18}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Zbyňov}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 04onolqa6ifxxd8zh0j2lfxpv9re980 0 3473248 42607036 42339223 2026-06-07T13:40:47Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607036 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Everglades | izvorni naziv = | slika = Everglades National Park cypress.jpg | slika_opis = Detalj iz Evergladesa | širina-stupnjevi = 25 | širina-minute = 17 | širina-sekunde = 53 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 80 | dužina-minute = 54 | dužina-sekunde = 36 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Florida]] | površina = 610.497 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Miami, Florida|Miami]] <br> Everglades City <br> Florida City | utemeljen = [[6. 12.]] [[1947]]. | broj posjetitelja = 1,074.764 ([[2007]]) | službena stranica = [http://www.nps.gov/ever/index.htm Everglades National Park] }} '''Nacionalni park Everglades''' (''eng. Everglades National Park'') jedan je od 58 nacionalnih parkova [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]]. Nalazi se u saveznoj državi [[Florida]]. Ovaj nacionalni park se nalazi na popisu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] još od 1979. godine, no od 1993. do 2007. bio je upisan i na [[popis ugroženih mjesta svjetske baštine]] zbog oštećenja usljed [[uragan]]a Andrew i poplava poljoprivrednim i urbanim razvojem. Nakon pokušaja obnove parka skinut je s tog popisa 2007. godine, ali je ponovno dospio na njega 2010. godine nakon što je nastavljeno usporavanje toka vode što je prouzrokovalo nestanak morskog života i pad broja životinjskih vrsta<ref>[http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/everglades_brief_final.pdf Progress Toward Restoring the Everglades Second Biennial Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619224253/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/everglades_brief_final.pdf |date=2010-06-19 }} (PDF) US National Academy of Sciences 2008. {{eng oznaka}} Posjećeno 25. ožujka 2011.</ref>. [[Datoteka:Everglades Nat'l Park Mangrove.jpg|thumb|lijevo|Korijenje stabla mangrova u parku]] == Geografija i klima == [[Datoteka:Everglades National Park map 2005.11.png|thumb|left|250px|Karta Nacionalnog parka Everglades]] Nacionalni park Everglades se prostire na području od 6.104,97&nbsp;km², uzduž vrha floridskog polutoka, kroz okruge Dade, Broward, Monroe i Collier, zapadno od najvećeg floridskog grada [[Miami, Florida|Miamija]]. Na [[jug]]u i krajnjem [[zapad]]u izlazi na obale [[Atlantski ocean|Atlantika]] i [[Meksički zaljev|Meksičkog zaljeva]]. Nadmorska visina parka se kreće od razine mora do 2,4 metra iznad morske površine. Za kišnog razdoblja samo u jednom danu može pasti oko 300&nbsp;mm kiše. U središtu Evergladesa se nalazi oko 160&nbsp;km dugačka [[rijeka (vodotok)|rijeka]] diljem koje su razbacani brojni niski [[otok|otočići]]. Izvor rijeke je u vrlo plitkom [[jezero|jezeru]] Okeechobee čija dubina ne prelazi 50&nbsp;cm, ali površinom zauzima 1.865&nbsp;km². Rijeka se puni čestim izlijevanjem ovog jezera ali također i brojnim izvorima i potocima. Korito rijeke je [[vapnenac|vapnenačko]] i blago se spušta prema vrhu poluotoka u floridski zaljev. Sušna sezona traje od [[prosinac|prosinca]] do [[travanj|travnja]] a temperatura zraka u tom periodu se kreće od 12 do 25&nbsp;°C. Vlažniji dio sezone traje od [[svibanj|svibnja]] do [[studeni|studenog]] kad je prosječna temperatura zraka oko 33&nbsp;°C a vlažnost zraka oko 90%. <center>'''Klimatološke srednje vrijednosti'''</center> {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Everglades|-->Nacionalni park Everglades |Sij_sr_maks=23.7 |Velj_sr_maks=24.0 |Ožu_sr_maks=25.9 |Tra_sr_maks=28.0 |Svi_sr_maks=29.7 |Lip_sr_maks=31.0 |Srp_sr_maks=32.1 |Kol_sr_maks=32.2 |Ruj_sr_maks=31.8 |Lis_sr_maks=30.1 |Stu_sr_maks=27.3 |Pro_sr_maks=24.7 |God_sr_maks=28.4 |Sij_sr=17.7 |Velj_sr=18.0 |Ožu_sr=20.3 |Tra_sr=22.4 |Svi_sr=24.6 |Lip_sr=26.6 |Srp_sr=27.5 |Kol_sr=27.7 |Ruj_sr=27.3 |Lis_sr=25.0 |Stu_sr=21.9 |Pro_sr=18.9 |God_sr=23.2 |Sij_sr_min=11.7 |Velj_sr_min=12.1 |Ožu_sr_min=14.6 |Tra_sr_min=16.8 |Svi_sr_min=19.5 |Lip_sr_min=22.0 |Srp_sr_min=22.8 |Kol_sr_min=23.0 |Ruj_sr_min=22.7 |Lis_sr_min=20.0 |Stu_sr_min=16.4 |Pro_sr_min=13.0 |God_sr_min=17.9 |Sij_obo=38.6 |Velj_obo=44.0 |Ožu_obo=44.3 |Tra_obo=49.5 |Svi_obo=110.0 |Lip_obo=243.9 |Srp_obo=217.0 |Kol_obo=188.9 |Ruj_obo=230.1 |Lis_obo=103.1 |Stu_obo=34.4 |Pro_obo=29.7 |God_obo=1334.7 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N25W081 Prosječne temperature i količine padalina u NP Everglades]</ref>, podaci za razdoblje [[1931.]]-[[1995.]] }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Nacionalni park Everglades |slika = Everglades.jpg |godina = [[1979.]] <small>(3. zasjedanje) |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = viii, ix, x |ugroženost = 2003. |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/76 |država = {{ZD|SAD}} <br> <center>{{Lokacijska karta|SAD|width=200|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Everglades|position=left |lat_deg=25|lat_min=17|lat_sec=53|lat_dir=N |lon_deg=80|lon_min=54|lon_sec=36|lon_dir=W }}<small>Lokacija NP Everglades u SAD-u</small></center> }} == Biljni svijet == Srce Evergladesa je ogromna Sawgrass močvara, najveća takve vrste u [[svijet]]u. Pleme [[indijanci|indijanaca]] [[Seminole|Seminola]] su to močvarno područje Everglades nazivali Pa-hay-okee (travnate vode) jer je najveći dio ovog područja [[voda|vodom]] natopljen [[močvara|močvarni]] šaš koji raste do 4 m visine. U parku rastu i guste suptropske šume [[čempres]]a. Bujno zelenilo brojnih otočića uključuje i stabla živog [[hrast]]a, [[mahagonij]]a, [[kokosove palme]] te posebnu vrstu ''gimbo limbo'' [[bor (drvo)|bora]]. Kora ove vrste bora je jarko crvena i lako se ljušti. Uz rubove parka u morskim rukavcima rastu brojna stabla mangrova čije teško prohodno korijenje pruža utočište brojnim životinjskim vrstama. Močvare mangorva se uglavnom nalaze u područjima u blizini obale, gdje se susreću morska voda floridskog zaljeva i slatka voda rijeke koja izvire iz jezera Okeechobee. Ova stabla vole boćatu vodu, a zahvaljujući njihovom jakom iznadzemnom korijenju spriječava se erozija obale i omogućuje stvaranje novih naslaga plodne zemlje. Šume mangrova pokrivaju više od 500&nbsp;km² parka. == Životinjski svijet == Najveće životinje koje obitavaju u Evergladesu su [[aligatori]], [[krokodili]], [[pantere]], [[mrki medvjed]]i, riječne [[vidre]] i bjelorepi [[jelen]]. Prerije šaša obiluju manjim životinjskim vrstama poput zelenih [[žabe|žaba]], raznih vrsta [[skakavaci|skakavaca]], [[leptiri|leptira]]. Vode su pune [[ribe|riba]] i [[mekušci|mekušaca]] te brojnih vodenih [[puževi|puževa]]. Osim kornjača, od gmazova u Evergladesu žive i brojni gušteri te [[zmije]] koje su se prilagodile načinu života u vodama ovog močvarnog područja. Neke od zmija su pepeljasto sive i odlično se stapaju sa okolišem, ali postoje i one jarkih boja, poput koraljne zmije, čije boje upozoravaju na opasnost. Ova otrovnica ima obojene prstenove crvene, žute i crne boje a glava joj je crna. Neke od zmija jako nalikuju opasnoj koraljnoj zmiji, ali se ipak razlikuju rasporedom obojenih prstenova. Kod takvih zmija crveni i žuti prstenovi se ne dodiruju dok se kod koraljne zmije dodiruju.<ref>{{Cite web |title=Everglades flora & fauna (eng.) |url=http://www.everglades.national-park.com/bird.htm |access-date=2015-01-01 |archivedate=2012-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205061623/http://www.everglades.national-park.com/bird.htm |deadurl=yes }}</ref> Od otrovnica opasna je i zmija vodeni mokasin. Od [[1905.]] godine, zbog ranijeg velikog izlova, donesen je zakon o zaštiti [[ptice|ptica]] ovog područja pa sad u Evergladesu obitava oko 350 različitih vrsta ptica poput ružičaste [[čaplje]] žličarke, morskih [[lastavica]], običnih bijelih čaplji, [[ibis]]a i brojnih drugih vrsta. U Evergladesu obitava i rijetka vrsta vodenjaka koji nastanjuje samo ovo područje ali i morske krave, 3m dugačke i gotovo pola tone teške vodene životinje čija je opstojnost dovedena u pitanje. Zbog gustog prometa u obalnim vodama, zbog kojeg su morske krave često stradavale od udaraca [[propeler]]a, na Floridi živi tek oko tisuću primjeraka ove vrste. Savezna država Florida donijela je zakon o zaštiti ove rijetke životinjske vrste. == Historija == [[Datoteka:Seminole War in Everglades.jpg|thumb|left|Američki marinci u potrazi za Seminolima tijekom seminolskih ratova]] [[Datoteka:Everglades Canal lock.jpg|thumb|Radovi na kanalu]] Postoje pretpostavke da je područje parka Evergladfes naseljeno duže od 10.000 godina. Prvi [[Europa|Europljani]] otkrivaju Everglades [[1513.]], kada je španjolski itraživač [[Ponce de Leon]] istraživao dijelove poluotoka Florida, a kojeg su prilikom jednog kasnijeg istraživanja strijelom ubili indijanci Clausas. Španjolci su prilikom ekspedicije pronašli dva plemena indijanaca, [[Calusa]] i [[Tekesta]], koji su živjeli u tom području. Procjenjuje se da se njihov broj kretao između 5.000 i 20.000. Tequestas indijanci su se bavili [[ribolov]]om, a Calusasi su se hranili [[školjkaši|školjkama]] i [[rakovi]]ma. Veći broj ovih indijanaca je umro od novih, njima dotad nepoznatih bolesti poput [[tuberkuloza|tuberkuloze]], [[gripa|gripe]] ili [[dječja paraliza|dječije paralize]], koje su španjolski istraživači donijeli sa sobom. Nakon početnog neuspjelog španjolskog pokušaja osvajanja Evergladesa, područje južne Floride je ostalo u izolaciji oko 300 godina. Nakon [[1700.]] godine bolesću opustošeno područje južne Floride nastanjuju indijanci koji doseljavaju iz savezne države [[Georgia]] i [[sjever]]nih područja Floride. Pleme [[Seminole]], što je na njihovom jeziku značilo ''slobodan čovjek'', nakon seminolskih ratova ([[1835.]]-[[1842.]], [[1855.]]-[[1859.]]) biva većinom eliminirano što na kraju [[1821.]] godine dovodi do pripajanja ovog dijela Floride Sjedinjenim Američkim Državama. Prvi doseljenici se počinju baviti [[poljodjelstvo]]m, ribarstvo i [[lov]]om no život im otežava močvara Evergladesa.<ref>{{Cite web |title=Everglades history (eng.) |url=http://www.shannontech.com/ParkVision/Everglades/Everglades.html#ParkHistory |access-date=2015-01-01 |archivedate=2015-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221102249/http://www.shannontech.com/ParkVision/Everglades/Everglades.html#ParkHistory |deadurl=yes }}</ref> Dolazak novih stanovnika označio je prijetnju održavanju ekosustava Evergladesa. Doseljenici su lovom neke od ptica doveli do ruba izumiranja. Doseljenici su započeli sa preusmjeravanjem vodotoka od jezera Okeechobee čime su htjeli pod nadzor staviti česte poplave te osigurati pitku vodu rastućoj populaciji. Početkom [[20. stoljeće|20. stoljeća]] guverner Bouvard daje obećanje da će močvaru isušiti pa tako [[1909.]] završava izgradnja kanala koji povezuje jezero Okeechobee i Miami. Brana na južnom rubu jezera je dovršena [[1930.]] Opstojnost ovog područja je bila ugrožena potragom za [[nafta|naftom]] što je dovelo do potrebe za očuvanjem prirodnih ljepota Evergladesa. Godine [[1929.]], floridsko zakonodavstvo osniva udrugu ''Tropical Everglades National Park'' koja je pod vodstvom pejzažnog arhitekta Ernest Coea istraživala mogućnost uspostave nacionalnog parka. Napori ove udruge su doveli do toga da je [[20. svibnja]] [[1934.]] izglasan zakon kojim se odobrava stvaranje parka, a borba za očuvanje Evergladesa uspješno je okončana tek poslije [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], kada je [[6. prosinca]] [[1947.]] američki predsjednik [[Harry Truman]] na svečanosti u Everglades City-ju otvorio Nacinalni park Everglades. === Nacionalni park Everglades danas === Nacionalni park je omiljeno izletište brojnih turista i pustolova. Prema podacima uprave parka, [[2007.]] godine park je posjetilo preko milijun posjetitelja koji uživaju u šetnjama brojnim stazama parka, foto safariju i kampingu na rubovima parka. U vodama parka je zabranjena upotreba motornih čamaca ili jet-skija a dozvoljeno je voziti se plitkim čamcima sa vanjskim propelerima koji ne oštećuju podvodnu površinu te [[kanu]]ima i [[kajak|kajacima]]. Unutar granica parka ne preporuča se plivanje niti bavljenje sličnim vodenim aktivnostima zbog opasnosti od napada i ugriza vrlo otrovne zmije vodene mokasine, aligatora ili krokodila u slatkoj vodi te [[morski psi|morskih pasa]] ili [[barakuda]] u moru. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Everglades FH020003.jpg|<center>Pogled na Everglades iz zraka</center> Datoteka:American alligator Everglades National Park 0024.JPG|<center>Aligator</center> Datoteka:Everglades Park swamp.JPG|<center>Močvara Evergladesa</center> Datoteka:Mangrove trees in Everglades.JPG|<center>Stabla i korijenje mangrova</center> Datoteka:Three Roseate spoonbills.jpg|<center>Ružičaste čaplje žličarke</center> Datoteka:Coral 009.jpg|<center>Koraljna zmija</center> Datoteka:Dryas julia 2.jpg|<center>Živopisni narančasti leptir (Dryas julia)</center> Datoteka:Everglades National Park east entrance.jpg|<center>Istočni ulaz u Nacionalni park Everglades</center> </gallery> </center> == Izvori i literatura == * Sva čuda svijeta - Nakladnik: Mozaik knjiga, Zagreb 2004. {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.everglades.national-park.com/ Everglades National Park (eng)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810180208/http://www.everglades.national-park.com/ |date=2006-08-10 }} * [http://www.voanews.com/croatian/archive/2004-04/a-2004-04-27-10-1.cfm Everglades] * [http://www.terragalleria.com/parks/np.everglades.html Everglades foto galerija (eng.)] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Everglades National Park |commonssh = Nacionalni park Everglades |commonscat = Everglades National Park |commonscatsh = Nacionalni park Everglades |wikiatlas = |wikiatlashr = |wikivrste = |wikivrstesh = |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Everglades]] [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] [[Kategorija:Svjetska baština u opasnosti]] [[Kategorija:Rezervati biosfere u Sjevernoj Americi|Everglades]] [[Kategorija:Florida]] kn9r8y0kq5xsqrqgn0zshp6qt8x40hd 42607041 42607036 2026-06-07T13:40:59Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607041 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Everglades | izvorni naziv = | slika = Everglades National Park cypress.jpg | slika_opis = Detalj iz Evergladesa | širina-stupnjevi = 25 | širina-minute = 17 | širina-sekunde = 53 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 80 | dužina-minute = 54 | dužina-sekunde = 36 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Florida]] | površina = 610.497 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Miami, Florida|Miami]] <br> Everglades City <br> Florida City | utemeljen = [[6. 12.]] [[1947]]. | broj posjetitelja = 1,074.764 ([[2007]]) | službena stranica = [http://www.nps.gov/ever/index.htm Everglades National Park] }} '''Nacionalni park Everglades''' (''eng. Everglades National Park'') jedan je od 58 nacionalnih parkova [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]]. Nalazi se u saveznoj državi [[Florida]]. Ovaj nacionalni park se nalazi na popisu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] još od 1979. godine, no od 1993. do 2007. bio je upisan i na [[popis ugroženih mjesta svjetske baštine]] zbog oštećenja usljed [[uragan]]a Andrew i poplava poljoprivrednim i urbanim razvojem. Nakon pokušaja obnove parka skinut je s tog popisa 2007. godine, ali je ponovno dospio na njega 2010. godine nakon što je nastavljeno usporavanje toka vode što je prouzrokovalo nestanak morskog života i pad broja životinjskih vrsta<ref>[http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/everglades_brief_final.pdf Progress Toward Restoring the Everglades Second Biennial Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619224253/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/everglades_brief_final.pdf |date=2010-06-19 }} (PDF) US National Academy of Sciences 2008. {{eng oznaka}} Posjećeno 25. ožujka 2011.</ref>. [[Datoteka:Everglades Nat'l Park Mangrove.jpg|thumb|lijevo|Korijenje stabla mangrova u parku]] == Geografija i klima == [[Datoteka:Everglades National Park map 2005.11.png|thumb|left|250px|Karta Nacionalnog parka Everglades]] Nacionalni park Everglades se prostire na području od 6.104,97&nbsp;km², uzduž vrha floridskog polutoka, kroz okruge Dade, Broward, Monroe i Collier, zapadno od najvećeg floridskog grada [[Miami, Florida|Miamija]]. Na [[jug]]u i krajnjem [[zapad]]u izlazi na obale [[Atlantski ocean|Atlantika]] i [[Meksički zaljev|Meksičkog zaljeva]]. Nadmorska visina parka se kreće od razine mora do 2,4 metra iznad morske površine. Za kišnog razdoblja samo u jednom danu može pasti oko 300&nbsp;mm kiše. U središtu Evergladesa se nalazi oko 160&nbsp;km dugačka [[rijeka (vodotok)|rijeka]] diljem koje su razbacani brojni niski [[otok|otočići]]. Izvor rijeke je u vrlo plitkom [[jezero|jezeru]] Okeechobee čija dubina ne prelazi 50&nbsp;cm, ali površinom zauzima 1.865&nbsp;km². Rijeka se puni čestim izlijevanjem ovog jezera ali također i brojnim izvorima i potocima. Korito rijeke je [[vapnenac|vapnenačko]] i blago se spušta prema vrhu poluotoka u floridski zaljev. Sušna sezona traje od [[prosinac|prosinca]] do [[travanj|travnja]] a temperatura zraka u tom periodu se kreće od 12 do 25&nbsp;°C. Vlažniji dio sezone traje od [[svibanj|svibnja]] do [[studeni|studenog]] kad je prosječna temperatura zraka oko 33&nbsp;°C a vlažnost zraka oko 90%. <center>'''Klimatološke srednje vrijednosti'''</center> {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Everglades|-->Nacionalni park Everglades |Sij_sr_maks=23.7 |Velj_sr_maks=24.0 |Ožu_sr_maks=25.9 |Tra_sr_maks=28.0 |Svi_sr_maks=29.7 |Lip_sr_maks=31.0 |Srp_sr_maks=32.1 |Kol_sr_maks=32.2 |Ruj_sr_maks=31.8 |Lis_sr_maks=30.1 |Stu_sr_maks=27.3 |Pro_sr_maks=24.7 |God_sr_maks=28.4 |Sij_sr=17.7 |Velj_sr=18.0 |Ožu_sr=20.3 |Tra_sr=22.4 |Svi_sr=24.6 |Lip_sr=26.6 |Srp_sr=27.5 |Kol_sr=27.7 |Ruj_sr=27.3 |Lis_sr=25.0 |Stu_sr=21.9 |Pro_sr=18.9 |God_sr=23.2 |Sij_sr_min=11.7 |Velj_sr_min=12.1 |Ožu_sr_min=14.6 |Tra_sr_min=16.8 |Svi_sr_min=19.5 |Lip_sr_min=22.0 |Srp_sr_min=22.8 |Kol_sr_min=23.0 |Ruj_sr_min=22.7 |Lis_sr_min=20.0 |Stu_sr_min=16.4 |Pro_sr_min=13.0 |God_sr_min=17.9 |Sij_obo=38.6 |Velj_obo=44.0 |Ožu_obo=44.3 |Tra_obo=49.5 |Svi_obo=110.0 |Lip_obo=243.9 |Srp_obo=217.0 |Kol_obo=188.9 |Ruj_obo=230.1 |Lis_obo=103.1 |Stu_obo=34.4 |Pro_obo=29.7 |God_obo=1334.7 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N25W081 Prosječne temperature i količine padalina u NP Everglades]</ref>, podaci za razdoblje [[1931.]]-[[1995.]] }} {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Nacionalni park Everglades |slika = Everglades.jpg |godina = [[1979.]] <small>(3. zasjedanje) |vrst baštine = Prirodno dobro |mjerilo = viii, ix, x |ugroženost = 2003. |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/76 |država = {{ZD|SAD}} <br> <center>{{Lokacijska karta|SAD|width=200|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Everglades|position=left |lat_deg=25|lat_min=17|lat_sec=53|lat_dir=N |lon_deg=80|lon_min=54|lon_sec=36|lon_dir=W }}<small>Lokacija NP Everglades u SAD-u</small></center> }} == Biljni svijet == Srce Evergladesa je ogromna Sawgrass močvara, najveća takve vrste u [[svijet]]u. Pleme [[indijanci|indijanaca]] [[Seminole|Seminola]] su to močvarno područje Everglades nazivali Pa-hay-okee (travnate vode) jer je najveći dio ovog područja [[voda|vodom]] natopljen [[močvara|močvarni]] šaš koji raste do 4 m visine. U parku rastu i guste suptropske šume [[čempres]]a. Bujno zelenilo brojnih otočića uključuje i stabla živog [[hrast]]a, [[mahagonij]]a, [[kokosove palme]] te posebnu vrstu ''gimbo limbo'' [[bor (drvo)|bora]]. Kora ove vrste bora je jarko crvena i lako se ljušti. Uz rubove parka u morskim rukavcima rastu brojna stabla mangrova čije teško prohodno korijenje pruža utočište brojnim životinjskim vrstama. Močvare mangorva se uglavnom nalaze u područjima u blizini obale, gdje se susreću morska voda floridskog zaljeva i slatka voda rijeke koja izvire iz jezera Okeechobee. Ova stabla vole boćatu vodu, a zahvaljujući njihovom jakom iznadzemnom korijenju spriječava se erozija obale i omogućuje stvaranje novih naslaga plodne zemlje. Šume mangrova pokrivaju više od 500&nbsp;km² parka. == Životinjski svijet == Najveće životinje koje obitavaju u Evergladesu su [[aligatori]], [[krokodili]], [[pantere]], [[mrki medvjed]]i, riječne [[vidre]] i bjelorepi [[jelen]]. Prerije šaša obiluju manjim životinjskim vrstama poput zelenih [[žabe|žaba]], raznih vrsta [[skakavaci|skakavaca]], [[leptiri|leptira]]. Vode su pune [[ribe|riba]] i [[mekušci|mekušaca]] te brojnih vodenih [[puževi|puževa]]. Osim kornjača, od gmazova u Evergladesu žive i brojni gušteri te [[zmije]] koje su se prilagodile načinu života u vodama ovog močvarnog područja. Neke od zmija su pepeljasto sive i odlično se stapaju sa okolišem, ali postoje i one jarkih boja, poput koraljne zmije, čije boje upozoravaju na opasnost. Ova otrovnica ima obojene prstenove crvene, žute i crne boje a glava joj je crna. Neke od zmija jako nalikuju opasnoj koraljnoj zmiji, ali se ipak razlikuju rasporedom obojenih prstenova. Kod takvih zmija crveni i žuti prstenovi se ne dodiruju dok se kod koraljne zmije dodiruju.<ref>{{Cite web |title=Everglades flora & fauna (eng.) |url=http://www.everglades.national-park.com/bird.htm |access-date=2015-01-01 |archivedate=2012-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205061623/http://www.everglades.national-park.com/bird.htm |deadurl=yes }}</ref> Od otrovnica opasna je i zmija vodeni mokasin. Od [[1905.]] godine, zbog ranijeg velikog izlova, donesen je zakon o zaštiti [[ptice|ptica]] ovog područja pa sad u Evergladesu obitava oko 350 različitih vrsta ptica poput ružičaste [[čaplje]] žličarke, morskih [[lastavica]], običnih bijelih čaplji, [[ibis]]a i brojnih drugih vrsta. U Evergladesu obitava i rijetka vrsta vodenjaka koji nastanjuje samo ovo područje ali i morske krave, 3m dugačke i gotovo pola tone teške vodene životinje čija je opstojnost dovedena u pitanje. Zbog gustog prometa u obalnim vodama, zbog kojeg su morske krave često stradavale od udaraca [[propeler]]a, na Floridi živi tek oko tisuću primjeraka ove vrste. Savezna država Florida donijela je zakon o zaštiti ove rijetke životinjske vrste. == Historija == [[Datoteka:Seminole War in Everglades.jpg|thumb|left|Američki marinci u potrazi za Seminolima tijekom seminolskih ratova]] [[Datoteka:Everglades Canal lock.jpg|thumb|Radovi na kanalu]] Postoje pretpostavke da je područje parka Evergladfes naseljeno duže od 10.000 godina. Prvi [[Europa|Europljani]] otkrivaju Everglades [[1513.]], kada je španjolski itraživač [[Ponce de Leon]] istraživao dijelove poluotoka Florida, a kojeg su prilikom jednog kasnijeg istraživanja strijelom ubili indijanci Clausas. Španjolci su prilikom ekspedicije pronašli dva plemena indijanaca, [[Calusa]] i [[Tekesta]], koji su živjeli u tom području. Procjenjuje se da se njihov broj kretao između 5.000 i 20.000. Tequestas indijanci su se bavili [[ribolov]]om, a Calusasi su se hranili [[školjkaši|školjkama]] i [[rakovi]]ma. Veći broj ovih indijanaca je umro od novih, njima dotad nepoznatih bolesti poput [[tuberkuloza|tuberkuloze]], [[gripa|gripe]] ili [[dječja paraliza|dječije paralize]], koje su španjolski istraživači donijeli sa sobom. Nakon početnog neuspjelog španjolskog pokušaja osvajanja Evergladesa, područje južne Floride je ostalo u izolaciji oko 300 godina. Nakon [[1700.]] godine bolesću opustošeno područje južne Floride nastanjuju indijanci koji doseljavaju iz savezne države [[Georgia]] i [[sjever]]nih područja Floride. Pleme [[Seminole]], što je na njihovom jeziku značilo ''slobodan čovjek'', nakon seminolskih ratova ([[1835.]]-[[1842.]], [[1855.]]-[[1859.]]) biva većinom eliminirano što na kraju [[1821.]] godine dovodi do pripajanja ovog dijela Floride Sjedinjenim Američkim Državama. Prvi doseljenici se počinju baviti [[poljodjelstvo]]m, ribarstvo i [[lov]]om no život im otežava močvara Evergladesa.<ref>{{Cite web |title=Everglades history (eng.) |url=http://www.shannontech.com/ParkVision/Everglades/Everglades.html#ParkHistory |access-date=2015-01-01 |archivedate=2015-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221102249/http://www.shannontech.com/ParkVision/Everglades/Everglades.html#ParkHistory |deadurl=yes }}</ref> Dolazak novih stanovnika označio je prijetnju održavanju ekosustava Evergladesa. Doseljenici su lovom neke od ptica doveli do ruba izumiranja. Doseljenici su započeli sa preusmjeravanjem vodotoka od jezera Okeechobee čime su htjeli pod nadzor staviti česte poplave te osigurati pitku vodu rastućoj populaciji. Početkom [[20. stoljeće|20. stoljeća]] guverner Bouvard daje obećanje da će močvaru isušiti pa tako [[1909.]] završava izgradnja kanala koji povezuje jezero Okeechobee i Miami. Brana na južnom rubu jezera je dovršena [[1930.]] Opstojnost ovog područja je bila ugrožena potragom za [[nafta|naftom]] što je dovelo do potrebe za očuvanjem prirodnih ljepota Evergladesa. Godine [[1929.]], floridsko zakonodavstvo osniva udrugu ''Tropical Everglades National Park'' koja je pod vodstvom pejzažnog arhitekta Ernest Coea istraživala mogućnost uspostave nacionalnog parka. Napori ove udruge su doveli do toga da je [[20. svibnja]] [[1934.]] izglasan zakon kojim se odobrava stvaranje parka, a borba za očuvanje Evergladesa uspješno je okončana tek poslije [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], kada je [[6. prosinca]] [[1947.]] američki predsjednik [[Harry Truman]] na svečanosti u Everglades City-ju otvorio Nacinalni park Everglades. === Nacionalni park Everglades danas === Nacionalni park je omiljeno izletište brojnih turista i pustolova. Prema podacima uprave parka, [[2007.]] godine park je posjetilo preko milijun posjetitelja koji uživaju u šetnjama brojnim stazama parka, foto safariju i kampingu na rubovima parka. U vodama parka je zabranjena upotreba motornih čamaca ili jet-skija a dozvoljeno je voziti se plitkim čamcima sa vanjskim propelerima koji ne oštećuju podvodnu površinu te [[kanu]]ima i [[kajak|kajacima]]. Unutar granica parka ne preporuča se plivanje niti bavljenje sličnim vodenim aktivnostima zbog opasnosti od napada i ugriza vrlo otrovne zmije vodene mokasine, aligatora ili krokodila u slatkoj vodi te [[morski psi|morskih pasa]] ili [[barakuda]] u moru. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Everglades FH020003.jpg|<center>Pogled na Everglades iz zraka</center> Datoteka:American alligator Everglades National Park 0024.JPG|<center>Aligator</center> Datoteka:Everglades Park swamp.JPG|<center>Močvara Evergladesa</center> Datoteka:Mangrove trees in Everglades.JPG|<center>Stabla i korijenje mangrova</center> Datoteka:Three Roseate spoonbills.jpg|<center>Ružičaste čaplje žličarke</center> Datoteka:Coral 009.jpg|<center>Koraljna zmija</center> Datoteka:Dryas julia 2.jpg|<center>Živopisni narančasti leptir (Dryas julia)</center> Datoteka:Everglades National Park east entrance.jpg|<center>Istočni ulaz u Nacionalni park Everglades</center> </gallery> </center> == Izvori i literatura == * Sva čuda svijeta - Nakladnik: Mozaik knjiga, Zagreb 2004. {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.everglades.national-park.com/ Everglades National Park (eng)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810180208/http://www.everglades.national-park.com/ |date=2006-08-10 }} * [http://www.voanews.com/croatian/archive/2004-04/a-2004-04-27-10-1.cfm Everglades] * [http://www.terragalleria.com/parks/np.everglades.html Everglades foto galerija (eng.)] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Everglades National Park |commonssh = Nacionalni park Everglades |commonscat = Everglades National Park |commonscatsh = Nacionalni park Everglades |wikiatlas = |wikiatlashr = |wikivrste = |wikivrstesh = |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Everglades]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Svjetska baština u opasnosti]] [[Kategorija:Rezervati biosfere u Sjevernoj Americi|Everglades]] [[Kategorija:Florida]] lllaluhpptpsfe6hlmunaw1bn7aj2pg 0 3982791 42607040 42398757 2026-06-07T13:40:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607040 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Grand Canyon | izvorni naziv = <small>Grand Canyon National Park and Preserve</small> | slika = Colorado from North Bass.jpg | slika_opis = Pogled na [[Geološka depresija|depresiju]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] | širina-stupnjevi = 36 | širina-minute = 4 | širina-sekunde = 16 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 112 | dužina-minute = 8 | dužina-sekunde = 5 | dužina-oznaka = W | lokacija = sjeverozapad [[Arizona|Arizone]] | površina = 492.700 | država= {{flag|SAD}}<br />{{flag|Arizona}} | najbliži grad= [[Flagstaff (Arizona)|Flagstaff]] | utemeljen = [[1919]]. | broj posjetitelja = 4,413.668 | službena stranica = [http://www.nps.gov/grca/index.htm www.nps.gov] }} '''Grand Canyon''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Grand Canyon National Park'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] u [[Arizona|Arizoni]] na jugozapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Grand Canyon je veliki prostor netaknute [[pustinja|pustinje]], koji leži na sjeverozapadu [[Arizona|Arizone]].<ref name=brit/> To je jedan zamršeni splet [[provalija]], impozantnih [[litica]], [[klanac]]a i [[ponor]]a, koje je tokom proteklih šest milijuna godina izdubla [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] na svom putu do mora.<ref name=brit/> Park je dug 446 [[km]] od sjevera i [[ušće|ušća]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Paria (rijeka)|Paria]], kod grada [[Page (Arizona)|Page]] (gaz Lees Ferry) na [[granica|granici]] [[Arizona|Arizone]] sa [[Utah]]om, sve do litica Grand Wash, pored [[granica|granice]] sa [[Nevada|Nevadom]], skoro do [[jezero|jezera]] [[Mead (jezero)|Mead]].<ref name=brit/> Centralni dio parka je dionica duga 90 [[km]], širine do 29&nbsp;km, gdje rijeka naglo zavija prema sjeverozapadu i rijeka ima provalije duboke 1800 [[metar]]a,<ref name=brit/> to je [[Grand Canyon]] (Veliki kanjon), jedno od najimpresivnijih djela prirode na zemlji, kog se danas uvrštava u Sedam svetskih čuda. == Historija == [[Datoteka:1 Grandcanyon2 panoram 2010.jpg|mini|lijevo|400px|Panorama Velikog Kanjona]] Grand Canyon je proglašen [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] još [[1919]]. godine, a uvelike je proširen [[1975]]. kad su mu pridodani bivši nacionalni spomenici Grand i Marble Canyon i djelovi rekreacijskog parka Glen Canyon, uz još neke terene, pa je ukupna površina parka povećana na 4927 [[km²]].<ref name=brit/> Od [[1979]]. je uvršten na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/75 |title = ''Grand Canyon National Park'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> {{UNESCO-svjetska baština | ime mjesta = Nacionalni park Grand Canyon | slika = Grand Canyon (1).jpg | godina = [[1979]].<small>(3. zasjedanje)</small> | dodatno = | vrst baštine = Prirodno dobro | mjerilo = vii, viii, ix, x | ugroženost = | poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/75 | država = {{flag|SAD}} | širina-stupnjevi = 36 | širina-minute =04 | širina-sekunde = 16 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 112 | dužina-minute = 08 | dužina-sekunde =05 | dužina-oznaka = W | slika_lokacijska_karta_država = SAD | AlternativeMap = | slika_lokacijska_karta_opis = Grand Canyon | slika_lokacijska_oznaka = }} Prvi [[Turizam|turisti]] počeli su dolaziti u kanjon na prijelazu [[20. vijek]]a, nakon što je [[1901]]. izgrađena [[željeznička pruga]] [[Topeka, Kansas|Topeka]]–[[Santa Fe, Novi Meksiko|Santa Fe]] koja je došla nadomak južnog ulaza u park.<ref name=brit/> Prvi [[hotel]]i (El Tovar) počeli su nicati [[1905]]. nakon tog su izgrađeni pravi mali gradovi na južnom (South Rim) i sjevernom (North Rim) ulazu u park. Oni su povezani asfaltiranim cestama, dugim 346 kilometara i mostom kod Lees Ferrya.<ref name=brit/> Nakon tog je izgrađena i interna [[željeznica]] duga 34&nbsp;km koja povezuje dvije strane kanjona. Do same [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] može se spustiti strmim stazama, danas je to organizirano sa vodičima i [[mula]]ma, park se može razgledati i unamljivanjem [[helikopter]]a i malih [[avion]]a, koji turiste provezu nekih 100&nbsp;km iznad samom kanjona. Na samoj rijeci za turiste se organiziraju se vožnje splavima, i jedan drugi način razgledanja kanjona. Nacionalni park je danas veliki turistički pogon, koji posjeti nekih 4 do 5 milijuna ljudi godišnje.<ref name=brit/> [[Datoteka:Grand Canyon National Park GRCA9861.jpg|thumb|left|180px|Kanjon rijeke Grand Canyon]] Tri [[Indijanci|indijanska]] rezervata graniče s parkom, to su rezervati [[pleme]]a [[Navaho]] na istoku i [[Havasupai]] i [[Hualapai]] na jugu. Pored toga glavni dio parka je okružen sa sjevera i juga terenima [[rezervat prirode|rezervata prirode]] Nacionalna šuma Kaibab i Nacionalnog spomenika Grand Canyon-Parashant (osnovanog [[2000]].) koji se protežu do granice [[Nevada|Nevade]]. U susjedstvu parka na njegovim sjeveroistočnim i zapadnim granicama, su Nacionalne rekreacione zone Glen Canyon i Mead.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/241193/Grand-Canyon-National-Park |title = ''Grand Canyon '' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Grand Canyon National Park}} * [http://www.nps.gov/grca/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/241193/Grand-Canyon-National-Park ''Grand Canyon'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Grand Canyon]] [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] [[Kategorija:Arizona]] 2ergh9o3wzu3lg442c6x2eu1ss6sr9x 42607046 42607040 2026-06-07T13:41:06Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607046 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv= Nacionalni park Grand Canyon | izvorni naziv = <small>Grand Canyon National Park and Preserve</small> | slika = Colorado from North Bass.jpg | slika_opis = Pogled na [[Geološka depresija|depresiju]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] | širina-stupnjevi = 36 | širina-minute = 4 | širina-sekunde = 16 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 112 | dužina-minute = 8 | dužina-sekunde = 5 | dužina-oznaka = W | lokacija = sjeverozapad [[Arizona|Arizone]] | površina = 492.700 | država= {{flag|SAD}}<br />{{flag|Arizona}} | najbliži grad= [[Flagstaff (Arizona)|Flagstaff]] | utemeljen = [[1919]]. | broj posjetitelja = 4,413.668 | službena stranica = [http://www.nps.gov/grca/index.htm www.nps.gov] }} '''Grand Canyon''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Grand Canyon National Park'') je [[nacionalni park]] i [[Prirodni rezervat|rezervat prirode]] u [[Arizona|Arizoni]] na jugozapadu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> == Geografija == Nacionalni park Grand Canyon je veliki prostor netaknute [[pustinja|pustinje]], koji leži na sjeverozapadu [[Arizona|Arizone]].<ref name=brit/> To je jedan zamršeni splet [[provalija]], impozantnih [[litica]], [[klanac]]a i [[ponor]]a, koje je tokom proteklih šest milijuna godina izdubla [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] na svom putu do mora.<ref name=brit/> Park je dug 446 [[km]] od sjevera i [[ušće|ušća]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Paria (rijeka)|Paria]], kod grada [[Page (Arizona)|Page]] (gaz Lees Ferry) na [[granica|granici]] [[Arizona|Arizone]] sa [[Utah]]om, sve do litica Grand Wash, pored [[granica|granice]] sa [[Nevada|Nevadom]], skoro do [[jezero|jezera]] [[Mead (jezero)|Mead]].<ref name=brit/> Centralni dio parka je dionica duga 90 [[km]], širine do 29&nbsp;km, gdje rijeka naglo zavija prema sjeverozapadu i rijeka ima provalije duboke 1800 [[metar]]a,<ref name=brit/> to je [[Grand Canyon]] (Veliki kanjon), jedno od najimpresivnijih djela prirode na zemlji, kog se danas uvrštava u Sedam svetskih čuda. == Historija == [[Datoteka:1 Grandcanyon2 panoram 2010.jpg|mini|lijevo|400px|Panorama Velikog Kanjona]] Grand Canyon je proglašen [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] [[nacionalni park|nacionalnim parkom]] još [[1919]]. godine, a uvelike je proširen [[1975]]. kad su mu pridodani bivši nacionalni spomenici Grand i Marble Canyon i djelovi rekreacijskog parka Glen Canyon, uz još neke terene, pa je ukupna površina parka povećana na 4927 [[km²]].<ref name=brit/> Od [[1979]]. je uvršten na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu mjesta svjetske baštine u Americi]].<ref name=unesco>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/75 |title = ''Grand Canyon National Park'' |publisher = UNESCO |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> {{UNESCO-svjetska baština | ime mjesta = Nacionalni park Grand Canyon | slika = Grand Canyon (1).jpg | godina = [[1979]].<small>(3. zasjedanje)</small> | dodatno = | vrst baštine = Prirodno dobro | mjerilo = vii, viii, ix, x | ugroženost = | poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/75 | država = {{flag|SAD}} | širina-stupnjevi = 36 | širina-minute =04 | širina-sekunde = 16 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 112 | dužina-minute = 08 | dužina-sekunde =05 | dužina-oznaka = W | slika_lokacijska_karta_država = SAD | AlternativeMap = | slika_lokacijska_karta_opis = Grand Canyon | slika_lokacijska_oznaka = }} Prvi [[Turizam|turisti]] počeli su dolaziti u kanjon na prijelazu [[20. vijek]]a, nakon što je [[1901]]. izgrađena [[željeznička pruga]] [[Topeka, Kansas|Topeka]]–[[Santa Fe, Novi Meksiko|Santa Fe]] koja je došla nadomak južnog ulaza u park.<ref name=brit/> Prvi [[hotel]]i (El Tovar) počeli su nicati [[1905]]. nakon tog su izgrađeni pravi mali gradovi na južnom (South Rim) i sjevernom (North Rim) ulazu u park. Oni su povezani asfaltiranim cestama, dugim 346 kilometara i mostom kod Lees Ferrya.<ref name=brit/> Nakon tog je izgrađena i interna [[željeznica]] duga 34&nbsp;km koja povezuje dvije strane kanjona. Do same [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Colorado (rijeka)|Colorado]] može se spustiti strmim stazama, danas je to organizirano sa vodičima i [[mula]]ma, park se može razgledati i unamljivanjem [[helikopter]]a i malih [[avion]]a, koji turiste provezu nekih 100&nbsp;km iznad samom kanjona. Na samoj rijeci za turiste se organiziraju se vožnje splavima, i jedan drugi način razgledanja kanjona. Nacionalni park je danas veliki turistički pogon, koji posjeti nekih 4 do 5 milijuna ljudi godišnje.<ref name=brit/> [[Datoteka:Grand Canyon National Park GRCA9861.jpg|thumb|left|180px|Kanjon rijeke Grand Canyon]] Tri [[Indijanci|indijanska]] rezervata graniče s parkom, to su rezervati [[pleme]]a [[Navaho]] na istoku i [[Havasupai]] i [[Hualapai]] na jugu. Pored toga glavni dio parka je okružen sa sjevera i juga terenima [[rezervat prirode|rezervata prirode]] Nacionalna šuma Kaibab i Nacionalnog spomenika Grand Canyon-Parashant (osnovanog [[2000]].) koji se protežu do granice [[Nevada|Nevade]]. U susjedstvu parka na njegovim sjeveroistočnim i zapadnim granicama, su Nacionalne rekreacione zone Glen Canyon i Mead.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/241193/Grand-Canyon-National-Park |title = ''Grand Canyon '' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 11. 11. 2013}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Grand Canyon National Park}} * [http://www.nps.gov/grca/index.htm Službene starnice parka] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/241193/Grand-Canyon-National-Park ''Grand Canyon'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Grand Canyon]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Arizona]] jbdgcylaldh8x7e667sq0gdnf57ibz7 0 4028774 42607194 42222582 2026-06-08T09:29:47Z SimplyFreddie 127796 {{Zastario}} 42607194 wikitext text/x-wiki {{Zastario}} '''Nagrada Raša Plaović''' se dodeljuje glumcu za najbolje ostvarenje na svim beogradskim pozorištima u prošloj sezoni. Nagrada dodeljuju [[Narodno pozorište u Beogradu]] svake godine na svoj dan 22. novembra. [[Raša Plaović]] je bio prvak drame Narodnog pozorišta. == Dobitnici == Dosadašnji dobitnici nagrade su:<ref>[http://www.narodnopozoriste.co.rs/index.php?id=5569 Konkurs za dodelu nagrade „Raša Plaović“ za 2011. godinu]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[1988]] - [[Petar Banićević]] * [[1989]] - [[Lazar Ristovski]] za ulogu Pavla u predstavi „Original falsifikata“ pozorišta [[Zvezdara teatar]].<ref>[http://www.zvezdarateatar.rs/predstave/original.php Predstava „Original falsifikata“], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[1990]] - [[Branislav Ciga Jerinić]] * [[1991]] - [[Branimir Brstina]] * [[1992]] - [[Petar Kralj]] * [[1993]] - [[Vera Čukić]] * [[1994]] - [[Ljuba Tadić]] * [[1995]] - [[Ksenija Jovanović]] * [[1996]] - [[Tihomir Arsić]] * [[1997]] - [[Dragan Mićanović]] * [[1998]] - [[Marko Nikolić]] * [[1999]] - [[Miodrag Mrgud Radovanović]] * [[2000]] - [[Mihailo Janketić]] * [[2001]] - Petar Banićević (2. put) za ulogu u predstavi „Čovek slučajnosti“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jdp.rs/predstave/terasa.html |access-date=2015-04-13 |archive-date=2012-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423222518/http://www.jdp.rs/predstave/terasa.html |dead-url=yes }}</ref> * [[2002]] - [[Predrag Ejdus]] * [[2003]] - [[Tihomir Stanić]] za ulogu Mefista u predstavi „Faust“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/12/02/srpski/K03120104.shtml Radim samo ono što volim - intervju Tihomira Stanića („Glas javnosti“, 2. decembar 2003)]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2004]] - Dragan Mićanović (2. put) za ulogu Porcije u predstavi „Mletački trgovac“ [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]].<ref>[http://www.blic.rs/stara_arhiva/kultura/73303/Dve-nagrade-Draganu-Micanovicu Dve nagrade Draganu Mićanoviću („Blic“, 23. novembar 2004)], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2005]] - [[Vladan Gajović]] za ulogu Mihajla Savića u predstavi „Zečji nasip“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.naslovi.net/2005-11-22/rts/nagrada-rasa-plaovic-glumcu-vladanu-gajevicu/68913 Nagrada Raša Plaović Vladanu Gajoviću (RTS, 22. novembar 2005)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2006]] - [[Vlastimir Đuza Stojiljković]] za ulogu Roberta Šustera u predstavi „Trg heroja“ [[Atelje 212|Ateljea 212]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.standardmagazin.com/tema.php?ID=573 |access-date=2015-04-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194940/http://www.standardmagazin.com/tema.php?ID=573 |dead-url=yes }}</ref> * [[2007]] - [[Milan Gutović]] za ulogu Falstafa u predstavi „Vesele žene vindzorske“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=321&yyyy=2007&mm=11&dd=19&nav_id=272866 Gutoviću nagrada Raša Plaović], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2008]] - [[Boris Isaković]] za ulogu Oregona u predstavi „Tartif“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.<ref>[http://vesti.krstarica.com/kultura/nagrada-rasa-plaovic-borisu-isakovicu/ Nagrada „Raša Plaović“ Borisu Isakoviću (Tanjug, 19. novembar 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190936/http://vesti.krstarica.com/kultura/nagrada-rasa-plaovic-borisu-isakovicu/ |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2009]] - [[Nikola Ristanovski]] za ulogu Ahmeda Nurudina u predstavi „Derviš i smrt“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.studiob.rs/info/vest.php?id=44843 Obeležen Dan Narodnog pozorišta („Studio B“, 22. novembar 2009)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194857/http://www.studiob.rs/info/vest.php?id=44843 |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref><ref>[http://www.story.rs/mobile/koktel/teatar/6032-nagraden-nikola-ristanovski.html Nagrađen Nikola Ristanovski]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2010]] - [[Boris Komnenić]] za ulogu Dezmonda Mortona u predstavi „Državni službenici“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.vestidana.rs/drustvo/kultura/komnenicu-rasa-plaovic/ Komneniću „Raša Plaović“]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2011]] - [[Nataša Ninković]] za ulogu Hede Tesman u predstavi „Heda Gabler“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Natasi-Ninkovic-nagrada-Rasa-Plaovic.sr.html Nataši Ninković nagrada „Raša Plaović“ („Politika“ - Tanjug, 16. novembar 2011)], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2012]] - [[Igor Đorđević]] za ulogu Stavrogina u predstavi „Zli dusi“ Narodnog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=7122 Narodno pozorište u Beogradu | IGORU ĐORĐEVIĆU NAGRADA “RAŠA PLAOVIĆ” ZA SEZONU 2011/2012, URUČENjE 22. NOVEMBRA]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * [[2013]] - [[Vojin Ćetković]] za ulogu Otela u predstavi „Otelo“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Rasa-Plaovic-Vojinu-Cetkovicu.sr.html „Raša Plaović“ Vojinu Ćetkoviću („Politika“, 19. novembar 2013)]</ref> * [[2014]] - [[Dara Džokić]] za ulogu Vajolet Veston u predstavi „Avgust u okrugu Osejdž“ Ateljea 212.<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=321&yyyy=2014&mm=11&dd=19&nav_id=925737 Nagrada „Raša Plaović“ za Daru Džokić (B92, 19. novembar 2014)]</ref> == Reference == {{reflist|2}} [[Kategorija:Nagrada Raša Plaović| ]] [[Kategorija:Nastanci 1988.]] [[Kategorija:Srpske pozorišne nagrade|Raša Plaović]] sfwesssj4apsm3q86wl9ojpktky138s 10 4477650 42607025 42606660 2026-06-07T12:09:22Z Edgar Allan Poe 29250 42607025 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Pobednice Roland-Garrosa | title = Pobjednice [[Roland-Garros]]a | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | titlestyle = background-color:#FF915F | basestyle = background: #FF915F | group1 = ''Pre-Open'' era | list1 = * {{flagicon|FRA|1830}} [[Suzanne Lenglen]] {{small|([[1925]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Suzanne Lenglen]] {{small|([[1926]])}} * {{flagicon|NIZ}} [[Kea Bouman]] {{small|([[1927]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Helen Wills Moody]] {{small|([[1928]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Helen Wills Moody]] {{small|([[1929]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Helen Wills Moody]] {{small|([[1930]])}} * {{flagicon|NJE}} [[Cilly Aussem]] {{small|([[1931]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Helen Wills Moody]] {{small|([[1932]])}} * {{flagicon|UK}} [[Margaret Scriven Vivian]] {{small|([[1933]])}} * {{flagicon|UK}} [[Margaret Scriven Vivian]] {{small|([[1934]])}} * {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hilde Krahwinkel Sperling]] {{small|([[1935]])}} * {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hilde Krahwinkel Sperling]] {{small|([[1936]])}} * {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hilde Krahwinkel Sperling]] {{small|([[1937]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Simonne Mathieu]] {{small|([[1938]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Simonne Mathieu]] {{small|([[1939]])}} * {{color|#AAA|1940.}} * {{color|#AAA|1941.}} * {{color|#AAA|1942.}} * {{color|#AAA|1943.}} * {{color|#AAA|1944.}} * {{color|#AAA|1945.}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Margaret Osborne duPont]] {{small|([[1946]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Patricia Canning Todd]] {{small|([[1947]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Nelly Adamson Landry]] {{small|([[1948]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Margaret Osborne duPont]] {{small|([[1949]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Doris Hart]] {{small|([[1950]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Shirley Fry Irvin]] {{small|([[1951]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Doris Hart]] {{small|([[1952]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Maureen Connolly]] {{small|([[1953]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Maureen Connolly]] {{small|([[1954]])}} * {{flagicon|UK}} [[Angela Mortimer Barrett]] {{small|([[1955]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Althea Gibson]] {{small|([[1956]])}} * {{flagicon|UK}} [[Shirley Bloomer Brasher]] {{small|([[1957]])}} * {{flagicon|MAĐ}} [[Zsuzsa Körmöczy]] {{small|([[1958]])}} * {{flagicon|UK}} [[Christine Truman Janes]] {{small|([[1959]])}} * {{flagicon|SAD|1912}} [[Darlene Hard]] {{small|([[1960]])}} * {{flagicon|UK}} [[Ann Haydon Jones]] {{small|([[1961]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Margaret Court]] {{small|([[1962]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Lesley Turner Bowrey]] {{small|([[1963]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Margaret Court]] {{small|([[1964]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Lesley Turner Bowrey]] {{small|([[1965]])}} * {{flagicon|UK}} [[Ann Haydon Jones]] {{small|([[1966]])}} * {{flagicon|FRA|1830}} [[Françoise Durr]] {{small|([[1967]])}} | group2 = ''Open'' era | list2style = background: #FCFDFD; | list2 = * {{flagicon|SAD}} [[Nancy Richey]] {{small|([[1968]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Margaret Court]] {{small|([[1969]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Margaret Court]] {{small|([[1970]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Evonne Goolagong Cawley]] {{small|([[1971]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Billie Jean King]] {{small|([[1972]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Margaret Court]] {{small|([[1973]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1974]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1975]])}} * {{flagicon|UK}} [[Sue Barker]] {{small|([[1976]])}} * {{flagicon|SFRJ}} [[Mima Jaušovec]] {{small|([[1977]])}} * {{flagicon|RUM|1965}} [[Virginia Ruzici]] {{small|([[1978]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1979]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1980]])}} * {{flagicon|ČSSR}} [[Hana Mandlíková]] {{small|([[1981]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Martina Navratilova]] {{small|([[1982]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1983]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Martina Navratilova]] {{small|([[1984]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1985]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Chris Evert]] {{small|([[1986]])}} * {{flagicon|ZNJE}} [[Steffi Graf]] {{small|([[1987]])}} * {{flagicon|ZNJE}} [[Steffi Graf]] {{small|([[1988]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Arantxa Sánchez Vicario]] {{small|([[1989]])}} * {{flagicon|SFRJ}} [[Monika Seleš]] {{small|([[1990]])}} * {{flagicon|SFRJ}} [[Monika Seleš]] {{small|([[1991]])}} * {{flagicon|SRJ}} [[Monika Seleš]] {{small|([[1992]])}} * {{flagicon|NJE}} [[Steffi Graf]] {{small|([[1993]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Arantxa Sánchez Vicario]] {{small|([[1994]])}} * {{flagicon|NJE}} [[Steffi Graf]] {{small|([[1995]])}} * {{flagicon|NJE}} [[Steffi Graf]] {{small|([[1996]])}} * {{flagicon|HRV}} [[Iva Majoli]] {{small|([[1997]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Arantxa Sánchez Vicario]] {{small|([[1998]])}} * {{flagicon|NJE}} [[Steffi Graf]] {{small|([[1999]])}} * {{flagicon|FRA|1976}} [[Mary Pierce]] {{small|([[2000]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Jennifer Capriati]] {{small|([[2001]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Serena Williams]] {{small|([[2002]])}} * {{flagicon|BEL}} [[Justine Henin]] {{small|([[2003]])}} * {{flagicon|RUS}} [[Anastasija Miskina]] {{small|([[2004]])}} * {{flagicon|BEL}} [[Justine Henin]] {{small|([[2005]])}} * {{flagicon|BEL}} [[Justine Henin]] {{small|([[2006]])}} * {{flagicon|BEL}} [[Justine Henin]] {{small|([[2007]])}} * {{flagicon|SRB|2004}} [[Ana Ivanović]] {{small|([[2008]])}} * {{flagicon|RUS}} [[Svetlana Kuznjecova]] {{small|([[2009]])}} * {{flagicon|ITA}} [[Francesca Schiavone]] {{small|([[2010]])}} * {{flagicon|KIN}} [[Li Na]] {{small|([[2011]])}} * {{flagicon|RUS}} [[Marija Šarapova]] {{small|([[2012]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Serena Williams]] {{small|([[2013]])}} * {{flagicon|RUS}} [[Marija Šarapova]] {{small|([[2014]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Serena Williams]] {{small|([[2015]])}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Garbiñe Muguruza]] {{small|([[2016]])}} * {{flagicon|LAT}} [[Jeļena Ostapenko]] {{small|([[2017]])}} * {{flagicon|RUM}} [[Simona Halep]] {{small|([[2018]])}} * {{flagicon|AUS}} [[Ashleigh Barty]] {{small|([[2019]])}} * {{flagicon|POL}} [[Iga Świątek​]] {{small|([[2020]])}} * {{flagicon|ČEŠ}} [[Barbora Krejčíková]] {{small|([[2021]])}} * {{flagicon|POL}} [[Iga Świątek​]] {{small|([[2022]])}} * {{flagicon|POL}} [[Iga Świątek​]] {{small|([[2023]])}} * {{flagicon|POL}} [[Iga Świątek​]] {{small|([[2024]])}} * {{flagicon|SAD}} [[Coco Gauff]] {{small|([[2025]])}} * {{flagicon|RUS}} [[Mira Andrejeva]] {{small|([[2026]])}} {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Kategorija:Teniski šabloni|{{PAGENAME}}]] </noinclude> adbsl2jlggzcedk8c8xtu8kxw1m5gv6 0 4536255 42607174 17647444 2026-06-07T22:17:43Z MasterRus21thCentury 139630 42607174 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar |ime = Beogradski sindikat |slika = Вп тнмк 2.jpg |tekst uz sliku = |širina slike = |pejzažno = da |tip = |alias = Танок на майдані Конґо |osnivanje = 14 lipnja [[1989]] |mesto = [[Harkiv]], [[Ukrajina]] |žanr = ukrajinski hip hop |aktivni period = |diskografska_kuća = Lavina Music |vezani članci = ukrajinski rep |sadašnji_članovi = Fagot, Fozzi, Kotia, Yarikr, Lyopa Tarasych, Vitold |bivši_članovi =Dilya |vebsajt =[http://www.tnmk.com/ www.tnmk.com] }} '''TNMK''' ([[Ukrajinski jezik|ukrajinski]]: ''Танок на Майдані Конґо'', ''ТНМК'') - je [[hip hop]] sastav. Grupa je nastala 14 lipnja [[1989]] u gradu [[Harkiv]], [[Ukrajina]]. Članovi grupe su: # [[Fagot (glazbenik)|Fagot]] # [[Fozzi]] # [[Kotia]] # [[Yarikr]] # [[Lyopa Tarasych]] # [[Vitold]] == Diskografija == * Зроби мені хіп-хоп (1998) * Нєформат (2001) * Пожежі міста Вавілон (2004) * Сила (2005) * С. П. А. М. (2010) * Дзеркало (2014) == Vanjske veze == * [http://www.tnmk.com/ Službena stranica] {{uk icon}} * [https://twitter.com/TNMKongo TNMKongo] na [[Twitter]] * [https://www.facebook.com/TNMKband TNMKongo] na [[Facebook]] * [https://www.youtube.com/user/tnmkmusic TNMKongo] na [[YouTube]] fxw3ni0axqbduk6w8prj6mbcb3rmo4y 0 4551242 42607098 42401464 2026-06-07T13:49:40Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607098 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Rijeka Conestoga | drugo_ime =Conestoga Creek | slika = Pool Forge Covered Bridge Underside HDR 3008px.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =Pogled na rijeku ispod [[most]]a Pool Forge | kontinenti = [[Sjeverna Amerika]] | regije = | države = {{flag|SAD}} | pokrajine =[[Pennsylvania]] | gradovi = | izvor =[[Berks County, Pennsylvania|Grofovija Berks]] ([[Pennsylvania]]) | izvor_visina = | izvor_koord = | ušće = [[Susquehanna (rijeka)|Susquehanna]] | ušće_visina = | ušće_koord = | ušće_vrsta = | dužina =104<ref name=brit/> | pritoke= | prot_jezera = | vodopadi = | ade = | protok_sred =19 | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Atlanski ocean|atlanski]] | površina = 1230<ref name=brit/> | ulijeva_se_u =[[Susquehanna (rijeka)|Susquehanna]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = }} '''Conestoga''' zvana često i ''Conestoga Creek'' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] duga 104 [[km]]<ref name=brit/> u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]] - [[Pennsylvania]], desna [[pritoka]] rijeke [[Susquehanna (rijeka)|Susquehanna]].<ref name=brit/> == Karakteristike== Conestoga [[izvor|izvire]] kod grada Caernarvon u [[Berks County, Pennsylvania|Grofoviji Berks]], od tamo teče prema [[jugozapad]]u do [[ušće|ušća]] u [[Susquehanna (rijeka)|Susquehannu]]<ref name=brit/> kod gradića [[Safe Harbor, Pennsylvania|Safe Harbor]] u [[Lancaster County, Pennsylvania|Grofoviji Lancaster]]. [[Kotlina]] rijeke je tokom [[historija|historije]] bila važan put u prodoru na [[Divlji Zapad]], u njoj su tokom tokom [[18. vijek]]a, razvijena slavna [[zaprežna kola]] [[Conestoga]]<ref name=wag>{{cite web |url=http://www.britannica.com/technology/Conestoga-wagon |title = ''Conestoga wagon'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 02. 02. 2016}}</ref>, koja su ime dobila po njoj. [[Sliv]] rijeke velik je 1230 [[km²]] i proteže se najvećim dijelom po [[Lancaster County, Pennsylvania|Grofoviji Lancaster]] i sasvim malim dijelom po [[County|grofovijama]] [[Chester County, Pennsylvania|Chester]], [[Lebanon County, Pennsylvania|Lebanon]] i [[Berks County, Pennsylvania|Berks]].<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.srbc.net/pubinfo/techdocs/publication_257/techreport257.pdf | title =''Conestoga River Watershed'' | accessdate =02. 02. 2016 | language =engleski | publisher =Ssquehanna River Basin Commission | archive-date =2017-01-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170107141812/http://srbc.net/pubinfo/techdocs/publication_257/techreport257.pdf | dead-url =yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Conestoga River}} * [http://www.srbc.net/pubinfo/techdocs/publication_257/techreport257.pdf ''Conestoga River Watershed''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107141812/http://srbc.net/pubinfo/techdocs/publication_257/techreport257.pdf |date=2017-01-07 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] lvd21bc24fl5unt9eqkosy1k8xcagru 0 4568619 42607161 40954767 2026-06-07T19:27:07Z MrKeefeJohn 122587 42607161 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Mira | režija = [[Fons Rademakers]] | producent = [[Jan van Raemdonck]]<br />[[Gérard Vercruysse]] | scenario = [[Hugo Claus]]<br />[[Magda Reypens]] | based on = {{based on|''[[De teleurgang van den Waterhoek]]''|[[Stijn Streuvels]]}} | uloge = [[Willeke van Ammelrooy]]<br />[[Jan Decleir]]<br />[[Carlos van Lanckere]] | muzika = [[Georges Delerue]] | montaža = [[Jan Dop]] | fotografija = [[Eddy van der Enden|Eduard van der Enden]] | distributer = Kunst en Kino | premijera = {{Filmdate|1971|3|4|[[Bruxelles]]|df=y}} | trajanje = 95 min. | jezik = [[nizozemski]] | zemlja = {{flagcountry|NIZ}}<br />{{flagcountry|BEL}} | budžet = 1,000.000 [[Nizozemski gulden|ƒ]] }} [[Datoteka:Nieuwe film Mira van Fons Rademakers in première in City, Amsterdam vlnr Hugo, Bestanddeelnr 924-3228.jpg|mini|lijevo]] '''''Mira''''' je [[nizozemska|nizozemsko]]-[[belgija|belgijski]] igrani film snimljen [[1971. na filmu|1971.]] u režiji [[Fons Rademakers|Fonda Rademakersa]]. Predstavlja adaptaciju romana ''De teleurgang van den Waterhoek'' flamanskog pisca [[Stijn Streuvels|Stijna Streuvelsa]], koji je Rademakersu lično predložio njegovu ekranizaciju neposredno pred svoju smrt 1969. godine. Radnja je smještena u Waterhoek, [[flandrija|flandrijsko]] selo u čijoj okolici vlasti planiraju izgraditi [[most]] preko rijeke [[Scheldt]], a što izaziva burne reakcije, pa i otpor žitelja, uvjerenih da će biti ugrožen njihov tradicionaln način život. Naslovna protagonistica, čiji lik tumači [[Willeke van Ammelroy]], je svojeglava djevojka koja se odbija svrstati na bilo čiju stranu, i svoju nezavisnost demonstrira tako što spava kako s vođom seljaka koje se protive mostu, tako i sa njegovim glavnim inženjerom. Van Ammelroy, kojoj je to bio [[cjelovečernji film|cjelovečernji]] filmski debi, je za potrebe filma pristala snimiti eksplicitne erotske scene, ali pod uvjetom da se u završenom filmu ne vide njene pubične dlačice; na samoj je premijeri, na svoje veliko iznenađenje, vidjela da je Rademarks sporne scene zadržao. Tako stvoreni publicitet joj je, međutim, pomogao da postane jedna od velikih zvijezda nizozemske kinamtografije 1970-ih. ==Uloge== * [[Willeke van Ammelrooy]]: Mira * [[Jan Decleir]]: Lander * [[Carlos van Lanckere]]: Deken Broeke * [[Luc Ponette]]: Maurice Rondeau * [[Roger Bolders]]: Sieper * [[Mart Gevers]]: Manse * [[Freek de Jonge (zabavljač)|Freek de Jonge]]: Treute * [[Charles Janssens (glumac rođen 1906)|Charles Janssens]]: Snoek * [[Josephine van Gasteren]]: Moeder van Maurice * [[Fons Rademakers]]: Notaris * [[Romain Deconinck]] * [[Ann Petersen]] * [[Ward de Ravet]] * [[Bert André]] ==Vanjske veze== *{{imdb title|id=0067436|title=Mira}} {{Fons Rademakers}} [[Kategorija:Nizozemski filmovi]] [[Kategorija:Belgijski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] h8qn0dbp5xz4khm4vc5cpiilkqg303z 0 4578731 42607115 42403892 2026-06-07T13:50:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607115 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Niagara | drugo_ime= | slika = Detroit Photographic Company (0579).jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =[[Kanjon]] rijeke | kontinenti= [[Sjeverna Amerika]] | regije = [[Velika jezera]] | države = {{flag|SAD}}, {{flag|Kanada}} | pokrajine =[[Ontario]], [[New York (savezna država)|New York]] | gradovi =[[Buffalo]], [[Fort Erie (Ontario)|Fort Erie]], [[Lewiston, New York|Lewiston]], [[Niagara Falls (New York)|Niagara Falls, New York]], [[Niagara Falls (Ontario)|Niagara Falls, Ontario]], [[North Tonawanda, New York|North Tonawanda]], [[Tonawanda, New York|Tonawanda]], [[Youngstown, New York|Youngstown]], [[Fort Erie (Ontario)|Fort Erie]] | izvor = [[Erie (jezero)|Jezero Erie]] | izvor_visina =174 | izvor_koord =43° 15′ 45″ N, 79° 4′ 13″ W | ušće =[[Ontario (jezero)|Jezero Ontario]] | ušće_visina =75 | ušće_koord =42° 53′ 3″ N, 78° 54′ 51″ W | ušće_vrsta = | dužina =55<ref name=brit/> | pritoke= | prot_jezera = | vodopadi =[[Slapovi Niagare]] | ade =Grand Island | protok_sred =5750<ref name=brit/> | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Atlantik|atlanski]] | površina =673.000<ref name=mit/> | ulijeva_se_u =[[Ontario (jezero)|Jezero Ontario]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta =Navy_Island_map.png | karta_širina =220px | karta_opis =[[Sliv]] rijeke }} '''Niagara''' ({{small|izgovor: [Najagra]}} je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[istok]]u [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] duga 55 [[km]].<ref name=brit/> == Karakteristike== Niagara istječe iz [[Erie (jezero)|Jezera Erie]] i teče na [[sjever]] preko [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] do [[Ontario (jezero)|Jezera Ontario]].<ref name=brit/> Njeno ime na [[jezik]]u starosjedilačkih [[Indijanci|Indijanaca]] ili opisuje rijeku - kao ''[[vrat]] između [[Erie (jezero)|Jezera Erie]] i [[Ontario (jezero)|Jezera Ontario]]'' ili se odnosi na [[Slapovi Niagare|vodopad]] kao ''[[voda|vodu]] koja [[Grmljavina|grmi]]''.<ref name=brit/> Jedinstvena karakteristika te inače kratke rijeke je njen konstantno visoki [[Istjek (hidrologija)|protok]] koji iznosi 5750 [[Kubni metar u sekundi|m³/s]], što je više od naizled puno većih rijeka [[Fraser (rijeka)|Fraser]] i [[Nelson (rijeka)|Nelson]] zajedno.<ref name=brit/> Zbog tog, kao i zbog velikog pada od 99 [[metar]]a, - Niagaru je jedan od najboljih izvora [[Hidroenergija|hidroenergije]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]].<ref name=mit/> Niagara ima [[sliv]] velik nekih 673.000 [[km²]].<ref name=mit/> === Tok=== Od [[izvor]]a na [[Erie (jezero)|Jezeru Erie]], rijeka teče u dužini od oko 8 [[km]] kroz jedno [[Korito (razvrstavanje)|korito]]. Tad se kod Velikog otoka (Grand islands) račva na dva [[Rukavac|rukavca]]; [[istok|Istočni]] (ili [[SAD|američki]]) dug je nekih 24 [[km]], a [[Zapad]]ni ([[Kanada|kanadski]]) dug je nekih 19 [[km]]. Ispod Velikog otoka, nekih 5 [[km]] iznad [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] ta dva [[Rukavac|rukavca]] se ponovno spajaju. Od [[Erie (jezero)|Jezera Erie]] do gornjih [[vodopad|brzaka]] rijeka ima pad od oko 3 [[metar|metra]], dok u ovom posljednjem dijelu prije [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] ima pad od 15 [[metar]]a.<ref name=mit/> Ispod [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] u dužini od 11 [[km]] proteže se [[Kanjon]] Niagare. Jedan njegov dio od 3,6 [[km]] od ''[[Potkovica|Potkovičinih]] [[vodopad]]a'' (Horseshoe Falls) poznat i kao Sluškinja u izmaglici (Maid of the Mist Pool) ima pad od samo 1,5 [[metar]]a te je plovan za manje izletničke [[brod]]ove. Nakon tog [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] ima pad od narednih 28 [[metar]]a, i teče prema [[sjeverozapad]]u, najprije preko uskog ''Whirlpool Rapidsa'' (Vrtložni [[vodopad|brzaci]]) u dužini od 1,6 [[km]] do ''Whirlpoola'' (Vrtog). Tu [[kanjon]] rijeke oštro zavija (90 °) prema [[sjeveroistok]]u u dužini od 3&nbsp;km i skreće prema [[sjever]]u još nekih 2.5 [[km]] sve do obronaka [[brdo|brda]] kod [[Lewiston, New York|Lewistona]].<ref name=mit/> Posljednjih 11,2 [[km]] rijeka teče preko [[ravnica|ravnice]] do [[Ontario (jezero)|Jezera Ontario]].<ref name=mit/> [[datoteka:Peace_Bridge.jpg|thumb|260px|left|[[Most]] Mira]] Gornji tok [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] je plovan za manje [[brod]]ove preko [[vodopad|brzaka]] iznad [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]], ono što je kuriozum je da je upravo tu izgrađen prvi [[bark]] - Griffon na [[Velika jezera|Velikim jezerima]]. Donji dio rijeke je plovan za sve vrste [[brod]]ova do [[Lewiston, New York|Lewistona]], od tamo do [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] rijeka teče kroz spektakularan i izuzetno dubok [[kanjon]] u kojem ima i dva snažna [[vodopad]]a.<ref name=brit/> === Mostovi=== Preko Niagare izgrađeno je nekoliko [[most]]ova, od kojih su najznačajniji Mir (Peace) iz [[1927]]. kod [[Fort Erie (Ontario)|Fort Eriea]], Duga (Rainbow) iz [[1941]]., koji povezuje [[grad]]ove [[Niagara Falls (New York)|Niagara Falls, New York]] i [[Niagara Falls (Ontario)|Niagara Falls, Ontario]] i Queenston iz [[1962]]. na [[sjever]]nom kraju [[kanjon]]a.<ref name=brit/> == Historija== Rijeka je nastala krajem [[pleistocen]]a, prije 11.700 godina, kad su rastopljeni rubovi velikog [[kontinent]]alnog [[glečer]]a , kliznuli sa [[dolomit]]skih [[brdo|brda]] formiranih u [[silur]]u prema [[Erie (jezero)|Jezeru Erie]] i ispunili ga [[voda|vodom]].<ref name=mit/> [[Kanjon]] Nijagare formirao se prije oko 7000 godina, smanjenjem količine [[voda|vode]] i [[slap]]ova. Pojedini [[Geologija|geolozi]] ipak smatraju da je znatno stariji otprilike 25.000 godina, a isto tako smatraju da se računavši od [[Ledeno doba#Poslednje ledeno doba|posljednjeg ledenog doba]] Rijeka Niagara nastala prije nekih 12.000 godina.<ref name=mit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Niagara-River |title= ''River Niagara'' |publisher= Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 22. 02. 2017}}</ref> [[Francuzi]] su bili prvi koji su uočili važnost rijeke za [[trgovina|trgovinu]] [[krzno]]m, i kao [[put|rutu]] za prodor u unutrašnjost [[Sjeverna Amerika|kontinenta]], pa su [[1678]] izgradili [[fortifikacija|utvrdu]] Fort Niagara na njenom [[ušće|ušću]]. [[Britanci]] su [[1759]]. preuzeli kontrolu nad [[fortifikacija|utvrdom]] pa je ona postala njihov glavni [[logistika|logistički]] centar za [[Američka revolucija|Američke revolucije]].<ref name=brit/> Taj rat imao je za posljedicu da je [[1783]]. rijeka postala dio [[granica|granice]] između [[Britanska Imperija|britanske]] i [[SAD|američke]] teritorije, kao i to da su [[grad]]ići [[Niagara-on-the-Lake (Ontario)|Niagara-on-the-Lake]] i [[Fort Erie (Ontario)|Fort Erie]] postali egzili u koja su se naselili [[Lojalisti (Američka revolucija)|lojalisti]] bježeći iz [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> Rijeka je ponovno postala linija [[front]]a za vrijeme [[Rat iz 1812.|Britansko-američkog rata]] - [[1812]]., pa su obje strane višestruko prelazile preko nje. Danas su samo brojne [[fortifikacija|utvrde]] uspomena na to doba.<ref name=brit>{{cite web | url =http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/ | title =''River Niagara'' | accessdate = 20. 02. 2017. | language=engleski | publisher=Canadian Encyclopedia}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Niagara River}} * [http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/ ''River Niagara''] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Kanadi]] [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 5rd2pbe1il2ypt8x8w9adgh985lebqo 0 4578810 42607104 42579411 2026-06-07T13:49:58Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rijeke u SAD]] → [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607104 wikitext text/x-wiki {{druga značenja|Hadson}} {{Infokutija vodotok | ime=Hudson | drugo_ime= | slika = New_York_piers_from_Ferry.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =[[Dok]]ovi [[New York]]a | kontinenti = [[Sjeverna Amerika]] | regije = | države = {{flag|SAD}} | pokrajine =[[New York (savezna država)|New York]], [[New Jersey]] | gradovi =[[New York]], [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Yonkers, New York|Yonkers]], [[Troy, New York|Troy]], [[Albany, New York|Albany]], [[Peekskill, New York|Peekskill]] | izvor = [[Adirondack (masiv)|Masiv Adirondack]] | izvor_visina =1,629<ref name=brit/> | izvor_koord =44°7′4″N 73°55′4″W | ušće =[[Njujorški zaljev]] | ušće_visina =0 | ušće_koord =40°42′11″N 74°01′34″W | ušće_vrsta = | dužina =507<ref name=brit/> | pritoke=''lijeve'': Schroon, Batten Kill, Hoosic, Kinderhook, Roeliff Jansen Kill, Wappinger, Croton<br>''desne'': Cedar, Sacandaga, [[Mohawk (rijeka)|Mohawk]], Normans Kill, Catskill, Esopus, Rondout, Wallkill | prot_jezera = | vodopadi = | ade = | protok_sred =620 | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Atlantik|atlanski]] | površina =34,628<ref name=brit/> | ulijeva_se_u =[[Njujorški zaljev]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta =Hudsonmap.png | karta_širina = | karta_opis = [[Karta]] [[sliv]]a [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] }} '''Hudson''' ({{small|izgovor:}} [Hadson]) je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[istok]]u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] duga 507 [[kilometar|km]].<ref name=brit/> == Karakteristike== Hudson protiče gotovo čitavom svojom dužinom po [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|saveznoj državi]] [[New York (savezna država)|New York]], osim zadnjih 34 [[kilometar|km]] prije [[ušće|ušća]] gdje formira [[granica|granicu]] sa [[New Jersey|Državom New Jersey]]. Rijeka se formira od više [[vodotok]]a, koji [[izvor|izviru]] iz nekoliko manjih [[Glacijalno jezero|glacijalnih jezera]] u [[Adirondack (masiv)|Masivu Adirondack]] pored [[planina|planine]] [[Marcy (planina)|Marcy]] visoke 1,629 [[metar|m]] (najviša planina [[New York (savezna država)|New York]]), i teče oko 507&nbsp;km kroz istočni dio države. Kao službeni [[izvor]] računa se [[jezero]] Tear of the Clouds iz kog [[izvor|izvire]] glavni [[vodotok]] Opalescent.<ref name=brit/> Hudson prvih 174 [[kilometar|km]] teče uz velike [[meandar|meandre]] u smjeru [[jugoistok]]a prema [[Corinth, New York|Corinthu]] - [[Saratoga County, New York|Okrug Saratoga]], zatim skreće prema [[sjeveroistok]]u do [[Hudson Falls, New York|Hudson Fallsa]]. Od tamo teče gotovo pravolinijski na jug 320 [[kilometar|km]] do [[Njujorški zaljev|Njujorškog zaljeva]].<ref name=brit/> Rijeka Hudson ima [[sliv]] od 34,628 [[kvadratni kilometar|km²]]. U svom donjem toku u dužini od oko 240 [[kilometar|km]], rijeka teče kroz [[dolina|dolinu]] koja se širi prema [[more|moru]] i [[ušće|ušću]] i produžuje za oko 322 [[kilometar|km]] u dubok [[Podmorje|podmorski]] [[kanjon]]. [[plima i oseka|Plima]] se osjeti daleko na [[sjever]]u sve do [[ustava|ustave]] kod [[Troy, New York|Troya]], pri čemu prosječna razlika [[plima i oseka|plime i oseke]] iznosi 1,4 [[metar]]a. Rijeka je najšira između [[Okrug (Sjedinjene Države)|okruga]] [[Westchester County, New York|Westchester]] i [[Rockland County, New York|Rockland]] gdje ima 5 [[kilometar|km]], ali se ubrzo nakon ponovno sužava na 1,2 [[kilometar|km]] kod [[ušće|ušća]].<ref name=brit/> Zajedno sa najvećom [[pritoka|pritokom]] [[Mohawk (rijeka)|Mohawk]], ona je jedan od najvažnijih plovnih puteva [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> == Historija== [[Indijanci|Indijansko]] [[pleme]] [[Mahican]] zvalo je rijeku - '''Muhheakunnuk''' (''Velika [[voda]] u stalnom pokretu''). Prvi [[Evropa|evropski]] [[pomorac|moreplovac]] koji je zaplovio Hudsonom bio je [[Giovanni da Verrazzano]] - [[1524]]., ali je rijeka dobila ime po [[Englezi|engleskom]] [[pomorac|moreplovcu]] [[Henry Hudson|Henryu Hudsonu]], koji ju je istraživao [[1609]].<ref name=brit/> Rijeka Hudson imala je [[strategija|strateški]] značaj u vrijeme [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]], pa je zbog tog bila poprište brojnih bitaka, uključujući i odlučujuću [[sjedinjene Američke Države|američku]] pobjedu u [[Bitke kod Saratoge|Bitci kod Saratoge]] i pobjedu u [[Pomorska bitka|pomorskoj bitci]] kod [[Tappan, New York|Tappana]]. Ali je isto tako bio poprište velikog poraza, kad je tadašnji [[komandant]] [[Kopnena vojska Sjedinjenih Država|američkih]] [[fortifikacija|utvrda]] - [[Benedict Arnold]], prebjegao na [[Britanska Imperija|britanski]] [[brod]] [[sidro|usidren]] u blizini, nakon otkrića da je izdajica i prepustio [[Britanci]]ma [[New York]]. Zbog tog je [[George Washington]] koji je [[1782]]. imao svoj [[štab]] na [[zapad]]noj [[obala|obali]] rijeke u [[Newburgh, New York|Newburghu]], nešto kasnije raspustio [[Kopnena vojska Sjedinjenih Država|američku vojsku]] u tom kraju.<ref name=brit/> Rijeka protiče pored [[Vojna akademija West Point|Vojne akademije West Point]] i [[Hyde Park, New York|Hyde Parka]] u kom je živio [[predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednik]] [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]].<ref name=brit/> Iskapanjem tri [[kanal]]a početkom [[19. vijek]]a prema [[Erie (jezero)|Jezeru Erie]], [[Delaware|Delawaru]] i [[Champlain (jezero)|Jezeru Champlain]], Hudson je postao povezan sa [[Velika jezera|Velikim jezerima]], [[Delaware|Delawarom]] i krajevima u [[Dolina|dolini]] rijeke [[Saint Lawrence (rijeka)|Saint Lawrence]]. Zbog tog je postao važan faktor u naseljavanju i rastu [[Srednji Zapad (SAD)|Srednjeg Zapada]], kao i [[New York (savezna država)|Države New York]]. Prvi [[parobrod]] na redovnoj liniji [[Robert Fulton|Roberta Fultona]] zaplovio je Hudsonom [[1807]]., pa je rijeka ubrzo postala jedan od glavnih [[trgovina|trgovačkih]] puteva. Najveći [[grad]]ovi duž njegovog donjeg toka dugovali su svoj rani prosperitet zahvaljujući [[trgovina|trgovini]] [[kitovi]]m [[ulje]]m i sličnim stavarima od [[kitovi|kitova]], da bi krajem [[19. vijek]]a izrasli u [[luka|luke]] za prek[[ocean]]ske [[flota|flote]].<ref name=brit/> Prva pravila [[Navigacija|navigacije]] po rijeci uvedena su još [[1797]]. da bi [[1892]]. Hudson bio proglašen [[federacija|federalnim]] plovnim putem. Rijeka je bila otvorena i plovna do [[Albany, New York|Albanya]] tokom cijele godine za prek[[ocean]]ske [[brod]]ove, te od početka [[maj]]a do sredine [[novembar|novembra]] do [[Velika jezera|Velikih jezera]] (preko [[kanal]]iziranog [[Mohawk (rijeka)|Mohawka]]) i sistema [[kanal]]a.<ref name=brit/> Vremenom je putnički promet na rijeci zamro, kad ga je istisnuo [[željeznica|željeznički]] i kasnije [[automobil]]ski. Zbog tog su preko rijeke podignuti brojni [[most]]ovi, uključujući (od [[sjever]]a prema [[jug]]u) [[Castleton (most)|Castleton]] (izgrađen [[1959]]), Rip Van Winkle ([[1935]]), Newburgh-Beacon ([[1963]]), Bear Mountain ([[1924]]), Tappan Zee ([[1956]]) i [[George Washington (most)|George Washington]] ([[1931]]).<ref name=brit/> [[New York]] i [[sjever]]ni [[New Jersey]] povezani su [[željeznica|željezničkim]] i [[automobil]]skim [[tunel]]ima.<ref name=brit/> Zagađenje rijeke od [[industrija|industrijskog]] otpada i [[izmet|fekalija]] ostao je trajan problem.<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Hudson-River |title= ''River Hudson'' |publisher= Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 22. 02. 2017}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Hudson River}} * [http://www.hres.org/joomla/ ''Hudson River Environmental Society''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170117231804/http://www.hres.org/joomla/ |date=2017-01-17 }} {{en icon}} * [https://www.riverkeeper.org/ ''Riverkeeper''] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]] rwlrhpdgpoidb3l3mo38s4sneuit1hw 14 4641372 42607077 42603891 2026-06-07T13:48:23Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Poluotoci u SAD]] na [[Kategorija:Poluotoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42603891 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Peninsulas of the United States}} [[Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Poluotoci u Sjevernoj Americi|SAD]] [[Kategorija:Poluotoci po državama|SAD]] 7clz2hn2kqjosvyobpeh3moq5e74jbi 0 4641954 42607032 42416650 2026-06-07T13:40:39Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607032 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Bryce Canyon | izvorni naziv = | slika = Horseriders in Bryce Canyon-NPS photo.jpg | slika_opis = Jahači u Bryce Canyonu | širina-stupnjevi = 37 | širina-minute = 35 | širina-sekunde = 47 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 112 | dužina-minute = 10 | dužina-sekunde = 43 | dužina-oznaka = W | lokacija = Savezna država [[Utah]] | površina = 14.502 | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = Tropic <br> Panguitch | utemeljen = [[15. rujna]] [[1928]]. | broj posjetitelja = 1.012.563 ([[2007]].) | službena stranica = [http://www.bryce.canyon.national-park.com/ Bryce Canyon National Park] }} '''Nacionalni park Bryce Canyon''' (''eng. Bryce Canyon National Park'') jedan je od 58 nacionalnih parkova smještenih u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. == Geografija == [[Datoteka:Natural bridge in Bryce Canyon.jpg|thumb|left|150px|Prirodno izdubljeni tunel]] Bryce Canyon ili Bryceov Canyon se nalazi na sjeverozapadu američke savezne države [[Utah]], na visini od oko 2.750 m, oko 80&nbsp;km sjeveroistočno i na oko 300 m većoj nadmorskoj visini od [[Nacionalni park Zion|Nacionalnog parka Zion]]. Najbliži gradovi su mu Tropic na sjeveroistoku i Panguitch na sjeverozapadu. Bryceov kanjon u stvarnosti i nije klasični kanjon, već čitav niz prirodno oblikovanih [[amfiteatar]]a u stijeni, dubokih oko 150 m. Stijene su crveno-smeđe a prelijevaju se nijansama hrđavo-crvene, ružičaste, limunžute do gotovo bijele boje. Ovakav kolorit je posljedica polaganog rastakanja raznih [[minerali|mineralnih]] spojeva, većim dijelom manjih količina [[željezo|željeznog]] oksida prisutnog u slojevima stijena. Plavkaste i grimizne boje ukazuju na postojanje [[mangan]]ovog oksida. Ovaj kolorit je najizraženiji u sumrak ili u zoru zbog nižeg položaja [[sunce|sunca]] i zbog sjena prouzročenih njegovim položajem.<ref>[http://www.nps.gov/brca/historyculture/index.htm Bryce Canyon National Park (eng.)]</ref> Najviša točka ravnjaka Paunsaugunt južni je vrh koji se nalazi na nadmorskoj visin od 2.750 m, dok se prema sjeveru spušta oko 600 m niže. Kameni amfiteatri se protežu 34&nbsp;km uzduž [[istok|istočnog]] ruba ravnjaka, duboko urezani u njegove stijene == Klima == {{Infobox vrijeme |mjesto =<!--Nacionalni park Bryce Canyon|-->Nacionalni park Bryce Canyon |Sij_sr_maks=1.4 |Velj_sr_maks=3.3 |Ožu_sr_maks=6.2 |Tra_sr_maks=11.5 |Svi_sr_maks=17.1 |Lip_sr_maks=22.9 |Srp_sr_maks=26.5 |Kol_sr_maks=24.9 |Ruj_sr_maks=21.3 |Lis_sr_maks=15.2 |Stu_sr_maks=7.4 |Pro_sr_maks=2.8 |God_sr_maks=13.3 |Sij_sr=-7.1 |Velj_sr=-4.9 |Ožu_sr=-1.8 |Tra_sr=3.1 |Svi_sr=7.9 |Lip_sr=12.6 |Srp_sr=16.6 |Kol_sr=15.6 |Ruj_sr=11.4 |Lis_sr=5.9 |Stu_sr=-0.8 |Pro_sr=-5.6 |God_sr=4.3 |Sij_sr_min=-15.6 |Velj_sr_min=-13.3 |Ožu_sr_min=-9.8 |Tra_sr_min=-5.3 |Svi_sr_min=-1.4 |Lip_sr_min=2.2 |Srp_sr_min=6.8 |Kol_sr_min=6.3 |Ruj_sr_min=1.6 |Lis_sr_min=-3.3 |Stu_sr_min=-9.1 |Pro_sr_min=-14.0 |God_sr_min=-4.7 |Sij_obo=19.9 |Velj_obo=24.3 |Ožu_obo=23.0 |Tra_obo=17.3 |Svi_obo=21.0 |Lip_obo=17.4 |Srp_obo=26.6 |Kol_obo=41.3 |Ruj_obo=32.4 |Lis_obo=23.9 |Stu_obo=24.8 |Pro_obo=25.1 |God_obo=298.0 |Izvor=Worldclimate.com<ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N37W112 Srednje temperature i količine padalina za NP Bryce Canyon]</ref>, podaci za razdoblje [[1948.]]-[[1976.]] }} == Historija == [[Datoteka:Bryce Cabin circa 1881.jpg|thumb|150px|Koliba Ebenezera Brycea i njegove obitelji ([[1881.]])]] Prije oko 60 milijuna godina područje Bryceovog kanjona je bilo na dnu velikog [[jezero|jezera]] koje je prekrivalo veći dio savezne države Utah. Tijekom dugog razdoblja na dnu se taložio sloj po sloj mulja, pijeska i raznih krhotina stijena. S vremenom su se zrnca tih zasebnih taloga kemijskim procesom stvrdnula i stvorila brojne pješčenjake različitih veličina i oblika. Prije 15 milijuna godina stvorio se kameni sloj debljine oko 600 m, a pomicanje tla podiglo je dno jezera iznad same vode i stvorilo ravnjak Paunsaugunt, najmlađi ali i najviši od čitavog niza ravnjaka poznatih kao ''Veliko stubište'' (The Grand Stairway). To se stubište spušta prema jugu, sve do ruba [[Nacionalni park Grand Canyon|Grand Canyona]] u saveznoj državi [[Arizona]]. [[Datoteka:Petroglyphs in Bryce Canyon.jpg|thumb|left|150px|Crteži u stijeni nastali prije nekoliko tisuća godina]] Ovaj divlji ali prelijepi [[krajobraz]] oblikovala je voda što čini i danas. [[Ljeto|Ljeti]] je ovo područje sušno ali [[zima|zimi]] napadaju velike količine [[snijeg]]a koje se u [[proljeće]] topi i ulazi u pukotine stijena gdje se noću smrzava. Smrzavanjem otopljenog snijega, pukotine se šire i lome površinske stijene. Potpunim otapanjem smrznutog snijega, voda dubi mekše dijelove nataloženog vapnenca stvarajući tako uske kanale, lukove i tunele te još više produbljuje kanjon. Pretpostavlja se da se ovakvim procesom rub kanjona svakoh 50-65 godina povlači za 300&nbsp;mm. Jako malo se zna o prvim stanovnicima Bryceovog kanjona, no prema nekim [[arheologija|arheološkim]] istraživanjima ljudi su na ovom području nazočni već 10.000 godina. [[Jug|Južno]] od nacionalnog parka pronađeni su neki [[artefakt]]i stari više tisuća godina. Područje današnjeg parka, okolne doline i visoravni, nastanjuju [[indijanci]] plemena [[Paiute]] otprilike u isto vrijeme kad ga nastanjuju i druge kulture na istočnoj strani. Pauite su se uglavnom prehranjivale lovom ali su se bavili i uzgojem jestivih kultura bilja. Prema njihovom vjerovanju, šiljati pješčanici (hoodos) u Bryceovom kanjonu su ljudi koje je prevarant Coyote pretvorio u kamen, a prema nekim izjavama njihova kultura se naziva hoodoos Anka-ku-bio—wits, što bi značilo ''crveno oslikana lica''. Prvi pioniri koji su putovali ovim područjem i kroz Bryceov kanjon imali su velike poteškoće zbog labirinta gudura i rijetkog [[zrak]]a na toj nadmorskoj visini, pa su krajeve slične ovom nazivali ''Badlands''. Kanjon je dobio ime po [[Ebenezer Bryce|Ebenezeru Bryecu]], istraživaču iz [[19. stoljeće|19. stoljeća]], koji se nastanio u bilizini [[rijeka (vodotok)|rijeke]] Paria kao doseljenik iz [[Škotska|Škotske]] i bio je prvi istraživač koji je istraživao ovo područje. Nacionalnim parkom Bryceov kanjon je proglašen [[15. rujna]] [[1928]]. == Životinjski svijet == [[Datoteka:Young mule deer in Bryce NP.jpg|thumb|150px|Bjelorepi jelen, jedna od najvećih životinja koje nastanjuju Bryceov kanjon]] Područje kanjona jedno je od posljednjih utočišta [[puma]]. Nekad su ovo područje nastanjivali i [[dabar|dabrovi]], ali pošto su u 19. stoljeću bili glavna lovina velikog broja [[traper]]a, danas ih više nema. Ljeti kroz područje kanjona prolaze krda bjelorepih [[jelen]]a koji su glavna lovina planinskog lava (pume). == Biljni svijet == Ravnjak Paunsaugunt prošaran je livadama i šikarama [[kadulja|kadulje]]. Na stjenovitim padinama u višim dijelovima parka rastu [[jela]] i [[smreka]], a u sjevernim područjima zlatni [[bor (drvo)|bor]]. Šuma prekriva dno ovog prirodnog amfiteatra, ali na višim obroncima, koji su poodložniji suši, rastu rijetki borovi iz roda pinija (''lat. Pinus aristata''), najstarije drveće na svijetu koje vrlo uspješno iskorištava i ono malo vlage. Moguće ih je pronaći čak i na potpuno ogoljelim vrhovima. == Park danas == Nacionalni park Bryce Canyon cijelu je godinu otvoren za posjetiltelje. Na točkama izlaska i zalaska sunca postavljena su dva vidikovca s kojih se pruža spektakularan pogled na Bryecov kanjon koji godišnje pohodi preko milijun posjetitelja. Kroz kanjon je moguće jahati ili pješačiti. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Bryce Canyon 1 md.jpg|<center>Bryce Canyon</center> Datoteka:Winter storm at Bryce Canyon.jpg|<center>Zima u Bryce Canyonu</center> Datoteka:Three hoodoos in Bryce Canyon.jpg|<center>Pješčani tornjići (hoodos) Bryce Canyona</center> Datoteka:USA 10654 Bryce Canyon Luca Galuzzi 2007.jpg|<center>Bryce Canyon</center> </gallery> </center> == Reference == {{izvori}} == Literatura == * ''Sva čuda svijeta'', Mozaik knjiga, Zagreb, 2004. == Vanjske veze == * [http://www.bryce.canyon.national-park.com/ Bryce Canyon National Park info (eng.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031002841/http://www.bryce.canyon.national-park.com/ |date=2009-10-31 }} * [http://www.utah.com/nationalparks/bryce.htm Utah.com Bryce Canyon (eng.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906152404/https://www.utah.com/nationalparks/bryce.htm |date=2015-09-06 }} * [http://www.brycecanyon.com/ Welcome To Bryce Canyon National Park (eng.)] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Bryce Canyon National Park |commonssh = Nacionalni park Bryce Canyon |commonscat = Bryce Canyon National Park |commonscatsh = Nacionalni park Bryce Canyon }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Bryce Canyon]] [[Kategorija:Utah]] ox8id5snhm54iikqvxn4wbabjjmjtuo 14 4642402 42607034 40914658 2026-06-07T13:40:46Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] na [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40914658 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|World Heritage Sites in the United States}} [[Kategorija:Američka kultura]] [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Svjetska baština po državama|Sjedinjene Američke Države]] hc6ni52gwf9kkp5m6pszndz84pdq7fu 42607075 42607034 2026-06-07T13:42:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607075 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|World Heritage Sites in the United States}} [[Kategorija:Američka kultura]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Svjetska baština po državama|Sjedinjene Američke Države]] tga9j8gocc8lvoviryop1ylzmsmugnq 14 4642403 42607063 42603899 2026-06-07T13:41:54Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] na [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42603899 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Protected areas of the United States}} [[Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjevernoj Americi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Zaštićena područja po državama|Sjedinjene Američke Države]] dkk79ts112bv0u4ywudu7ex6d4ak3yr 14 4655079 42607074 40989257 2026-06-07T13:42:25Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Zaštićena područja u SAD]] → [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607074 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Parks in the United States}} [[Kategorija:Zaštićena područja u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Parkovi po državama|Sjedinjene Države]] 382s6hcxgc850yuky1waefkenihe1d2 0 4660733 42607047 42398759 2026-06-07T13:41:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607047 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Mesa Verde | izvorni naziv= Mesa Verde National Park | slika= Mesa_verde_cliff_palace_close.jpg | slika_opis = [[Stan]]ovi u [[stijena|stijeni]] | širina-stupnjevi =37 | širina-minute = 11 | širina-sekunde = 02 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 108 | dužina-minute = 29 | dužina-sekunde =19 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Colorado]] | površina = | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = | utemeljen = [[1906]]. | broj posjetitelja =563,420 ([[2018]].) | službena stranica = [https://www.nps.gov/meve/index.htm Mesa Verde national park] }} '''Mesa Verde''' ([[engleski]]: ''Mesa Verde National Park'') je [[nacionalni park]] na [[jugozapad]]u [[Colorado|Colorada]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], osnovan [[1906]]. radi očuvanja značajnih [[prahistorija|prahistorijskih]] [[stan]]išta u [[klif]]ovima. Zbog tog je proglašen je lokalitetom [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] [[1978]].<ref name=brit/> == Geografija == Park se prostire po [[visoravan|visoravni]] na površini od 210 [[km²]], u njemu se nalazi stotinjak ruševina - [[Pueblo|puebla]] ([[indijanci|indijanskih]] [[selo|sela]]) starijih od [[13. vijek]]a. Najipresivniji su više[[kat]]ni [[stan]]ovi podignuti po stmim natkrivenim [[klif]]ovima. Pored tih ruševina, park ima i spektakularne divlje [[krajolik]]e.<ref name=brit/> [[Datoteka:Mesaverde_cliffpalace_20030914.752.jpg|thumb|left|220px|[[Palača]] u [[klif]]u]] Park zauzima dio velike [[Peščar|pješčenjačke]] [[Visoravan|visoravni]] koja se uzdiže do [[nadmorska visina|nadmorske visine]] od 2.600 [[metar]]a, a zatim blago spušta prema [[jug]]u. [[Erozija]] koju su napravili [[vodotok|vodotoci]] posljednjih dva milijuna godina, snizili su [[kanjon]]e, i formirali između [[kanjon|njih]] uske trake visokih [[riječna terasa|terasa]] (mesa). [[Erozija]] je stvorila i [[niša|niše]] i različitih veličina po [[Peščar|pješčenjačkim]] [[zid]]ovima tih [[kanjon]]a, u kojima se nalaze [[stan]]ovi u [[klif]]ovima. Po vrhovima tih mesa [[vjetar|vjetrovi]] su nanesli slojeve plodnog [[crveno|crvenkastog]] [[tlo|tla]] ([[les]]a).<ref name=brit/> [[Datoteka:Mancos_Valley_Overlook,_Mesa_Verde_National_Park_(4847972493).jpg|left|thumb|220px|Dolina Mancos]] === [[Klima]] === Klima je [[Polupustinjska klima|polupustinjska]], a izgleda po [[god]]ovima [[stablo|stabala]]) da je takva već najmanje posljednjih 600 godina.<ref name=brit/> === [[Flora (biljke)|Flora]] === [[Flora (biljke)|Flora]] u parku prilagodila se [[Polupustinjska klima|polupustinjskoj klimi]], to su [[šuma|šume]] [[kleka]] i [[Bor (biljka)|bora]] koje dominiraju po [[planina|planinskim]] [[Greben (reljefni oblik)|grebenima]] a [[grm]]olika [[makija]] po [[kanjon]]ima.<ref name=brit/> [[Datoteka:Mesa_verde_map.png|thumb|220px|left|[[Karta]] parka]] === Fauna === Od većih [[životinje|životinja]] najviše ima [[Obični jelen|jelena]] [[Wapiti|Wapita]] i nešto [[medvjed]]a i [[puma]]a (planinskih lavova) i čitavo mnoštvo manjih [[sisavac]]a. U parku živi jako puno [[zmija]], [[gušteri|guštera]] i [[ptica]].<ref name=brit/> == Historija == {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Nacionalni park Mesa Verde |slika = Mesa_Verde_National_Park_Point_Lookout_2006_09_11.jpg |godina = [[1978]]. <small>(19. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/27 27 |država = {{flag|Sjedinjene Američke Države}} <br> {{Lokacijska karta|SAD|width=250|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Mesa Verde|position=right |lat_deg=39|lat_min=11|lat_sec=02|lat_dir=N |lon_deg=108|lon_min=29|lon_sec=19|lon_dir=W }}<small>Pozicija parka</small> }} Negdje oko [[550]]. polu[[nomadi|polunomadski]] [[Košaraška kultura|Košaraši]], direktni preci kasnijih [[Anasazi|Anasaza]], doselili su se u područje Mesa Verde. Bili su poznati po [[grnčarija|grnačariji]] i gradnji čitavih nizova polu[[zemunice|zemunica]] po vrhovima mesa na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 2000 [[metar]]a, gdje su uzgajali [[kukuruz]], [[grah]] i [[Tikva|tikvice]], za koji je najčešće bilo dovoljno [[kiša|kiše]], a rijetki [[izvor]]i i procjepi davali su im dovoljno [[pitka voda|pitke vode]].<ref name=brit/> Oni su oko [[750]]., počeli graditi nadzemne objekte - [[kuća|kuće]] u nizu, ravnih [[krov]]ova. Taj su period [[arheologija|arheolozi]] nazvali - [[Period Pueblo I|Pueblo I]].<ref name=brit/> Tad se počeo češće koristiti [[Peščar|pješčenjak]] u gradnji [[kuća]], a vjerojatno i u jednoj ili više polu[[podrum]]skih [[prostorija]] (kiva) koje su koristili za [[Festival|svečanosti]]. Istovremeno su počeli graditi više[[kat]]nice i [[krug|kružne]] [[toranj|tornjeve]].<ref name=brit/> U periodu između [[1150]]. - [[1200]]. [[Anasazi]] su premjestili svoja [[naselje|naselja]] sa vrhova mesa u [[niša|niše]] po [[klif]]ovima [[kanjon]]a, gdje su počeli graditi kuće od [[Peščar|pješčenjaka]] sa [[prostorija]]ma prosječne veličine 1,8 x 2,4 [[metar]]a. Tako su podigli prave [[Stambena zgrada|stambene zgrade]] kao što je - ''[[Cliff Palace]]'' koji ima 217 [[prostorija]] i 23 kive u kom je moglo živjeti 250 ljudi. Drugi po veličini je ''Long House'', sa 150 [[prostorija]] i 21 kivom, u kom je živjelo oko 150 ljudi. Ipak treba reći da je većina tih kuća od nekih 600 (koliko ih ima u parku) ima samo jednu do pet [[prostorija]]. Na svom vrhuncu u Mesi Verde živjelo je oko 5000 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=brit/> Negdje oko [[1300]]., nakon ''Velike [[suša|suše]]'' ([[1276]].–[[1299|99]].), većina [[Stanovništvo|stanovnika]] napustila je Mesa Verde, krenuvši prema [[jug]]u u današnji [[Novi Meksiko]] i [[Arizona|Arizonu]], kako to danas tvrde [[arheologija|arheolozi]]. To su bili preci današnjih [[Пуебло Индијанци|Pueblo Indijanaca]].<ref name=brit/> Posjetioci parka mogu obići nekoliko [[stan]]ova u [[klif]]ovima, među ostalim i najveći - ''Cliff Palace'', boraviti u [[kamp]]u, a [[ljeto|ljeti]] je otvoren i [[hotel]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Mesa-Verde-National-Park |title= ''Mesa Verde National Park'' |publisher=Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =27.9. 2020.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mesa Verde National Park}} * [https://www.britannica.com/place/Mesa-Verde-National-Park ''Mesa Verde National Park''] * [https://www.nps.gov/meve/index.htm ''Službene stranice''] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Mesa Verde]] [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] [[Kategorija:Colorado]] 7opn46c1yau6ruwkso1ijqzmxd4oqzh 42607050 42607047 2026-06-07T13:41:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607050 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Mesa Verde | izvorni naziv= Mesa Verde National Park | slika= Mesa_verde_cliff_palace_close.jpg | slika_opis = [[Stan]]ovi u [[stijena|stijeni]] | širina-stupnjevi =37 | širina-minute = 11 | širina-sekunde = 02 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 108 | dužina-minute = 29 | dužina-sekunde =19 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Colorado]] | površina = | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = | utemeljen = [[1906]]. | broj posjetitelja =563,420 ([[2018]].) | službena stranica = [https://www.nps.gov/meve/index.htm Mesa Verde national park] }} '''Mesa Verde''' ([[engleski]]: ''Mesa Verde National Park'') je [[nacionalni park]] na [[jugozapad]]u [[Colorado|Colorada]] u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], osnovan [[1906]]. radi očuvanja značajnih [[prahistorija|prahistorijskih]] [[stan]]išta u [[klif]]ovima. Zbog tog je proglašen je lokalitetom [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] [[1978]].<ref name=brit/> == Geografija == Park se prostire po [[visoravan|visoravni]] na površini od 210 [[km²]], u njemu se nalazi stotinjak ruševina - [[Pueblo|puebla]] ([[indijanci|indijanskih]] [[selo|sela]]) starijih od [[13. vijek]]a. Najipresivniji su više[[kat]]ni [[stan]]ovi podignuti po stmim natkrivenim [[klif]]ovima. Pored tih ruševina, park ima i spektakularne divlje [[krajolik]]e.<ref name=brit/> [[Datoteka:Mesaverde_cliffpalace_20030914.752.jpg|thumb|left|220px|[[Palača]] u [[klif]]u]] Park zauzima dio velike [[Peščar|pješčenjačke]] [[Visoravan|visoravni]] koja se uzdiže do [[nadmorska visina|nadmorske visine]] od 2.600 [[metar]]a, a zatim blago spušta prema [[jug]]u. [[Erozija]] koju su napravili [[vodotok|vodotoci]] posljednjih dva milijuna godina, snizili su [[kanjon]]e, i formirali između [[kanjon|njih]] uske trake visokih [[riječna terasa|terasa]] (mesa). [[Erozija]] je stvorila i [[niša|niše]] i različitih veličina po [[Peščar|pješčenjačkim]] [[zid]]ovima tih [[kanjon]]a, u kojima se nalaze [[stan]]ovi u [[klif]]ovima. Po vrhovima tih mesa [[vjetar|vjetrovi]] su nanesli slojeve plodnog [[crveno|crvenkastog]] [[tlo|tla]] ([[les]]a).<ref name=brit/> [[Datoteka:Mancos_Valley_Overlook,_Mesa_Verde_National_Park_(4847972493).jpg|left|thumb|220px|Dolina Mancos]] === [[Klima]] === Klima je [[Polupustinjska klima|polupustinjska]], a izgleda po [[god]]ovima [[stablo|stabala]]) da je takva već najmanje posljednjih 600 godina.<ref name=brit/> === [[Flora (biljke)|Flora]] === [[Flora (biljke)|Flora]] u parku prilagodila se [[Polupustinjska klima|polupustinjskoj klimi]], to su [[šuma|šume]] [[kleka]] i [[Bor (biljka)|bora]] koje dominiraju po [[planina|planinskim]] [[Greben (reljefni oblik)|grebenima]] a [[grm]]olika [[makija]] po [[kanjon]]ima.<ref name=brit/> [[Datoteka:Mesa_verde_map.png|thumb|220px|left|[[Karta]] parka]] === Fauna === Od većih [[životinje|životinja]] najviše ima [[Obični jelen|jelena]] [[Wapiti|Wapita]] i nešto [[medvjed]]a i [[puma]]a (planinskih lavova) i čitavo mnoštvo manjih [[sisavac]]a. U parku živi jako puno [[zmija]], [[gušteri|guštera]] i [[ptica]].<ref name=brit/> == Historija == {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Nacionalni park Mesa Verde |slika = Mesa_Verde_National_Park_Point_Lookout_2006_09_11.jpg |godina = [[1978]]. <small>(19. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = - |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/27 27 |država = {{flag|Sjedinjene Američke Države}} <br> {{Lokacijska karta|SAD|width=250|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Mesa Verde|position=right |lat_deg=39|lat_min=11|lat_sec=02|lat_dir=N |lon_deg=108|lon_min=29|lon_sec=19|lon_dir=W }}<small>Pozicija parka</small> }} Negdje oko [[550]]. polu[[nomadi|polunomadski]] [[Košaraška kultura|Košaraši]], direktni preci kasnijih [[Anasazi|Anasaza]], doselili su se u područje Mesa Verde. Bili su poznati po [[grnčarija|grnačariji]] i gradnji čitavih nizova polu[[zemunice|zemunica]] po vrhovima mesa na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 2000 [[metar]]a, gdje su uzgajali [[kukuruz]], [[grah]] i [[Tikva|tikvice]], za koji je najčešće bilo dovoljno [[kiša|kiše]], a rijetki [[izvor]]i i procjepi davali su im dovoljno [[pitka voda|pitke vode]].<ref name=brit/> Oni su oko [[750]]., počeli graditi nadzemne objekte - [[kuća|kuće]] u nizu, ravnih [[krov]]ova. Taj su period [[arheologija|arheolozi]] nazvali - [[Period Pueblo I|Pueblo I]].<ref name=brit/> Tad se počeo češće koristiti [[Peščar|pješčenjak]] u gradnji [[kuća]], a vjerojatno i u jednoj ili više polu[[podrum]]skih [[prostorija]] (kiva) koje su koristili za [[Festival|svečanosti]]. Istovremeno su počeli graditi više[[kat]]nice i [[krug|kružne]] [[toranj|tornjeve]].<ref name=brit/> U periodu između [[1150]]. - [[1200]]. [[Anasazi]] su premjestili svoja [[naselje|naselja]] sa vrhova mesa u [[niša|niše]] po [[klif]]ovima [[kanjon]]a, gdje su počeli graditi kuće od [[Peščar|pješčenjaka]] sa [[prostorija]]ma prosječne veličine 1,8 x 2,4 [[metar]]a. Tako su podigli prave [[Stambena zgrada|stambene zgrade]] kao što je - ''[[Cliff Palace]]'' koji ima 217 [[prostorija]] i 23 kive u kom je moglo živjeti 250 ljudi. Drugi po veličini je ''Long House'', sa 150 [[prostorija]] i 21 kivom, u kom je živjelo oko 150 ljudi. Ipak treba reći da je većina tih kuća od nekih 600 (koliko ih ima u parku) ima samo jednu do pet [[prostorija]]. Na svom vrhuncu u Mesi Verde živjelo je oko 5000 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=brit/> Negdje oko [[1300]]., nakon ''Velike [[suša|suše]]'' ([[1276]].–[[1299|99]].), većina [[Stanovništvo|stanovnika]] napustila je Mesa Verde, krenuvši prema [[jug]]u u današnji [[Novi Meksiko]] i [[Arizona|Arizonu]], kako to danas tvrde [[arheologija|arheolozi]]. To su bili preci današnjih [[Пуебло Индијанци|Pueblo Indijanaca]].<ref name=brit/> Posjetioci parka mogu obići nekoliko [[stan]]ova u [[klif]]ovima, među ostalim i najveći - ''Cliff Palace'', boraviti u [[kamp]]u, a [[ljeto|ljeti]] je otvoren i [[hotel]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Mesa-Verde-National-Park |title= ''Mesa Verde National Park'' |publisher=Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =27.9. 2020.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mesa Verde National Park}} * [https://www.britannica.com/place/Mesa-Verde-National-Park ''Mesa Verde National Park''] * [https://www.nps.gov/meve/index.htm ''Službene stranice''] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Mesa Verde]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Colorado]] o3mco1qkuubhfa6u9u8dji7hpi847al 0 4663616 42607052 42416665 2026-06-07T13:41:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607052 wikitext text/x-wiki {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Sequoia | izvorni naziv = | slika = Sequoia_National_Park,_California_(2011).jpg | slika_opis = Divoske sekvoje u Nacionalnom parku Sequoia | širina-stupnjevi = 36 | širina-minute = 26 | širina-sekunde = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 118 | dužina-minute = 41 | dužina-sekunde = 0 | dužina-oznaka = W | lokacija = [[Kalifornija]] | površina = 1.635 km² | država = [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad = [[Visalia]] | utemeljen = [[25. rujna]] [[1890]]. | broj posjetitelja = 954.507 ([[2006]].) | službena stranica = [http://www.nps.gov/seki/ Sequoia National Park {{eng oznaka}}] }} '''Nacionalni park Sequoia''' (sh. ''Sekvoja'') jedan je od 58 [[nacionalni park|nacionalnih parkova]] smještenih na području [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]]. == Zemljopisni podaci == Nacionalni park Sequoia nalazi se u južnom dijelu gorja [[Sierra Nevada]], istočno od [[Kalifornija|kalifonijskog]] grada [[Visalia]], u Sjedinjenim Američkim Državama. Park zauzima površinu od 1.635&nbsp;km², a obuhvaća gotovo 4.000 m visoke vertikalne [[reljef]]e. Najveća točka parka je [[planina]] Mount Whitney koja se izdiže 4.421 m iznad [[nadmorska visina|razine mora]]. Sjeverno od ovog parka nalazi se [[Nacionalni park Kings Canyon]]. == Naziv i posebnosti == Nacionalni park Sequioa svoj naziv nosi po vrlo visokim stablima [[sekvoja|sekvoje]] kojima park obiluje. Najpoznatije je stablo naziva General Sherman koje je po obujmu najveće svjetsko stablo. Osim njega u ovom parku se nalaze još četiri od deset najvećih svjetskih stabala. Krajolik u praku je očuvan i još uvijek podsjeća na krajolik Sierra Nevade prije dolaska [[europa|europskih]] doseljenika. == Historija == [[Datoteka:Tharpe's log.jpg|thumb|left|150px|Tharpova koliba u stablu sekvoje]] Područje koje danas obuhvaća nacionalni park Sequoia prvotni je dom indijanaca [[Monache]], koji su tu boravili uglavnom uz rukavce rijeke Kaweah u donjem dijelu parka, iako postoje dokazi o povremenom boravku na višim područjima poput Giant Foresta. Tijekom [[ljeto|ljeta]] ovi su indijanci zbog trgovine sa istočnim plemenima putovali preko visokih planinskih prolaza. Danas se kao svjedočanstvo njihovih aktivnosti u raznim dijelovima parka, posebno oko Hospital Rocka i Potwishe, mogu pronaći crteži (''piktografi'') i kamene podloge za mljevenje zrnja koje su koristili kao hranu.<ref name="History">[http://www.nps.gov/seki/historyculture/index.htm NPS - History & Culture {{eng oznaka}}]</ref> U vrijeme dolaska prvih europskih doseljenika, podrujčem parka su se već proširile [[velike boginje]] koje su [[desetkovanje|desetkovale]] populaciju indijanaca. Prvi poznati doseljenik koji se ovdje nastanio bio je Hale Tharp, koji je dom izdubio u oborenom stablu divovske sekvoje. Tharp je bio prvi borac protiv krčenja šume i rušenja stabala. Poznati istraživač [[John Muir]] bio je čest gost Halea Tharpa. Nekadašnja Tharpova koliba oluvana je i danas je jedna od atrakcija nacionalnog parka Sequoia.<ref name="Tharp">[{{Cite web |title=Exploration and Exploitation {{eng oznaka}} |url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/dilsaver-tweed/chap3.htm |access-date=2021-01-10 |archivedate=2010-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100513044538/http://www.nps.gov/history/history/online_books/dilsaver-tweed/chap3.htm |deadurl=yes }} Exploration and Exploitation {{eng oznaka}}]</ref> Tharpova borba za očuvanje stabala divovskih sekvoja ispočetka je bila vrlo ograničena. Europski su doseljenici, koji ovo područje nastanili [[1880-ih]] u namjeri da osnuju novu zajednicu, željeli su pokrenuti trgovinu građom od sekvoje, ali su, nakon što su već porušili tisuće stabala, ustanovili da je sekvoja lako lomljiva i nepodobna kao materijal za gradnju što ih je na koncu natjeralo da odustanu od rušenja stabala.<ref name="Tharp"/> Napokon je [[25. rujna]] [[1890.]] godine ovo područje proglašeno nacionalnim parkom čime je osigurana njegova opstojnost. Područje nacionalnog parka se u nekoliko navrata širilo, a najnovije proširenje je doživjelo [[1978.]] godine. To je područje danas omiljeno izletište.<ref name="Tharp"/> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.sequoia.national-park.com/ Sequoia National Park {{eng oznaka}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630150218/http://www.sequoia.national-park.com/ |date=2010-06-30 }} * [http://www.americansouthwest.net/california/sequoia/national_park.html Sequoiy National Park California {{eng oznaka}}] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Sequoia National Park |commonscat = Sequoia National Park }} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Sequoia]] [[Kategorija:Geografija Kalifornije]] 6gn37kqm1llopijfrvkkmww2oga51ya 0 4669505 42607169 42590308 2026-06-07T21:23:49Z ~2026-33838-53 362805 42607169 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna postrojba |naziv= Legalizovani četnici |slika= [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|300px]] |opis slike= Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju nemački [[logor Metino brdo]] u Srbiji, 1942. |osnovana datum= novembar 1941. |ukinuta datum= mart 1943. |period= |država= {{flagicon image|Flag of the Government of National Salvation 2.svg}} [[Nedićeva Srbija]] |odanost= [[Milan Nedić]], [[Adolf Hitler]] |grana= [[Srpska državna straža]] |vrsta= |uloga=Gušenje ustanka, hvatanje preostalih partizana, egzekucija i slanje u nemačke logore. |veličina= 20 četničkih odreda |zapovjedna struktura= |sjedište= |nadimak= |geslo= |boje= |oprema= |bitke= Proterivanje [[partizan]]a iz Srbije u decembru 1941.<br>[[Borbe na Suvoboru februara i marta 1942.]] |bitke oznaka= |odlikovanja= |raspuštena= Mart 1943. |zapovjednik= |istaknuti zapovjednici= [[Vučko Ignjatović]] <br> [[Predrag Raković]] <br> [[Neško Nedić]] <br> [[Miloje Mojsilović]] <br> [[Miloš Glišić]] <br> [[Manojlo Korać]] <br>[[Božidar Ćosović]] <br> [[Mašan Đurović]] <br> [[Damjan Tešmanović]] <br> Mirko Tomašević <br> Todor Dobrić <br> [[Miloš Marković]] |simbol raspoznavanja= |simbol raspoznavanja oznaka= }} '''Legalizacija četnika''' [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] kod [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|nemačke okupacione uprave]] i Nedićevih kvislinških vlasti usledila je nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]] krajem [[1941]]. godine. Svrha legalizovanih [[Četnici|četnika]] u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] bila je borba protiv ostataka srpskih [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Legalizacija četnika je počela u novembru i decembru 1941. godine, a poslednja dva odreda legalizovanih četnika su raspuštena u martu 1943. U dva talasa, prvom tokom novembra i decembra 1941. i drugom početkom 1942. godine, najveći broj pripadnika četničkih jedinica, tj. [[JVuO]] (ukupno oko 20 četničkih odreda) legalizovao se kod Vlade Nacionalnog Spasa Milana Nedića, formacijski u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. Na taj način je JVuO izbegao uništenje tokom ofanzive nemačkih trupa na ustanike za razliku od partizanskih formacija koje su bile razbijene i proterane iz Srbije. Prema oceni istoričara [[Branko Petranović|Branka Petranovića]]: „Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništenja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka.“<ref name="Petranović 1992 271"/> Nakon sloma ustanka u Srbiji došlo je do odmazde usmerene na partizane i njihove simpatizere. U surovim progonima su u decembru 1941. aktivno učešće uzeli i odredi legalizovanih četnika koji su na terenu hvatali partizane i najčešće ih predavali Nemcima koji su ih streljali. Pripadnici legalizovanih ravnogorskih odreda pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada preostalih partizana i njihovih jataka u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i dijelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Nijemcima, što se naročito odnosi na [[Užice|užički]], [[Požega|požeški]], [[Čačak|čačanski]] i [[Valjevo|valjevski]] kraj. Takođe, u [[Mačva|Mačvi]], [[Pocerina|Pocerini]], [[Jadar|Jadru]], [[Kolubarski okrug|Kolubari]] i [[Takovski kraj|Takovu]], legalizovani četnici koji su učestvovali u hvatanju partizana, biti će kasnije iznova inkorporirani u JVuO, obzirom da su prethodno mnogi jadarski, mačvanski i pocerski četnici participirali u odredima pod komandom Draže Mihailovića.<ref>Stanoje Filipović, Logori u Šapcu, Novi Sad, 1967, str. 152-162.</ref><ref>Чачански крај у НОБ 1941-1944. Хронологија догађаја, (ур. Вук Петронијевић), Чачак, 1968, стр. 147-209.</ref><ref>Јован Р. Радовановић, Пожега у НОР и револуцији 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 202-225.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin. Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 54-69.</ref> Ubistva, hvatanja te [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predaja Nijemcima zarobljenih partizana i njihovih simpatizera]] krajem 1941. godine, u vrijeme i neposredno nakon uništenja partizanske vlasti u zapadnoj Srbiji, predstavljaju najmasovnije zločine nad pripadnicima partizanskih snaga i njihovih saradnika na području Užičkog, Čačanskog i Valjevskog okruga tokom Drugog svjetskog rata. Učešćem u hvatanju i likvidaciji partizana i njihovih saradnika, četnici Draže Mihailovića i legalizovani ravnogorci učinili su krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> == Hronologija == === Prvi talas legalizacije u novembru i decembru 1941. === {{main|Gušenje ustanka u Srbiji}} [[File:Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana.jpg|thumb|Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana]] [[File:Dragana Todorović.jpg|thumb|Dragana Todorović, borac Trnavskog bataljona Čačanskog NOP odreda; streljali je četnici kao teškog ranjenika 5. decembra 1941. u selu Rajcu kod Čačka.]] [[File:Obešen Ratko Mitrović.jpg|thumb|[[Ratko Mitrović]], politički komesar [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], na prevaru uhvaćen od četnika i predat Nemcima. 11. decembra 1941. je obešen na trgu u Čačku — na istom stubu pored kojeg je držao govore protiv okupatora.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četnika}} {{izdvojeni citat|Mihailovićevi emisari bili su od avgusta u dodiru s predstavnicima generala Milana Nedića, koga su Nemci postavili za šefa uprave jedne krnje srpske države. Tajni zajednički planovi bili su usmereni na to da se legalizuje Mihailovićeva četnička organizacija u slučaju da Nemci ovladaju celom zapadnom Srbijom. Većina oficira koji su se povezali s Mihailovićem, kao i neki drugi ljudi, ušli bi na taj način u redove Nedićeve žandarmerije i Srpske državne straže i prećutno držani po strani od svakog oružanog otpora protiv Nemaca. Oni bi sačinjavali novu tajnu organizaciju, koja bi bila mobilisana u jednoj povoljnijoj prilici.<ref name="Deakin2">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2022-09-10 |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065344/https://znaci.org/00001/5_3.htm }}</ref>| [[William Deakin]]}} Prema svjedočenju generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]] u istrazi po okončanju rata, ideja o legalizaciji četničkih odreda je rođena na sastanku održanom u njegovom kabinetu početkom septembra 1941. Naime, netom po formiranju Vlade nacionalnog spasa, komandant [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] uputio je predsjedniku kvislinške vlade delegaciju na najvišem nivou u cilju postizanja dogovora o koordinaciji dejstava [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] i Nedićevih snaga u borbi protiv partizana. Sastanku su, sa četničke strane, prisustvovali: potpukovnici [[Dragoslav Pavlović]] i [[Živojin Đurić]], zatim [[Aleksandar Mišić]] i [[Radoslav Đurić]], obojica majori. Na saslušanju 1946. godine, Milan Nedić je rekao da je o sadržaju razgovora odmah obavijestio generala [[Heinrich Dankelmann|Heinricha Dankelmanna]], koji je navodno dao „zeleno svijetlo“ za legalizaciju: {{izdvojeni citat|Od tog sporazuma o saradnji [sa Mihailovićem početkom septembra 1941. — prim.], odmah su ispunjene sledeće tačke: 1) Izdao sam novčanu pomoć, ne sećam se koliku, i delegacija je tu novčanu pomoć ponela sa sobom. 2) Otišao sam odmah kod zapovednika Srbije generala Dankelmana i izneo mu dolazak delegacije Draže Mihailovića i ugovor sa njom napravljen. Rekao sam Dankelmanu da Draža traži legalizaciju svoju i svojih četnika, s tim da se mogu nesmetano kretati bez bojazni o proganjanju i ubijanju od strane Nemaca, da bi mogli povesti borbu protiv komunista. Dankelman je odmah prihvatio traženu legalizaciju i izdao u tom smislu naređenje nemačkim jedinicama. Odredio sam generalštabnog majora Marka Olujića [omaška: Olujevića — prim.] za vezu između mene i Draže Mihailovića.<ref>Arhiv SUP Srbije, neregistrovano, Zapisnik o saslušanju M. Nedića, 3. II 1946.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/213, fus. 10.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} [[File:Milorad Madžarević.jpg|thumb|Milorad Madžarević iz Slatine kod Čačka, politički komesar 3. čete Trnavskog bataljona Čačanskog odreda; zarobljen od četnika i ubijen u selu Zablaću posle sadističkog mučenja 8. decembra 1941.]] Nakon sloma ustanka u Srbiji krajem 1941. dolazi do legalizacije najvećeg dela jedinica četnika pod komandom Draže Mihailovića koja je bila sprovođena u dva talasa. Prvi talas je bio u periodu novembar/decembar 1941. kada su sljedeće četničke jedinice prihvatile legalizaciju kod srpske marionetske vlade: * Ljubićki odred pod komandom [[Predrag Raković|Rakovića]] *Požeški odred pod komandom [[Miloš Glišić|Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Ignjatovića]] *Užičko-požeški odred pod komandom Manojla Koraća *Crnogorski odred pod komandom Nikole Mladenovića *Odredi pod komandom Vojislava Pantelića u Loznici, odred kapetana Radovana Stojanovića, odred [[Živojin Lazović|Živana Lazovića]] u beogradskom okrugu, odred kapetana Borivoja Rajkovića u [[Kosjerić]]u, [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i dr.<ref name="Petranović 1992 271">{{harv|Petranović|1992|p=271}}</ref><ref>{{harv|Borković|1979a|p=270}}</ref><ref name="Dimitrijević 2020 122">{{harv|Dimitrijević|2020|p=122}}</ref> Pored legalizacije Ljubićkog, Požeškog, Užičkog, Crnogorskog i Valjevskog odreda, legalizovani su i Kamenički, Jadarski (Jadranski/Podrinski), Ljubovijski, Zlatiborski, Ribnički, Takovski, Jelički i Gružanski odred. Neki odredi, poput Ljiškog i Gornjokolubarskog, raspušteni su zbog slabe borbenosti, ubrzo nakon legalizacije, krajem novembra 1941.<ref name="yuhistorija.com"/> Prvi talas legalizacije snaga pod Mihailovićevom komandom uslijedio je nakon sastanka održanog na [[Ravna gora|Ravnoj gori]], 30. novembra 1941. godine, kome su, pored samog Mihailovića, prisustvovali komandanti odredâ, uglavnom onih sa područja [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]]. Činjenica da zapisnik sa samog sastanka nije pronađen i gotovo je izvjesno da nije ni vođen, upućuje na zaključak da je Mihailović instrukciju, odnosno naredbu o legalizaciji svojim komandantima prenio usmenim putem. Za sastanak se naknadno saznalo iz sekundarnih izvora, tj. iz svjedočenja prisutnih oficira ili iz depeša upućenih Mihailoviću. Tako je [[Miloš Glišić]] (major vojske Kraljevine Jugoslavije, načelnik štaba Požeškog četničkog odreda, kao ratni zločinac osuđen na smrt), na suđenju u vezi sa sastankom četničkih komandanata od 30. novembra, izjavio sljedeće: "Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje."<ref>Izdajnik i ratni zločinac Draža Mihailović pred sudom, Stenografske beleške, Beograd, 1946, str. 68</ref><ref>{{harv|Borković|1979a|p=267}}</ref> Takođe, iz opširnog izvještaja koji je decembra 1942. Mihailoviću poslao poručnik Raković, može se zaključiti da je sastanak održan krajem novembra 1941.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 766-767.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=61}}</ref> {{izdvojeni citat|Tridesetog novembra Mihailović je održao sastanak sa svojim komandantima na Ravnoj gori, gde je odlučeno da se legalizuju četničke jedinice u sporazumu sa Nedićem i u zajedničkoj akciji protiv partizana.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/5_3.htm |access-date=2022-09-10 |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065344/https://znaci.org/00001/5_3.htm }}</ref>|Sir [[William Deakin]], ''The Embattled Mountain''}} Legalizovani Mihailovićevi četnički odredi postali su dio Nedićevih pomoćnih trupa, sa statusom sličnim onom [[Četnici Koste Pećanca|četničkih odreda Koste Pećanca]], koji su se krajem avgusta 1941. pridružili snagama Nedićeve vlade. Jednom naredbom generala [[Paul Bader|Paula Badera]], datiranom 10. aprila 1942, svi odredi [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljaca]], kao i svi Pećančevi i legalizirani Mihailovićevi četnici stavljeni su pod komandu njemačkih posadnih divizija na raznim područjima. Dati su im specijalni brojevi (D-1 do D-19 dobrovoljačkim jedinicama, C-20 do C-38 »samostalnim četnicima«, tj. legaliziranim Mihailovićevim četnicima i C-39 do C-101 četničkim odredima Koste Pećanca) i njihovu je aktivnost trebalo strogo kontrolirati: dodijeljena su im posebna područja s kojih ne smiju pokrenuti bez njemačkog naređenja; sve operacije ovih jedinica, još uvijek pod Nedićevom komandom, trebalo je unaprijed prijaviti njemačkim oblasnim ili okružnim komandama na čijem su području stacionirane; svi ti odredi moraju prilikom operacija imati njemačkog oficira za vezu; svi zahtjevi za municiju, koji su Nijemcima stizali preko srpske vlade, trebalo je od tada podnositi izravno njemačkoj oblasnoj ili okružnoj komandi kod koje je odred lociran.<ref>Mikrofilm br. T-501, rola 247, snimci 1118-1119; rola 257, snimak 1135.</ref><ref>{{harv|Tomasevich|1979|p=183-184}}</ref> Major [[Manojlo Korać]], bivši Pećančev oficir, inače zapovjednik jedne od četničkih kolona za [[Napad četnika na Užičku republiku|napad na partizanske snage u Užicu]], 31. oktobra 1941, nakon legalizacije je postao okružni načelnik u [[Užice|Užicu]], a istovremeno je bio komandant Grupe užičko-požeških odreda. U toj, po karakteru i suštini, kvislinškoj formaciji, proljeća 1942. će boraviti i sam Draža Mihailović, kada je odlučio da napusti Srbiju, da bi se uputio za [[Crna Gora|Crnu Goru]], gdje će se, pod zaštitom [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], nalaziti sve do maja 1943. Britanski kapetan [[Bil Hadson]], koga je Mihailović „ostavio na cedilu“ prilikom [[Operacija Mihailović|njemačkog udara na Ravnu goru]], javlja svojoj centrali u [[Kairo|Kairu]]: „Kada je Mihailović krenuo u Crnu Goru rano iduće godine, njegov štab je mogao da nastavi put bez velike teškoće, TIME ŠTO SE PRIVREMENO ‘LEGALIZOVAO’ KAO DEO POŽEŠKOG KORPUSA.“<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 137.</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=124}}</ref> Na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]], general Dragoljub Mihailović je svjedočio pod kojim je okolnostima, u pratnji četničkih i savezničkih oficira i pod okriljem legalizovanih odreda, napustio Srbiju u maju 1942: {{izdvojeni citat| Pretsednik: Kako ste vi išli? Jeste li vi išli kamionom? Optuženi: Nisam. Išao je drugi deo štaba, gde su bili Vučko, Ostojić, Lalatović, Hadson i još jedan Englez. Pretsednik: Kako su putovali Hadson i Lalatović? Optuženi: Od oblasti Nove Varoši kroz Prijepolje, Bijelo Polje na Šahoviće. Pretsednik: Čija je to bila teritorija? Optuženi: To je bila italijanska teritorija. Oni su se provukli kao Nedićeve trupe. Pretsednik: Vi ste išli pešice. Optuženi: Jesam. [...] Pretsednik: Poznato vam je da su Lalatović, Hadson otišli kolima? Optuženi: Kola su došla pred kuću u Šahoviće. Oni su prošli kao Nedićeve trupe kroz italijanski garnizon. Tužilac: Otkud Nedić u Sandžaku? Optuženi: Glišić i Vučko imali su [legalizovane — prim.] odrede. [...] Pretsednik: Vi kažete Glišić, Vučko provukli se kroz italijanske trupe „kao Nedićevi“, kako to? Optuženi: Oni su bili Nedićevi.<ref>''Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом'': Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 137—138.</ref>}} [[Datoteka:Vučko Ignjatović i Momčilo Matić.jpg|thumb|right|[[Vučko Ignjatović]] i Momčilo Matić, komandanti legalizovanih četnika]] Požeški četnički odred se legalizovao i stavio pod komandu generala Nedića do polovine novembra 1941. na čelu sa komandantom odreda, majorom Vučkom Ignjatovićem i načelnikom štaba, kapetanom Milošem Glišićem. Iako su formalno bili pod Nedićevim zapovjedništvom, nastavili su održavati kontakte sa Mihailovićem. Odred je početkom naredne godine brojao oko 600 boraca.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=546}}</ref> Kvislinško glasilo ''Novo vreme'' (9. XII 1941) prenosi vijest o posjeti generala Milana Nedića bolnici gdje su bili smješteni pripadnici Vladinih oružanih odreda, a koji su ranjeni u borbama protiv partizana: {{izdvojeni citat|U oficirskoj sobi g. general Nedić ostao je malo duže u razgovoru s kapetanom Ignjatovićem komandantom Požeškog odreda, koji se posle odvajanja od odmetnika D. M. istakao u borbi protiv partizana... Junački kapetan i na bolesničkoj postelji poželeo je samo jedno da što pre ozdravi i da požuri u borbu za spas srpskog naroda.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} O kvislinškom karakteru Požeškog četničkog odreda (kasnije preimenovan u ''Sandžački vojno-četnički odred'') svjedoči i jedan dokument iz sredine 1942. Naime, u pismu poslatom 1. jula te godine kapetanu [[Nikoli Kijanoviću]], komandantu Mileševskog četničkog odreda, oficiru legalizovanom kod italijanskih okupacionih vlasti u [[Prijepolje|Prijepolju]],<ref>Милутин Живковић, Ратни пут ваздухопловног капетана Николе Кијановића (1907-1961) заповедника Милешевске бригаде ЈВуО. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, бр. 2 (2018), стр. 146-147.</ref> major Glišić za sopstvenu jedinicu tvrdi da se nalazi pod „nemačkom komandom i zaštitom“. Pišući o planovima za proširenje granicâ Nedićeve Srbije nauštrb [[Marionetska država|marionetske]] [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Kraljevine Crne Gore]], Glišić navodi da im „Nemci idu na ruku da granica bude na [[Lim (rijeka)|Lim]]u“, odnosno da su „u [[Berlin]]u preduzete mere da [[Nova Varoš]]“ ostane u četničkim rukama, pošto su oni za nju ginuli u borbi sa komunistima, tj. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 137, fas. 10, dok. 30, str. 1.</ref><ref>{{harv|Живковић|2017|p=741}}</ref> Krajem novembra 1941. godine legalizovan je i do tada nepoznati Drinski samostalni četnički odred pod komandom potpukovnika [[Momčilo Matić|Momčila Matića]]. Odred je brojao 580 boraca i bio je smješten u [[Мокра Гора (Ужице)|Mokroj Gori]], dok je sjedište štaba bilo u Užicu. Odred je obezbjeđivao granicu prema [[Bosna|Bosni]] (koja je u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupatorskoj podjeli Jugoslavije]] ušla u sastav [[NDH]]), kao i prugu Užice—[[Višegrad]].<ref>Мr Dragan Krsmanović, Vojne formacije 1941. godine u Užičkom okrugu, Istorijska baština (broj 20), Istorijski arhiv Užice, 2011, str. 93.</ref> U izvještaju od 20. februara 1943, upućenom [[Komanda Jugoistoka|Komandi Jugoistoka]] od strane njemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji generala Paula Badera, navodi se da odred pod Matićevom komandom nosi kodni naziv C-37.<ref>Zbornik NOR-a, XII/3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, str. 119.</ref> Pored navedenih četničkih odreda, legalizovao se i odred pod komandom majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]], kasnijeg komandanta Timočkog korpusa. Jovanović je postao komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u, gdje su, kao legalni, raspoređeni brojni Mihailovićevi oficiri. Među njima su bili kapetan Vladimir Komarčević (kasnije komandant Kolubarskog korpusa), zatim [[Neško Nedić]], budući komandant Valjevskog korpusa, te poručnik Miloš Radosavljević. Tokom 1942. godine u jedinicama vlade Milana Nedića u Zaječaru bio je legalizovan i kapetan [[Siniša Ocokoljić]], kasnije komandant Mlavskog četničkog korpusa.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Izveštaj Slobodana Vranića od 8. februara 1942. o pregovorima majora Jezdimira Dangića sa nemačkim opunomoćenim komandantom u Srbiji o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> Poručnik Toma Aleksić je raspoređen na službu u [[Zlot (Bor)|Zlot]], kapetan Mirić u [[Žagubica|Žagubicu]], dok je kapetan Toma Obradović dobio raspored u [[Knjaževac]]. U [[Valjevo|Valjevu]] su na službi u vojnim formacijama Nedićevog režima bili major Ljubomir Vojteh, komandant Valjevskog četničkog odreda i kapetan Selimir Popović.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, str. 232</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=124-125}}</ref> Uz Komarčevića i Nedića, jedna od najvažnijih ličnosti iz redova ravnogorske organizacije u valjevskom kraju koja je krajem 1941. prihvatila legalizaciju, bio je i rezervni potpukovnik [[Svetolik Sveta Protić]]. Od septembra iste godine, Protić je na čelu Grupe valjevskih četničkih odreda. U martu 1942. godine, nakon što je pozvan na razgovor od strane Nedićevih vlasti, na prevaru je uhapšen i poslat u [[Logor Banjica|banjički logor]]. U decembru 1942. godine prebačen je u [[koncentracioni logor Mauthauzen]], gdje će, nakon prigovora logorskim vlastima, biti ubijen i spaljen u krematorijumu.<ref>Др Коста Николић, Др Немања Девић, Др Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, стр. 24. и 78.</ref> [[File:Vojvoda Božidar Ćosović-Javorski sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942).jpg|thumb|Vojvoda [[Božidar Ćosović-Javorski]] sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942)]] [[Božidar Ćosović]] je legalizovao njegov ''Javorski četnički odred'' koji je bio preimenovan u ''Javorski samostalni četnički odred'' kodnog naziva C-37.<ref name="Живковић 2017 374">{{harv|Живковић|2017|p=374}}</ref> Pošto Ćosović nije izvršavao naređenja nadležne njemačke komande, njegov je odred rasformiran jula 1942. godine, ali je Ćosović zadržao oružje, postao ponovo ilegalan i imao nekoliko okršaja sa okupatorskim snagama, kao i sa [[Muslimanska milicija Sandžaka|Sandžačkom muslimanskom milicijom.]] Ponašanje pripadnika odreda pod Ćosovićevom komandom je bilo ispod svake kritike, budući da je lokalno stanovništvo bilo pljačkano, premlaćivano i ubijano. U nemilosti su bili čak i oficiri [[Srpska državna straža|SDS]]-a delegirani u njegovu štabu.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=376}}</ref> Vrhovna komanda JVuO će vojvodu Ćosovića (kao i [[Mašan Đurović|Mašana Đurovića]] i [[Miloje Mojsilović|Miloja Mojsilovića]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_79.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine]</ref>) zbog progona nelegalizovanih Mihailovićevih odreda za račun okupatora, samovolje i brojnih drugih prestupa, staviti pod [[Crne trojke|slovo "Z"]] i sredinom 1943. godine će Ćosović i Đurović biti likvidirani od strane ravnogorskih četnika. Božidar Ćosović-Javorski je, barem zvanično, pripadao odredima generala Mihailovića znatno duže od Mašana Đurovića.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=1041-1042}}</ref> Ćosović stupa u kontakt sa Mihailovićem u jesen 1941. Koliko je četnički komandant imao povjerenja u Ćosovića vidi se iz pisma upućenog poručniku [[Urošu Kataniću]], komandantu Moravičke brigade JVuO, u kome Mihailović, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Javorca moramo na neki način držati na uzdi, jer mu do sada nismo mogli ništa učiniti, njega ćemo morati koristiti protiv Turaka na Kladnici. Ja mu ništa ne verujem, jer je prevrtljiv, čas sa nama, čas sa Nemcima.<ref>VA, ČA, kut. 15v, f. 2, dok. 23, str. 8, dep. 702.</ref><ref>{{harv|Живковић|2017|p=374-375}}</ref>}} ''Jeličko-moravički četnički odred'' kojim je komandovao Miloje Mojsilović se legalizovao 9. novembra 1941. i od tada nad ovim odredom Draža Mihailović nije imao komandu, a okupaciona vlast je preko svoje štampe navodila ovaj odred kao prvi primer propasti vojske pod Mihailovićevom organizacijom.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=413}} Kroz legalizaciju dijela četničkih odreda kod Nedićeve vlade, Mihailovićev pokret je uspješno izbjegao uništenje tokom njemačke ofanzive protiv ustanika, za razliku od komunističkih snaga koje su bile potpuno razbijene i uništene ili protjerane iz Srbije.<ref>{{harv|Dear|Foot|1995|p=1299}}: "By partially 'legalizing' itself with the Nedic regime, it had managed to escape destruction in the German offensive which chased the Partisans out of Serbia"</ref> U proljeće 1942. sjedište JVuO i njihove glavne aktivnosti su bili prenijeti u Crnu Goru i Bosnu, dok je u Srbiji ostalo oko 20 legalizovanih četničkih odreda u službi Nedićeve vlade.<ref>{{cite book|title=Tokovi revolucije|url=https://books.google.com/books?id=BhjjAAAAMAAJ|year=1986|publisher=Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije|page=294|quote=У пролеће 1942. седиште четничке организације и деловања пребачено је у Црну Гору и Босну. У Србији је остало око 20 легализованих четничких одреда у служби Недићеве владе.}}</ref> Pored legalizovanih četnika, na terenu su i dalje postojali i ilegalni četnički odredi pod komandom [[Dragoslav Račić|Račića]], [[Dragutin Keserović|Keserovića]], [[Velimir Piletić|Piletića]] i drugih a koje su Nemci progonili.<ref>{{harv|Petranović|1997|p=231}}: "... илегални четнички одреди које су Немци прогонили (Рачића, Кесеровића, Пилетића и других)."</ref> Ukupno je dvije trećine ljudstva i oficira ravnogorskih odreda, kao i više od polovine ukupnog broja odreda pod Mihailovićevom komandom u završnoj fazi gušenja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], legalizovano u okviru poretka koga je nametnuo okupator. U takvoj konstelaciji, okupator je legalizovane četnike koristio kao pomoćne snage u neutralizaciji preostalih partizanskih odreda i grupa, ponekad zajedno s [[Vermaht]]om, a često i sa oružanim odredima kvislinške vlade, hvatajući preostale partizane i predajući zarobljenike Njemcima. Mnogi partizani i partizanski simpatizeri koje su četnici predali okupatoru, strijeljani su od strane pripadnika njemačkog Vermahta do početka februara 1942, prvenstveno u [[Valjevo|Valjevu]], [[Čačak|Čačku]] i [[Užice|Užicu]]. Ostali su upućeni u logore, dok je manji dio oslobođen.<ref name="yuhistorija.com"/> === Hvatanje partizana i njihovih simpatizera === {{Main|Logor Metino brdo|Hronologija četničkih zločina 1941. godine}} [[File:Pokret Suvoborskog partizanskog odreda prema Mravinjcima, februar 1942.jpg|thumb|Ostaci [[Valjevski partizanski odred|valjevskih partizana]] na Povlenu, gonjeni od Nemaca, ljotićevaca, nedićevaca i četnika, februar 1942.]] [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor ustanika u Srbiji - partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] [[File:Vojvoda Buda Tamnavski sa svojim četnicima prisustvuje vešanju Srete Popovića i Dobrosava Simića na Ubu 17. marta 1942.jpg|thumb|Četnički vojvoda Buda Tamnavski na Ubu prisustvuje vešanju Dobrosava Simića, komandanta Trećeg posavskog bataljona i Svetozara Svete Popovića, partizanskog borca, 17. marta 1942.]] [[File:Legalni četnici sprovode Stevana Borotu i Josipa Majera na pogubljenje.jpg|thumb|desno|Legalizovani četnici [[Budimir Bosiljčić|Budimira Bosiljčića]] sprovode partizanske vođe [[Stevan Borota|Stevana Borotu]] i [[Josif Majer|Josifa Majera]] na pogubljenje u [[Valjevo|Valjevu]], 27. marta 1942.]] [[File:Stjepan Stevo Filipović.jpg|thumb|Vješanje komandira Kolubarske čete Valjevskog odreda [[Stjepan Filipović|Stjepana Filipovića]], koga su legalizovani četnici uhvatili i predali Nijemcima, Valjevo, 22. maj 1942.]] {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo [[Rudolf Perhinek|Rudolfa Perhineka]], delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. Milivoju Obradoviću, komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} Legalizovani četnici su tokom decembra 1941. surovo progonili partizanske formacije iz Srbije.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=13}} Legalizovani četnici su zarobili [[Momčilo Mole Radosavljević|Momčila Radosavljevića]], prvog komandanta Čačanskog partizanskog odreda i [[Ratko Mitrović|Ratka Mitrovića]], političkog komesara tog odreda i predali su ih okupatorima koji su ih streljali, dok su Radoslava Azanjca, sekretara okružnog komiteta [[SKOJ]]-a za [[Čačak]], legalizovani četnici zarobili i streljali.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|pp=34, 55, 67}} Miroljuba Matijevića koji je takođe bio sekretar OK SKOJ-a za Čačak su legalizovani četnici zarobili i predali Nemcima koji su ga streljali u [[Banjički logor|logoru na Banjici]].{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=70}} Legalizovani četnici su zarobili i Milana Batu Jankovića, istaknutog čačanskog komunistu koji je bio predsednik Odbora za borbu protiv pete kolone u Čačku 1941. godine, da bi ga zatim usmrtili.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=156}} Legalizovani četnici su predali okupatorima 449 zarobljenih partizana i njihovih pristalica iz čačanskog kraja, koje su ovi nakon toga likvidirali.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=436}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_26.htm Радисав С. Недовић, Пантелија М. Васовић, Затамњена истина, Чачак, 2006.], стр. 124-151.</ref> Četnici lozničkog vojvode [[Damjana Dake Tešmanovića]] uhvatili su početkom 1942. godine, između ostalih, [[Vera Blagojević|Veru Blagojević]] i [[Stjepan Filipović|Stjepana Filipovića]] i izručili ih okupatoru, nakon čega su pogubljeni. Poslije rata, Vera Blagojević i Stjepan Filipović su proglašeni [[Narodni heroji Jugoslavije|narodnim herojima Jugoslavije]]. Tešmanovićevo ime se vezuje za još jedan krupan događaj iz istorije kolaboracije u Srbiji. Naime, Tešmanović je kao pripadnik pokreta Draže Mihailovića učestvovao u [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|predaji 365 zarobljenih partizana Njemcima]]. Upravo je Tešmanović bio Mihailovićev čovjek koji je Pećančevom vojvodi [[Jovanu Škavoviću Škavi]] predao zarobljene partizane. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]].<ref>{{harv|Radanović|2015|p=58}}</ref> Zarobljenici su 13. novembra 1941. predati Njemcima u selu [[Slovac]] kod Valjeva, čime je Mihailović, nakon [[Sastanak u Divcima|pregovora u Divcima]] (11. novembar 1941), pokušao uvjeriti okupacione snage da mogu računati na njegovu pomoć u borbi protiv partizana. Nijemci su većinu ustupljenih partizana (njih 261) strijeljali u Valjevu 27. novembra 1941. Tešmanović je nakon legalizacije bio organizovan u okviru "vladinih četnika", tj. četnika Koste Pećanca. Uhapšen je krajem 1942. od strane Njemaca zbog toga što je održavao kontakte s ilegalnim ravnogorcima.<ref>[https://m.facebook.com/groups/534150436604539/posts/4309438715742340/ Drugi svetski rat na prostoru bivše Jugoslavije]</ref> Legalizovani četnici Požeškog četničkog odreda pod komandom Manojla Koraća su 18. i 19. decembra 1941. godine uhvatili 30 poimenice poznatih boraca Ariljskog bataljona i predali ih Nemcima, koji su zarobljenike streljali u Užicu 28. decembra iste godine.<ref>Arhiv Jugoslavije, DK, 110, f. 411, s. 691-922</ref><ref name="Radanović 2015 66">{{harv|Radanović|2015|p=66}}</ref> Žandarmerijski major (u januaru 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika) Manojlo Korać, čovjek od Mihailovićevog povjerenja, čiju će komandu priznavati sve do hapšenja od strane [[Gestapo]]a u decembru 1942. godine,<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 8.</ref> istovremeno je bio i Pećančev okružni vojvoda. U izvještaju koji je uputio Nedićevoj vladi 23. novembra iste godine, Korać daje bilans svojih aktivnosti iz prethodnih deset mjeseci, otkako je na čelu okruga Užičkog: "''Od kada sam 5. januara 1942. godine Pećančevim dekretom postavljen za okružnog komandanta četničkih odreda uhapšeno je 1195 političkih krivaca, od toga streljano 92, predato Nemcima radi streljanja u Beogradu 50 lica, upućeno u koncentracioni logor u Beogradu 414 lica''."<ref>[http://istorijanisa.wikidot.com/rame-uz-rame-sa-nemackim-oruzanim-odredima Rame uz rame sa nemačkim oružanim odredima]</ref> Uz Manojla Koraća, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao i [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevac]] [[Miloš Vojinović Lautner]], komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Radivoje Papić, Užička republika 1941. Vodič kroz izložbu, Narodni muzej Užice, 2017, str. 150.</ref> U memoarskom spisu objavljenom 2015. godine pod nazivom "''Između Draže i Nedića''", Korać je fenomenu legalizacije četničkih odreda posvetio posebnu pažnju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref> Četnici vojvode [[Budimira Bosiljčića]], koji je priznavao komandu [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], uhvatili su krajem 1941. i početkom 1942. godine veći broj partizana u Tamnavi i predali ih Nijemcima. Poznata su imena 19 partizana, stanovnika tamnavskih sela, koji su ubijeni u njemačkim logorima u [[Norveška|Norveškoj]], a koje su uhvatili Bosiljčićevi četnici. Najveći broj (5) bili su stanovnici [[Banjani (Ub)|Banjana]], sela u kome je živio Bosiljčić. Marta 1943. godine, u selu Brgulama kod [[Ub]]a, Bosiljčićevi četnici su uhvatili šestočlanu [[Jevreji|jevrejsku]] porodicu koja je pobjegla iz Beograda, kako bi se spasila odvođenja u logor. Uhapšeni Jevreji su predati Nijemcima.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, k. 158, zl. br. 016670.</ref> Bosiljčić je 1943. pristupio JVuO i imenovan je za oficira pri štabu Valjevskog korpusa.<ref name="Radanović 2015 66"/> Legalizovani četnici na području [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Ушће (Краљево)|Ušća]] i [[Raška (grad)|Raške]] početkom decembra 1941. započeli su hvatanje boraca [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevačkog]] i [[Partizanski odredi sa Kosova i Metohije|Kopaoničkog partizanskog odreda]]. Zarobljeni partizani su predavani Pećančevom vojvodi Mašanu Đuroviću koji je organizovao dva sprovođenja zarobljenika i njihovu predaju Nemcima u [[Niš]]u. Prva grupa brojala je 24 zarobljenika i sprovedena je 15. decembra, dok je druga grupa brojala 48 zarobljenika i sprovedena je 19. decembra. Zarobljeni partizani postali su zatočenici nemačkog [[Logor Crveni krst|logora na Crvenom krstu]] u Nišu. Većina je stradala tokom 1942. godine, dok je manji deo uspeo da preživi proboj iz logora 12. februara 1942.<ref>Miroslav M. Milovanović, Nemački koncentracioni logor na Crvenom krstu u Nišu i streljanja na Bubnju, Beograd-Niš, 1983, str. 102–103.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=66-67}}</ref> Krajem decembra 1941. godine, četnici Radovana Stojanovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića, da bi potom legalizovao odred, uhvatili su na prevaru oko 80 stanovnika [[Takovo|takovskih]] sela, uglavnom bivših partizana i partizanskih saradnika. Zarobljenici su sprovedeni u zatvor u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]], gdje su isljeđivani i zlostavljani od strane kvislinških policajaca, žandarma i četnika, u čemu je učestvovao i Stojanović. Sredinom januara 1942, više od polovine uhapšenih je pušteno kućama, dok je preostalih 35 Stojanović stražarno sproveo u [[Kragujevac]], gdje ih je ustupio Njemcima. Prema podacima [[Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača|Državne komisije]], njemački vojnici su 22. marta 1942. u Kragujevcu strijeljali 17 bivših partizana iz takovskog kraja.<ref>{{harv|Radanović|2015|p=67}}</ref> Učitelj Tihomir Đorđević iz Raške, savremenik Mašana Đurovića, u svom ratnom dnevniku svjedoči kolika je bila stvarna moć vojvode suhoplaninskog. U jednoj zabilješci iz marta 1943. godine, Đorđević (inače blizak JVuO) opisuje vojvodu Đurovića kao lokalnog [[Gospodar rata|gospodara rata]], notirajući njegovu odgovornost za počinjenje brojnih [[ratni zločin|ratnih zločina]]: {{izdvojeni citat|Taj Mašan držao je u rukovođenju ceo ovaj kraj, celu ibarsku dolinu, sve od septembra 1941. godine pa sve do danas... Tukao je, donosio presude sam, bio je komandant Raške grupe vojvoda, sreski načelnik, starešina sreskog suda, komandant mesta, komandant srpske državne straže, hapsio je, puštao, ubijao, streljao, hvatao mladiće pod firmom da su partizani, hvatao prave partizane, terao u Niš na streljanje, slao u Kosovsku Mitrovicu i šta sve nije radio.<ref>Istorijski arhiv Kraljevo, fond 412, TĐ, kutija 3, Dnevnici Tihomira Đorđevića 1943. godine, Ratni dnevnik, 2.03 – 31.08.1943, 7.</ref><ref>[https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/76/75 Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића (1941-1943)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, стр. 312.</ref>}} O legalizaciji Mihailovićevih četnika kod kvislinške Nedićeve vlade i konzekvencama po ustaničke snage, u prvom redu partizane, srpski istoričari Goran Davidović i Miloš Timotijević zapisuju sljedeće: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci i oružane formacije Milana Nedića slomili ustanak, najveći broj pripadnika jedinica D. Mihailovića se legalizovao kod vlade Milana Nedića. Sva oštrica odmazde za događaje u ustanku pala je na partizane i njihove simpatizere koji su stravično progonjeni. Zapravo, legalizovani četnici su na terenu hvatali pripadnike partizana i odvodili ih Nemcima koji su ih streljali.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/>}} Sve u svemu, od kraja novembra 1941. do proljeća 1942, širom zapadne, sjeverozapadne i [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], legalizovani ravnogorski četnici su učestvovali, samostalno ili u saradnji sa četničkim odredima i grupama koje su prethodnih mjeseci prihvatile ingerenciju kvislinške vlade, u pravom lovu na partizane, kao i na njihove pomagače i simpatizere. Na ovaj način uhvaćeno je nekoliko hiljada ljudi. Ubrzo po zarobljavanju, četnici su strijeljali više stotina partizana, dok su većinu predali Nijemcima.<ref name="yuhistorija.com"/> === Drugi talas legalizacije početkom 1942. === {{main|Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] [[File:Četnici sprovode kroz Kosjerić zarobljenog partizana Mitu Igumanovića (1942).jpg|thumb|Četnici sprovode zarobljenog partizana [[Mito Igumanović|Mitu Igumanovića]] kroz [[Kosjerić]] (1942).]] [[File:Jovan Deroko funeral.jpg|thumb| Počasna sahrana [[Jovan V. Deroko|Jovana Deroka]], koju su 18. januara 1942. u [[Ljubić (Čačak)|Ljubić]]u kod [[Čačak|Čačka]], nakon sloma ustanka u Srbiji, priredili četnici legalizovani kod Nedićeve vlade. Drugi slijeva na fotografiji je poručnik [[Predrag Raković]], komandant legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda.]] Tokom drugog talasa legalizacije koji se desio početkom 1942. marionetska vlada u Srbiji je čak osnivala nove četničke odrede kao već legalizovane, kao ''Ribnički odred'' u valjevskom kraju.<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=121}}</ref> Najveći broj četničkih odreda legalizovanih u drugom talasu bili su isprva ilegalni i pod komandom Draže Mihailovića, da bi se potom legalizovali. Tako je i [[Dušan Smiljanić]], kapetan vojske Kraljevine Jugoslavije, od septembra do kraja 1941. bio komandant Gružanskog četničkog odreda, da bi od januara do kraja aprila 1942. bio legalizovan kod kvislinških vlasti. Potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], delegat Vrhovne komande JVuO za [[Šumadija|Šumadiju]], piše 25. aprila 1942. generalu Dragoljubu Mihailoviću da je većina ljudstva u odredu pod Smiljanićevom komandom i dalje „na dužnosti“, tj. legalizovana: {{izdvojeni citat|Kapetan Smiljanić i Marko Muzikravić prinuđeni su i dalje da se kriju. Oni su sa jednim malim delom ljudstva u šumi. Jedan veći deo pušten je kućama i sklonio oružje, a treći najveći i dalje je ostao na dužnosti. Komandu je preuzeo jedan kapetan u koga Smiljanić ima puno poverenje i koji je naš. Sve se malo primirilo, bar prividno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_71.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za Šumadiju od 25. aprila 1942. Draži Mihailoviću o organizaciji i stanju četničkih jedinica na tom području]</ref>}} Poručnik [[Zvonimir Vučković]] (pseudonim »Feliks«), komandant nelegalizovanog Takovskog četničkog odreda, u depeši VK JVuO od 4. maja 1942. potvrđuje Pavlovićeve navode, dodajući da bi trebalo da preuzme komandu nad odredom [[Četnici Koste Pećanca|Pećančevih četnika]]: {{izdvojeni citat|Gružanski odred delom se vratio posle pogodbe sa Nemcima. Smiljanić u šumi. Novi komandant naš je čovek. Kum. U Srezu bez promene. Pećanac formirao odred kojim ću ja komandovati. Pozdrav Vučković.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} ''Požeški četnički odred'' pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] je bio preimenovan u ''Sandžački vojni četnički odred'' (oznaka C-35) kada je bio legalizovan kod Vlade nacionalnog spasa.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=XXV}}:"... Додајмо и да се легализовани четнички одред мајора Глишића, при влади Mилана Недића, такође звао „Санџачки војни четнички одред“"</ref> U pismu od 9. januara 1942. upućenom majoru Glišiću od strane kapetana [[Miloš Marković|Miloša Markovića]], načelnika štaba Požeškog četničkog odreda, jasno se uočava koliko je uzela maha saradnja legalizovanih četnika sa Nemcima i Italijanima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|Prema do sada prikupljenim podacima komunisti drže Novu Varoš a verovatno i Prijepolje. Radi potpunog uništenja komunista molim da se blagovremeno traži sadejstvo Talijana i Nemaca kada naš odred bude izbio na granicu. Molim da se izvestim kuda ide granica između nas i Italijana... Nemci su bili u s. Ljubiš i vratili se u Užice 7. januara 1942. godine. Nastojte da se iz Beograda dobije što više automatskog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Ilegalni ''Suvoplaninski četnički odred'' pod komandom [[Mašana Đurovića]] sa 520 vojnika je bio legalizovan i preimenovan u ''Ibarski četnički odred'' kodnog naziva C-54 i bio je sastavljen od nekoliko bataljona čije je sedište bilo prvo u [[Raška (grad)|Raškoj]], a zatim u [[Јошаничка Бања|Jošaničkoj Banji]]. U odred su ušle mnogobrojne manje grupe Pećančevih, kao i Mihailovićevih četnika, pa se Đurović nazivao i komandantom Raške grupe vojvoda.<ref>{{harv|Живковић|2017|pp=260, 371}}</ref> Do početka 1942. godine, Đurovićev odred je brojao više od 1.200 vojnika i oficira.<ref name="Живковић 2017 371">{{harv|Живковић|2017|p=371}}</ref> Tokom februara i marta 1942. godine, Draža Mihailović je sa Đurovićem vodio veoma žustru prepisku.<ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_63.htm UBISTVO KOSTE MILOVANOVIĆA PEĆANCA]</ref> Pri štabu vojvode Đurovića u Raškoj, angažovan je bio i artiljerijski poručnik (kasnije kapetan) Dragor Pavlović, komandant Deževske brigade JVuO, koji se u Ibarskom četničkom odredu legalizovao krajem 1941.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=381}}</ref> 25. aprila 1942. godine, Đurović će sa svojim trupama na [[Kopaonik]]u zarobiti trojicu [[Englezi|engleskih]] oficira i već sjutradan ih poslati Njemcima u [[Beograd]].<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941-1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 314.</ref> U junu 1942, vojvoda Đurović je uhvatio britanskog kapetana Kristija Lorensa (Christie Lawrence), potpukovnika Milutina Radojevića i poručnika Dimitrija Cvetkovića (koji su bili na putu za [[Albanija|Albaniju]]), da bi ih odveo za Beograd, te predao Njemcima. Ovom prilikom je zaplijenjena povjerljiva dokumentacija generala Dragoljuba Mihailovića.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=274}}</ref><ref>Милутин Живковић, н. ч., стр. 315.</ref> Polovinom juna, Đurović je uhapsio i okupatoru izručio i poručnika Pavlovića, prethodno legalizovanog u njegovom odredu, predstavivši ga kao Mihailovićevog „pravnog savetnika“.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva (ČA), kut. 275, fas. 1, dok. 2, 49, 70.</ref> Do avgusta 1942, Nijemci su u potpunosti ustrojili ''Ibarski četnički odred'', koji je tada brojao tačno 1000 ljudi – 90 oficira te 910 podoficira i boraca. Njemački bezbjedonosni organi primjećuju da Đurović komanduje „najvećom naoružanom jedinicom u srpskom prostoru“, tj. u [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|okupiranoj Srbiji]].<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, Đ-334, Mašan Đurović, 41–42.</ref><ref>Милутин Живковић, н. ч., стр. 311–312.</ref> Odred je pokrivao prostor [[Studenica|studeničkog]], [[Deževa|deževskog]] i [[Mitrovica|kosovskomitrovačkog]] sreza. Ime vojvode Mašana Đurovića se nalazi među četvoricom autora proglasa od 21. decembra 1941. godine naglašeno [[antisemitizam|antisemitske]] sadržine. Pored Đurovića, proglas, tj. naredbu potpisuju i kapetan Ratko T. Đurović, komandant legalizovanih četnika u [[Pljevlja|Pljevljima]],<ref>{{harv|Живковић|2017|p=573}}</ref> načelnik njegovog štaba kapetan [[Nikola Bojović]] (potonji komandant Durmitorske brigade JVuO<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_113.htm Izveštaj komandanta Durmitorskog četničkog odreda od 29. juna 1942. Draži Mihailoviću o situaciji u Sandžaku i durmitorskom srezu]</ref>), kao i sam vojvoda [[Kosta Pećanac]], u svojstvu komandanta svih četničkih odreda. U naredbi se četnički "''udarni odredi''" pozivaju da, u cilju što efikasnijeg izvršavanja presuda koje donose prijeki sudovi, "''kuće svih stanovnika, koji budu radili protiv ideje nacionalizma, odnosno četništva, obeležavaju sa [[Davidova zvijezda|Solomonovim slovom]], koje će služiti kao znak da su to ljudi koji idu za idejom Trockog, koju vodi prljavi čivutin [[Moša Pijade]], slikar iz Beograda''". Na kraju proglasa se ističe da bi četničke vojvode trebalo da postupaju po ovom naređenju "''kako bi se [[Vuk Branković|Brankovići]] vidno obeležili''".<ref>Radivoje Papić, Užička republika 1941. Vodič kroz izložbu, Narodni muzej Užice, 2017, str. 152.</ref> ''Golijsko-Sjenički četnički odred'' pod komandom poručnika Mirka Tomaševića je bio legalizovan i pripojen Ibarskom četničkom odredu kao njegov Peti bataljon.<ref name="Живковић 2017 371"/> Takođe, legalizovan je bio i ''Kolašinski četnički odred'' pod komandom vojvode Todora Dobrića, sastavljen od izbeglica iz [[Ibarski Kolašin|Ibarskog Kolašina]].<ref name="Живковић 2017 374"/> Iz izvora kvislinške provenijencije može se nazrijeti obim legalizacije četničkih odreda. Žandarmerijski potpukovnik [[Milan Kalabić]], okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]], u izvještaju<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, reg. br. 20–1–13.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 307, fus. 811.</ref> koji je poslao 13. februara 1942. generalu [[Milan Nedić|Milanu Nediću]], piše o stanju u legalizovanim odredima i tvrdi da najveći dio ljudstva u oružanim formacijama Vlade narodnog spasa potiče iz redova Mihailovićeve organizacije: {{izdvojeni citat|U srpskim oružanim odredima nalazi se poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihajloviću Draži ili koje je aktivno učestvovalo u njegovim odredima. Naročito je veliki broj oficira koji su sada raspoređeni po srpskim oružanim odredima. Može se reći da postoje i čitavi odredi koji su kompletni prešli iz organizacije Draže Mihajlovića u srpske oružane odrede S. O. S. U njima je vrlo mali broj koji nije bio nikada niti naklonjen DM niti organizovan u njegovim odredima. Tokom vremena opaža se da su pripadnici DM u svojoj odanosti Draži popustili – no, da ta odanost nije isčezla. Trenutno među njima oseća se izvesno kolebanje, koje je u takvom stadijumu da se ne može sa sigurnošću utvrditi da li će kod njih prevagnuti odanost prema DM ili prema Gospodinu pretsedniku srpske vlade...|Potpukovnik [[Milan Kalabić]] u izvještaju generalu [[Milan Nedić|Milanu Nediću]] (13. II 1942. godine)}} U izvještaju koji je [[6. mart]]a 1942. generalu Draži Mihailoviću uputio komandant Rudničkog korpusa poručnik [[Dragomir Gaga Topalović]], između ostalog, nailazi se na potvrdu o važnosti uloge majora Milana Kalabića u legalizaciji Mihailovićevih ravnogoracâ: {{izdvojeni citat|Početkom meseca decembra 1941. godine, naredbom komandanta četnika pukovnika Draže Mihailovića određen sam u Takovsku brigadu i to sa ovlašćenjem da formiram Brusničku četu od 120 četnika u sastavu Rudničke grupe, a koja se pod okriljem majora Kalabića legalizovala.<ref>AVII, arhivski fond D. M. Dok. S—V—10660.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} General Mihailović u depeši poslatoj 23. aprila 1942. kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću Pazarcu]] podvlači da treba koristiti Kalabićev visok položaj u Nedićevoj upravi: {{izdvojeni citat|Upotrebi svu veštinu da se što bolje iskoriste Kalabić i ostali ali se čuvati svih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} U trenutku kada se Draža Mihailović zaputio ka Crnoj Gori, 9. maja 1942. godine u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša »od Saše« (vjerovatno je riječ o [[Aleksandru Aksentijeviću]], članu četničkog [[Centralni nacionalni komitet|Centralnog nacionalnog komiteta]]), u kojoj se navodi da se Mihailović može premjestiti na područje [[Homoljske planine|Homolja]], budući da mu Milan Kalabić garantuje sigurnost: {{izdvojeni citat|Kalabić je obezbedio 100% Vašu bezbednost na ovoj teritoriji pa moli da dođete ovamo. Mene možete tražiti preko ove stanice.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Masovna legalizacija četnika navela je partizanskog vođu [[Josip Broz Tito|Tita]] na zaključak kako Mihailovićevi odredi više ne predstavljaju samostalnu oružanu formaciju: {{citat|'''Odredi Draže Mihailovića više ne postoje, svi su oni sada u redovima Nedićeve vojske.'''{{sfn|Broz|1982|p=91}}|[[Tito]]va depeša Izvršnom odboru [[Komunistička internacionala|Komunističke internacionale]] (9. III 1942)}} === Aktivnosti legalizovanih četnika sredinom i krajem 1942. godine === [[File:Nemci teraju na streljanje grupu ljudi koje su predali četnici Draže Mihailovića, Ćuprija, 1942.jpg|thumb|Nemci vode na streljanje ljude koje su predali četnici Draže Mihailovića, [[Ćuprija]], 1942.]] [[File:Momčilo Mole Radosavljević.jpg|thumb|[[Momčilo Mole Radosavljević]], komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], uhvatili su ga četnici i predali Nemcima, koji su ga streljali u Čačku 1. februara 1942.]] [[File:Sredoje Markićević.jpg|thumb|Sredoje Markićević iz [[Dragačevo|Dragačeva]], kapetan Jugoslovenske vojske, načelnik štaba [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]]; uhvaćen od četnika i predat Nemcima koji ga šalju u [[Banjički logor]], gde je streljan 9. maja 1942.]] [[File:Stojana Mićić.jpg|thumb|Stojana Mićić, pripadnica NOP. Četnici su je uhvatili 1942. i zajedno sa Milevom Nikitović odveli na brdo Blagaj, gde su ih posle mučanja zaklali i bacili u bezdan.]] Njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji [[Paul Bader]] odobrio je 30. maja 1942. četničkim odredima pod komandom vojvodâ [[Miloja Mojsilovića]] i Mašana Đurovića 4000 engleskih pušaka i 500.000 metaka.<ref>NAW, Mf T-501, Roll 248, snimci 172—173.</ref> Ova velika količina municije i naoružanja isporučena je legalizovanim četnicima prvenstveno u svrhu likvidacije partizanskog pokreta otpora.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 284—285.</ref> Uvidom u još jedan dopis<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 220.</ref><ref>{{harv|Томанић|2017|p=112}}</ref> upućen iz načelstva Okruga kragujevačkog (ovoga puta iz juna 1942. godine), postaje jasno do kog stupnja su ravnogorski četnici, nakon legalizacije, bili integrisani u [[Kolaboracija|kolaboracionističke]] oružane formacije. Naime, u dokumentu se navode podaci o štabu koji je bio smješten u manastiru Voljavči, a koji je oformio [[Nikola Kalabić]] sa nekolicinom oficira iz [[Šumadija|Šumadije]]: {{izdvojeni citat|U jednoj kolibi nalazi se radio-stanica; tu se nalaze oficiri – major Palošević, kapetan Dušan Smiljanić, kapetan Marko Muzikravić, potporučnik Živadin Pavlović i Nikola Kalabić. Sa sobom imaju oko 30 vojnika koji vrše kurirsku službu, brinu se za bezbednost i nabavku namirnica; na dan 14. juna održan je u pomenutoj kolibi sastanak, konferencija delegata iz svih okolnih odreda Srpske državne straže (SDS) koji su uglavnom bili ranije u sastavu odmetničkog odreda D. Mihailovića.}} Tokom završnog dijela [[Operacija Trio|operacije Trio]] protiv partizana u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i [[Sandžak]]u, kada su četnici nastupali zajedno s okupacionim trupama (major [[Miloš Glišić]] i kapetan [[Pavle Đurišić]] će tokom aprila i maja 1942. od [[Italijani|Italijana]] zaprimiti veliku količinu municije i oružja, uključujući i artiljeriju<ref>{{harv|Живковић|2017|p=600}}</ref>), major [[Zaharije Ostojić]] se u direktivi od 6. juna 1942. žali majoru [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]] na neposluh i odsustvo discipline kod legalizovanih četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Moram nažalost da konstatujem, da ovi »legalni« više slušaju Beograd nego nas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_97.htm Naređenje majora Zaharija Ostojića od 6. juna 1942. majoru Petru Baćoviću za izvođenje završnih akcija protiv partizanskih jedinica u Sandžaku i na području Pive]</ref>}} Po odobrenju komandanta italijanske divizije »Pusteria«, 9. maja 1942. izvršen je prelaz Sandžačkog četničkog odreda pod komandom majora Miloša Glišića preko [[Lim (rijeka)|Lima]], u cilju napada na partizanske jedinice u rejonu [[Mojkovac|Mojkovca]].<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1979, str. 250.</ref> U izvještaju majora Baćovića generalu Mihailoviću s kraja maja 1942. godine, kao prelomni trenutak za uspjeh operacije naglašava se dolazak legalizovanih četnika iz Srbije i njihovo sadjejstvo sa crnogorskim četnicima pod Đurišićevim zapovjedništvom: {{izdvojeni citat|Četnički odredi kapetana Pavla Đurišića već petnaest dana imali su teške i krvave borbe sa partizanima na položajima oko Mojkovca i oko Kolašina. Ta borba je potpuno uspešno završena i kapetan Đurišić nalazi se sad u gonjenju razbijenih partizana u pravcu Šavnika i Žabljaka. Po poslednjim obaveštenjima on je Šavnik već i zauzeo. U najkritičnijoj fazi borbe kapetana Đurišića sa partizanskim trupama oko naznačenih položaja stigli su srbijanski četnički odredi koji su u mnogome spasli situaciju i podigli moral. Uopšte dolazak četničkih odreda sa desne na levu obalu Lima kod ovamošnjeg našeg sveta smatra se vrlo krupnim događajem i rušenjem svih pregrada između dve srpske pokrajine.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} 14. juna 1942. major Glišić obavještava majora Ostojića (»Čika Branko«) i Vrhovnu komandu JVuO o rezultatima operacije, saradnji sa Italijanima, kao i pregovorima sa [[Ustaše|ustašama]] i [[Hrvatsko domobranstvo|domobranima]] o predaji [[Foča|Foče]] Mihailovićevim snagama. Aludirajući na Nedićevo uključivanje u ove pregovore,<ref>{{harv|Живковић|2017|pp=607—608}}</ref> Glišić sugeriše VK JVuO da bude lišen čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]], kako okupator ne bi sumnjao u njegovu lojalnost kvislinškim vlastima: {{izdvojeni citat|Nedić je slao nekoliko telegrama da se naše trupe vrate jer su u toku vrlo značajni pregovori povoljni po našu srpsku stvar. Verujem da je ovo tačno. I bez ovoga a po dostizanju navedene linije, Sandžački odred je u pokretu za Novu Varoš. Odlazim 15 ov.m. u Beograd sa Vučkom po pozivu Nedića... Moje akcije smatram da slabo stoje kod Nemaca i da bi za dalji rad bilo neophodno potrebno da me London liši čina ili na neki drugi način žigoše kao odanog saradnika Nedićevog. Smatrajte da je ovo od ogromne važnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_107.htm Pismo majora Miloša Glišića od 14. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o akcijama Sandžačkog četničkog odreda i situaciji u rejonu Foče]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić]] (pseudonim »Iliev«) piše 29. juna 1942. Draži Mihailoviću o njemačkim planovima za razoružavanje legalizovanih ravnogorskih odreda i predlaže da bi u tom slučaju trebalo produžiti djelovanje pod »Pećančevom firmom«: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža popunjena sa 15000 ljudi. Nemci žele da razoružaju sve četnike van organizacije Pećanca. Traže mi objašnjenje da li da se uzima Pećančeva firma da bi se održali pojedini odredi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} Istog je dana od Mihailovića stigao potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|U cilju prikrivanja odreda i sprečavanja razoružanja dozvoljene sve prevare. U krajnjem slučaju uzimati Pećančevu firmu.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Mihailović je polovinom jula te godine od Ocokoljića zahtijevao i da poručnik Topalović (tada u Mlavskom korpusu JVuO), u cilju nastavka bespoštedne borbe protiv partizana, zadrži status legalizovanog oficira: {{izdvojeni citat|Topalović neka još ostane do povoljnog momenta, komuniste uništavati bez milosti čim se i gde se god pojave ne birajući sredstva.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Istoričar [[Nemanja Dević]] zaključuje da je u proljeće i ljeto 1942, kada dolazi do „zauzimanja čvršćeg [[Antikomunizam|antikomunističkog]] stava“, zapravo došlo i do „treće faze“ legalizacije ravnogorskih četnika, podsticane od strane samog Draže Mihailovića. Kako Dević navodi: „U tom periodu došlo je do širenja „legalizovanih“ komandanata i odreda po celoj Srbiji, a procenjuje se da je ovim procesom bilo obuhvaćeno nekoliko hiljada nekadašnjih ravnogoraca.“<ref>Nemanja Dević, Legalizacija partizana u Srbiji 1941—1942, Časopis „Istorija 20. veka“, god. 39, 1/2021, str. 7.</ref> [[File:Sahrana Vučka Ignjatovića u Valjevu.jpg|thumb|Sahrana kapetana [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]], komandanta legalizovanog Požeškog četničkog odreda, na [[Valjevo|valjevskom]] Novom groblju, 29. jun 1942. godine]] Međutim, legalizacija nije pružala čvrste bezbjedonosne garancije ravnogorskim četnicima u smislu poštede od okupatorskih potjerâ. Dokaz za to je i slučaj od 3. maja 1942. kada su Nijemci na planini [[Tara (planina)|Tari]] razoružali 69 pripadnika [[Zlatibor]]skog četničkog odreda pod komandom kapetana [[Dušana Radovića Kondora]], mada je on posjedovao dokumente o legalnom statusu odreda. Kapetan Radović u depeši svom nadređenom (vjerovatno je riječ o generalu Mihailoviću) navodi sljedeće: „Otpor nisam dao jer nisam imao instrukcije... Oružje ću dobiti.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 301/6.</ref><ref name="Dimitrijević 2020 190">{{harv|Dimitrijević|2020|p=190}}</ref> Takođe, njemački oficiri su često izražavali nezadovoljstvo kvalitetom saradnje sa legalizovanim odredima i njihovom nepouzdanošću. Na osnovu izviđanja kapetana Birgera ({{jez-njem|Bürger}}) i sopstvenih informacionih punktova, ''Abwehrstelle'' (Ast) Beograd javlja u vijestima о dnevnim događajima 14. jula 1942, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|''Četnici'': podređivanje četničkih grupa pod nemačku vojsku je delimično vrlo problematično. Četničke grupe kod Požarevca i zapadno od njega izgleda da žele lojalno sarađivati sa okupacionim vlastima. Druge grupe, kao odred Stojanovića u Petrovcu, postale su jad i muka za zemlju. Njihova nedela su uvek javljana kao nedela partizana. Verovatno je, da ti četnici insceniraju prepade da putem kaznenih akcija nateraju stanovništvo u ruke ustanika.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BdS, A—270.</ref><ref>Miodrag Milić, Jugosloveni u koncentracionom logoru Mauthauzen, Institut za savremenu istoriju (Biblioteka Stradanja i otpori), Beograd, 1992, str. 56.</ref>}} U izvještaju od 16. jula 1942. poslatom Draži Mihailoviću, vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]], komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda, žali se na »nepravičnost položaja« u kom se nalaze oficiri koji nijesu prihvatili legalizaciju, spram onih koji su postali dio kvislinške uprave pod upravom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Najzad govori se, da u Nedićevoj vojsci ima izvestan broj oficira koji su tamo stupili sa Vašim znanjem i odobrenjem, pa ih Nedić u ime Nj. V. Kralja unapređuje u više činove. U koliko je to tačno slobodan sam da Vam obratim pažnju na nepravičnost i neravnopravnost položaja u kojem će se naći u oslobođenoj Otadžbini Vaši oficiri i oficiri koje je Nedić unapredio, a za koje i Vi znate. Jer dok Vaši oficiri u raznim pokrajinama vrše službu pod najtežim okolnostima, bez plate, bez hrane, često gladni, goli i bosi, dotle Nedićevi oficiri primaju platu i ostalo, što se ni-u-kom pogledu ne može sravniti jedno s drugim. Bilo bi strašno, da Vaše oficire preteknu ti oficiri, naročito ako su i po klasama mlađi, a to bi moglo imati za posledicu i trajno neraspoloženje Vaše grupe, koja u svakom pogledu pretstavlja najelitnije i najzaslužnije oficire naše vojske.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} U depeši koju je general Mihailović 8. septembra 1942. poslao kapetanu Ocokoljiću, nazire se njegova zamisao o namjeni i svrsi legalizovanih četnika, kao i o njihovom pozicioniranju u odnosu na okupatora, u perspektivi njihovog predstojećeg raspuštanja: {{izdvojeni citat|Ne dozvolite da Vas ikakva kaznena ekspedicija iznenadi. Oružje ne sme njima pasti u ruke. Ljudstvo ne sme biti zarobljeno. Legalni delovi po potrebi pretvaraju se u ilegalne. Legalni delovi služe za prevaru a ne za korist neprijatelja. Javite detalje o kaznenim divizijama sastav, naziv i jačinu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>}} Koliko je legalizacija Mihailovićevih četnika bila uzela maha govori i telegrafski izvještaj majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]], komandanta Krajinskog korpusa iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], poslat VK JVuO čak 10. novembra 1942: „Nema ni jednog ilegalnog odreda.“<ref>AVII, Ča, kut. 278, reg. br. 21/1—1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 327.</ref> Potpukovniku [[Momčilu Matiću]] (pseudonim »Kapuco«), komandantu »Drinske grupe srpskih oružanih snaga« iz sastava kvislinških Nedićevih trupâ, general Dragoljub Mihailović je uputio 17. novembra 1942. godine depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Primio sam pismo upućeno po majoru Vesiću. Vi ste nam potrebni na tom mestu i pomažite i dalje ilegalne. Legalni ne mogu raditi na tajnoj organizaciji. Vi ćete blagovremeno primiti naređenja za rad i položaj koji odgovara vašem činu. Pomažite ilegalne i za kurirske veze.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 299, fas. 1, dok. 14, dep. 1768.</ref><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 1010.</ref>}} Legalizovani četnici su formalno bili u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] sve do decembra 1942.<ref name=":0">{{harv|Seton-Watson|1961|p=126}}:"...and operated with the title of 'legal Chetniks' until December 1942, when they were formally incorporated into Nedic's own armed forces."</ref> Naredbom generala [[Paul Bader|Paula Badera]], nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji, izdatom 10. aprila 1942. legalizovani četnici su stavljeni pod komandu nemačkih posadnih divizija na pojedinim područjima, a prilikom svake operacije su bili u obavezi da imaju nemačke oficire za vezu dok su municiju dobijali direktno od Nemaca, a ne od Nedića.<ref>Србија у кризи, Михајло Марковић, Пешић и Синови, 2010, str. 250</ref> Konačno, u Baderovoj izjavi od 7. decembra 1942. se navodi: "''Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani''".<ref>Arhiv VII, NAV-N-T-312, r. 468, s. 8057753-56.</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=126}}</ref> === Sukobi sa ljotićevcima === Ubrzo po legalizaciji započeli su sukobi između ilegalnih četnika sa legalizovanim četnicima i ljotićevcima. Krajem maja 1942. u blizini Čačka, [[Predrag Raković]] je organizovao napad na Budimira Nikića i njegovu pratnju, kojom prilikom je Nikić ranjen, dok su četvorica njegovih saradnika ubijeni.<ref name="Dimitrijević 2020 167">{{harv|Dimitrijević|2020|p=167}}</ref> Krajem juna 1942. još jedan pripadnik ljotićevaca, sveštenik Dragutin Bulić je bio napadnut i ubijen od strane četnika pod Rakovićevom komandom na pijaci u Čačku.<ref name="Dimitrijević 2020 167"/> U isto vrijeme, u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] se desio sličan događaj. Poslije odlaska majora [[Milan Kalabić|Milana Kalabića]] (koji je bio dio ilegalne strukture JVuO, ali istovremeno i načelnik okruga, tj. pod ingerencijom Nedićeve vlade; otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]) sa oko 200 ljudi pod svojom komandom u [[Požarevac]], u grad je došao kapetan Rajko Terzić. Počev od aprila 1942, Terzić je hapsio pripadnike i simpatizere ilegalnih četnika i prosljeđivao ih Njemcima koji su ih ubijali ili slali u koncentracione logore u Njemačkoj. Ilegalni četnici su se ubrzo osvetili i ubili Terzića u njegovoj kancelariji.<ref name="Dimitrijević 2020 167"/> Prema nekim nepotvrđenim navodima, Terzić će posthumno od strane Njemaca biti odlikovan ordenom [[Željezni križ|Gvozdenog krsta]]. 21. aprila 1942. godine, general Dragoljub Mihailović i Vrhovna komanda JVuO su od strane potpukovnika [[Dragoslava Pavlovića]] bili obaviješteni o radu kapetana Terzića na štetu ravnogorske organizacije, kao i o preraspoređivanju legalizovanih komandanata na dužnosti po raznim mjestima u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nemci iz Valjeva već svi otišli za front samo ima ih tamo još oko 2 čete. Tamo došli 360 Ljotićevaca koji treba da idu za Bosnu. Major [[Ljubomir Jovanović Patak|Jov]]. premešten za Zaječar a [[Neško Nedić|Neško]] i Voja za Kučevo. Nemci iz Čačka idu za Bosnu, neki već otišli. Moral popustio. U takovskom srezu vršlja Terzić, mnogi naši pohapšeni. Selo Rajac Nemci hteli spaliti ali [[Predrag Raković|Raković]] sprečio i njega Nemci saslušavali. Raković registrovao svoj odred. On je smrsio konce Dikoviću koji je pokušao da uzme vlast u okrugu. Major Pantelić u Kraljevu.— Pavl.[ović]<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} O stalnoj tenziji između dobrovoljaca i ravnogorskih odreda (ilegalnih i legalnih) svjedoči poručnik Mijat Bardak, jedan od komandanata SDK tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Tih dana vršena je registracija ravnogorskih četnika i stavljanje istih na status i prinadležnosti (kod jedinica Nedićeve vlade). Ali i pored sve te legalizacije, odnos četnika prema dobrovoljcima ostao je neprijateljski. Ja sam se stalno plašio da ne dođe do otvorenog sukoba.<ref name="Dimitrijević 2020 123">{{harv|Dimitrijević|2020|p=123}}</ref>}} === Raspuštanje, razoružanje i internacija === {{izdvojeni citat|U početku još u decembru [1941. godine] video sam jasno ovo: Ljotićevci naslanjajući se na Nemce imaju za cilj da najpre sa nama sarađuju dok se unište komunisti, pa posle pomoću Nemaca da likvidiraju i našu organizaciju i naše odrede. Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i Ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali »saveznici«.<ref>{{Cite web |title=Izveštaj poručnika Predraga Rakovića iz prve polovine decembra 1942. Draži Mihailoviću o radu za vreme legalizacije od decembra 1941. do decembra 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm |access-date=2022-09-08 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307190850/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm }}</ref>|Iz izvještaja [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] Draži Mihailoviću, decembar 1942.}} Nemačke vojne i obaveštajne strukture su uspele da shvate suštinu procesa legalizacije dok je [[Abwehr]] uključio proces legalizacije u njegovu analizu situacije u Srbiji objavljenu u decembru 1941. Već 20. decembra 1941. u Abwehru shvataju i primećuju da ostaci poraženih Mihailovićevih četničkih grupacija pokušavaju da se pridruže Pećančevim četnicima pa zato insistiraju da "sve Mihailovićeve pristalice treba tretirati kao pobunjenike i nikako drugačije".<ref name="Dimitrijević 2020 122"/> Nemački general August Majsner je bio sumnjičav prema legalizovanim četnicima još od kada je došao u Srbiju početkom 1942. Mnogi legalizovani četnički odredi su se u suštini ponašali kao ilegalni četnici, a neki su čak i pripojili sebi novoosnovane legalne četničke odrede.<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=192}}</ref> Pošto su Nemci očekivali da bi [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|Saveznici]] mogli da organizuju invaziju svojih trupa na jugoslovensku obalu [[Jadransko more|Jadranskog mora]], odlučili su da u drugoj polovini 1942. godine razoružaju legalizovane četnike, kako one Mihailovićeve, tako i Pećančeve.<ref>{{harv|Đuković|1982|p=54}}: "Кад су у другој половини 1942. године разоружани четници Косте Пећанца и легализовани четници Драже Михаиловића..."</ref> [[File:Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.jpg|thumb|Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.]] Na konferenciji održanoj 6. maja 1942. u [[Sarajevo|Sarajevu]], kojoj su prisustvovali general [[Paul Bader]], kao i [[Edmund Glaise von Horstenau]], njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]], pukovnik [[Erich Kewisch]] i drugi, razmotrena je vojno-politička situacija u okupiranoj Jugoslaviji. Govoreći o stanju u Srbiji, general Bader je nagovijestio predstojeće razoružavanje legalizovanih četnika: {{izdvojeni citat|Situacija u Srbiji je mirnija. Da li stalno, neizvesno je. Razlozi za mir: velika pokretljivost naših jedinica, surova zima, nedostatak municije i hrane. Engleski uticaj jači nego ruski. Četnici ostaju u našoj službi dok se ne formira Srpska državna straža (16.000). Posle rasformiranje i razoružanje četnika.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1942, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. 70, str. 392.</ref>}} Zbog toga su nemačke okupacione vlasti organizovale njihovo razoružavanje, zarobljavanje ili ponovno naoružavanje drugačijim oružjem. Ponovno naoružavanje je bilo organizovano tako da su Nemci oduzimali četnicima njihovo oružje koje je koristilo standardnu municiju i zamenjivali ga oružjem sa nestandardnom municijom koja kada se potroši jedino može da se nabavi od Nemaca. Neke četničke jedinice su bile jednostavno razoružane i raspuštene, a neke razoružane i odvedene u [[Logor Staro sajmište|koncentracioni logor na Starom Sajmištu]] ili u [[Koncentracioni logor Mauthauzen|logor Mauthauzen]].<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=193}}</ref> Po aproksimativnoj procjeni ukupno je bilo oko hiljadu pripadnika Mihailovićeve četničke organizacije upućeno u koncentracioni logor Mauthauzen, što čini približno petinu interniranih Srba, tj. desetak posto svih Jugoslovena. Ovi podaci zasnovani se na pregledu nepotpune dokumentacije fonda BdS ({{jez-njem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei}}). Saslušavanje pohapšenih i razoružanih četnika [[Gestapo]] je obavljao po ustaljenom »šablonu«, pa su svima su postavljana gotovo istovjetna pitanja. Svi zarobljeni četnici su davali negativan odgovor na pitanje da li su učestvovali u borbama protiv Njemaca. Kao osnovni cilj svoje organizacije, četnički oficiri, podoficiri i redovi označavali su borbu protiv komunista i partizana. Pojedinci su navodili i mjesta gdje su imali okršaje s partizanima, a neki su napominjali da su ranjavani u tim sukobima. Rjeđe bi dodavali da su vodili na klanje zarobljene partizane. Na traženje isljednika navodili su imena svojih i ostalih četničkih starješina. Gotovo svi su izjavljivali da su dobrovoljno stupili u četničke redove. Za slučajeve koje su isljednici procijenjivali kao društvenu opasnost predlagano je inteniranje u KL Mauthauzen. U svim dosijeima takvih lica nalaze se napomene s jednoobraznim tekstom: {{izdvojeni citat|Kod odreda kome je pripadao okrivljeni, reč je о odredu pobunjeničkog vođe Draže Mihailovića, koji se maskirao kao legalan. Već pri samom sprovođenju ustanovljeno je, da je većina zatvorenika pobacala svoje isprave i da su uzeli lažna imena. Time je onemogućena svaka potraga za pripadnicima ovih letećih odeljenja. Ovom odredu su pripadali takozvana leteća odeljenja i trojke, koji su imali zadatak da vrše ubistva i sabotaže, što su oni i sprovodili u tamošnjoj okolini. Zbog toga, a po naredenju SS-štandartenfirera (SS-Standartenführer) dr Šefera (Schäfer), svi oni uhapšenici čiji se lični podaci nisu mogli da provere, da se upute u koncentracioni logor Mauthauzen.<ref>Miodrag Milić, Jugosloveni u koncentracionom logoru Mauthauzen, Institut za savremenu istoriju (Biblioteka Stradanja i otpori), Beograd, 1992, str. 57-58.</ref>}} Posljednja dva legalizovana četnička odreda (Pećančev kojim je komandovao Mašan Đurović i Mihailovićev pod komandom potpukovnika Momčila Matića) bila su raspuštena sredinom marta 1943. godine.<ref>{{harv|Tomasevich|1979|p=184}}</ref><ref>{{harv|Kazimirović|1995|p=994}}: "Последња два легализована Михаиловићева одреда распуштена су у марту 1943. године."</ref> Ukupno je oko 12.000 legaliziranih Pećančevih i Mihailovićevih četnika bilo raspušteno, mnogo njihovih oficira uhapšeno, te poslano u zarobljeničke logore u Njemačkoj. I nakon što su legalizovani odredi rasformirani a njihovo ljudstvo razoružano, nastavili su pojedini četnički komandanti u Srbiji sarađivati sa njemačkim okupacionim snagama. Tako su poručnici [[Predrag Raković]] (koji je do kraja 1942. komandovao legalizovanim Ljubićkim četničkim odredom) te [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, koji nije prihvatio legalizaciju, održavali prisne kontakte sa poručnikom [[Eganom Krigerom]], komandantom [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]].<ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 335, fus. 5.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 312—315.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 696.</ref> == Tumačenja == === Odgovornost za stradanje partizana === Posleratna istoriografija je redovno isticala da su za nagli slom ustanka i teško stradanje partizana u decembru 1941. godine ponajviše krivi četnici Draže Mihailovića. Davidović i Timotijević podsećaju da postoje i grupe koje su bile nezavisne od Mihailovića poput one pod komandom [[Božidar Ćosović-Javorski|Bože Javorca]].<ref>ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ - СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА, ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, 199 - 249 str</ref> === Legalizacija kao spasavanje Dražinih četnika === [[Stanislav Krakov]] u emigraciji piše: „Ovom akcijom je [[Milan Nedić|Nedić]] uspeo da spase sve Mihailovićeve četničke odrede na terenu gde je imala da otpočne velika nemačka vojna akcija i koji su se ovako bili pretvorili u pomoćne trupe srpske vlade. Nedić je smatrao da je potrebno da ostane na terenu živa srpska nacionalna snaga, bez obzira da li su to njegove stvarne pristalice ili pripadnici pokreta otpora Mihailovića. Za pretsednika vlade su to sve bili Srbi koji se bore za opstanak srpskog naroda.“<ref>{{harv|Краков|1963|p=281}}</ref> === Legalizacija kao infiltracija === U početku su izveštaji o kolaboracionizmu "legalizovanih" četnika izazvali kritike koje su ubrzo potisnute posle aktivnosti ovih jedinica usmerenih protiv formacija [[Sile Osovine|sila Osovine]] i dobrovoljaca [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]].<ref>{{harv|Đuretić|1993|p=304}}: "The reports about the collaborationism in Serbia were through the "legalized" units (with Nedic) received, at the beginning, with criticism, to be soon suppressed by the anti-fascist "assertion" of these forces fighting against Ljotic's volunteers."</ref> Na suđenju, Mihailović je isticao da je odobrio legalizaciju nekih četničkih jedinica kao najbolji način da se infiltriraju u snage Sila osovine.<ref>{{harv|Heilbrunn|1956|p=117}}: ".. Mihailovitch pointed out that he approved of legalization as the best means for infiltration"</ref> Britanci su u suštini smatrali "legalizaciju" uspešnom obmanom.<ref>{{harv|Wheeler|1980|p=282}}: "As is apparent from the admiring tone of Hudson's despatch, he - and the British in general - tended to regard "legalization" as a good ruse."</ref> U kataloškoj monografiji „Valjevo pod okupacijom u Drugom svetskom ratu“, istoričari Kosta Nikolić, Nemanja Dević i Vladimir Krivošejev interpretiraju proces legalizacije četnika u Srbiji na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Ravnogorci su se dobrim delom u prvoj ratnoj zimi sačuvali kroz procese pasivizacije i „legalizacije“, koja je podrazumevala privremeno, ciljano priključivanje kako vojnim formacijama tako i državnom aparatu pod kontrolom Nedićeve vlade, čemu su svesrdno pomagali pojedini predstavnici vlasti. Faktički, legalizacija nije bila samo način za sklanjanje i očuvanje kadrova već i za infiltriranje u redove Nedićeve administracije, što je olakšavalo širok spektar različitih konspirativnih aktivnosti.<ref>Др Коста Николић, Др Немања Девић, Др Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, стр. 103—104.</ref>}} === Pitanje lojalnosti legalizovanih četnika === U svom referisanju generalu [[Alexander Löhr|Alexandru Löhru]], Viši vođa [[SS]]-a i policije i najviši predstavnik ''Reichsführera'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] u Srbiji od februara 1942. do proljeća 1944. godine general [[August von Meyszner]], već u avgustu 1942. navodi razloge za raspuštanje legalizovanih četnika vjernih vladi Milana Nedića, što je bila njegova zamisao još od dolaska u Srbiju. U Meysznerovu izlaganju se detektuje najviši stupanj nepovjerenja u lojalnost kako Mihailovićevih legalizovanih odreda, tako i srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Nedićeva vlada se jako brine za održavanje takozvanih vladi odanih četničkih odreda. Ona je u tajnosti obrazovala takozvano vojno odeljenje i u poslednje vreme je pokušala da ga propisom legalizuje. Utvrđeno je da se ovo vojno odeljenje meša u sve vladine poslove, da ono predstavlja stvarnu vladinu vlast i da u smislu komandovanja u svojoj ruci drži četničke i dobrovoljačke odrede i Državnu stražu. Uspostavljanjem ovog vojnog odeljenja jednim propisom stvorilo bi se srpsko ministarstvo rata. Četnički odredi su često nepouzdani, puni ljudi Draže Mihailovića... Pri upotrebi u borbi sa bandama slabo su se držali, većinom nisu pružili ništa. Uostalom žive kao dangube i zbog slabog snabdevanja hranom učestvuju u pljačkanju stanovništva, i s jedne strane treba ih ocenjivati kao kadar za pokret ustanka u povoljnom trenutku, isto tako kao što sa druge strane predstavljaju ustanovu za popunjavanje za ustanike na [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatskoj teritoriji]].<ref>Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941-1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. br. 139, str. 685. Zabeleška sa referisanja komandanta SS i policije u Srbiji pred komandantom oružanih snaga na Jugoistoku, 29. VIII 1942.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 136, фус. 746.</ref>}} U izvještaju upućenom komandi Jugoistoka 7. marta 1943. od strane [[Paul Bader|Paula Badera]], komandujućeg generala i zapovjednika u Srbiji, naročita pažnja je posvećena formiranju i aktivnostima [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]]. U uvodnom dijelu, general Bader tvrdi da je general Mihailović najznačajniji faktor u srpskom [[Antikomunizam|antikomunističkom]] frontu te da je imao presudni uticaj na legalizovane četničke odrede: {{izdvojeni citat|Kada se, posle suzbijanja komunističkog ustanka u jesen 1941, Draža Mihailović odlučio da borbu za oslobođenje Srbije vodi uz pomoć Saveznika, dospele su pod njegov uticaj gotovo sve srpske oružane formacije koje su bile angažovane protiv komunista, a pre svega takozvani legalni četnički bataljoni. Zbog toga je tokom 1942. godine nemački Vermaht razoružao preko 12.000 četnika i, sem neznatnog ostatka, ukinuo njihove jedinice. U međuvremenu su se dobrovoljci, na osnovu svoje ideološke povezanosti sa osnovnim načelima „Zbora“, razišli sa Dražom Mihailovićem.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 60—4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dokument 32, strane 146—147.</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande njemačkog [[Wehrmacht]]a dat je kratak podsjetnik na genezu četničkog pokreta, uz osvrt na odnos četnika sa srpskom kvislinškom vladom. Pored toga, govori se i o ishodu razoružavanja legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Četnici su nastavak stare srpske tradicije iz doba borbe sa Turcima. Leta 1944. oni su brojali oko 9.000 naoružanih boraca. Njihov odnos prema Nediću bio je veoma kompleksan. Delimično, četnici su bili verni Nediću, ili su mu bili, navodno verni, a delom su neki bili bliži Draži Mihailoviću. Ali, sve u svemu, naša očekivanja i procene bila su sledeća: u slučaju anglo-američke invazije na Balkan, oni bi nam svi okrenuli leđa i priključili su neprijatelju, odnosno, podržali bi britansko-američke vojnike. Zbog toga smo i naredili, da četnike treba razoružati, ali ta akcija je samo delom uspela. Razoružali smo oko jednu trećinu četnika, a najviše polovinu. Ostatak je otišao "u šumu", kako to Srbi kažu, da bi se tu stavili pod komandu Dražinih ljudi. Od brojnih četničkih grupa, samo su dve ostale verne Nediću, ali su i one tokom vremena prešle Draži.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U veoma oštro intoniranom raspisu svim svojim potčinjenim komandantima (datum: 9—15.10.1942), general Dragoljub Mihailović (»Čiča«) navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Naročito ću voditi računa o onim legalizovanim koji se na vreme ne spasavaju te bivaju zarobljeni. Ovo ću smatrati kao predaju neprijatelju. Skrenuti pažnju svima legalizovanim na ovo... Oficiri u legalizovanim odredima da bi opravdali svoje bavljenje po varošima stalno hvale Nedića. To je za svaku osudu. Ovaj čin je izdajstvo našeg pokreta, ovi oficiri jednom za svagda treba da znaju da se o svemu ovome vodi računa i da njihova politička sedenja na dve stolice, svršiće se time da dobiju stolicu u glavu. Neka se ne uvrede oni legalizovani koji su naši odlični saradnici, a koje mi znamo. Žalosno je da najviše kuburim sa oficirima dok je ceo narod uz nas. Samo oni legalizovani oficiri koji predano rade za naš pokret i legalizacija im je odobrena od moje strane, smatraće se Ravnogorcima. Saopštiti ovo svima legalizovanim i šumskim oficirima.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 990.</ref>}} === Štetni aspekti legalizacije JVuO === Ravnogorski oficiri, kao i sam general Mihailović, često su jedni drugima upućivali žalbe na rad legalizovanih odreda. Tako u septembru 1942. major [[Zaharije Ostojić]] referiše Mihailoviću i, obrazlažući korisne i štetne aspekte legalizacije, ističe da je njome spašeno ljudstvo i oružje, ali da je, sa druge strane, došlo do značajnog opadanja borbenog duha: {{izdvojeni citat|Legalizacijom smo spasli ljude i oružje. To je plus. Ali je i minus vrlo veliki. Dolaskom u varoš, ljudi su izgubili neposrednu vezu sa Vama, borbeni duh je opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenje. Starešinama su se usladili Nedićevi činovi i plate, pa su čak počeli da Nedića stavljaju na ravnu nogu sa Vama. Vama se šalju s vremena na vreme lažni izveštaji i čeka se svršetak rata, da bi se posle busali u prsa kao Ravnogorci. Još veće zlo je prijateljstvo i lumperaji sa okupatorom i slepa poslušnost istom od strane pojedinaca, dok ti isti uopšte ne izvršavaju naređenja vaših organa. Lično sam čuo da pojedini kapetani, a sada Nedićevi majori, kažu da su se oni privikli na Nedićeve činove i da ih više neće skidati, jer ćete im Vi te činove priznati. Jasno je da su ovi ljudi praktično za teren i našu organizaciju sada potpuno izgubljeni. Ovde su potrebne hitne mere.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija i registarski broj 22/2 (VK-V-19/3).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_164.htm Referat majora Zaharija Ostojića od 4. septembra 1942. načelniku Štaba Vrhovne komande o nekim aktuelnim problemima rada Štaba Vrhovne komande i potčinjenih sa predlozima rešenja]</ref>}} U depeši generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]], komandantu Srbije JVuO, 21. XI 1942. general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Od legalizovanih oficira skoro više nemamo koristi. Zato ih pojedini komandanti pozivaju da se odmetnu, ali oni se obično ne odazivaju jer misle da je glavno samo da se upišu kod nas, a da žive i dalje u mestima (gradovima).<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 299, registarski broj 14/1.</ref>}} Istog dana, Mihailović šalje i „raspis svima u Srbiji“: {{izdvojeni citat|Legalni oficiri u masi ne rade ništa za nas. Često su korisniji Nemcima više nego nama. Neka komandanti na terenu vode o tome računa i upisuju takve u crne knjige, a naročito one koji neće da se odazivaju našim pozivima za saradnju. Saopštite svima legalizovanim. Neka im se skrene pažnja da se karijera teče u šumi.<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 14/1.</ref>}} O negativnom uticaju legalizovanih oficira, koji su prethodno priznavali komandu Milana Nedića a zatim se ponovo pridruživali ravnogorcima, nedvosmisleno se izrazio i kapetan Jovan Jovanović, komandant Deligradskog korpusa JVuO, u pismu koje je generalu Draži Mihailoviću poslao 4. januara 1943. godine: {{izdvojeni citat|Nastala luda trka za položajima, hoće ljudi da se peru, ali suviše im je prljav veš. Navikli su da se koriste prerogativima vladajućih režima, pa dok je bilo korisno i unosno služili okupatora, pravili sebi i milo i drago, a sad, kad su naše akcije skočile oni navalili i, ništa manje, za komandante korpusa! Navalili na našu organizaciju kao lešinari.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 99, reg. br. 13/1.</ref><ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 268.</ref>}} Na koncu, iz izvora četničke provenijencije se može ustanoviti da ni stanovništvo okupirane Srbije nije imalo blagonaklon stav prema legalizovanim četnicima. U izvještaju datiranom 5. novembra 1942, major [[Miodrag Palošević]] opservira aktivnosti brojnih oficira Draže Mihailovića sa područja [[Šumadija|Šumadije]] koji su se prethodno legalizovali i zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U toku celog mog rada zapazio sam da naš narod radije pristupa i radi sa ilegalnim oficirima a od legalizovanih se pribojava i naziva ih petokolonašima, pogotovu što [su] mnogi legalizovani naši oficiri širili laž, da naš komandant sarađuje sa izdajnikom Nedićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref>}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Branivoj Petrović]], koji je u svojstvu delegata Vrhovne komande JVuO vršio inspekciju u tri ravnogorska korpusa na području [[Pomoravlje|Pomoravlja]] (Varvarinski, Ivankovački i Resavski korpus JVuO), u izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 1. avgusta 1943. godine, bio je još eksplicitniji u kritici djelovanja legalizovanih četnika: {{izdvojeni citat|Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]] i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 878.</ref>}} [[Sjedinjene Američke Države|Američki]] istoričar [[Matteo Milazzo]] piše u svojoj monografiji o četničkom pokretu Draže Mihailovića da je procesom legalizacije komandant JVuO prepustio većinu svojih oružanih odredâ kvislinškoj Nedićevoj vladi, čime je izgubio faktičku kontrolu nad njima. Takođe, Milazzo pogrešno smatra da je inicijativa za legalizaciju došla od potčinjenih četničkih komandanata a ne od samog Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na sastanku sa preostalim vođama jedinica na Ravnoj gori 30. novembra, oficiri su odlučili da pređu na podzemni rad tako što će svoje trupe pripojiti Nedićevim legalizovanim formacijama kako bi nastavili rat protiv srpskih partizana pod zvaničnom zaštitom. Tako bi mogli da izbjegnu zarobljavanje od strane Nijemaca i da nastave borbu protiv komunističkog otpora bez direktnog ugrožavanja Mihailovićevog položaja kod Saveznika. Još značajnije je to što se ova transformacija dogodila na inicijativu vođâ jedinicâ: iako ju je Mihailović sankcionisao, on je vjerovatno nije kontrolisao. Ova odluka je bila samo početak procesa u kojem su četnici u Srbiji prestali da budu prilično kompaktna i autonomna grupa otpora i postepeno su se vezivali za kolaboracionističke, „legalizovane“ vođe, gdje su funkcionisali kao policijski odredi sa barem izvjesnom lojalnošću marionetskom režimu u Beogradu, kao i Mihailoviću. Mihailović je gubio kontrolu nad nekim od svojih oficira i praktično nije imao efikasnu borbenu snagu pod svojom neposrednom komandom.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, pp. 40—41. <br /> ({{jez-eng|"At a meeting with the remaining unit leaders at Ravna Gora on 30 November the officers decided to go underground by attaching their troops to Nedić’s legalized formations in order to carry on the war against the Serbian Partisans under official protection. They could thus avoid being captured by the Germans and continue fighting the Communist resistance without directly compromising Mihailović’s position with the Allies. What is more significant is that this transformation took place upon the initiative of the unit leaders: although Mihailović sanctioned it, he probably did not control it. This decision was only the beginning of a process whereby the Chetniks in Serbia ceased to be a fairly compact and autonomous resistance group and gradually became attached to collaborationist, “legalized” leaders, where they functioned as police detachments with at least some loyalty to the puppet regime in Belgrade as well as to Mihailović. Mihailović was losing control of some of his officers and had virtually no effective fighting force left under his immediate command."}})</ref>}} === Legalizacija kao forma kolaboracije === U knjizi “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945”, [[Sjedinjene Američke Države|američki]] povjesničar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] podrijetla [[Jozo Tomasevich]] smatra fenomen legalizacije Mihailovićevih četnika samo jednim od vidova [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine|četničke kolaboracije s okupatorima]], kao i [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|saradnje s kvislinškom vladom Milana Nedića]], koji je Draži Mihailoviću trebalo da obezbijedi nadmoćniju poziciju u odnosu na rivalski partizanski pokret: {{izdvojeni citat|Tako je u Srbiji ostalo oko dvadeset legaliziranih odreda koji su služili Nediću. Legalizacija tih odreda bila je u stvari jedini način na koji je Mihailović mogao sačuvati svoje snage i, tako dugo dok su bile hranjene i održavane kao jedinice koje će vjerojatno biti spremne da se svakog časa okrenu protiv Osovine, to se je slagalo s njegovom strategijom. U međuvremenu su ti odredi pomagali Nijemcima u očuvanju reda i mira u Srbiji, pod izlikom da tako smanjuju gubitak srpskih života; napokon, taj ga je potez trebao dovesti u bolji vojni i politički položaj za borbu protiv partizana u Srbiji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]], ocjenjuje da je legalizacija ravnogorskih odreda Draže Mihailovića predstavljala obostranu korist kako za kvislinšku vladu generala Nedića, tako i za komandanta Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništenja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka. Nedić jeste sa novim kadrovima brojno uvećavao svoju snagu, ali se istovremeno izložio opasnostima razrivanja Srpske državne straže (SDS) iznutra. Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, Nedićevu nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u SDS narastalo je i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Petranović 1992 271"/>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]] u [[Beograd]]u, u svojoj knjizi “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://rosalux.rs/rosa-publications/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Milovan Pisarri: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta], Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54—55.</ref> o četničkoj legalizaciji piše kao o procesu indukovanim ideologijom [[Antikomunizam|antikomunizma]]: {{izdvojeni citat|Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima u novembru 1941. godine]], započela je [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini]], koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana. Legalizovani četnici postali su problem za vojnu sposobnost vojske Draže Mihailovića, ali su istovremeno, lakoćom kojom su se privikli novoj dužnosti, pokazali da kod mnogih oficira, podoficira i vojnika Jugoslovenske vojske u otadžbini nije postojala svest o borbi protiv okupatora, niti su postojale ideološke prepreke da sa Nemcima sarađuju i tako postanu deo kvislinškog aparata, koji je, da podsetimo, bio upravo deo [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističkog]] novog poretka.}} == Navodna legalizacija partizana == Nakon sloma ustanka u Srbiji, većina partizana je nastavila borbu ili završila u logorima, dok su neki partizani potražili spas prelaskom u legalizovane četničke jedinice. Savremeni pročetnički istoričari Goran Davidović i Miloš Timotijević, navode da je izvestan broj bivših partizana po slomu ustanka pristupio odredima Milana Nedića, a navodno i odredima Dimitrija Ljotića zbog čega će se „dodatno rasplamsati građanski rat“.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref> Pojedini bivši pripadnici partizanskih jedinica navodno su se stavili i u direktnu službu Nemaca, učestvujući u akcijama otkrivanja ilegalnih četnika Draže Mihailovića.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> Prema navodima pomenutih istoričara, usled aktivnosti bivših partizana u Takovu je predato Nemcima i u smrt oterano preko 300 pristalica Draže Mihailovića.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> Međutim, Davidović i Timotijević sami zaključuju: „Treba naglasiti da se ovi događaji nikako ne mogu uporediti po posledicama, broju žrtava i načinu usmrćenja sa velikim organizovanim poterama za partizanima u decembru 1941. godine, koje su vršili legalizovani četnici, ili naređenjima Mihailovićevih komandanata na terenu za uništavanje partizana i njihovih porodica, samostalno ili u saradnji sa okupatorom“.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> == Reference == {{Reflist|30em}} == Literatura == {{refbegin|3}} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd}} * {{cite book|ref=harv|last=Dimitrijević|first=Bojan B.|title= Vojska Nedićeve Srbije oružane snage srpske vlade 1941-1945|edition=3.|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/nedic_-_copy |year=2020|publisher=Službeni glasnik|isbn=978-86-519-1811-0}} * {{cite book|ref=harv|last=Давидовић|first=Горан|editor=Драган Драшковић|others=Радомир Ристић|title=Kraljevo oktobra 1941. - zbornik radova|year=2003|publisher=Народни Музеј Краљево, Историјски Архив Краљево|chapter=Чачани на опсади Краљева октобра 1941}} * {{cite book|ref=harv|last=Jončić|first=Koča|title=Narodni ustanak i borbe za Kraljevo 1941. godine: zbornik radova naučnog skupa|url=https://books.google.com/books?id=aUsrAAAAMAAJ|year=1985|publisher=Narodna knj.}} * {{cite book|ref=harv|last=Seton-Watson|first=Hugh|title=The East European Revolution|url=https://books.google.com/books?id=ConiAAAAMAAJ|year=1961|publisher=Praeger}} * {{cite book|ref=harv|last=Heilbrunn|first=Otto|title=The Soviet secret services|url=https://books.google.com/books?id=6xc-AQAAIAAJ|year=1956|publisher=Frederick A. Praeger}} * {{cite book|ref=harv|last=Wheeler|first=Mark C.|title=Britain and the war for Yugoslavia, 1940-1943|url=https://books.google.com/books?id=3aB4AAAAIAAJ|year=1980|publisher=East European Monographs &#91;sic&#93;|isbn=978-0-914710-57-8}} * {{cite book|ref=harv|last1=Dear|first1=Ian|last2=Foot|first2=Michael Richard Daniell|title=The Oxford companion to World War II|url=https://books.google.com/books?id=nj0OAQAAMAAJ|year=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-866225-9}} * {{cite book|ref=harv|last=Đuretić|first=Veselin|title=Demolition of Serbs in the 20th Century: Background of the Current Drama in Dismembered Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=uI1pAAAAMAAJ|year=1993|publisher=Great Lakes Graphics}} * {{cite book|ref=harv|last=Краков|first=Станислав|title=Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/stanislav-krakov-general-milan-nedi |year=1963|publisher=Штампарија Искра|location=Минхен|id=}} * {{Cite book| ref=harv| last=Borković| first = Milan|authorlink = Милан Борковић| title = Kontrarevolucija u Srbiji. Kvislinška uprava u Srbiji 1941—1944 (knjiga 1)|year=1979a| url = https://www.znaci.org/00001/154.htm| publisher = | location = Beograd|id=}} * {{cite book|ref=harv|last=Đuković|first=Isidor|title=Prva šumadijska brigada|url=https://books.google.com/books?id=4Nd5AAAAIAAJ|year=1982|publisher=Narodna knjiga}} * {{Cite book| ref=harv| last=Petranović| first = Branko|authorlink = Бранко Петрановић| title = Srbija u Drugom svetskom ratu 1939—1945|year=1992| url = https://www.znaci.org/00001/92.htm| publisher = Vojnoizdavački i novinski centar| location = Beograd|id=}} * {{cite book | ref=harv |last=Petranović |first=Branko |author-link= |date=1997 |title= Istoričar i njegova epoha |location= |publisher=Универзитет Црне Горе |isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Kazimirović|first=Vasa|title=Srbija i Jugoslavija: 1914-1945|url=https://books.google.com/books?id=onlpAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Prizma}} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2015|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}} * {{cite book|ref=harv|last=Tomasevich|first=Jozo|title=Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945|url=https://books.google.rs/books/about/%C4%8Cetnici_u_drugom_svjetskom_ratu_1941_19.html?id=GvUCAAAAMAAJ&redir_esc=y|year=1979|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Stupar|first=Dušan|title=Draža - Istina o četnicima, Ravnogorsko četništvo 1941–1945|url=|year=2015|publisher=Vukotić media|isbn=}} * {{cite journal|last=Томанић|first=Борис|date=2017.|title=Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2017_1554881807.pdf |journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume}} * {{cite book|ref=harv|last1=Давидовић|first1=Горан|last2=Тимотијевић|first2= Милош |author-link= |date= 2006 |title= ОСВЕТЉАВАЊЕ ИСТИНЕ ДОКУМЕНТА ЗА ПОЛИТИЧКУ И ВОЈНУ ИСТОРИЈУ ЧАЧКА 1938-1941 КЊИГА ПРВА |url=https://arhivcacak.org.rs/wp-content/uploads/doc/osvetljavanje-istine.pdf |location=Чачак-Краљево |publisher=Народни музеј Чачак, Историјски архив Чачак, Народни музеј Краљево |page= |isbn=}} {{refend}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji]] * [[Logor Metino brdo]] * [[Drugi svjetski rat u Srbiji]] * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu]] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Legalizovani cetnici}} [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu| ]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] [[Kategorija:Historija Srbije]] grktyqhi019py8vtqfsjbyrmc7i1stb 42607170 42607169 2026-06-07T21:24:56Z ~2026-33838-53 362805 42607170 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna postrojba |naziv= Legalizovani četnici |slika= [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|300px]] |opis slike= Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju nemački [[logor Metino brdo]] u Srbiji, 1942. |osnovana datum= novembar 1941. |ukinuta datum= mart 1943. |period= |država= {{flagicon image|Flag of the Government of National Salvation 2.svg}} [[Nedićeva Srbija]] |odanost= [[Milan Nedić]], [[Adolf Hitler]] |grana= [[Srpska državna straža]] |vrsta= |uloga=Gušenje ustanka, hvatanje preostalih partizana, egzekucija i slanje u nemačke logore. |veličina= 20 četničkih odreda |zapovjedna struktura= |sjedište= |nadimak= |geslo= |boje= |oprema= |bitke= Proterivanje [[partizan]]a iz Srbije u decembru 1941.<br>[[Borbe na Suvoboru februara i marta 1942.]] |bitke oznaka= |odlikovanja= |raspuštena= Mart 1943. |zapovjednik= |istaknuti zapovjednici= [[Vučko Ignjatović]] <br> [[Predrag Raković]] <br> [[Neško Nedić]] <br> [[Miloje Mojsilović]] <br> [[Miloš Glišić]] <br> [[Manojlo Korać]] <br>[[Božidar Ćosović]] <br> [[Mašan Đurović]] <br> [[Damjan Tešmanović]] <br> Mirko Tomašević <br> Todor Dobrić <br> [[Miloš Marković]] |simbol raspoznavanja= |simbol raspoznavanja oznaka= }} '''Legalizacija četnika''' [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] kod [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|nemačke okupacione uprave]] i Nedićevih kvislinških vlasti usledila je nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]] krajem [[1941]]. godine. Svrha legalizovanih [[Četnici|četnika]] u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] bila je borba protiv ostataka srpskih [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Legalizacija četnika je počela u novembru i decembru 1941. godine, a poslednja dva odreda legalizovanih četnika su raspuštena u martu 1943. U dva talasa, prvom tokom novembra i decembra 1941. i drugom početkom 1942. godine, najveći broj pripadnika četničkih jedinica, tj. [[JVuO]] (ukupno oko 20 četničkih odreda) legalizovao se kod Vlade Nacionalnog Spasa Milana Nedića, formacijski u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. Na taj način je JVuO izbegao uništenje tokom ofanzive nemačkih trupa na ustanike za razliku od partizanskih formacija koje su bile razbijene i proterane iz Srbije. Prema oceni istoričara [[Branko Petranović|Branka Petranovića]]: „Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništenja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka.“<ref name="Petranović 1992 271"/> Nakon sloma ustanka u Srbiji došlo je do odmazde usmerene na partizane i njihove simpatizere. U surovim progonima su u decembru 1941. aktivno učešće uzeli i odredi legalizovanih četnika koji su na terenu hvatali partizane i najčešće ih predavali Nemcima koji su ih streljali. Pripadnici legalizovanih ravnogorskih odreda pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada preostalih partizana i njihovih jataka u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i dijelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Nijemcima, što se naročito odnosi na [[Užice|užički]], [[Požega|požeški]], [[Čačak|čačanski]] i [[Valjevo|valjevski]] kraj. Takođe, u [[Mačva|Mačvi]], [[Pocerina|Pocerini]], [[Jadar|Jadru]], [[Kolubarski okrug|Kolubari]] i [[Takovski kraj|Takovu]], legalizovani četnici koji su učestvovali u hvatanju partizana, biti će kasnije iznova inkorporirani u JVuO, obzirom da su prethodno mnogi jadarski, mačvanski i pocerski četnici participirali u odredima pod komandom Draže Mihailovića.<ref>Stanoje Filipović, Logori u Šapcu, Novi Sad, 1967, str. 152-162.</ref><ref>Чачански крај у НОБ 1941-1944. Хронологија догађаја, (ур. Вук Петронијевић), Чачак, 1968, стр. 147-209.</ref><ref>Јован Р. Радовановић, Пожега у НОР и револуцији 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 202-225.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin. Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 54-69.</ref> Ubistva, hvatanja te [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predaja Nijemcima zarobljenih partizana i njihovih simpatizera]] krajem 1941. godine, u vrijeme i neposredno nakon uništenja partizanske vlasti u zapadnoj Srbiji, predstavljaju najmasovnije zločine nad pripadnicima partizanskih snaga i njihovih saradnika na području Užičkog, Čačanskog i Valjevskog okruga tokom Drugog svjetskog rata. Učešćem u hvatanju i likvidaciji partizana i njihovih saradnika, četnici Draže Mihailovića i legalizovani ravnogorci učinili su krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> == Hronologija == === Prvi talas legalizacije u novembru i decembru 1941. === {{main|Gušenje ustanka u Srbiji}} [[File:Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana.jpg|thumb|Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana]] [[File:Dragana Todorović.jpg|thumb|Dragana Todorović, borac Trnavskog bataljona Čačanskog NOP odreda; streljali je četnici kao teškog ranjenika 5. decembra 1941. u selu Rajcu kod Čačka.]] [[File:Obešen Ratko Mitrović.jpg|thumb|[[Ratko Mitrović]], politički komesar [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], na prevaru uhvaćen od četnika i predat Nemcima. 11. decembra 1941. je obešen na trgu u Čačku — na istom stubu pored kojeg je držao govore protiv okupatora.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četnika}} {{izdvojeni citat|Mihailovićevi emisari bili su od avgusta u dodiru s predstavnicima generala Milana Nedića, koga su Nemci postavili za šefa uprave jedne krnje srpske države. Tajni zajednički planovi bili su usmereni na to da se legalizuje Mihailovićeva četnička organizacija u slučaju da Nemci ovladaju celom zapadnom Srbijom. Većina oficira koji su se povezali s Mihailovićem, kao i neki drugi ljudi, ušli bi na taj način u redove Nedićeve žandarmerije i Srpske državne straže i prećutno držani po strani od svakog oružanog otpora protiv Nemaca. Oni bi sačinjavali novu tajnu organizaciju, koja bi bila mobilisana u jednoj povoljnijoj prilici.<ref name="Deakin2">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2022-09-10 |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065344/https://znaci.org/00001/5_3.htm }}</ref>| [[William Deakin]]}} Prema svjedočenju generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]] u istrazi po okončanju rata, ideja o legalizaciji četničkih odreda je rođena na sastanku održanom u njegovom kabinetu početkom septembra 1941. Naime, netom po formiranju Vlade nacionalnog spasa, komandant [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] uputio je predsjedniku kvislinške vlade delegaciju na najvišem nivou u cilju postizanja dogovora o koordinaciji dejstava [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] i Nedićevih snaga u borbi protiv partizana. Sastanku su, sa četničke strane, prisustvovali: potpukovnici [[Dragoslav Pavlović]] i [[Živojin Đurić]], zatim [[Aleksandar Mišić]] i [[Radoslav Đurić]], obojica majori. Na saslušanju 1946. godine, Milan Nedić je rekao da je o sadržaju razgovora odmah obavijestio generala [[Heinrich Dankelmann|Heinricha Dankelmanna]], koji je navodno dao „zeleno svijetlo“ za legalizaciju: {{izdvojeni citat|Od tog sporazuma o saradnji [sa Mihailovićem početkom septembra 1941. — prim.], odmah su ispunjene sledeće tačke: 1) Izdao sam novčanu pomoć, ne sećam se koliku, i delegacija je tu novčanu pomoć ponela sa sobom. 2) Otišao sam odmah kod zapovednika Srbije generala Dankelmana i izneo mu dolazak delegacije Draže Mihailovića i ugovor sa njom napravljen. Rekao sam Dankelmanu da Draža traži legalizaciju svoju i svojih četnika, s tim da se mogu nesmetano kretati bez bojazni o proganjanju i ubijanju od strane Nemaca, da bi mogli povesti borbu protiv komunista. Dankelman je odmah prihvatio traženu legalizaciju i izdao u tom smislu naređenje nemačkim jedinicama. Odredio sam generalštabnog majora Marka Olujića [omaška: Olujevića — prim.] za vezu između mene i Draže Mihailovića.<ref>Arhiv SUP Srbije, neregistrovano, Zapisnik o saslušanju M. Nedića, 3. II 1946.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/213, fus. 10.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} [[File:Milorad Madžarević.jpg|thumb|Milorad Madžarević iz Slatine kod Čačka, politički komesar 3. čete Trnavskog bataljona Čačanskog odreda; zarobljen od četnika i ubijen u selu Zablaću posle sadističkog mučenja 8. decembra 1941.]] Nakon sloma ustanka u Srbiji krajem 1941. dolazi do legalizacije najvećeg dela jedinica četnika pod komandom Draže Mihailovića koja je bila sprovođena u dva talasa. Prvi talas je bio u periodu novembar/decembar 1941. kada su sljedeće četničke jedinice prihvatile legalizaciju kod srpske marionetske vlade: * Ljubićki odred pod komandom [[Predrag Raković|Rakovića]] *Požeški odred pod komandom [[Miloš Glišić|Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Ignjatovića]] *Užičko-požeški odred pod komandom Manojla Koraća *Crnogorski odred pod komandom Nikole Mladenovića *Odredi pod komandom Vojislava Pantelića u Loznici, odred kapetana Radovana Stojanovića, odred [[Živojin Lazović|Živana Lazovića]] u beogradskom okrugu, odred kapetana Borivoja Rajkovića u [[Kosjerić]]u, [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i dr.<ref name="Petranović 1992 271">{{harv|Petranović|1992|p=271}}</ref><ref>{{harv|Borković|1979a|p=270}}</ref><ref name="Dimitrijević 2020 122">{{harv|Dimitrijević|2020|p=122}}</ref> Pored legalizacije Ljubićkog, Požeškog, Užičkog, Crnogorskog i Valjevskog odreda, legalizovani su i Kamenički, Jadarski (Jadranski/Podrinski), Ljubovijski, Zlatiborski, Ribnički, Takovski, Jelički i Gružanski odred. Neki odredi, poput Ljiškog i Gornjokolubarskog, raspušteni su zbog slabe borbenosti, ubrzo nakon legalizacije, krajem novembra 1941.<ref name="yuhistorija.com"/> Prvi talas legalizacije snaga pod Mihailovićevom komandom uslijedio je nakon sastanka održanog na [[Ravna gora|Ravnoj gori]], 30. novembra 1941. godine, kome su, pored samog Mihailovića, prisustvovali komandanti odredâ, uglavnom onih sa područja [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]]. Činjenica da zapisnik sa samog sastanka nije pronađen i gotovo je izvjesno da nije ni vođen, upućuje na zaključak da je Mihailović instrukciju, odnosno naredbu o legalizaciji svojim komandantima prenio usmenim putem. Za sastanak se naknadno saznalo iz sekundarnih izvora, tj. iz svjedočenja prisutnih oficira ili iz depeša upućenih Mihailoviću. Tako je [[Miloš Glišić]] (major vojske Kraljevine Jugoslavije, načelnik štaba Požeškog četničkog odreda, kao ratni zločinac osuđen na smrt), na suđenju u vezi sa sastankom četničkih komandanata od 30. novembra, izjavio sljedeće: "Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje."<ref>Izdajnik i ratni zločinac Draža Mihailović pred sudom, Stenografske beleške, Beograd, 1946, str. 68</ref><ref>{{harv|Borković|1979a|p=267}}</ref> Takođe, iz opširnog izvještaja koji je decembra 1942. Mihailoviću poslao poručnik Raković, može se zaključiti da je sastanak održan krajem novembra 1941.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 766-767.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=61}}</ref> {{izdvojeni citat|Tridesetog novembra Mihailović je održao sastanak sa svojim komandantima na Ravnoj gori, gde je odlučeno da se legalizuju četničke jedinice u sporazumu sa Nedićem i u zajedničkoj akciji protiv partizana.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/5_3.htm |access-date=2022-09-10 |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065344/https://znaci.org/00001/5_3.htm }}</ref>|Sir [[William Deakin]], ''The Embattled Mountain''}} Legalizovani Mihailovićevi četnički odredi postali su dio Nedićevih pomoćnih trupa, sa statusom sličnim onom [[Četnici Koste Pećanca|četničkih odreda Koste Pećanca]], koji su se krajem avgusta 1941. pridružili snagama Nedićeve vlade. Jednom naredbom generala [[Paul Bader|Paula Badera]], datiranom 10. aprila 1942, svi odredi [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljaca]], kao i svi Pećančevi i legalizirani Mihailovićevi četnici stavljeni su pod komandu njemačkih posadnih divizija na raznim područjima. Dati su im specijalni brojevi (D-1 do D-19 dobrovoljačkim jedinicama, C-20 do C-38 »samostalnim četnicima«, tj. legaliziranim Mihailovićevim četnicima i C-39 do C-101 četničkim odredima Koste Pećanca) i njihovu je aktivnost trebalo strogo kontrolirati: dodijeljena su im posebna područja s kojih ne smiju pokrenuti bez njemačkog naređenja; sve operacije ovih jedinica, još uvijek pod Nedićevom komandom, trebalo je unaprijed prijaviti njemačkim oblasnim ili okružnim komandama na čijem su području stacionirane; svi ti odredi moraju prilikom operacija imati njemačkog oficira za vezu; svi zahtjevi za municiju, koji su Nijemcima stizali preko srpske vlade, trebalo je od tada podnositi izravno njemačkoj oblasnoj ili okružnoj komandi kod koje je odred lociran.<ref>Mikrofilm br. T-501, rola 247, snimci 1118-1119; rola 257, snimak 1135.</ref><ref>{{harv|Tomasevich|1979|p=183-184}}</ref> Major [[Manojlo Korać]], bivši Pećančev oficir, inače zapovjednik jedne od četničkih kolona za [[Napad četnika na Užičku republiku|napad na partizanske snage u Užicu]], 31. oktobra 1941, nakon legalizacije je postao okružni načelnik u [[Užice|Užicu]], a istovremeno je bio komandant Grupe užičko-požeških odreda. U toj, po karakteru i suštini, kvislinškoj formaciji, proljeća 1942. će boraviti i sam Draža Mihailović, kada je odlučio da napusti Srbiju, da bi se uputio za [[Crna Gora|Crnu Goru]], gdje će se, pod zaštitom [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], nalaziti sve do maja 1943. Britanski kapetan [[Bil Hadson]], koga je Mihailović „ostavio na cedilu“ prilikom [[Operacija Mihailović|njemačkog udara na Ravnu goru]], javlja svojoj centrali u [[Kairo|Kairu]]: „Kada je Mihailović krenuo u Crnu Goru rano iduće godine, njegov štab je mogao da nastavi put bez velike teškoće, TIME ŠTO SE PRIVREMENO ‘LEGALIZOVAO’ KAO DEO POŽEŠKOG KORPUSA.“<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 137.</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=124}}</ref> Na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]], general Dragoljub Mihailović je svjedočio pod kojim je okolnostima, u pratnji četničkih i savezničkih oficira i pod okriljem legalizovanih odreda, napustio Srbiju u maju 1942: {{izdvojeni citat| Pretsednik: Kako ste vi išli? Jeste li vi išli kamionom? Optuženi: Nisam. Išao je drugi deo štaba, gde su bili Vučko, Ostojić, Lalatović, Hadson i još jedan Englez. Pretsednik: Kako su putovali Hadson i Lalatović? Optuženi: Od oblasti Nove Varoši kroz Prijepolje, Bijelo Polje na Šahoviće. Pretsednik: Čija je to bila teritorija? Optuženi: To je bila italijanska teritorija. Oni su se provukli kao Nedićeve trupe. Pretsednik: Vi ste išli pešice. Optuženi: Jesam. [...] Pretsednik: Poznato vam je da su Lalatović, Hadson otišli kolima? Optuženi: Kola su došla pred kuću u Šahoviće. Oni su prošli kao Nedićeve trupe kroz italijanski garnizon. Tužilac: Otkud Nedić u Sandžaku? Optuženi: Glišić i Vučko imali su [legalizovane — prim.] odrede. [...] Pretsednik: Vi kažete Glišić, Vučko provukli se kroz italijanske trupe „kao Nedićevi“, kako to? Optuženi: Oni su bili Nedićevi.<ref>''Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом'': Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 137—138.</ref>}} [[Datoteka:Vučko Ignjatović i Momčilo Matić.jpg|thumb|right|[[Vučko Ignjatović]] i Momčilo Matić, komandanti legalizovanih četnika]] Požeški četnički odred se legalizovao i stavio pod komandu generala Nedića do polovine novembra 1941. na čelu sa komandantom odreda, majorom Vučkom Ignjatovićem i načelnikom štaba, kapetanom Milošem Glišićem. Iako su formalno bili pod Nedićevim zapovjedništvom, nastavili su održavati kontakte sa Mihailovićem. Odred je početkom naredne godine brojao oko 600 boraca.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=546}}</ref> Kvislinško glasilo ''Novo vreme'' (9. XII 1941) prenosi vijest o posjeti generala Milana Nedića bolnici gdje su bili smješteni pripadnici Vladinih oružanih odreda, a koji su ranjeni u borbama protiv partizana: {{izdvojeni citat|U oficirskoj sobi g. general Nedić ostao je malo duže u razgovoru s kapetanom Ignjatovićem komandantom Požeškog odreda, koji se posle odvajanja od odmetnika D. M. istakao u borbi protiv partizana... Junački kapetan i na bolesničkoj postelji poželeo je samo jedno da što pre ozdravi i da požuri u borbu za spas srpskog naroda.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} O kvislinškom karakteru Požeškog četničkog odreda (kasnije preimenovan u ''Sandžački vojno-četnički odred'') svjedoči i jedan dokument iz sredine 1942. Naime, u pismu poslatom 1. jula te godine kapetanu [[Nikoli Kijanoviću]], komandantu Mileševskog četničkog odreda, oficiru legalizovanom kod italijanskih okupacionih vlasti u [[Prijepolje|Prijepolju]],<ref>Милутин Живковић, Ратни пут ваздухопловног капетана Николе Кијановића (1907-1961) заповедника Милешевске бригаде ЈВуО. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, бр. 2 (2018), стр. 146-147.</ref> major Glišić za sopstvenu jedinicu tvrdi da se nalazi pod „nemačkom komandom i zaštitom“. Pišući o planovima za proširenje granicâ Nedićeve Srbije nauštrb [[Marionetska država|marionetske]] [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Kraljevine Crne Gore]], Glišić navodi da im „Nemci idu na ruku da granica bude na [[Lim (rijeka)|Lim]]u“, odnosno da su „u [[Berlin]]u preduzete mere da [[Nova Varoš]]“ ostane u četničkim rukama, pošto su oni za nju ginuli u borbi sa komunistima, tj. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 137, fas. 10, dok. 30, str. 1.</ref><ref>{{harv|Живковић|2017|p=741}}</ref> Krajem novembra 1941. godine legalizovan je i do tada nepoznati Drinski samostalni četnički odred pod komandom potpukovnika [[Momčilo Matić|Momčila Matića]]. Odred je brojao 580 boraca i bio je smješten u [[Мокра Гора (Ужице)|Mokroj Gori]], dok je sjedište štaba bilo u Užicu. Odred je obezbjeđivao granicu prema [[Bosna|Bosni]] (koja je u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupatorskoj podjeli Jugoslavije]] ušla u sastav [[NDH]]), kao i prugu Užice—[[Višegrad]].<ref>Мr Dragan Krsmanović, Vojne formacije 1941. godine u Užičkom okrugu, Istorijska baština (broj 20), Istorijski arhiv Užice, 2011, str. 93.</ref> U izvještaju od 20. februara 1943, upućenom [[Komanda Jugoistoka|Komandi Jugoistoka]] od strane njemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji generala Paula Badera, navodi se da odred pod Matićevom komandom nosi kodni naziv C-37.<ref>Zbornik NOR-a, XII/3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, str. 119.</ref> Pored navedenih četničkih odreda, legalizovao se i odred pod komandom majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]], kasnijeg komandanta Timočkog korpusa. Jovanović je postao komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u, gdje su, kao legalni, raspoređeni brojni Mihailovićevi oficiri. Među njima su bili kapetan Vladimir Komarčević (kasnije komandant Kolubarskog korpusa), zatim [[Neško Nedić]], budući komandant Valjevskog korpusa, te poručnik Miloš Radosavljević. Tokom 1942. godine u jedinicama vlade Milana Nedića u Zaječaru bio je legalizovan i kapetan [[Siniša Ocokoljić]], kasnije komandant Mlavskog četničkog korpusa.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Izveštaj Slobodana Vranića od 8. februara 1942. o pregovorima majora Jezdimira Dangića sa nemačkim opunomoćenim komandantom u Srbiji o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> Poručnik Toma Aleksić je raspoređen na službu u [[Zlot (Bor)|Zlot]], kapetan Mirić u [[Žagubica|Žagubicu]], dok je kapetan Toma Obradović dobio raspored u [[Knjaževac]]. U [[Valjevo|Valjevu]] su na službi u vojnim formacijama Nedićevog režima bili major Ljubomir Vojteh, komandant Valjevskog četničkog odreda i kapetan Selimir Popović.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, str. 232</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=124-125}}</ref> Uz Komarčevića i Nedića, jedna od najvažnijih ličnosti iz redova ravnogorske organizacije u valjevskom kraju koja je krajem 1941. prihvatila legalizaciju, bio je i rezervni potpukovnik [[Svetolik Sveta Protić]]. Od septembra iste godine, Protić je na čelu Grupe valjevskih četničkih odreda. U martu 1942. godine, nakon što je pozvan na razgovor od strane Nedićevih vlasti, na prevaru je uhapšen i poslat u [[Logor Banjica|banjički logor]]. U decembru 1942. godine prebačen je u [[koncentracioni logor Mauthauzen]], gdje će, nakon prigovora logorskim vlastima, biti ubijen i spaljen u krematorijumu.<ref>Др Коста Николић, Др Немања Девић, Др Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, стр. 24. и 78.</ref> [[File:Vojvoda Božidar Ćosović-Javorski sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942).jpg|thumb|Vojvoda [[Božidar Ćosović-Javorski]] sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942)]] [[Božidar Ćosović]] je legalizovao njegov ''Javorski četnički odred'' koji je bio preimenovan u ''Javorski samostalni četnički odred'' kodnog naziva C-37.<ref name="Живковић 2017 374">{{harv|Живковић|2017|p=374}}</ref> Pošto Ćosović nije izvršavao naređenja nadležne njemačke komande, njegov je odred rasformiran jula 1942. godine, ali je Ćosović zadržao oružje, postao ponovo ilegalan i imao nekoliko okršaja sa okupatorskim snagama, kao i sa [[Muslimanska milicija Sandžaka|Sandžačkom muslimanskom milicijom.]] Ponašanje pripadnika odreda pod Ćosovićevom komandom je bilo ispod svake kritike, budući da je lokalno stanovništvo bilo pljačkano, premlaćivano i ubijano. U nemilosti su bili čak i oficiri [[Srpska državna straža|SDS]]-a delegirani u njegovu štabu.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=376}}</ref> Vrhovna komanda JVuO će vojvodu Ćosovića (kao i [[Mašan Đurović|Mašana Đurovića]] i [[Miloje Mojsilović|Miloja Mojsilovića]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_79.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine]</ref>) zbog progona nelegalizovanih Mihailovićevih odreda za račun okupatora, samovolje i brojnih drugih prestupa, staviti pod [[Crne trojke|slovo "Z"]] i sredinom 1943. godine će Ćosović i Đurović biti likvidirani od strane ravnogorskih četnika. Božidar Ćosović-Javorski je, barem zvanično, pripadao odredima generala Mihailovića znatno duže od Mašana Đurovića.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=1041-1042}}</ref> Ćosović stupa u kontakt sa Mihailovićem u jesen 1941. Koliko je četnički komandant imao povjerenja u Ćosovića vidi se iz pisma upućenog poručniku [[Urošu Kataniću]], komandantu Moravičke brigade JVuO, u kome Mihailović, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Javorca moramo na neki način držati na uzdi, jer mu do sada nismo mogli ništa učiniti, njega ćemo morati koristiti protiv Turaka na Kladnici. Ja mu ništa ne verujem, jer je prevrtljiv, čas sa nama, čas sa Nemcima.<ref>VA, ČA, kut. 15v, f. 2, dok. 23, str. 8, dep. 702.</ref><ref>{{harv|Живковић|2017|p=374-375}}</ref>}} ''Jeličko-moravički četnički odred'' kojim je komandovao Miloje Mojsilović se legalizovao 9. novembra 1941. i od tada nad ovim odredom Draža Mihailović nije imao komandu, a okupaciona vlast je preko svoje štampe navodila ovaj odred kao prvi primer propasti vojske pod Mihailovićevom organizacijom.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=413}} Kroz legalizaciju dijela četničkih odreda kod Nedićeve vlade, Mihailovićev pokret je uspješno izbjegao uništenje tokom njemačke ofanzive protiv ustanika, za razliku od komunističkih snaga koje su bile potpuno razbijene i uništene ili protjerane iz Srbije.<ref>{{harv|Dear|Foot|1995|p=1299}}: "By partially 'legalizing' itself with the Nedic regime, it had managed to escape destruction in the German offensive which chased the Partisans out of Serbia"</ref> U proljeće 1942. sjedište JVuO i njihove glavne aktivnosti su bili prenijeti u Crnu Goru i Bosnu, dok je u Srbiji ostalo oko 20 legalizovanih četničkih odreda u službi Nedićeve vlade.<ref>{{cite book|title=Tokovi revolucije|url=https://books.google.com/books?id=BhjjAAAAMAAJ|year=1986|publisher=Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije|page=294|quote=У пролеће 1942. седиште четничке организације и деловања пребачено је у Црну Гору и Босну. У Србији је остало око 20 легализованих четничких одреда у служби Недићеве владе.}}</ref> Pored legalizovanih četnika, na terenu su i dalje postojali i ilegalni četnički odredi pod komandom [[Dragoslav Račić|Račića]], [[Dragutin Keserović|Keserovića]], [[Velimir Piletić|Piletića]] i drugih a koje su Nemci progonili.<ref>{{harv|Petranović|1997|p=231}}: "... илегални четнички одреди које су Немци прогонили (Рачића, Кесеровића, Пилетића и других)."</ref> Ukupno je dvije trećine ljudstva i oficira ravnogorskih odreda, kao i više od polovine ukupnog broja odreda pod Mihailovićevom komandom u završnoj fazi gušenja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], legalizovano u okviru poretka koga je nametnuo okupator. U takvoj konstelaciji, okupator je legalizovane četnike koristio kao pomoćne snage u neutralizaciji preostalih partizanskih odreda i grupa, ponekad zajedno s [[Vermaht]]om, a često i sa oružanim odredima kvislinške vlade, hvatajući preostale partizane i predajući zarobljenike Njemcima. Mnogi partizani i partizanski simpatizeri koje su četnici predali okupatoru, strijeljani su od strane pripadnika njemačkog Vermahta do početka februara 1942, prvenstveno u [[Valjevo|Valjevu]], [[Čačak|Čačku]] i [[Užice|Užicu]]. Ostali su upućeni u logore, dok je manji dio oslobođen.<ref name="yuhistorija.com"/> === Hvatanje partizana i njihovih simpatizera === {{Main|Logor Metino brdo|Hronologija četničkih zločina 1941. godine}} [[File:Pokret Suvoborskog partizanskog odreda prema Mravinjcima, februar 1942.jpg|thumb|Ostaci [[Valjevski partizanski odred|valjevskih partizana]] na Povlenu, gonjeni od Nemaca, ljotićevaca, nedićevaca i četnika, februar 1942.]] [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor ustanika u Srbiji - partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] [[File:Vojvoda Buda Tamnavski sa svojim četnicima prisustvuje vešanju Srete Popovića i Dobrosava Simića na Ubu 17. marta 1942.jpg|thumb|Četnički vojvoda Buda Tamnavski na Ubu prisustvuje vešanju Dobrosava Simića, komandanta Trećeg posavskog bataljona i Svetozara Svete Popovića, partizanskog borca, 17. marta 1942.]] [[File:Legalni četnici sprovode Stevana Borotu i Josipa Majera na pogubljenje.jpg|thumb|desno|Legalizovani četnici [[Budimir Bosiljčić|Budimira Bosiljčića]] sprovode partizanske vođe [[Stevan Borota|Stevana Borotu]] i [[Josif Majer|Josifa Majera]] na pogubljenje u [[Valjevo|Valjevu]], 27. marta 1942.]] [[File:Stjepan Stevo Filipović.jpg|thumb|Vješanje komandira Kolubarske čete Valjevskog odreda [[Stjepan Filipović|Stjepana Filipovića]], koga su legalizovani četnici uhvatili i predali Nijemcima, Valjevo, 22. maj 1942.]] {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo [[Rudolf Perhinek|Rudolfa Perhineka]], delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. Milivoju Obradoviću, komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} Legalizovani četnici su tokom decembra 1941. surovo progonili partizanske formacije iz Srbije.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=13}} Legalizovani četnici su zarobili [[Momčilo Mole Radosavljević|Momčila Radosavljevića]], prvog komandanta Čačanskog partizanskog odreda i [[Ratko Mitrović|Ratka Mitrovića]], političkog komesara tog odreda i predali su ih okupatorima koji su ih streljali, dok su Radoslava Azanjca, sekretara okružnog komiteta [[SKOJ]]-a za [[Čačak]], legalizovani četnici zarobili i streljali.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|pp=34, 55, 67}} Miroljuba Matijevića koji je takođe bio sekretar OK SKOJ-a za Čačak su legalizovani četnici zarobili i predali Nemcima koji su ga streljali u [[Banjički logor|logoru na Banjici]].{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=70}} Legalizovani četnici su zarobili i Milana Batu Jankovića, istaknutog čačanskog komunistu koji je bio predsednik Odbora za borbu protiv pete kolone u Čačku 1941. godine, da bi ga zatim usmrtili.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=156}} Legalizovani četnici su predali okupatorima 449 zarobljenih partizana i njihovih pristalica iz čačanskog kraja, koje su ovi nakon toga likvidirali.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=436}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_26.htm Радисав С. Недовић, Пантелија М. Васовић, Затамњена истина, Чачак, 2006.], стр. 124-151.</ref> Četnici lozničkog vojvode [[Damjana Dake Tešmanovića]] uhvatili su početkom 1942. godine, između ostalih, [[Vera Blagojević|Veru Blagojević]] i [[Stjepan Filipović|Stjepana Filipovića]] i izručili ih okupatoru, nakon čega su pogubljeni. Poslije rata, Vera Blagojević i Stjepan Filipović su proglašeni [[Narodni heroji Jugoslavije|narodnim herojima Jugoslavije]]. Tešmanovićevo ime se vezuje za još jedan krupan događaj iz istorije kolaboracije u Srbiji. Naime, Tešmanović je kao pripadnik pokreta Draže Mihailovića učestvovao u [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|predaji 365 zarobljenih partizana Njemcima]]. Upravo je Tešmanović bio Mihailovićev čovjek koji je Pećančevom vojvodi [[Jovanu Škavoviću Škavi]] predao zarobljene partizane. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]].<ref>{{harv|Radanović|2015|p=58}}</ref> Zarobljenici su 13. novembra 1941. predati Njemcima u selu [[Slovac]] kod Valjeva, čime je Mihailović, nakon [[Sastanak u Divcima|pregovora u Divcima]] (11. novembar 1941), pokušao uvjeriti okupacione snage da mogu računati na njegovu pomoć u borbi protiv partizana. Nijemci su većinu ustupljenih partizana (njih 261) strijeljali u Valjevu 27. novembra 1941. Tešmanović je nakon legalizacije bio organizovan u okviru "vladinih četnika", tj. četnika Koste Pećanca. Uhapšen je krajem 1942. od strane Njemaca zbog toga što je održavao kontakte s ilegalnim ravnogorcima.<ref>[https://m.facebook.com/groups/534150436604539/posts/4309438715742340/ Drugi svetski rat na prostoru bivše Jugoslavije]</ref> Legalizovani četnici Požeškog četničkog odreda pod komandom Manojla Koraća su 18. i 19. decembra 1941. godine uhvatili 30 poimenice poznatih boraca Ariljskog bataljona i predali ih Nemcima, koji su zarobljenike streljali u Užicu 28. decembra iste godine.<ref>Arhiv Jugoslavije, DK, 110, f. 411, s. 691-922</ref><ref name="Radanović 2015 66">{{harv|Radanović|2015|p=66}}</ref> Žandarmerijski major (u januaru 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika) Manojlo Korać, čovjek od Mihailovićevog povjerenja, čiju će komandu priznavati sve do hapšenja od strane [[Gestapo]]a u decembru 1942. godine,<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 8.</ref> istovremeno je bio i Pećančev okružni vojvoda. U izvještaju koji je uputio Nedićevoj vladi 23. novembra iste godine, Korać daje bilans svojih aktivnosti iz prethodnih deset mjeseci, otkako je na čelu okruga Užičkog: "''Od kada sam 5. januara 1942. godine Pećančevim dekretom postavljen za okružnog komandanta četničkih odreda uhapšeno je 1195 političkih krivaca, od toga streljano 92, predato Nemcima radi streljanja u Beogradu 50 lica, upućeno u koncentracioni logor u Beogradu 414 lica''."<ref>[http://istorijanisa.wikidot.com/rame-uz-rame-sa-nemackim-oruzanim-odredima Rame uz rame sa nemačkim oružanim odredima]</ref> Uz Manojla Koraća, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao i [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevac]] [[Miloš Vojinović Lautner]], komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Radivoje Papić, Užička republika 1941. Vodič kroz izložbu, Narodni muzej Užice, 2017, str. 150.</ref> U memoarskom spisu objavljenom 2015. godine pod nazivom "''Između Draže i Nedića''", Korać je fenomenu legalizacije četničkih odreda posvetio posebnu pažnju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref> Četnici vojvode [[Budimira Bosiljčića]], koji je priznavao komandu [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], uhvatili su krajem 1941. i početkom 1942. godine veći broj partizana u Tamnavi i predali ih Nijemcima. Poznata su imena 19 partizana, stanovnika tamnavskih sela, koji su ubijeni u njemačkim logorima u [[Norveška|Norveškoj]], a koje su uhvatili Bosiljčićevi četnici. Najveći broj (5) bili su stanovnici [[Banjani (Ub)|Banjana]], sela u kome je živio Bosiljčić. Marta 1943. godine, u selu Brgulama kod [[Ub]]a, Bosiljčićevi četnici su uhvatili šestočlanu [[Jevreji|jevrejsku]] porodicu koja je pobjegla iz Beograda, kako bi se spasila odvođenja u logor. Uhapšeni Jevreji su predati Nijemcima.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, k. 158, zl. br. 016670.</ref> Bosiljčić je 1943. pristupio JVuO i imenovan je za oficira pri štabu Valjevskog korpusa.<ref name="Radanović 2015 66"/> Legalizovani četnici na području [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Ушће (Краљево)|Ušća]] i [[Raška (grad)|Raške]] početkom decembra 1941. započeli su hvatanje boraca [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevačkog]] i [[Partizanski odredi sa Kosova i Metohije|Kopaoničkog partizanskog odreda]]. Zarobljeni partizani su predavani Pećančevom vojvodi Mašanu Đuroviću koji je organizovao dva sprovođenja zarobljenika i njihovu predaju Nemcima u [[Niš]]u. Prva grupa brojala je 24 zarobljenika i sprovedena je 15. decembra, dok je druga grupa brojala 48 zarobljenika i sprovedena je 19. decembra. Zarobljeni partizani postali su zatočenici nemačkog [[Logor Crveni krst|logora na Crvenom krstu]] u Nišu. Većina je stradala tokom 1942. godine, dok je manji deo uspeo da preživi proboj iz logora 12. februara 1942.<ref>Miroslav M. Milovanović, Nemački koncentracioni logor na Crvenom krstu u Nišu i streljanja na Bubnju, Beograd-Niš, 1983, str. 102–103.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=66-67}}</ref> Krajem decembra 1941. godine, četnici Radovana Stojanovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića, da bi potom legalizovao odred, uhvatili su na prevaru oko 80 stanovnika [[Takovo|takovskih]] sela, uglavnom bivših partizana i partizanskih saradnika. Zarobljenici su sprovedeni u zatvor u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]], gdje su isljeđivani i zlostavljani od strane kvislinških policajaca, žandarma i četnika, u čemu je učestvovao i Stojanović. Sredinom januara 1942, više od polovine uhapšenih je pušteno kućama, dok je preostalih 35 Stojanović stražarno sproveo u [[Kragujevac]], gdje ih je ustupio Njemcima. Prema podacima [[Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača|Državne komisije]], njemački vojnici su 22. marta 1942. u Kragujevcu strijeljali 17 bivših partizana iz takovskog kraja.<ref>{{harv|Radanović|2015|p=67}}</ref> Učitelj Tihomir Đorđević iz Raške, savremenik Mašana Đurovića, u svom ratnom dnevniku svjedoči kolika je bila stvarna moć vojvode suhoplaninskog. U jednoj zabilješci iz marta 1943. godine, Đorđević (inače blizak JVuO) opisuje vojvodu Đurovića kao lokalnog [[Gospodar rata|gospodara rata]], notirajući njegovu odgovornost za počinjenje brojnih [[ratni zločin|ratnih zločina]]: {{izdvojeni citat|Taj Mašan držao je u rukovođenju ceo ovaj kraj, celu ibarsku dolinu, sve od septembra 1941. godine pa sve do danas... Tukao je, donosio presude sam, bio je komandant Raške grupe vojvoda, sreski načelnik, starešina sreskog suda, komandant mesta, komandant srpske državne straže, hapsio je, puštao, ubijao, streljao, hvatao mladiće pod firmom da su partizani, hvatao prave partizane, terao u Niš na streljanje, slao u Kosovsku Mitrovicu i šta sve nije radio.<ref>Istorijski arhiv Kraljevo, fond 412, TĐ, kutija 3, Dnevnici Tihomira Đorđevića 1943. godine, Ratni dnevnik, 2.03 – 31.08.1943, 7.</ref><ref>[https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/76/75 Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића (1941-1943)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, стр. 312.</ref>}} O legalizaciji Mihailovićevih četnika kod kvislinške Nedićeve vlade i konzekvencama po ustaničke snage, u prvom redu partizane, srpski istoričari Goran Davidović i Miloš Timotijević zapisuju sljedeće: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci i oružane formacije Milana Nedića slomili ustanak, najveći broj pripadnika jedinica D. Mihailovića se legalizovao kod vlade Milana Nedića. Sva oštrica odmazde za događaje u ustanku pala je na partizane i njihove simpatizere koji su stravično progonjeni. Zapravo, legalizovani četnici su na terenu hvatali pripadnike partizana i odvodili ih Nemcima koji su ih streljali.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/>}} Sve u svemu, od kraja novembra 1941. do proljeća 1942, širom zapadne, sjeverozapadne i [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], legalizovani ravnogorski četnici su učestvovali, samostalno ili u saradnji sa četničkim odredima i grupama koje su prethodnih mjeseci prihvatile ingerenciju kvislinške vlade, u pravom lovu na partizane, kao i na njihove pomagače i simpatizere. Na ovaj način uhvaćeno je nekoliko hiljada ljudi. Ubrzo po zarobljavanju, četnici su strijeljali više stotina partizana, dok su većinu predali Nijemcima.<ref name="yuhistorija.com"/> === Drugi talas legalizacije početkom 1942. === {{main|Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] [[File:Četnici sprovode kroz Kosjerić zarobljenog partizana Mitu Igumanovića (1942).jpg|thumb|Četnici sprovode zarobljenog partizana [[Mito Igumanović|Mitu Igumanovića]] kroz [[Kosjerić]] (1942).]] [[File:Jovan Deroko funeral.jpg|thumb| Počasna sahrana [[Jovan V. Deroko|Jovana Deroka]], koju su 18. januara 1942. u [[Ljubić (Čačak)|Ljubić]]u kod [[Čačak|Čačka]], nakon sloma ustanka u Srbiji, priredili četnici legalizovani kod Nedićeve vlade. Drugi slijeva na fotografiji je poručnik [[Predrag Raković]], komandant legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda.]] Tokom drugog talasa legalizacije koji se desio početkom 1942. marionetska vlada u Srbiji je čak osnivala nove četničke odrede kao već legalizovane, kao ''Ribnički odred'' u valjevskom kraju.<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=121}}</ref> Najveći broj četničkih odreda legalizovanih u drugom talasu bili su isprva ilegalni i pod komandom Draže Mihailovića, da bi se potom legalizovali. Tako je i [[Dušan Smiljanić]], kapetan vojske Kraljevine Jugoslavije, od septembra do kraja 1941. bio komandant Gružanskog četničkog odreda, da bi od januara do kraja aprila 1942. bio legalizovan kod kvislinških vlasti. Potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], delegat Vrhovne komande JVuO za [[Šumadija|Šumadiju]], piše 25. aprila 1942. generalu Dragoljubu Mihailoviću da je većina ljudstva u odredu pod Smiljanićevom komandom i dalje „na dužnosti“, tj. legalizovana: {{izdvojeni citat|Kapetan Smiljanić i Marko Muzikravić prinuđeni su i dalje da se kriju. Oni su sa jednim malim delom ljudstva u šumi. Jedan veći deo pušten je kućama i sklonio oružje, a treći najveći i dalje je ostao na dužnosti. Komandu je preuzeo jedan kapetan u koga Smiljanić ima puno poverenje i koji je naš. Sve se malo primirilo, bar prividno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_71.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za Šumadiju od 25. aprila 1942. Draži Mihailoviću o organizaciji i stanju četničkih jedinica na tom području]</ref>}} Poručnik [[Zvonimir Vučković]] (pseudonim »Feliks«), komandant nelegalizovanog Takovskog četničkog odreda, u depeši VK JVuO od 4. maja 1942. potvrđuje Pavlovićeve navode, dodajući da bi trebalo da preuzme komandu nad odredom [[Četnici Koste Pećanca|Pećančevih četnika]]: {{izdvojeni citat|Gružanski odred delom se vratio posle pogodbe sa Nemcima. Smiljanić u šumi. Novi komandant naš je čovek. Kum. U Srezu bez promene. Pećanac formirao odred kojim ću ja komandovati. Pozdrav Vučković.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} ''Požeški četnički odred'' pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] je bio preimenovan u ''Sandžački vojni četnički odred'' (oznaka C-35) kada je bio legalizovan kod Vlade nacionalnog spasa.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=XXV}}:"... Додајмо и да се легализовани четнички одред мајора Глишића, при влади Mилана Недића, такође звао „Санџачки војни четнички одред“"</ref> U pismu od 9. januara 1942. upućenom majoru Glišiću od strane kapetana [[Miloš Marković|Miloša Markovića]], načelnika štaba Požeškog četničkog odreda, jasno se uočava koliko je uzela maha saradnja legalizovanih četnika sa Nemcima i Italijanima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|Prema do sada prikupljenim podacima komunisti drže Novu Varoš a verovatno i Prijepolje. Radi potpunog uništenja komunista molim da se blagovremeno traži sadejstvo Talijana i Nemaca kada naš odred bude izbio na granicu. Molim da se izvestim kuda ide granica između nas i Italijana... Nemci su bili u s. Ljubiš i vratili se u Užice 7. januara 1942. godine. Nastojte da se iz Beograda dobije što više automatskog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Ilegalni ''Suvoplaninski četnički odred'' pod komandom [[Mašana Đurovića]] sa 520 vojnika je bio legalizovan i preimenovan u ''Ibarski četnički odred'' kodnog naziva C-54 i bio je sastavljen od nekoliko bataljona čije je sedište bilo prvo u [[Raška (grad)|Raškoj]], a zatim u [[Јошаничка Бања|Jošaničkoj Banji]]. U odred su ušle mnogobrojne manje grupe Pećančevih, kao i Mihailovićevih četnika, pa se Đurović nazivao i komandantom Raške grupe vojvoda.<ref>{{harv|Живковић|2017|pp=260, 371}}</ref> Do početka 1942. godine, Đurovićev odred je brojao više od 1.200 vojnika i oficira.<ref name="Живковић 2017 371">{{harv|Живковић|2017|p=371}}</ref> Tokom februara i marta 1942. godine, Draža Mihailović je sa Đurovićem vodio veoma žustru prepisku.<ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_63.htm UBISTVO KOSTE MILOVANOVIĆA PEĆANCA]</ref> Pri štabu vojvode Đurovića u Raškoj, angažovan je bio i artiljerijski poručnik (kasnije kapetan) Dragor Pavlović, komandant Deževske brigade JVuO, koji se u Ibarskom četničkom odredu legalizovao krajem 1941.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=381}}</ref> 25. aprila 1942. godine, Đurović će sa svojim trupama na [[Kopaonik]]u zarobiti trojicu [[Englezi|engleskih]] oficira i već sjutradan ih poslati Njemcima u [[Beograd]].<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941-1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 314.</ref> U junu 1942, vojvoda Đurović je uhvatio britanskog kapetana Kristija Lorensa (Christie Lawrence), potpukovnika Milutina Radojevića i poručnika Dimitrija Cvetkovića (koji su bili na putu za [[Albanija|Albaniju]]), da bi ih odveo za Beograd, te predao Njemcima. Ovom prilikom je zaplijenjena povjerljiva dokumentacija generala Dragoljuba Mihailovića.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=274}}</ref><ref>Милутин Живковић, н. ч., стр. 315.</ref> Polovinom juna, Đurović je uhapsio i okupatoru izručio i poručnika Pavlovića, prethodno legalizovanog u njegovom odredu, predstavivši ga kao Mihailovićevog „pravnog savetnika“.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva (ČA), kut. 275, fas. 1, dok. 2, 49, 70.</ref> Do avgusta 1942, Nijemci su u potpunosti ustrojili ''Ibarski četnički odred'', koji je tada brojao tačno 1000 ljudi – 90 oficira te 910 podoficira i boraca. Njemački bezbjedonosni organi primjećuju da Đurović komanduje „najvećom naoružanom jedinicom u srpskom prostoru“, tj. u [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|okupiranoj Srbiji]].<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, Đ-334, Mašan Đurović, 41–42.</ref><ref>Милутин Живковић, н. ч., стр. 311–312.</ref> Odred je pokrivao prostor [[Studenica|studeničkog]], [[Deževa|deževskog]] i [[Mitrovica|kosovskomitrovačkog]] sreza. Ime vojvode Mašana Đurovića se nalazi među četvoricom autora proglasa od 21. decembra 1941. godine naglašeno [[antisemitizam|antisemitske]] sadržine. Pored Đurovića, proglas, tj. naredbu potpisuju i kapetan Ratko T. Đurović, komandant legalizovanih četnika u [[Pljevlja|Pljevljima]],<ref>{{harv|Живковић|2017|p=573}}</ref> načelnik njegovog štaba kapetan [[Nikola Bojović]] (potonji komandant Durmitorske brigade JVuO<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_113.htm Izveštaj komandanta Durmitorskog četničkog odreda od 29. juna 1942. Draži Mihailoviću o situaciji u Sandžaku i durmitorskom srezu]</ref>), kao i sam vojvoda [[Kosta Pećanac]], u svojstvu komandanta svih četničkih odreda. U naredbi se četnički "''udarni odredi''" pozivaju da, u cilju što efikasnijeg izvršavanja presuda koje donose prijeki sudovi, "''kuće svih stanovnika, koji budu radili protiv ideje nacionalizma, odnosno četništva, obeležavaju sa [[Davidova zvijezda|Solomonovim slovom]], koje će služiti kao znak da su to ljudi koji idu za idejom Trockog, koju vodi prljavi čivutin [[Moša Pijade]], slikar iz Beograda''". Na kraju proglasa se ističe da bi četničke vojvode trebalo da postupaju po ovom naređenju "''kako bi se [[Vuk Branković|Brankovići]] vidno obeležili''".<ref>Radivoje Papić, Užička republika 1941. Vodič kroz izložbu, Narodni muzej Užice, 2017, str. 152.</ref> ''Golijsko-Sjenički četnički odred'' pod komandom poručnika Mirka Tomaševića je bio legalizovan i pripojen Ibarskom četničkom odredu kao njegov Peti bataljon.<ref name="Живковић 2017 371"/> Takođe, legalizovan je bio i ''Kolašinski četnički odred'' pod komandom vojvode Todora Dobrića, sastavljen od izbeglica iz [[Ibarski Kolašin|Ibarskog Kolašina]].<ref name="Живковић 2017 374"/> Iz izvora kvislinške provenijencije može se nazrijeti obim legalizacije četničkih odreda. Žandarmerijski potpukovnik [[Milan Kalabić]], okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]], u izvještaju<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, reg. br. 20–1–13.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 307, fus. 811.</ref> koji je poslao 13. februara 1942. generalu [[Milan Nedić|Milanu Nediću]], piše o stanju u legalizovanim odredima i tvrdi da najveći dio ljudstva u oružanim formacijama Vlade narodnog spasa potiče iz redova Mihailovićeve organizacije: {{izdvojeni citat|U srpskim oružanim odredima nalazi se poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihajloviću Draži ili koje je aktivno učestvovalo u njegovim odredima. Naročito je veliki broj oficira koji su sada raspoređeni po srpskim oružanim odredima. Može se reći da postoje i čitavi odredi koji su kompletni prešli iz organizacije Draže Mihajlovića u srpske oružane odrede S. O. S. U njima je vrlo mali broj koji nije bio nikada niti naklonjen DM niti organizovan u njegovim odredima. Tokom vremena opaža se da su pripadnici DM u svojoj odanosti Draži popustili – no, da ta odanost nije isčezla. Trenutno među njima oseća se izvesno kolebanje, koje je u takvom stadijumu da se ne može sa sigurnošću utvrditi da li će kod njih prevagnuti odanost prema DM ili prema Gospodinu pretsedniku srpske vlade...|Potpukovnik [[Milan Kalabić]] u izvještaju generalu [[Milan Nedić|Milanu Nediću]] (13. II 1942. godine)}} U izvještaju koji je [[6. mart]]a 1942. generalu Draži Mihailoviću uputio komandant Rudničkog korpusa poručnik [[Dragomir Gaga Topalović]], između ostalog, nailazi se na potvrdu o važnosti uloge majora Milana Kalabića u legalizaciji Mihailovićevih ravnogoracâ: {{izdvojeni citat|Početkom meseca decembra 1941. godine, naredbom komandanta četnika pukovnika Draže Mihailovića određen sam u Takovsku brigadu i to sa ovlašćenjem da formiram Brusničku četu od 120 četnika u sastavu Rudničke grupe, a koja se pod okriljem majora Kalabića legalizovala.<ref>AVII, arhivski fond D. M. Dok. S—V—10660.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} General Mihailović u depeši poslatoj 23. aprila 1942. kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću Pazarcu]] podvlači da treba koristiti Kalabićev visok položaj u Nedićevoj upravi: {{izdvojeni citat|Upotrebi svu veštinu da se što bolje iskoriste Kalabić i ostali ali se čuvati svih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} U trenutku kada se Draža Mihailović zaputio ka Crnoj Gori, 9. maja 1942. godine u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša »od Saše« (vjerovatno je riječ o [[Aleksandru Aksentijeviću]], članu četničkog [[Centralni nacionalni komitet|Centralnog nacionalnog komiteta]]), u kojoj se navodi da se Mihailović može premjestiti na područje [[Homoljske planine|Homolja]], budući da mu Milan Kalabić garantuje sigurnost: {{izdvojeni citat|Kalabić je obezbedio 100% Vašu bezbednost na ovoj teritoriji pa moli da dođete ovamo. Mene možete tražiti preko ove stanice.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Masovna legalizacija četnika navela je partizanskog vođu [[Josip Broz Tito|Tita]] na zaključak kako Mihailovićevi odredi više ne predstavljaju samostalnu oružanu formaciju: {{citat|'''Odredi Draže Mihailovića više ne postoje, svi su oni sada u redovima Nedićeve vojske.'''{{sfn|Broz|1982|p=91}}|[[Tito]]va depeša Izvršnom odboru [[Komunistička internacionala|Komunističke internacionale]] (9. III 1942)}} === Aktivnosti legalizovanih četnika sredinom i krajem 1942. godine === [[File:Nemci teraju na streljanje grupu ljudi koje su predali četnici Draže Mihailovića, Ćuprija, 1942.jpg|thumb|Nemci vode na streljanje ljude koje su predali četnici Draže Mihailovića, [[Ćuprija]], 1942.]] [[File:Momčilo Mole Radosavljević.jpg|thumb|[[Momčilo Mole Radosavljević]], komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], uhvatili su ga četnici i predali Nemcima, koji su ga streljali u Čačku 1. februara 1942.]] [[File:Sredoje Markićević.jpg|thumb|Sredoje Markićević iz [[Dragačevo|Dragačeva]], kapetan Jugoslovenske vojske, načelnik štaba [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]]; uhvaćen od četnika i predat Nemcima koji ga šalju u [[Banjički logor]], gde je streljan 9. maja 1942.]] [[File:Stojana Mićić.jpg|thumb|Stojana Mićić, pripadnica NOP. Četnici su je uhvatili 1942. i zajedno sa Milevom Nikitović odveli na brdo Blagaj, gde su ih posle mučanja zaklali i bacili u bezdan.]] Njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji [[Paul Bader]] odobrio je 30. maja 1942. četničkim odredima pod komandom vojvodâ [[Miloja Mojsilovića]] i Mašana Đurovića 4000 engleskih pušaka i 500.000 metaka.<ref>NAW, Mf T-501, Roll 248, snimci 172—173.</ref> Ova velika količina municije i naoružanja isporučena je legalizovanim četnicima prvenstveno u svrhu likvidacije partizanskog pokreta otpora.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 284—285.</ref> Uvidom u još jedan dopis<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 220.</ref><ref>{{harv|Томанић|2017|p=112}}</ref> upućen iz načelstva Okruga kragujevačkog (ovoga puta iz juna 1942. godine), postaje jasno do kog stupnja su ravnogorski četnici, nakon legalizacije, bili integrisani u [[Kolaboracija|kolaboracionističke]] oružane formacije. Naime, u dokumentu se navode podaci o štabu koji je bio smješten u manastiru Voljavči, a koji je oformio [[Nikola Kalabić]] sa nekolicinom oficira iz [[Šumadija|Šumadije]]: {{izdvojeni citat|U jednoj kolibi nalazi se radio-stanica; tu se nalaze oficiri – major Palošević, kapetan Dušan Smiljanić, kapetan Marko Muzikravić, potporučnik Živadin Pavlović i Nikola Kalabić. Sa sobom imaju oko 30 vojnika koji vrše kurirsku službu, brinu se za bezbednost i nabavku namirnica; na dan 14. juna održan je u pomenutoj kolibi sastanak, konferencija delegata iz svih okolnih odreda Srpske državne straže (SDS) koji su uglavnom bili ranije u sastavu odmetničkog odreda D. Mihailovića.}} Tokom završnog dijela [[Operacija Trio|operacije Trio]] protiv partizana u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i [[Sandžak]]u, kada su četnici nastupali zajedno s okupacionim trupama (major [[Miloš Glišić]] i kapetan [[Pavle Đurišić]] će tokom aprila i maja 1942. od [[Italijani|Italijana]] zaprimiti veliku količinu municije i oružja, uključujući i artiljeriju<ref>{{harv|Живковић|2017|p=600}}</ref>), major [[Zaharije Ostojić]] se u direktivi od 6. juna 1942. žali majoru [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]] na neposluh i odsustvo discipline kod legalizovanih četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Moram nažalost da konstatujem, da ovi »legalni« više slušaju Beograd nego nas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_97.htm Naređenje majora Zaharija Ostojića od 6. juna 1942. majoru Petru Baćoviću za izvođenje završnih akcija protiv partizanskih jedinica u Sandžaku i na području Pive]</ref>}} Po odobrenju komandanta italijanske divizije »Pusteria«, 9. maja 1942. izvršen je prelaz Sandžačkog četničkog odreda pod komandom majora Miloša Glišića preko [[Lim (rijeka)|Lima]], u cilju napada na partizanske jedinice u rejonu [[Mojkovac|Mojkovca]].<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1979, str. 250.</ref> U izvještaju majora Baćovića generalu Mihailoviću s kraja maja 1942. godine, kao prelomni trenutak za uspjeh operacije naglašava se dolazak legalizovanih četnika iz Srbije i njihovo sadjejstvo sa crnogorskim četnicima pod Đurišićevim zapovjedništvom: {{izdvojeni citat|Četnički odredi kapetana Pavla Đurišića već petnaest dana imali su teške i krvave borbe sa partizanima na položajima oko Mojkovca i oko Kolašina. Ta borba je potpuno uspešno završena i kapetan Đurišić nalazi se sad u gonjenju razbijenih partizana u pravcu Šavnika i Žabljaka. Po poslednjim obaveštenjima on je Šavnik već i zauzeo. U najkritičnijoj fazi borbe kapetana Đurišića sa partizanskim trupama oko naznačenih položaja stigli su srbijanski četnički odredi koji su u mnogome spasli situaciju i podigli moral. Uopšte dolazak četničkih odreda sa desne na levu obalu Lima kod ovamošnjeg našeg sveta smatra se vrlo krupnim događajem i rušenjem svih pregrada između dve srpske pokrajine.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} 14. juna 1942. major Glišić obavještava majora Ostojića (»Čika Branko«) i Vrhovnu komandu JVuO o rezultatima operacije, saradnji sa Italijanima, kao i pregovorima sa [[Ustaše|ustašama]] i [[Hrvatsko domobranstvo|domobranima]] o predaji [[Foča|Foče]] Mihailovićevim snagama. Aludirajući na Nedićevo uključivanje u ove pregovore,<ref>{{harv|Живковић|2017|pp=607—608}}</ref> Glišić sugeriše VK JVuO da bude lišen čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]], kako okupator ne bi sumnjao u njegovu lojalnost kvislinškim vlastima: {{izdvojeni citat|Nedić je slao nekoliko telegrama da se naše trupe vrate jer su u toku vrlo značajni pregovori povoljni po našu srpsku stvar. Verujem da je ovo tačno. I bez ovoga a po dostizanju navedene linije, Sandžački odred je u pokretu za Novu Varoš. Odlazim 15 ov.m. u Beograd sa Vučkom po pozivu Nedića... Moje akcije smatram da slabo stoje kod Nemaca i da bi za dalji rad bilo neophodno potrebno da me London liši čina ili na neki drugi način žigoše kao odanog saradnika Nedićevog. Smatrajte da je ovo od ogromne važnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_107.htm Pismo majora Miloša Glišića od 14. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o akcijama Sandžačkog četničkog odreda i situaciji u rejonu Foče]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić]] (pseudonim »Iliev«) piše 29. juna 1942. Draži Mihailoviću o njemačkim planovima za razoružavanje legalizovanih ravnogorskih odreda i predlaže da bi u tom slučaju trebalo produžiti djelovanje pod »Pećančevom firmom«: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža popunjena sa 15000 ljudi. Nemci žele da razoružaju sve četnike van organizacije Pećanca. Traže mi objašnjenje da li da se uzima Pećančeva firma da bi se održali pojedini odredi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} Istog je dana od Mihailovića stigao potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|U cilju prikrivanja odreda i sprečavanja razoružanja dozvoljene sve prevare. U krajnjem slučaju uzimati Pećančevu firmu.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Mihailović je polovinom jula te godine od Ocokoljića zahtijevao i da poručnik Topalović (tada u Mlavskom korpusu JVuO), u cilju nastavka bespoštedne borbe protiv partizana, zadrži status legalizovanog oficira: {{izdvojeni citat|Topalović neka još ostane do povoljnog momenta, komuniste uništavati bez milosti čim se i gde se god pojave ne birajući sredstva.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Istoričar [[Nemanja Dević]] zaključuje da je u proljeće i ljeto 1942, kada dolazi do „zauzimanja čvršćeg [[Antikomunizam|antikomunističkog]] stava“, zapravo došlo i do „treće faze“ legalizacije ravnogorskih četnika, podsticane od strane samog Draže Mihailovića. Kako Dević navodi: „U tom periodu došlo je do širenja „legalizovanih“ komandanata i odreda po celoj Srbiji, a procenjuje se da je ovim procesom bilo obuhvaćeno nekoliko hiljada nekadašnjih ravnogoraca.“<ref>Nemanja Dević, Legalizacija partizana u Srbiji 1941—1942, Časopis „Istorija 20. veka“, god. 39, 1/2021, str. 7.</ref> [[File:Sahrana Vučka Ignjatovića u Valjevu.jpg|thumb|Sahrana kapetana [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]], komandanta legalizovanog Požeškog četničkog odreda, na [[Valjevo|valjevskom]] Novom groblju, 29. jun 1942. godine]] Međutim, legalizacija nije pružala čvrste bezbjedonosne garancije ravnogorskim četnicima u smislu poštede od okupatorskih potjerâ. Dokaz za to je i slučaj od 3. maja 1942. kada su Nijemci na planini [[Tara (planina)|Tari]] razoružali 69 pripadnika [[Zlatibor]]skog četničkog odreda pod komandom kapetana [[Dušana Radovića Kondora]], mada je on posjedovao dokumente o legalnom statusu odreda. Kapetan Radović u depeši svom nadređenom (vjerovatno je riječ o generalu Mihailoviću) navodi sljedeće: „Otpor nisam dao jer nisam imao instrukcije... Oružje ću dobiti.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 301/6.</ref><ref name="Dimitrijević 2020 190">{{harv|Dimitrijević|2020|p=190}}</ref> Takođe, njemački oficiri su često izražavali nezadovoljstvo kvalitetom saradnje sa legalizovanim odredima i njihovom nepouzdanošću. Na osnovu izviđanja kapetana Birgera ({{jez-njem|Bürger}}) i sopstvenih informacionih punktova, ''Abwehrstelle'' (Ast) Beograd javlja u vijestima о dnevnim događajima 14. jula 1942, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|''Četnici'': podređivanje četničkih grupa pod nemačku vojsku je delimično vrlo problematično. Četničke grupe kod Požarevca i zapadno od njega izgleda da žele lojalno sarađivati sa okupacionim vlastima. Druge grupe, kao odred Stojanovića u Petrovcu, postale su jad i muka za zemlju. Njihova nedela su uvek javljana kao nedela partizana. Verovatno je, da ti četnici insceniraju prepade da putem kaznenih akcija nateraju stanovništvo u ruke ustanika.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BdS, A—270.</ref><ref>Miodrag Milić, Jugosloveni u koncentracionom logoru Mauthauzen, Institut za savremenu istoriju (Biblioteka Stradanja i otpori), Beograd, 1992, str. 56.</ref>}} U izvještaju od 16. jula 1942. poslatom Draži Mihailoviću, vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]], komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda, žali se na »nepravičnost položaja« u kom se nalaze oficiri koji nijesu prihvatili legalizaciju, spram onih koji su postali dio kvislinške uprave pod upravom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Najzad govori se, da u Nedićevoj vojsci ima izvestan broj oficira koji su tamo stupili sa Vašim znanjem i odobrenjem, pa ih Nedić u ime Nj. V. Kralja unapređuje u više činove. U koliko je to tačno slobodan sam da Vam obratim pažnju na nepravičnost i neravnopravnost položaja u kojem će se naći u oslobođenoj Otadžbini Vaši oficiri i oficiri koje je Nedić unapredio, a za koje i Vi znate. Jer dok Vaši oficiri u raznim pokrajinama vrše službu pod najtežim okolnostima, bez plate, bez hrane, često gladni, goli i bosi, dotle Nedićevi oficiri primaju platu i ostalo, što se ni-u-kom pogledu ne može sravniti jedno s drugim. Bilo bi strašno, da Vaše oficire preteknu ti oficiri, naročito ako su i po klasama mlađi, a to bi moglo imati za posledicu i trajno neraspoloženje Vaše grupe, koja u svakom pogledu pretstavlja najelitnije i najzaslužnije oficire naše vojske.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} U depeši koju je general Mihailović 8. septembra 1942. poslao kapetanu Ocokoljiću, nazire se njegova zamisao o namjeni i svrsi legalizovanih četnika, kao i o njihovom pozicioniranju u odnosu na okupatora, u perspektivi njihovog predstojećeg raspuštanja: {{izdvojeni citat|Ne dozvolite da Vas ikakva kaznena ekspedicija iznenadi. Oružje ne sme njima pasti u ruke. Ljudstvo ne sme biti zarobljeno. Legalni delovi po potrebi pretvaraju se u ilegalne. Legalni delovi služe za prevaru a ne za korist neprijatelja. Javite detalje o kaznenim divizijama sastav, naziv i jačinu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>}} Koliko je legalizacija Mihailovićevih četnika bila uzela maha govori i telegrafski izvještaj majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]], komandanta Krajinskog korpusa iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], poslat VK JVuO čak 10. novembra 1942: „Nema ni jednog ilegalnog odreda.“<ref>AVII, Ča, kut. 278, reg. br. 21/1—1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 327.</ref> Potpukovniku [[Momčilu Matiću]] (pseudonim »Kapuco«), komandantu »Drinske grupe srpskih oružanih snaga« iz sastava kvislinških Nedićevih trupâ, general Dragoljub Mihailović je uputio 17. novembra 1942. godine depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Primio sam pismo upućeno po majoru Vesiću. Vi ste nam potrebni na tom mestu i pomažite i dalje ilegalne. Legalni ne mogu raditi na tajnoj organizaciji. Vi ćete blagovremeno primiti naređenja za rad i položaj koji odgovara vašem činu. Pomažite ilegalne i za kurirske veze.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 299, fas. 1, dok. 14, dep. 1768.</ref><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 1010.</ref>}} Legalizovani četnici su formalno bili u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] sve do decembra 1942.<ref name=":0">{{harv|Seton-Watson|1961|p=126}}:"...and operated with the title of 'legal Chetniks' until December 1942, when they were formally incorporated into Nedic's own armed forces."</ref> Naredbom generala [[Paul Bader|Paula Badera]], nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji, izdatom 10. aprila 1942. legalizovani četnici su stavljeni pod komandu nemačkih posadnih divizija na pojedinim područjima, a prilikom svake operacije su bili u obavezi da imaju nemačke oficire za vezu dok su municiju dobijali direktno od Nemaca, a ne od Nedića.<ref>Србија у кризи, Михајло Марковић, Пешић и Синови, 2010, str. 250</ref> Konačno, u Baderovoj izjavi od 7. decembra 1942. se navodi: "''Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani''".<ref>Arhiv VII, NAV-N-T-312, r. 468, s. 8057753-56.</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=126}}</ref> === Sukobi sa ljotićevcima === Ubrzo po legalizaciji započeli su sukobi između ilegalnih četnika sa legalizovanim četnicima i ljotićevcima. Krajem maja 1942. u blizini Čačka, [[Predrag Raković]] je organizovao napad na Budimira Nikića i njegovu pratnju, kojom prilikom je Nikić ranjen, dok su četvorica njegovih saradnika ubijeni.<ref name="Dimitrijević 2020 167">{{harv|Dimitrijević|2020|p=167}}</ref> Krajem juna 1942. još jedan pripadnik ljotićevaca, sveštenik Dragutin Bulić je bio napadnut i ubijen od strane četnika pod Rakovićevom komandom na pijaci u Čačku.<ref name="Dimitrijević 2020 167"/> U isto vrijeme, u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] se desio sličan događaj. Poslije odlaska majora [[Milan Kalabić|Milana Kalabića]] (koji je bio dio ilegalne strukture JVuO, ali istovremeno i načelnik okruga, tj. pod ingerencijom Nedićeve vlade; otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]) sa oko 200 ljudi pod svojom komandom u [[Požarevac]], u grad je došao kapetan Rajko Terzić. Počev od aprila 1942, Terzić je hapsio pripadnike i simpatizere ilegalnih četnika i prosljeđivao ih Njemcima koji su ih ubijali ili slali u koncentracione logore u Njemačkoj. Ilegalni četnici su se ubrzo osvetili i ubili Terzića u njegovoj kancelariji.<ref name="Dimitrijević 2020 167"/> Prema nekim nepotvrđenim navodima, Terzić će posthumno od strane Njemaca biti odlikovan ordenom [[Željezni križ|Gvozdenog krsta]]. 21. aprila 1942. godine, general Dragoljub Mihailović i Vrhovna komanda JVuO su od strane potpukovnika [[Dragoslava Pavlovića]] bili obaviješteni o radu kapetana Terzića na štetu ravnogorske organizacije, kao i o preraspoređivanju legalizovanih komandanata na dužnosti po raznim mjestima u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nemci iz Valjeva već svi otišli za front samo ima ih tamo još oko 2 čete. Tamo došli 360 Ljotićevaca koji treba da idu za Bosnu. Major [[Ljubomir Jovanović Patak|Jov]]. premešten za Zaječar a [[Neško Nedić|Neško]] i Voja za Kučevo. Nemci iz Čačka idu za Bosnu, neki već otišli. Moral popustio. U takovskom srezu vršlja Terzić, mnogi naši pohapšeni. Selo Rajac Nemci hteli spaliti ali [[Predrag Raković|Raković]] sprečio i njega Nemci saslušavali. Raković registrovao svoj odred. On je smrsio konce Dikoviću koji je pokušao da uzme vlast u okrugu. Major Pantelić u Kraljevu.— Pavl.[ović]<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} O stalnoj tenziji između dobrovoljaca i ravnogorskih odreda (ilegalnih i legalnih) svjedoči poručnik Mijat Bardak, jedan od komandanata SDK tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Tih dana vršena je registracija ravnogorskih četnika i stavljanje istih na status i prinadležnosti (kod jedinica Nedićeve vlade). Ali i pored sve te legalizacije, odnos četnika prema dobrovoljcima ostao je neprijateljski. Ja sam se stalno plašio da ne dođe do otvorenog sukoba.<ref name="Dimitrijević 2020 123">{{harv|Dimitrijević|2020|p=123}}</ref>}} === Raspuštanje, razoružanje i internacija === {{izdvojeni citat|U početku još u decembru [1941. godine] video sam jasno ovo: Ljotićevci naslanjajući se na Nemce imaju za cilj da najpre sa nama sarađuju dok se unište komunisti, pa posle pomoću Nemaca da likvidiraju i našu organizaciju i naše odrede. Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i Ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali »saveznici«.<ref>{{Cite web |title=Izveštaj poručnika Predraga Rakovića iz prve polovine decembra 1942. Draži Mihailoviću o radu za vreme legalizacije od decembra 1941. do decembra 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm |access-date=2022-09-08 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307190850/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm }}</ref>|Iz izvještaja [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] Draži Mihailoviću, decembar 1942.}} Nemačke vojne i obaveštajne strukture su uspele da shvate suštinu procesa legalizacije dok je [[Abwehr]] uključio proces legalizacije u njegovu analizu situacije u Srbiji objavljenu u decembru 1941. Već 20. decembra 1941. u Abwehru shvataju i primećuju da ostaci poraženih Mihailovićevih četničkih grupacija pokušavaju da se pridruže Pećančevim četnicima pa zato insistiraju da "sve Mihailovićeve pristalice treba tretirati kao pobunjenike i nikako drugačije".<ref name="Dimitrijević 2020 122"/> Nemački general August Majsner je bio sumnjičav prema legalizovanim četnicima još od kada je došao u Srbiju početkom 1942. Mnogi legalizovani četnički odredi su se u suštini ponašali kao ilegalni četnici, a neki su čak i pripojili sebi novoosnovane legalne četničke odrede.<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=192}}</ref> Pošto su Nemci očekivali da bi [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|Saveznici]] mogli da organizuju invaziju svojih trupa na jugoslovensku obalu [[Jadransko more|Jadranskog mora]], odlučili su da u drugoj polovini 1942. godine razoružaju legalizovane četnike, kako one Mihailovićeve, tako i Pećančeve.<ref>{{harv|Đuković|1982|p=54}}: "Кад су у другој половини 1942. године разоружани четници Косте Пећанца и легализовани четници Драже Михаиловића..."</ref> [[File:Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.jpg|thumb|Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.]] Na konferenciji održanoj 6. maja 1942. u [[Sarajevo|Sarajevu]], kojoj su prisustvovali general [[Paul Bader]], kao i [[Edmund Glaise von Horstenau]], njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]], pukovnik [[Erich Kewisch]] i drugi, razmotrena je vojno-politička situacija u okupiranoj Jugoslaviji. Govoreći o stanju u Srbiji, general Bader je nagovijestio predstojeće razoružavanje legalizovanih četnika: {{izdvojeni citat|Situacija u Srbiji je mirnija. Da li stalno, neizvesno je. Razlozi za mir: velika pokretljivost naših jedinica, surova zima, nedostatak municije i hrane. Engleski uticaj jači nego ruski. Četnici ostaju u našoj službi dok se ne formira Srpska državna straža (16.000). Posle rasformiranje i razoružanje četnika.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1942, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. 70, str. 392.</ref>}} Zbog toga su nemačke okupacione vlasti organizovale njihovo razoružavanje, zarobljavanje ili ponovno naoružavanje drugačijim oružjem. Ponovno naoružavanje je bilo organizovano tako da su Nemci oduzimali četnicima njihovo oružje koje je koristilo standardnu municiju i zamenjivali ga oružjem sa nestandardnom municijom koja kada se potroši jedino može da se nabavi od Nemaca. Neke četničke jedinice su bile jednostavno razoružane i raspuštene, a neke razoružane i odvedene u [[Logor Staro sajmište|koncentracioni logor na Starom Sajmištu]] ili u [[Koncentracioni logor Mauthauzen|logor Mauthauzen]].<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=193}}</ref> Po aproksimativnoj procjeni ukupno je bilo oko hiljadu pripadnika Mihailovićeve četničke organizacije upućeno u koncentracioni logor Mauthauzen, što čini približno petinu interniranih Srba, tj. desetak posto svih Jugoslovena. Ovi podaci zasnovani se na pregledu nepotpune dokumentacije fonda BdS ({{jez-njem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei}}). Saslušavanje pohapšenih i razoružanih četnika [[Gestapo]] je obavljao po ustaljenom »šablonu«, pa su svima su postavljana gotovo istovjetna pitanja. Svi zarobljeni četnici su davali negativan odgovor na pitanje da li su učestvovali u borbama protiv Njemaca. Kao osnovni cilj svoje organizacije, četnički oficiri, podoficiri i redovi označavali su borbu protiv komunista i partizana. Pojedinci su navodili i mjesta gdje su imali okršaje s partizanima, a neki su napominjali da su ranjavani u tim sukobima. Rjeđe bi dodavali da su vodili na klanje zarobljene partizane. Na traženje isljednika navodili su imena svojih i ostalih četničkih starješina. Gotovo svi su izjavljivali da su dobrovoljno stupili u četničke redove. Za slučajeve koje su isljednici procijenjivali kao društvenu opasnost predlagano je inteniranje u KL Mauthauzen. U svim dosijeima takvih lica nalaze se napomene s jednoobraznim tekstom: {{izdvojeni citat|Kod odreda kome je pripadao okrivljeni, reč je о odredu pobunjeničkog vođe Draže Mihailovića, koji se maskirao kao legalan. Već pri samom sprovođenju ustanovljeno je, da je većina zatvorenika pobacala svoje isprave i da su uzeli lažna imena. Time je onemogućena svaka potraga za pripadnicima ovih letećih odeljenja. Ovom odredu su pripadali takozvana leteća odeljenja i trojke, koji su imali zadatak da vrše ubistva i sabotaže, što su oni i sprovodili u tamošnjoj okolini. Zbog toga, a po naredenju SS-štandartenfirera (SS-Standartenführer) dr Šefera (Schäfer), svi oni uhapšenici čiji se lični podaci nisu mogli da provere, da se upute u koncentracioni logor Mauthauzen.<ref>Miodrag Milić, Jugosloveni u koncentracionom logoru Mauthauzen, Institut za savremenu istoriju (Biblioteka Stradanja i otpori), Beograd, 1992, str. 57-58.</ref>}} Posljednja dva legalizovana četnička odreda (Pećančev kojim je komandovao Mašan Đurović i Mihailovićev pod komandom potpukovnika Momčila Matića) bila su raspuštena sredinom marta 1943. godine.<ref>{{harv|Tomasevich|1979|p=184}}</ref><ref>{{harv|Kazimirović|1995|p=994}}: "Последња два легализована Михаиловићева одреда распуштена су у марту 1943. године."</ref> Ukupno je oko 12.000 legaliziranih Pećančevih i Mihailovićevih četnika bilo raspušteno, mnogo njihovih oficira uhapšeno, te poslano u zarobljeničke logore u Njemačkoj. I nakon što su legalizovani odredi rasformirani a njihovo ljudstvo razoružano, nastavili su pojedini četnički komandanti u Srbiji sarađivati sa njemačkim okupacionim snagama. Tako su poručnici [[Predrag Raković]] (koji je do kraja 1942. komandovao legalizovanim Ljubićkim četničkim odredom) te [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, koji nije prihvatio legalizaciju, održavali prisne kontakte sa poručnikom [[Eganom Krigerom]], komandantom [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]].<ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 335, fus. 5.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 312—315.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 696.</ref> == Tumačenja == === Odgovornost za stradanje partizana === Posleratna istoriografija je redovno isticala da su za nagli slom ustanka i teško stradanje partizana u decembru 1941. godine ponajviše krivi četnici Draže Mihailovića. Davidović i Timotijević podsećaju da postoje i grupe koje su bile nezavisne od Mihailovića poput one pod komandom [[Božidar Ćosović-Javorski|Bože Javorca]].<ref>ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ - СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА, ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, 199 - 249 str</ref> === Legalizacija kao spasavanje Dražinih četnika === [[Stanislav Krakov]] u emigraciji piše: „Ovom akcijom je [[Milan Nedić|Nedić]] uspeo da spase sve Mihailovićeve četničke odrede na terenu gde je imala da otpočne velika nemačka vojna akcija i koji su se ovako bili pretvorili u pomoćne trupe srpske vlade. Nedić je smatrao da je potrebno da ostane na terenu živa srpska nacionalna snaga, bez obzira da li su to njegove stvarne pristalice ili pripadnici pokreta otpora Mihailovića. Za pretsednika vlade su to sve bili Srbi koji se bore za opstanak srpskog naroda.“<ref>{{harv|Краков|1963|p=281}}</ref> === Legalizacija kao infiltracija === U početku su izveštaji o kolaboracionizmu "legalizovanih" četnika izazvali kritike koje su ubrzo potisnute posle aktivnosti ovih jedinica usmerenih protiv formacija [[Sile Osovine|sila Osovine]] i dobrovoljaca [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]].<ref>{{harv|Đuretić|1993|p=304}}: "The reports about the collaborationism in Serbia were through the "legalized" units (with Nedic) received, at the beginning, with criticism, to be soon suppressed by the anti-fascist "assertion" of these forces fighting against Ljotic's volunteers."</ref> Na suđenju, Mihailović je isticao da je odobrio legalizaciju nekih četničkih jedinica kao najbolji način da se infiltriraju u snage Sila osovine.<ref>{{harv|Heilbrunn|1956|p=117}}: ".. Mihailovitch pointed out that he approved of legalization as the best means for infiltration"</ref> Britanci su u suštini smatrali "legalizaciju" uspešnom obmanom.<ref>{{harv|Wheeler|1980|p=282}}: "As is apparent from the admiring tone of Hudson's despatch, he - and the British in general - tended to regard "legalization" as a good ruse."</ref> U kataloškoj monografiji „Valjevo pod okupacijom u Drugom svetskom ratu“, istoričari Kosta Nikolić, Nemanja Dević i Vladimir Krivošejev interpretiraju proces legalizacije četnika u Srbiji na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Ravnogorci su se dobrim delom u prvoj ratnoj zimi sačuvali kroz procese pasivizacije i „legalizacije“, koja je podrazumevala privremeno, ciljano priključivanje kako vojnim formacijama tako i državnom aparatu pod kontrolom Nedićeve vlade, čemu su svesrdno pomagali pojedini predstavnici vlasti. Faktički, legalizacija nije bila samo način za sklanjanje i očuvanje kadrova već i za infiltriranje u redove Nedićeve administracije, što je olakšavalo širok spektar različitih konspirativnih aktivnosti.<ref>Др Коста Николић, Др Немања Девић, Др Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, стр. 103—104.</ref>}} === Pitanje lojalnosti legalizovanih četnika === U svom referisanju generalu [[Alexander Löhr|Alexandru Löhru]], Viši vođa [[SS]]-a i policije i najviši predstavnik ''Reichsführera'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] u Srbiji od februara 1942. do proljeća 1944. godine general [[August von Meyszner]], već u avgustu 1942. navodi razloge za raspuštanje legalizovanih četnika vjernih vladi Milana Nedića, što je bila njegova zamisao još od dolaska u Srbiju. U Meysznerovu izlaganju se detektuje najviši stupanj nepovjerenja u lojalnost kako Mihailovićevih legalizovanih odreda, tako i srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Nedićeva vlada se jako brine za održavanje takozvanih vladi odanih četničkih odreda. Ona je u tajnosti obrazovala takozvano vojno odeljenje i u poslednje vreme je pokušala da ga propisom legalizuje. Utvrđeno je da se ovo vojno odeljenje meša u sve vladine poslove, da ono predstavlja stvarnu vladinu vlast i da u smislu komandovanja u svojoj ruci drži četničke i dobrovoljačke odrede i Državnu stražu. Uspostavljanjem ovog vojnog odeljenja jednim propisom stvorilo bi se srpsko ministarstvo rata. Četnički odredi su često nepouzdani, puni ljudi Draže Mihailovića... Pri upotrebi u borbi sa bandama slabo su se držali, većinom nisu pružili ništa. Uostalom žive kao dangube i zbog slabog snabdevanja hranom učestvuju u pljačkanju stanovništva, i s jedne strane treba ih ocenjivati kao kadar za pokret ustanka u povoljnom trenutku, isto tako kao što sa druge strane predstavljaju ustanovu za popunjavanje za ustanike na [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatskoj teritoriji]].<ref>Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941-1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. br. 139, str. 685. Zabeleška sa referisanja komandanta SS i policije u Srbiji pred komandantom oružanih snaga na Jugoistoku, 29. VIII 1942.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 136, фус. 746.</ref>}} U izvještaju upućenom komandi Jugoistoka 7. marta 1943. od strane [[Paul Bader|Paula Badera]], komandujućeg generala i zapovjednika u Srbiji, naročita pažnja je posvećena formiranju i aktivnostima [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]]. U uvodnom dijelu, general Bader tvrdi da je general Mihailović najznačajniji faktor u srpskom [[Antikomunizam|antikomunističkom]] frontu te da je imao presudni uticaj na legalizovane četničke odrede: {{izdvojeni citat|Kada se, posle suzbijanja komunističkog ustanka u jesen 1941, Draža Mihailović odlučio da borbu za oslobođenje Srbije vodi uz pomoć Saveznika, dospele su pod njegov uticaj gotovo sve srpske oružane formacije koje su bile angažovane protiv komunista, a pre svega takozvani legalni četnički bataljoni. Zbog toga je tokom 1942. godine nemački Vermaht razoružao preko 12.000 četnika i, sem neznatnog ostatka, ukinuo njihove jedinice. U međuvremenu su se dobrovoljci, na osnovu svoje ideološke povezanosti sa osnovnim načelima „Zbora“, razišli sa Dražom Mihailovićem.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 60—4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dokument 32, strane 146—147.</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande njemačkog [[Wehrmacht]]a dat je kratak podsjetnik na genezu četničkog pokreta, uz osvrt na odnos četnika sa srpskom kvislinškom vladom. Pored toga, govori se i o ishodu razoružavanja legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Četnici su nastavak stare srpske tradicije iz doba borbe sa Turcima. Leta 1944. oni su brojali oko 9.000 naoružanih boraca. Njihov odnos prema Nediću bio je veoma kompleksan. Delimično, četnici su bili verni Nediću, ili su mu bili, navodno verni, a delom su neki bili bliži Draži Mihailoviću. Ali, sve u svemu, naša očekivanja i procene bila su sledeća: u slučaju anglo-američke invazije na Balkan, oni bi nam svi okrenuli leđa i priključili su neprijatelju, odnosno, podržali bi britansko-američke vojnike. Zbog toga smo i naredili, da četnike treba razoružati, ali ta akcija je samo delom uspela. Razoružali smo oko jednu trećinu četnika, a najviše polovinu. Ostatak je otišao "u šumu", kako to Srbi kažu, da bi se tu stavili pod komandu Dražinih ljudi. Od brojnih četničkih grupa, samo su dve ostale verne Nediću, ali su i one tokom vremena prešle Draži.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U veoma oštro intoniranom raspisu svim svojim potčinjenim komandantima (datum: 9—15.10.1942), Dragoljub Mihailović (»Čiča«) navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Naročito ću voditi računa o onim legalizovanim koji se na vreme ne spasavaju te bivaju zarobljeni. Ovo ću smatrati kao predaju neprijatelju. Skrenuti pažnju svima legalizovanim na ovo... Oficiri u legalizovanim odredima da bi opravdali svoje bavljenje po varošima stalno hvale Nedića. To je za svaku osudu. Ovaj čin je izdajstvo našeg pokreta, ovi oficiri jednom za svagda treba da znaju da se o svemu ovome vodi računa i da njihova politička sedenja na dve stolice, svršiće se time da dobiju stolicu u glavu. Neka se ne uvrede oni legalizovani koji su naši odlični saradnici, a koje mi znamo. Žalosno je da najviše kuburim sa oficirima dok je ceo narod uz nas. Samo oni legalizovani oficiri koji predano rade za naš pokret i legalizacija im je odobrena od moje strane, smatraće se Ravnogorcima. Saopštiti ovo svima legalizovanim i šumskim oficirima.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 990.</ref>}} === Štetni aspekti legalizacije JVuO === Ravnogorski oficiri, kao i sam general Mihailović, često su jedni drugima upućivali žalbe na rad legalizovanih odreda. Tako u septembru 1942. major [[Zaharije Ostojić]] referiše Mihailoviću i, obrazlažući korisne i štetne aspekte legalizacije, ističe da je njome spašeno ljudstvo i oružje, ali da je, sa druge strane, došlo do značajnog opadanja borbenog duha: {{izdvojeni citat|Legalizacijom smo spasli ljude i oružje. To je plus. Ali je i minus vrlo veliki. Dolaskom u varoš, ljudi su izgubili neposrednu vezu sa Vama, borbeni duh je opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenje. Starešinama su se usladili Nedićevi činovi i plate, pa su čak počeli da Nedića stavljaju na ravnu nogu sa Vama. Vama se šalju s vremena na vreme lažni izveštaji i čeka se svršetak rata, da bi se posle busali u prsa kao Ravnogorci. Još veće zlo je prijateljstvo i lumperaji sa okupatorom i slepa poslušnost istom od strane pojedinaca, dok ti isti uopšte ne izvršavaju naređenja vaših organa. Lično sam čuo da pojedini kapetani, a sada Nedićevi majori, kažu da su se oni privikli na Nedićeve činove i da ih više neće skidati, jer ćete im Vi te činove priznati. Jasno je da su ovi ljudi praktično za teren i našu organizaciju sada potpuno izgubljeni. Ovde su potrebne hitne mere.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija i registarski broj 22/2 (VK-V-19/3).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_164.htm Referat majora Zaharija Ostojića od 4. septembra 1942. načelniku Štaba Vrhovne komande o nekim aktuelnim problemima rada Štaba Vrhovne komande i potčinjenih sa predlozima rešenja]</ref>}} U depeši generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]], komandantu Srbije JVuO, 21. XI 1942. general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Od legalizovanih oficira skoro više nemamo koristi. Zato ih pojedini komandanti pozivaju da se odmetnu, ali oni se obično ne odazivaju jer misle da je glavno samo da se upišu kod nas, a da žive i dalje u mestima (gradovima).<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 299, registarski broj 14/1.</ref>}} Istog dana, Mihailović šalje i „raspis svima u Srbiji“: {{izdvojeni citat|Legalni oficiri u masi ne rade ništa za nas. Često su korisniji Nemcima više nego nama. Neka komandanti na terenu vode o tome računa i upisuju takve u crne knjige, a naročito one koji neće da se odazivaju našim pozivima za saradnju. Saopštite svima legalizovanim. Neka im se skrene pažnja da se karijera teče u šumi.<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 14/1.</ref>}} O negativnom uticaju legalizovanih oficira, koji su prethodno priznavali komandu Milana Nedića a zatim se ponovo pridruživali ravnogorcima, nedvosmisleno se izrazio i kapetan Jovan Jovanović, komandant Deligradskog korpusa JVuO, u pismu koje je generalu Draži Mihailoviću poslao 4. januara 1943. godine: {{izdvojeni citat|Nastala luda trka za položajima, hoće ljudi da se peru, ali suviše im je prljav veš. Navikli su da se koriste prerogativima vladajućih režima, pa dok je bilo korisno i unosno služili okupatora, pravili sebi i milo i drago, a sad, kad su naše akcije skočile oni navalili i, ništa manje, za komandante korpusa! Navalili na našu organizaciju kao lešinari.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 99, reg. br. 13/1.</ref><ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 268.</ref>}} Na koncu, iz izvora četničke provenijencije se može ustanoviti da ni stanovništvo okupirane Srbije nije imalo blagonaklon stav prema legalizovanim četnicima. U izvještaju datiranom 5. novembra 1942, major [[Miodrag Palošević]] opservira aktivnosti brojnih oficira Draže Mihailovića sa područja [[Šumadija|Šumadije]] koji su se prethodno legalizovali i zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U toku celog mog rada zapazio sam da naš narod radije pristupa i radi sa ilegalnim oficirima a od legalizovanih se pribojava i naziva ih petokolonašima, pogotovu što [su] mnogi legalizovani naši oficiri širili laž, da naš komandant sarađuje sa izdajnikom Nedićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref>}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Branivoj Petrović]], koji je u svojstvu delegata Vrhovne komande JVuO vršio inspekciju u tri ravnogorska korpusa na području [[Pomoravlje|Pomoravlja]] (Varvarinski, Ivankovački i Resavski korpus JVuO), u izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 1. avgusta 1943. godine, bio je još eksplicitniji u kritici djelovanja legalizovanih četnika: {{izdvojeni citat|Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]] i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 878.</ref>}} [[Sjedinjene Američke Države|Američki]] istoričar [[Matteo Milazzo]] piše u svojoj monografiji o četničkom pokretu Draže Mihailovića da je procesom legalizacije komandant JVuO prepustio većinu svojih oružanih odredâ kvislinškoj Nedićevoj vladi, čime je izgubio faktičku kontrolu nad njima. Takođe, Milazzo pogrešno smatra da je inicijativa za legalizaciju došla od potčinjenih četničkih komandanata a ne od samog Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na sastanku sa preostalim vođama jedinica na Ravnoj gori 30. novembra, oficiri su odlučili da pređu na podzemni rad tako što će svoje trupe pripojiti Nedićevim legalizovanim formacijama kako bi nastavili rat protiv srpskih partizana pod zvaničnom zaštitom. Tako bi mogli da izbjegnu zarobljavanje od strane Nijemaca i da nastave borbu protiv komunističkog otpora bez direktnog ugrožavanja Mihailovićevog položaja kod Saveznika. Još značajnije je to što se ova transformacija dogodila na inicijativu vođâ jedinicâ: iako ju je Mihailović sankcionisao, on je vjerovatno nije kontrolisao. Ova odluka je bila samo početak procesa u kojem su četnici u Srbiji prestali da budu prilično kompaktna i autonomna grupa otpora i postepeno su se vezivali za kolaboracionističke, „legalizovane“ vođe, gdje su funkcionisali kao policijski odredi sa barem izvjesnom lojalnošću marionetskom režimu u Beogradu, kao i Mihailoviću. Mihailović je gubio kontrolu nad nekim od svojih oficira i praktično nije imao efikasnu borbenu snagu pod svojom neposrednom komandom.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, pp. 40—41. <br /> ({{jez-eng|"At a meeting with the remaining unit leaders at Ravna Gora on 30 November the officers decided to go underground by attaching their troops to Nedić’s legalized formations in order to carry on the war against the Serbian Partisans under official protection. They could thus avoid being captured by the Germans and continue fighting the Communist resistance without directly compromising Mihailović’s position with the Allies. What is more significant is that this transformation took place upon the initiative of the unit leaders: although Mihailović sanctioned it, he probably did not control it. This decision was only the beginning of a process whereby the Chetniks in Serbia ceased to be a fairly compact and autonomous resistance group and gradually became attached to collaborationist, “legalized” leaders, where they functioned as police detachments with at least some loyalty to the puppet regime in Belgrade as well as to Mihailović. Mihailović was losing control of some of his officers and had virtually no effective fighting force left under his immediate command."}})</ref>}} === Legalizacija kao forma kolaboracije === U knjizi “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945”, [[Sjedinjene Američke Države|američki]] povjesničar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] podrijetla [[Jozo Tomasevich]] smatra fenomen legalizacije Mihailovićevih četnika samo jednim od vidova [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine|četničke kolaboracije s okupatorima]], kao i [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|saradnje s kvislinškom vladom Milana Nedića]], koji je Draži Mihailoviću trebalo da obezbijedi nadmoćniju poziciju u odnosu na rivalski partizanski pokret: {{izdvojeni citat|Tako je u Srbiji ostalo oko dvadeset legaliziranih odreda koji su služili Nediću. Legalizacija tih odreda bila je u stvari jedini način na koji je Mihailović mogao sačuvati svoje snage i, tako dugo dok su bile hranjene i održavane kao jedinice koje će vjerojatno biti spremne da se svakog časa okrenu protiv Osovine, to se je slagalo s njegovom strategijom. U međuvremenu su ti odredi pomagali Nijemcima u očuvanju reda i mira u Srbiji, pod izlikom da tako smanjuju gubitak srpskih života; napokon, taj ga je potez trebao dovesti u bolji vojni i politički položaj za borbu protiv partizana u Srbiji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]], ocjenjuje da je legalizacija ravnogorskih odreda Draže Mihailovića predstavljala obostranu korist kako za kvislinšku vladu generala Nedića, tako i za komandanta Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništenja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka. Nedić jeste sa novim kadrovima brojno uvećavao svoju snagu, ali se istovremeno izložio opasnostima razrivanja Srpske državne straže (SDS) iznutra. Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, Nedićevu nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u SDS narastalo je i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Petranović 1992 271"/>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]] u [[Beograd]]u, u svojoj knjizi “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://rosalux.rs/rosa-publications/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Milovan Pisarri: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta], Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54—55.</ref> o četničkoj legalizaciji piše kao o procesu indukovanim ideologijom [[Antikomunizam|antikomunizma]]: {{izdvojeni citat|Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima u novembru 1941. godine]], započela je [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini]], koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana. Legalizovani četnici postali su problem za vojnu sposobnost vojske Draže Mihailovića, ali su istovremeno, lakoćom kojom su se privikli novoj dužnosti, pokazali da kod mnogih oficira, podoficira i vojnika Jugoslovenske vojske u otadžbini nije postojala svest o borbi protiv okupatora, niti su postojale ideološke prepreke da sa Nemcima sarađuju i tako postanu deo kvislinškog aparata, koji je, da podsetimo, bio upravo deo [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističkog]] novog poretka.}} == Navodna legalizacija partizana == Nakon sloma ustanka u Srbiji, većina partizana je nastavila borbu ili završila u logorima, dok su neki partizani potražili spas prelaskom u legalizovane četničke jedinice. Savremeni pročetnički istoričari Goran Davidović i Miloš Timotijević, navode da je izvestan broj bivših partizana po slomu ustanka pristupio odredima Milana Nedića, a navodno i odredima Dimitrija Ljotića zbog čega će se „dodatno rasplamsati građanski rat“.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref> Pojedini bivši pripadnici partizanskih jedinica navodno su se stavili i u direktnu službu Nemaca, učestvujući u akcijama otkrivanja ilegalnih četnika Draže Mihailovića.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> Prema navodima pomenutih istoričara, usled aktivnosti bivših partizana u Takovu je predato Nemcima i u smrt oterano preko 300 pristalica Draže Mihailovića.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> Međutim, Davidović i Timotijević sami zaključuju: „Treba naglasiti da se ovi događaji nikako ne mogu uporediti po posledicama, broju žrtava i načinu usmrćenja sa velikim organizovanim poterama za partizanima u decembru 1941. godine, koje su vršili legalizovani četnici, ili naređenjima Mihailovićevih komandanata na terenu za uništavanje partizana i njihovih porodica, samostalno ili u saradnji sa okupatorom“.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> == Reference == {{Reflist|30em}} == Literatura == {{refbegin|3}} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd}} * {{cite book|ref=harv|last=Dimitrijević|first=Bojan B.|title= Vojska Nedićeve Srbije oružane snage srpske vlade 1941-1945|edition=3.|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/nedic_-_copy |year=2020|publisher=Službeni glasnik|isbn=978-86-519-1811-0}} * {{cite book|ref=harv|last=Давидовић|first=Горан|editor=Драган Драшковић|others=Радомир Ристић|title=Kraljevo oktobra 1941. - zbornik radova|year=2003|publisher=Народни Музеј Краљево, Историјски Архив Краљево|chapter=Чачани на опсади Краљева октобра 1941}} * {{cite book|ref=harv|last=Jončić|first=Koča|title=Narodni ustanak i borbe za Kraljevo 1941. godine: zbornik radova naučnog skupa|url=https://books.google.com/books?id=aUsrAAAAMAAJ|year=1985|publisher=Narodna knj.}} * {{cite book|ref=harv|last=Seton-Watson|first=Hugh|title=The East European Revolution|url=https://books.google.com/books?id=ConiAAAAMAAJ|year=1961|publisher=Praeger}} * {{cite book|ref=harv|last=Heilbrunn|first=Otto|title=The Soviet secret services|url=https://books.google.com/books?id=6xc-AQAAIAAJ|year=1956|publisher=Frederick A. Praeger}} * {{cite book|ref=harv|last=Wheeler|first=Mark C.|title=Britain and the war for Yugoslavia, 1940-1943|url=https://books.google.com/books?id=3aB4AAAAIAAJ|year=1980|publisher=East European Monographs &#91;sic&#93;|isbn=978-0-914710-57-8}} * {{cite book|ref=harv|last1=Dear|first1=Ian|last2=Foot|first2=Michael Richard Daniell|title=The Oxford companion to World War II|url=https://books.google.com/books?id=nj0OAQAAMAAJ|year=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-866225-9}} * {{cite book|ref=harv|last=Đuretić|first=Veselin|title=Demolition of Serbs in the 20th Century: Background of the Current Drama in Dismembered Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=uI1pAAAAMAAJ|year=1993|publisher=Great Lakes Graphics}} * {{cite book|ref=harv|last=Краков|first=Станислав|title=Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/stanislav-krakov-general-milan-nedi |year=1963|publisher=Штампарија Искра|location=Минхен|id=}} * {{Cite book| ref=harv| last=Borković| first = Milan|authorlink = Милан Борковић| title = Kontrarevolucija u Srbiji. Kvislinška uprava u Srbiji 1941—1944 (knjiga 1)|year=1979a| url = https://www.znaci.org/00001/154.htm| publisher = | location = Beograd|id=}} * {{cite book|ref=harv|last=Đuković|first=Isidor|title=Prva šumadijska brigada|url=https://books.google.com/books?id=4Nd5AAAAIAAJ|year=1982|publisher=Narodna knjiga}} * {{Cite book| ref=harv| last=Petranović| first = Branko|authorlink = Бранко Петрановић| title = Srbija u Drugom svetskom ratu 1939—1945|year=1992| url = https://www.znaci.org/00001/92.htm| publisher = Vojnoizdavački i novinski centar| location = Beograd|id=}} * {{cite book | ref=harv |last=Petranović |first=Branko |author-link= |date=1997 |title= Istoričar i njegova epoha |location= |publisher=Универзитет Црне Горе |isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Kazimirović|first=Vasa|title=Srbija i Jugoslavija: 1914-1945|url=https://books.google.com/books?id=onlpAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Prizma}} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2015|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}} * {{cite book|ref=harv|last=Tomasevich|first=Jozo|title=Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945|url=https://books.google.rs/books/about/%C4%8Cetnici_u_drugom_svjetskom_ratu_1941_19.html?id=GvUCAAAAMAAJ&redir_esc=y|year=1979|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Stupar|first=Dušan|title=Draža - Istina o četnicima, Ravnogorsko četništvo 1941–1945|url=|year=2015|publisher=Vukotić media|isbn=}} * {{cite journal|last=Томанић|first=Борис|date=2017.|title=Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2017_1554881807.pdf |journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume}} * {{cite book|ref=harv|last1=Давидовић|first1=Горан|last2=Тимотијевић|first2= Милош |author-link= |date= 2006 |title= ОСВЕТЉАВАЊЕ ИСТИНЕ ДОКУМЕНТА ЗА ПОЛИТИЧКУ И ВОЈНУ ИСТОРИЈУ ЧАЧКА 1938-1941 КЊИГА ПРВА |url=https://arhivcacak.org.rs/wp-content/uploads/doc/osvetljavanje-istine.pdf |location=Чачак-Краљево |publisher=Народни музеј Чачак, Историјски архив Чачак, Народни музеј Краљево |page= |isbn=}} {{refend}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji]] * [[Logor Metino brdo]] * [[Drugi svjetski rat u Srbiji]] * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu]] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Legalizovani cetnici}} [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu| ]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] [[Kategorija:Historija Srbije]] 3fve7fm4vkes4mu1lsv5o11yu1ae8zh 2 4671500 42607027 42607015 2026-06-07T12:15:15Z Vipz 151311 /* test obrasci */ 42607027 wikitext text/x-wiki Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]]. == test == == test obrasci == <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 1: zadano otvaranje uređivanja''' Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> {{Codex text |id=test1_title |default=Korisnik:Vipz/igralište |size=40 }} {{Codex button |contents=Otvori uređivanje |action=create |queryfrom=test1_title |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 2: method=post + textfrom''' Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> <div id="test2-success-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=success |content=Izmjena je uspješno spremljena. }} </div> <div id="test2-error-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=error |content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo. }} </div> <div style="margin-bottom: 0.5em;">Naslov stranice:</div> {{Codex text |id=test2_title |default=Korisnik:Vipz/igralište2 |size=40 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sadržaj koji se sprema:</div> {{Codex text |id=test2_content |default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post. |size=80 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sažetak izmjene:</div> {{Codex text |id=test2_summary |default=Testiranje method=post (textfrom) |size=60 }} <div style="margin-top: 0.75em;"> {{Codex button |contents=Objavi sadržaj |action=create |method=post |queryfrom=test2_title |extra-params=textfrom=test2_content&summaryfrom=test2_summary |success-target=test2-success-message |error-target=test2-error-message |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 3: method=post + appendfrom''' Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> <div id="test3-success-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=success |content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice. }} </div> <div id="test3-error-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=error |content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo. }} </div> <div style="margin-bottom: 0.5em;">Naslov stranice:</div> {{Codex text |id=test3_title |default=Korisnik:Vipz/igralište3 |size=40 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Tekst za dodavanje na kraj:</div> {{Codex text |id=test3_append_text |default=---- Dodano na kraj preko method=post. |size=70 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sažetak izmjene:</div> {{Codex text |id=test3_summary |default=Testiranje method=post (appendfrom) |size=60 }} <div style="margin-top: 0.75em;"> {{Codex button |contents=Dodaj na kraj |action=create |method=post |queryfrom=test3_title |extra-params=appendfrom=test3_append_text&summaryfrom=test3_summary |success-target=test3-success-message |error-target=test3-error-message |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 4: negativni test''' Ovo ne bi trebalo raditi, jer <code>search</code> ne bi smio podržavati <code>method=post</code>. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> {{Codex text |id=test4_query |placeholder=Pretražite stranice pomoći |size=28 }} {{Codex button |contents=Neispravan test |action=search |method=post |queryfrom=test4_query |namespaces=Pomoć |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka''' Ovaj test ne koristi <code>success-target</code> ni <code>error-target</code>. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> <div style="margin-bottom: 0.5em;">Naslov stranice:</div> {{Codex text |id=test5_title |default=Korisnik:Vipz/igralište3 |size=40 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Tekst za dodavanje na kraj:</div> {{Codex text |id=test5_append_text |default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. |size=80 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sažetak izmjene:</div> {{Codex text |id=test5_summary |default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke |size=60 }} <div style="margin-top: 0.75em;"> {{Codex button |contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest |action=create |method=post |queryfrom=test5_title |extra-params=appendfrom=test5_append_text&summaryfrom=test5_summary |success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5. |error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5. |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> </div> == [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]== <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true" style="margin-top: 2.5em;"> <div role="radiogroup" aria-labelledby="char_vrsta_label" style="margin-bottom:0.5em;"> <span id="char_vrsta_label" style="display:none;">Vrsta nacrta</span> {{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}} {{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}} {{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}} {{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}} {{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}} </div> {{Calculator |type=plain |id=char_preload |formula=radiogroup(char_vrsta) |mapping={ "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura": 1, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija": 2, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija": 3, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film": 4, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje": 5 } |style=display:none }} {{Codex text |id=char_naslov |placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &quot;Nacrt:&quot;) |size=50 }} {{Codex button |contents=Stvori |type=progressive |weight=primary |action=create |queryfrom=char_naslov |style=height:35px; vertical-align:middle; |extra-params=action=edit&redlink=1&preloadfrom=char_preload&summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&title-prefix=Nacrt: }} </div> == Planiranje == * (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd. * (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu * (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna * (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --> (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum ** --> (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje ** --> (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon ("dorada" --> "[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]") * (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --> (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu * (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha Napomene: * niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu. * model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran. == [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] == * [[:mw:Extension:InputBox]] * [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW) * [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]] == [[Šablon:Traka]] == * [[:m:Template:WMF Navbar]] {{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Hidden begin}} {{clear}} {{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Hidden end}} <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;"> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg | tekst = Početna | veza = Korisnik:ImStevan }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-typography.svg | tekst = Razgovor | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-trophy.svg | tekst = Spomenice | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-compose.svg | tekst = Članci | veza = Korisnik:ImStevan/Članci }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-check.svg | tekst = Pravila i smernice | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #3366CC | boja_pozadine = #FFF | ikonica = Circle-icons-tools.svg | tekst = Još | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/ }} </div> <div style="width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;"></div></div> {{Traka | icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan | icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan | icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice | icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci | icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila | icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/ }} <div style="width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;"></div> == Masovna zamjena teksta i potom brisanje == * {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre) ** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]]) ==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]== Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om. ===Provjeriti prije spajanja=== *[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}} *[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}} ===Drugi šabloni za spajanje=== *[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}} *[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}} ==Spajanje infokutija== Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica. * [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}} ==Spajanje ostalih šablona== * {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}} * {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}} * {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}} * {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}} * {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}} * {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}} ==Resursi za šablone== * Podrška drugih imena istog parametra: **<code><nowiki>{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}</nowiki></code> **<code><nowiki>{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}</nowiki></code> * Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za "entete" infokutije: **<code><nowiki>| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;</nowiki></code> * Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}: **<code><nowiki><div style="column-count: 2"> * </div></nowiki></code> * Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom: **<code><nowiki>{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}</nowiki></code> ==Infokutijsko stablo== Status: {{urađeno}} * [[Šablon:Infokutija]] ** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]] ** ''[[Šablon:Kutijica]]'' ** ''[[Šablon:Infobox]]'' ** ''[[Šablon:Infobox vcard]]'' ==Infokutije za kasnije== <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> {| | {{Infokutija jezik |caption=Zastava međuslovenskog jezika |slika=Flag of Interslavic.svg |ime=međuslovenski jezik |izvornoime=medžuslovjansky jezyk |stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]| |upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]] |broj=7000 (2020) |iso3=isv }} | {{Infokutija jezik |ime=jugoslavenski znakovni jezik |korisnici=oko 23.000 (2010–2014) |države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]] |fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]] |fam2=[[austrijski znakovni jezik]] |dijalekti=bosanski znakovni jezik<br>crnogorski znakovni jezik<br>hrvatski znakovni jezik<br>makedonski znakovni jezik<br>slovenski znakovni jezik<br>srpski znakovni jezik |iso3=ysl |lc1=csq |ld1=hrvatski znakovni jezik |glotto=yugo1239 }} |} </div> <div style="display: none;"><references /></div> {{clear}} ==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])== <!-- BOT TEST --> 1ppaqegqp3vuzixb9i4wzagu2d48si8 42607215 42607027 2026-06-08T11:10:37Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607215 wikitext text/x-wiki Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]]. == test == == test obrasci == <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 1: zadano otvaranje uređivanja''' Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> {{Codex text |id=test1_title |default=Korisnik:Vipz/igralište |size=40 }} {{Codex button |contents=Otvori uređivanje |action=create |queryfrom=test1_title |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 2: method=post + textfrom''' Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> <div id="test2-success-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=success |content=Izmjena je uspješno spremljena. }} </div> <div id="test2-error-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=error |content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo. }} </div> <div style="margin-bottom: 0.5em;">Naslov stranice:</div> {{Codex text |id=test2_title |default=Korisnik:Vipz/igralište2 |size=40 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sadržaj koji se sprema:</div> {{Codex text |id=test2_content |default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post. |size=80 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sažetak izmjene:</div> {{Codex text |id=test2_summary |default=Testiranje method=post (textfrom) |size=60 }} <div style="margin-top: 0.75em;"> {{Codex button |contents=Objavi sadržaj |action=create |method=post |queryfrom=test2_title |extra-params=textfrom=test2_content&summaryfrom=test2_summary |success-target=test2-success-message |error-target=test2-error-message |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 3: method=post + appendfrom''' Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> <div id="test3-success-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=success |content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice. }} </div> <div id="test3-error-message" style="display:none; margin-bottom: 0.75em;"> {{Cdx-message |type=error |content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo. }} </div> <div style="margin-bottom: 0.5em;">Naslov stranice:</div> {{Codex text |id=test3_title |default=Korisnik:Vipz/igralište3 |size=40 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Tekst za dodavanje na kraj:</div> {{Codex text |id=test3_append_text |default=---- Dodano na kraj preko method=post. |size=70 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sažetak izmjene:</div> {{Codex text |id=test3_summary |default=Testiranje method=post (appendfrom) |size=60 }} <div style="margin-top: 0.75em;"> {{Codex button |contents=Dodaj na kraj |action=create |method=post |queryfrom=test3_title |extra-params=appendfrom=test3_append_text&summaryfrom=test3_summary |success-target=test3-success-message |error-target=test3-error-message |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 4: negativni test''' Ovo ne bi trebalo raditi, jer <code>search</code> ne bi smio podržavati <code>method=post</code>. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> {{Codex text |id=test4_query |placeholder=Pretražite stranice pomoći |size=28 }} {{Codex button |contents=Neispravan test |action=search |method=post |queryfrom=test4_query |namespaces=Pomoć |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> <div style="margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;"> '''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka''' Ovaj test ne koristi <code>success-target</code> ni <code>error-target</code>. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka. <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true"> <div style="margin-bottom: 0.5em;">Naslov stranice:</div> {{Codex text |id=test5_title |default=Korisnik:Vipz/igralište3 |size=40 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Tekst za dodavanje na kraj:</div> {{Codex text |id=test5_append_text |default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. |size=80 }} <div style="margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;">Sažetak izmjene:</div> {{Codex text |id=test5_summary |default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke |size=60 }} <div style="margin-top: 0.75em;"> {{Codex button |contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest |action=create |method=post |queryfrom=test5_title |extra-params=appendfrom=test5_append_text&summaryfrom=test5_summary |success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5. |error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5. |style=height: 35px; vertical-align: middle; }} </div> </div> </div> == [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]== <div class="calculator-container" data-calculator-refresh-on-load="true" style="margin-top: 2.5em;"> <div role="radiogroup" aria-labelledby="char_vrsta_label" style="margin-bottom:0.5em;"> <span id="char_vrsta_label" style="display:none;">Vrsta nacrta</span> {{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}} {{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}} {{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}} {{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}} {{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}} </div> {{Calculator |type=plain |id=char_preload |formula=radiogroup(char_vrsta) |mapping={ "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura": 1, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija": 2, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija": 3, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film": 4, "Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje": 5 } |style=display:none }} {{Codex text |id=char_naslov |placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &quot;Nacrt:&quot;) |size=50 }} {{Codex button |contents=Stvori |type=progressive |weight=primary |action=create |queryfrom=char_naslov |style=height:35px; vertical-align:middle; |extra-params=action=edit&redlink=1&preloadfrom=char_preload&summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&title-prefix=Nacrt: }} </div> == Planiranje == * (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd. * (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu * (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna * (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --> (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum ** --> (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje ** --> (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon ("dorada" --> "[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]") * (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --> (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu * (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha Napomene: * niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu. * model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran. == [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] == * [[:mw:Extension:InputBox]] * [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW) * [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]] == [[Šablon:Traka]] == * [[:m:Template:WMF Navbar]] {{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Hidden begin}} {{clear}} {{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Hidden end}} <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;"> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg | tekst = Početna | veza = Korisnik:ImStevan }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-typography.svg | tekst = Razgovor | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-trophy.svg | tekst = Spomenice | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-compose.svg | tekst = Članci | veza = Korisnik:ImStevan/Članci }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-check.svg | tekst = Pravila i smernice | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #3366CC | boja_pozadine = #FFF | ikonica = Circle-icons-tools.svg | tekst = Još | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/ }} </div> <div style="width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;"></div></div> {{Traka | icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan | icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan | icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice | icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci | icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila | icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/ }} <div style="width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;"></div> == Masovna zamjena teksta i potom brisanje == * {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre) ** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]]) ==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]== Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om. ===Provjeriti prije spajanja=== *[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}} *[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}} ===Drugi šabloni za spajanje=== *[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}} *[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}} ==Spajanje infokutija== Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica. * [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}} ==Spajanje ostalih šablona== * {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}} * {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}} * {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}} * {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}} * {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}} * {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}} ==Resursi za šablone== * Podrška drugih imena istog parametra: **<code><nowiki>{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}</nowiki></code> **<code><nowiki>{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}</nowiki></code> * Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za "entete" infokutije: **<code><nowiki>| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;</nowiki></code> * Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}: **<code><nowiki><div style="column-count: 2"> * </div></nowiki></code> * Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom: **<code><nowiki>{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}</nowiki></code> ==Infokutijsko stablo== Status: {{urađeno}} * [[Šablon:Infokutija]] ** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]] ** ''[[Šablon:Kutijica]]'' ** ''[[Šablon:Infobox]]'' ** ''[[Šablon:Infobox vcard]]'' ==Infokutije za kasnije== <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> {| | {{Infokutija jezik |caption=Zastava međuslovenskog jezika |slika=Flag of Interslavic.svg |ime=međuslovenski jezik |izvornoime=medžuslovjansky jezyk |stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]| |upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]] |broj=7000 (2020) |iso3=isv }} | {{Infokutija jezik |ime=jugoslavenski znakovni jezik |korisnici=oko 23.000 (2010–2014) |države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]] |fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]] |fam2=[[austrijski znakovni jezik]] |dijalekti=bosanski znakovni jezik<br>crnogorski znakovni jezik<br>hrvatski znakovni jezik<br>makedonski znakovni jezik<br>slovenski znakovni jezik<br>srpski znakovni jezik |iso3=ysl |lc1=csq |ld1=hrvatski znakovni jezik |glotto=yugo1239 }} |} </div> <div style="display: none;"><references /></div> {{clear}} ==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])== <!-- BOT TEST -->---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. 5jqjup607t0e9e7070mvh9i5v0o96ra 0 4673713 42607183 42196119 2026-06-08T08:17:55Z Zavičajac 76707 42607183 wikitext text/x-wiki [[File:Bosnia Bogomil Tombstone 1901.jpg|mini|desno|Nekropola Crkvina (Zgošća) 1901. god. Desno je '''Stup iz Zgošće''', većim dijelom utonuo, lijevo je [[Zgošćanski stećak]], tada razbijen u potrazi vandala za dragocjenostima.]] ''' Stup iz Zgošće ''' je jedini uspravni [[stećak]] sa [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjevjekovnog]] [[Arheologija|arheološkog]] lokaliteta Crkvina u [[Zgošća|Donjoj Zgošći]] kod [[Kakanj|Kaknja]], [[Bosna i Hercegovina]]. Stećci potiču iz druge polovine XIV. i početka XV stoljeća.<ref name="ema">{{Cite web|url= https://www.bib.irb.hr/626507 |title= Ema Mazrak: Stećak sljemenjak iz Donje Zgošće kod Kaknja - novo ikonografsko tumačenje |work= CROSBI Hrvatska znanstvena bibliografija - Izvornik: Bosna franciscana : časopis Franjevačke teologije Sarajevo (1330-7487) 36 (2012); 99-132 |accessdate= 31. 8. 2022}}</ref> == Arheologija == Spomenik pripada grupi od pet stećaka sa nalazišta u Zgošći koji se među 13 stećaka izdvajaju svojom veličinom, oblikom i ukrašavanjem: * [[Zgošćanski stećak|veliki sljemenjak]], * stup, pozicioniran u središnjem dijelu nekropole i to je jedini uspravni stećak na ovom lokalitetu. Svojim pročeljem (zapadna strana) bio je okrenut prema istočnoj čeonoj strani velikog sljemenjaka. * dva "blizanca" oblika sanduka, najbliža crkvi, u kojima su prilikom kasnijih arheoloških istraživanja [[Irma Čremošnik|Irme Čremošnik]] i [[Lidija Fekeže|Lidije Fekeže-Martinović]] pronađeni ostaci brokatne tkanine, dvije staklene posude, prstenje i [[Srebro|srebrna]] dugmad. * udaljeni sljemenjak. == Nacionalni spomenik == Danas se stup, zajedno sa Zgošćanskim stećkom nalazi u Botaničkoj bašti Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]], kao dio zbirke od 33 kamena spomenika iz srednjeg vijeka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Zbirka">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović. == Opis == Stupac je visok 246–247&nbsp;cm, a ukrašavanjem u čijem vrhu stoji epitaf, nameće se kao primarni spomenik, čijim tumačenjem je moguće tumačiti i ostale spomenike na nekropoli.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y }}</ref> Donji dio, postolje i “glavica“ je u obliku četverostrane prizme, a “tijelo“ je osmerostrano. Ovakav oblik je originalan, i ne može se pronaći u starijim pronađenim stećcima. [[Đoko Mazalić]] ga je doveo u vezu sa [[nišan]]ima, potkrepljujući to činjenicom da je oblik četverostrane [[Prizma|prizme]] i osmerostranog tijela tipičan za “[[islam]]sko graditeljstvo“, te da je još tipičniji za to graditeljstvo način na koji se izvodi prelaz iz kvadrata, u osmero, odnosno višeugaonu prizmu. To je koso otsjecanje uglova kvadrata, odnosno četverostrane prizme, gdje osmerostrana ili višestrana [[munara]] nastaje prelazom iz svoje [[kvadrat]]ne baze u poligon. === Ukrašavanje === Stupac je u svome donjem dijelu bogato ukrašen na sve četiri strane. Sa sjeverne strane u donjem dijelu ukras počinje sa dvostrukom spiralom, nastavlja geometrijskim oblicima, većom rozetom, jednostrukom spiralom te nizom manjih rozeta – šest primjeraka. U gornjem dijelu dvije unakrsne paralelne opruge se u gornjem dijelu pretvaraju u luk, u čijem međuprostoru su raspoređene četiri manje i jedna veća rozeta. Sjeverna strana na donjem dijelu ima tordiranu traku, dok je u gornjem dijelu vidljiva jedna opruga i luk. Sa južne strane, gornjeg dijela, isklesana je jedna veća rozeta na kojoj uspravno stoji opruga, dok su sa strana geometrijski motivi. Donji dio je ukrašen tordiranom trakom koja se proteže od dna prema vrhu. Gornji dio istočne strane ukrašen je rozetom, kružnicom i geometrijskim motivima, sa dvije ribe, stolom (trpezom) i kaležom, dok je donji dio bez dekoracije. Dno cijelog stuba također je bogato ukrašeno geometrijskim motivima, dok je gornji dio na sve četiri strane uokviren tordiranom trakom. === Epitaf i tumačenja === Na vrhu stuba nalazi se epitaf pisan [[Bosančica|bosančicom]]. Tokom vremena brojni autori su tumačili tekst počevši od ([[Ćiro Truhelka|Ćire Truhelke]] i Đorđa Stratimirovića, ali na različite načine, sa različitim tumačenjem sadržaja. [[Šefik Bešlagić]] je na osnovu imena Dragiša stupac povezao s bratom [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] i poveljom iz 1392. godine. Te godine je Hrvoje dobio selo u župi [[Trstivnica|Trstivnici]] ("u ime Kakanj") pa nije nemoguće da je taj posjed ustupio svome bratu Dragiši koji je tu živio i umro. [[Đoko Mazalić]] neobičan i jedinstven oblik stupca povezao je s nišanima. On je ustvrdio, kako je "i zgošćanski 'obelisk' nišan turskog vremena", podignut nakon 1463. godine, odnosno na prijelazu iz 15. u 16. st. Po njemu, pod stupcem je zakopan "vjerovatno neki filurdžijski poglavar (vojvoda, knez, premićur)" koji je bio [[Kršćanstvo|hrišćanin]]. [[Marian Wenzel]] u svojoj analizi stećaka svrstava stupac iz Zgošće u grupu stećaka čija se forma mijenja pod utjecajem [[islam]]ske sepulkralne umjetnosti. U tom smislu ona pretpostavlja da je stup nešto ranije izveden i da su njegovi sadržaji u potpunosti kršćanski, a specifičnu formu povezuje s islamskim mamelučkim stelama. Na osnovu oblika slova spomenik datira u vrijeme kralja [[Stjepan Ostoja|Ostoje]], tj. u 1401. godinu i da je nadgrobnik [[Hrvatinići|Vuka ili Vojislava Vukčića.]] Te godine njih dvojica se javljaju posljednji put u dokumentarnoj diplomatičkoj građi. Posljednju analizu je dala [[Ema Mazrak]]. Njen transkript, u dva reda, glasi: {{izdvojeni citat|сʜє ʌ(єжʜ стѣпɑ)ɴ(ь) (Бɑɴь Босьɴѣ) ʜ Б(ρ)ɑть мɣ (Б)г(ом)д(ɑɴь) ʜ дρɑгʜшɑ}} {{izdvojeni citat|(κɴє)ʒ(ɑ) Бɑтɑʌɑ (ʜ κɴє)ʒ(ɑ) ст(ɑɴьцɑ) ʜ твρь(тκо)s (с)дρɣжʜʌь<ref name="emamazrak">{{Cite web|url= https://hrcak.srce.hr/file/381365 |title= Ema Mazrak: Stupac iz Donje Zgošće kod Kaknja: analiza i interpretacija ikonografskih sadržaja, historijskoga i naručiteljskoga konteksta |work= Univerzitet u Sarajevu, Akademija likovnih umjetnosti |accessdate= 31. 8. 2022}}</ref>}} Gornji red epitafa odnosi se na trojicu pokojnika sahranjenih na ovoj nekropoli, pri čemu su prva dvojica braća, a treći Dragiša. Mazrak je kao prva, u drugom redu pročitala imena: [[Batalo]], Stanko i Tvrtko, Njen zaključuk je da je ove spomenike posthumno podigao [[Tvrtko II]] banu [[Stjepan I Kotromanić|Stjepanu I. Kotromaniću]] i njegovom bratu banu [[Prijezda II|Prijezdi II]], svom pradjedu i njegovu bratu, kao istaknutim ličnostima dinastije [[Kotromanići|Kotromanića]], ali u skladu s ukusom i stilom koji je bio prisutan s početka 15. stoljeća. Svjedok je bio Batalo, vlastelin i [[tepčija]] sa kraljevskog dvora. Ličnost Stanka nije moguće odrediti. == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{DEFAULTSORT:Z}} [[Kategorija:Srednja Bosna]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Stećci u Kaknju]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] [[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]] im9eue1fvs6gq18wxxy76lmws7ts365 0 4673732 42607181 42605295 2026-06-08T08:12:02Z Zavičajac 76707 42607181 wikitext text/x-wiki [[File:Medieval tombstones around National Museum of Bosnia and Herzegovina.JPG|mini|desno|Nišan Mahmuta Brankovića]] ''' Nišan Mahmuta Brankovića''' je nadgrobnik podignut u vremenu prvih godina [[Historija Bosne i Hercegovine (1463–1878)|osmanske vlasti]] u Bosni i Hercegovini. To je druga polovina XV-og i XVI stoljeće, kada se još uvijek prepoznaje snažan uticaj klesarske tradicije [[Kraj stećaka i prvi nišani|stećaka]].<ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Dolazak [[islam]]a i sam proces [[Islamizacija|islamizacije]] nije zatirao narodne običaje i navike stanovnika nekadašnjeg [[Bosansko Kraljevstvo|Bosanskog kraljevstva]].<ref name="Klinčević">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/37177662/Bosanski_ni%C5%A1ani |title=Nihad Klinčević: bosanski nišani |work= www.academia.edu, 2018 |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> Opšta karakteristika ovih nadgrobnih spomenika odlikuje se u njihovim relativno velikim dimenzijama i [[reljef]]nim motivima koji su direktno preneseni sa stećaka.<ref name="Nišani">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Nalazio se u naselju [[Brankovići (Rogatica)|Brankovići]] kod [[Rogatica|Rogatice]] a zatim je prenešen u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y }}</ref> == Nacionalni spomenik == Nišan je dio zbirke od 33 [[kamen]]a spomenika iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Zbirka">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: [[Amir Pašić]] (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović. == Opis == Oblik nišana je u vidu četverostranog stupa (prizme) dimenzija 282&nbsp;cm x 45&nbsp;cm x 45&nbsp;cm, sa [[piramida]]lnim vrhom koji se završava poluloptom. Ukrašen je životinjskim prikazom, polujabukama, [[mač]]em, [[Krug|kružnicama]], [[polumjesec]]om i uklesanim natpisom.<ref name="Nišani"/> Pri vrhu svih vertikalnih strana stupa tehnikom urezivanja predstavljena je jedna četveronožna životinja koja zbog dugačkog, gore izdignutog i naprijed zavinutog repa, najviše podsjeća na [[lav]]a. Na zapadnoj strani ispod te predstave je istom tehnikom isklesan dugačak mač, sa krsnicom i nešto nakošenom drškom, sa privjeskom. U površini između lava i mača, kao i lijevo od mača (gledajući ka spomeniku) je natpis. Na istočnoj strani je prikazano koplje sa trouglastom zastaviom blizu vrha. Na južnoj strani je oveći disk – krug sa dvije urezane koncentrične kružnice, od koga se spušta kraća obična vrpca na čijem je kraju polujabučica. Ispod toga su još dvije polujabučice, zatim polumjesec, a onda opet jedna pulujabučica. Na sjevernoj strani je plastična predstava čomage (topuza). Dvije suprotne stranice piramidalnog završetka imaju po jednu polujabuku. === Epitaf i tumačenja === Natpis je urezan u 15 redova i pisan je srednjovjekovnom [[Bosančica|bosanskom epigrafskom ćirilicom]]. Transliteracija glasi: {{izdvojeni citat|I pogibe na boju despotovu. A si(j)e bil(e ili i)gь Mahmuta Brankovića na svoi(e ili joj) baštine(i) na Petrovu pol(j)u. Da je blasovena (blagoslovena) ruka koě (koja) si(j)eče i pisa!}} Najinteresantniji detalj ukrasa je predstava životinje ili lava, koja se može pronaći na stećcima u raznim predstavama, nekada samostalno, nekada u borbi sa zmajem, međutim na ovom spomeniku prenesen je najvjerovatnije sa grba srpske despotske kuće [[Brankovići|Brankovića]] Oblik spomenika i slova, jezični izrazi, historijski podaci i sve druge okolnosti upućuju na to da je ovaj nišan nastao oko 1480. godine.<ref name="Lovrenović">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> == Reference == {{Refspisak|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Rogatica]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u osmanlijsko doba]] [[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] ica5941lcptavsadbys4jja9iqqt0oo 0 4673733 42607182 42605298 2026-06-08T08:12:59Z Zavičajac 76707 42607182 wikitext text/x-wiki [[File:Nadgrobni spomenik Radivoja Oprašića.jpg|mini|desno|Nadgrobni spomenik Radivoja Oprašića]] ''' Nišan Radivoja Oprašića ''' je nadgrobnik podignut u vremenu prvih godina [[Historija Bosne i Hercegovine (1463–1878)|osmanske vlasti]] u Bosni i Hercegovini. To je druga polovina XV-og i XVI stoljeće, kada se još uvijek prepoznaje snažan uticaj klesarske tradicije [[Kraj stećaka i prvi nišani|stećaka]].<ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Dolazak [[islam]]a i sam proces [[Islamizacija|islamizacije]] nije zatirao narodne običaje i navike stanovnika nekadašnjeg [[Bosansko Kraljevstvo|Bosanskog kraljevstva]].<ref name="Klinčević">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/37177662/Bosanski_ni%C5%A1ani |title=Nihad Klinčević: bosanski nišani |work= www.academia.edu, 2018 |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> Opšta karakteristika ovih nadgrobnih spomenika odlikuje se u njihovim relativno velikim dimenzijama i [[reljef]]nim motivima koji su direktno preneseni sa stećaka.<ref name="Nišani">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Prenesen je iz sela Oprašići kod [[Rogatica|Rogatice]], susjednog sela [[Brankovići (Rogatica)|Brankovića]] u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y }}</ref> == Nacionalni spomenik == Nišan je dio zbirke od 33 [[kamen]]a spomenika iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Zbirka">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: [[Amir Pašić]] (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović. === Opis === Po obliku i ukrašavanju nišan je sličan nišanu [[Nišan Mahmuta Brankovića|Mahmuta Brankovića]], što upućuje na to da je oba nišana isklesao isti majstor i da je vojvoda Radivoj bio roda Brankovića, jer se služio istim grbom. Oblika je četverostranog stupa, sa [[piramida]]lnim završetkom. Dvije suprotne strane piramidalnog završetka imaju po jednu polujabuku. Na sadašnjoj zapadnoj vertikalnoj strani je najprije plastična predstava [[lav]]a, vrlo slična onoj na Brankovića obelisku, a ispod toga je urezan mač. Na istočnoj strani se nalazi plastičan topuz. Pri vrhu vertikalnih strana se proteže urezana linija. Sa južne strane obelisk ima koplje sa zastavicom, a sa sjeverne [[disk]] u kojemu su urezane dvije koncentrične kružnice i kružno središte nešto ispupčenije. Urezanim kosim linijama disk je spojen sa vodoravnom linijom pri vrhu stranice. Ispod toga je jedna polujabučica, ispod koje je polumjesec, a opet ispod njega su dvije polujabučice. === Epitaf i tumačenja === Natpis je pisan srednjovjekovnom [[Bosančica|bosanskom epigrafskom ćirilicom]], i transliteracija glasi: {{izdvojeni citat|A si(j)e bilegь počtenoga vit(e)za voevode (vojvode) Radivoě (Radivoja) Oprašića. Dokle bihь počteno i glas(i) to (glasovito) prebihь (živjeh). I legohь u tuđoj zemlji, a bileg mi stoji na baštini.}} O Radivoju Oprašiću nema historijskih podataka, ali po detaljima nišana vidi se da je bio pripadnik bosanskog plemstva. Po motivima lava se zaključuje da je kao i Mahmut Branković pripadao feudalnoj porodici Brankovića. Po dolasku Osmanlija, postao je njihov funkcioner, priznat mu je društveni status i ostao u staroj vjeri.<ref name="Nišani"/> == Reference == {{reference}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Rogatica]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u osmanlijsko doba]] [[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] n8qqsgjhwagk7xs2be7ljw76553x5sg 2 4676787 42607190 42605806 2026-06-08T09:15:51Z Zavičajac 76707 42607190 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Stup iz Donjih Bakića''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu je donji uspravni krak, tako da krst danas nije visok kao što je bio. Na spomeniku su vršeni određeni konzervatorski zahvati o kojima nema podataka.<ref name="Komisija">{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20210315164646/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3042 |title= Nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo, |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, 2008 |accessdate= 9. 2. 2026 }}</ref> Parcele na kojima se nalaze lokaliteti Pod Klisa ili Varošište, Grebljica i Vlaškovac, gdje je smješten obelisk, vlasništvo je 1/1. DP „Stupčanica“, U pravcu jugozapada na udaljenosti do 500 m zračne linije od crkve sv. Roka, nalazi se grandiozan spomenik – obelisk. U literaturi je uvriježeno mišljenje da je obelisk poseban tip nadgrobnog spomenika i da je pripadao domaćem feudalcu, koji je vremenom prihvatio islam (M. Filipović, 1928., str. 76.). Nadgrobnik je u obliku nišana, a ornamentika na njemu bliska je ukrasima sadržanim na stećcima od kojih se on ne može odvojiti, što se naročito odnosi na spiralne zavoje, S-motive, rozete i tordiranu vrpcu što nije neuobičajeno za nišane prijelaznog doba. Po vremenu nastanka obelisk se može svrstati u drugu polovicu XV. stoljeća, možda i na sam kraj XV. stoljeća, dok se nastanak ostalih nekropola svrstava u vremenski razmak od kraja XIV. do kraja XV. stoljeća (A. Benac, 1951., str. 57. i 58.). == Opis == == Stećak (obelisk, stub, nišan) u Donjim Bakićima (Olovo) == U naselju [[Bakići]] kod [[Olovo (BiH)|Olova]] nalazi se historijska cjelina koju čine: dva stećka na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, ostaci srednjovjekovne crkve sv. Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa; nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica; obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac; nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj i 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje. Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]]. <ref name="Obelisk">{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dimenzije obeliska su: visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, do kamene kugle 365 cm i od postolja do samog vrha 410 cm. Visina piramide je 65 cm, visina kamene kugle 45 cm. Spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja. Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik (vepar) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini. Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u osmanlijski [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja harača, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u Ugarsku, gdje ga je kralj Ferdinand imenovao srpskim despotom (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] historičar Taloči objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra. Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut Mahmutu Brankoviću ili Radivoju Oprašiću. Sanduk uz krst na vodoravnoj strani ima pravougaonu borduru od cik-cak linija sa dvostrukom trakom kroz sredinu te vodoravne strane sanduka. === Dimenzije === * sanduk :205 cm x 180 cm x 50 cm, * krstača: nekadašnja visina 272 cm sada 258 cm, * dužina poprečnog kraka: 145 cm, * prosječna debljina krstače: 40 cm, * debljina donjeg dijela kraka 47–51 cm == Nacionalni spomenik == U botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine raspoređen je 21 spomenik, a na prostoru omeđenom živom ogradom ispred istočnog krila, raspoređeno je 10 spomenika. Dva spomenika su u stalnoj postavci “Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku“ u sali 35, postolje broj 68. i 96. Još dva spomenika koji nisu dio ove zbirke nalaze sa zapadne strane Etnološkog odjeljenja, nemaju inv. brojeve i nisu kataloški obrađeni, kao i četiri stećka sa istočne strane zgrade Etnološkog odjeljenja. Srednjovjekovni spomenici su sa različitih lokaliteta iz više gradova Bosne i Hercegovine dopremani u Muzej. Među nima je i krstača sa pripadajućim sandukom iz Pocrnje kod Ljubinja Pokretno dobro – zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu proglašena je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine,<ref name="kretača">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenikee |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Neki noviji rezultati istraživanja stećaka, u: SBIEK, Izdanja muzeja grada Zenice, III, Zenica, 1973, 279–285; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * [[Svetozar Radojčić]]: Reljefi bosanskih i hercegovačkih stećaka, LMS, knj. 387/1, Novi Sad, 1961, str. 12. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu] [[Kategorija:Nekropole stećaka u Ljubinju] [[Kategorija:Stećci u Sarajevu] [[Kategorija:Stojeći stećci] 8mrn5dhzkcf294bgeadyb6fdb6o9jld 42607220 42607190 2026-06-08T11:31:35Z Zavičajac 76707 42607220 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Stup iz Donjih Bakića''' ([[obelisk]], [[nišan]]) je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] u obliku nišanu u naselju Bakići Donji, [[Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]]. Pripada istorijskom području kojeg čine: # dva stećka na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, # ostaci srednjovjekovne crkve sv. Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa, # nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica, # nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj, # 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje, # obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac.<ref name="Komisija">{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20210315164646/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3042 |title= Nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo, |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, 2008 |accessdate= 9. 2. 2026 }}</ref> == Lokalitet == Stup je smješten na lokalitetu Vlaškovac, vlasništvo je DP „Stupčanica“, u pravcu sjeveroistoka na udaljenosti do 500 m zračne linije od crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske). Geografski položaj naselja Bakića, okruženost proplancima i šumama, odaju sliku jedne prirodno zatvorene cjeline sa brojnim ostacima spomenika na čijem području je evidentirano šest lokaliteta sa spomenicima: Pod Klisa ili Varošište, Klisa, Grebljica, Vlaškovac, Slavanj i „Svatovsko Greblje“. Ovo naselje je još uvijek naseljeno. Stanovništvo se pretežno bavi poljoprivredom i stočarstvom, zanimanjima koja su, skupa sa rudarstvom, u prethodnim stoljećima uticala na formiranje kulturnog pejsaža ovog naselja. Kontinuitet življenja i rada na ovim prostorima je očit. == Opis == U literaturi je uvriježeno mišljenje da je obelisk poseban tip nadgrobnog spomenika i da je pripadao domaćem feudalcu, koji je vremenom prihvatio islam. Nadgrobnik je u obliku nišana, a ornamentika na njemu bliska je ukrasima sadržanim na stećcima od kojih se on ne može odvojiti, što se naročito odnosi na spiralne zavoje, S-motive, rozete i tordiranu vrpcu što nije neuobičajeno za nišane prijelaznog doba. Po vremenu nastanka obelisk se može svrstati u drugu polovicu XV. stoljeća, možda i na sam kraj XV. stoljeća, dok se nastanak ostalih nekropola svrstava u vremenski razmak od kraja XIV. do kraja XV. stoljeća.<ref name="Obelisk">{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Dimenzije === Dimenzije obeliska su: * visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, * do kamene kugle 365 cm, * od postolja do samog vrha 410 cm, * visina piramide je 65 cm, * visina kamene kugle 45 cm. === Ukrasi === Spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja. Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik (vepar) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini. Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u osmanlijski [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja harača, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u Ugarsku, gdje ga je kralj Ferdinand imenovao srpskim despotom (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] historičar Taloči objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra. Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut Mahmutu Brankoviću ili Radivoju Oprašiću. == Nacionalni spomenik == Prirodno i historijsko područje – nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo, proglašeno je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj od 9 - 15. septembra 2008. godine<ref name="Komisija"/> Parcele na kojima se nalaze lokaliteti Pod Klisa ili Varošište, Grebljica i Vlaškovac, gdje je smješten obelisk, vlasništvo je 1/1. DP „Stupčanica“, Olovo. Zemljišna parcela na kojoj je smješten lokalitet Slavanj u vlasništvu je Mustafe (Smaje) Bolića i parcela gdje je smješten lokalitet „Svatovsko groblje“ vlasništvo je Odbora Islamske zajednice Olovo. == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu] [[Kategorija:Nekropole stećaka u Olovu] [[Kategorija:Stojeći stećci] r2g534daikkl7fcpjzu30323lgu8tqj 0 4679738 42607049 42407413 2026-06-07T13:41:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Nacionalni parkovi u SAD]] → [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607049 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Mount Rainier (razvrstavanje)}} {{Nacionalni park | naziv = Nacionalni park Mount Rainier | izvorni naziv=Mount Rainier National Park | slika=Mount_Rainier_from_above_Myrtle_Falls_in_August.JPG | slika_opis = [[Led|Zaleđeni]] [[vrh]] | širina-stupnjevi =46 | širina-minute=51 | širina-sekunde= 0 | širina-oznaka= N | dužina-stupnjevi= 121 | dužina-minute= 45 | dužina-sekunde=0 | dužina-oznaka= W | lokacija=[[Washington (savezna država)|Washington]] | površina=956,600 | država= [[Sjedinjene Američke Države]] | najbliži grad=[[Tacoma, Washington|Tacoma]] | utemeljen= [[1899]]. | broj posjetitelja =1,518,491 ([[2018]].) | službena stranica = [https://www.nps.gov/mora/index.htm Mount Rainier National Park] }} '''Nacionalni park Mount Rainier''' ([[engleski]]: ''Mount Rainier National Park'') je [[nacionalni park]] na [[zapad]]u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Američke savezne države]] [[Washington (savezna država)|Washington]] u [[planinski masiv|masivu]] [[Kaskadske planine]].<ref name=brit/> == Historija i karakteristike == Park je osnovan [[1899]]. radi očuvanja [[stratovulkan]]a [[Mount Rainier]] [[visina|visokog]] 4,392 [[metar]]a. Prostire se na [[površina|površini]] od 956,6 [[km²]], udaljen oko 56 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[Tacoma, Washington|Tacome]] i nekih 48&nbsp;km [[sjeveroistok|sjeveroistočno]] od [[vulkan]]a [[Mount Saint Helens]].<ref name=brit/> {{Lokacijska karta|SAD|width=260|float=left |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Nacionalni park Mount Rainier|position=right |lat_deg=46|lat_min=51|lat_sec=0|lat_dir=N |lon_deg=121|lon_min=45|lon_sec=0|lon_dir=W }} Klima u parku je [[Planinska klima|hladna planinska]], pa je Mount Rainier [[zima|zimi]] prekriven [[snijeg]]om, a sam [[vrh]] - [[led]]om, zbog tog ima dvadesetak [[glečer]]a. Najveći od njih glečer Emmons leži na [[sjeveroistok|sjeveroistočnoj]] padini.<ref name=brit/> Na terenu parka godišnje pada puno [[Padavine|padavina]], naročito po [[zapad]]nim obroncima Mount Rainiera.<ref name=brit/> Najveći dio napada zimi kao snijeg, koji na većim [[nadmorska visina|nadmorskim visinama]] može pasti u bilo koje [[godišnje doba]].<ref name=brit/> Sijega zna napadati u enermnim količinama, tako je [[Meteorološka postaja|meterorolška stanica]] Paradise, na južnoj padini, zabilježila neke od najvećih količina snijega na [[svijet]]u, koje ponekad imaju i po 24 [[metar|metra]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Mount-Rainier-National-Park |title= ''Mount Rainier National Park'' |publisher=Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =08.05. 2023.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mount Rainier National Park}} * [https://www.britannica.com/place/Mount-Rainier-National-Park ''Mount Rainier National Park''] (na portalu Encyclopaedia Britannica)] {{en icon}} * [https://www.nps.gov/mora/index.htm ''Mount Rainier, An Icon on the Horizon'' (na portalu National Park Washington)] {{en icon}} {{Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država}} [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Sjedinjenim Američkim Državama|Mount Rainier National Park]] [[Kategorija:Washington (savezna država)]] 03k6g7k101vsyoc2cynf2fsanh5vm0c 3 4683580 42607211 42235167 2026-06-08T11:08:20Z Edgar Allan Poe 29250 /* Strojni prijevodi #2 */ novi odjeljak 42607211 wikitext text/x-wiki {{dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15:46, 8 oktobar 2023 (CEST) == Strojni prijevodi == Pozdrav. Ne znam govoriš li srpskohrvatskim ili ne, ali napominjem te da čisti strojni prijevodi na ovoj Wikipediji nisu dozvoljeni, pogotovo ne s engleskog jezika jer su takvi prijevodi u pravilu loši, traljavi i nekonzistentni. Više o tome na [[WP:PRIJENOS|ovoj poveznici]]. Članci se, nažalost, zbog toga moraju brisati. Bolje je napisati kraći članak koji je gramatički i pravopisno točan nego nešto veće, a što ima više pogrešaka nego teksta. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. novembra 2024. u 18:08 (CET) :Pozdrav, moguće je da postoji greška jer prevod radim ručno. Postoji mogućnost da sam neke naslove ostavio nepromijenjene. Članci jesu prilično dugi, mislio sam da je to za početak najbolji i jedini način da prevodim stranice. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:14 (CET) ::Prijevode ne radiš ručno nego nego strojno preko Wikipedijinog prevoditelja, to čak piše i u opisu prijevoda. Dakle, nije nikakav problem da koristiš taj prijevod kao osnovu, ali moraš proći kroz cijeli članak i sve ispraviti, tako da ne bude fraza poput "asocijacijski fudbal"(???) ili "Abolition" ili "1873 promjene" (to znači da su bile 1873 promjene, ne da je do promjena došlo 1873. godine, kao što treba biti) i slično. Kažem, taj prijevod može biti osnova, ali prije objavljivanja treba svaku rečenicu pregledati. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. novembra 2024. u 18:16 (CET) ::Stranica je bila duga, moguće da neke djelove nijesam ispravio pogotovo naslove. Radio sam prevod i prije i znam za to upozorenje, koje se pojavi sa desne strane ali sam stvarno mislio da sam cijelu stranicu preveo. Opet ponavljam, ostavljam prostora da sam neke naslove ostavio nepromjenjene greškom i mogućnost da sam neke segmente preskocio da editujem i ostavio automatksi prevod. ::Posto li šansa da ponovo pogledam stranicu (ako može da bude nacrt) da napravim izmjene prije ponovnog pokušaja da je objavim? Proveo sam nekoliko sati da bih je preveo. Stvarno sam dosta vremena proveo i sad nemam opciju da pogledam prevod i revidiram. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:20 (CET) :::Ostavljam mogućnost da se prevod koji sam unio ručno prebrisao automatskim prevodom, ali sam siguran da je to nemoguće. Nažalost ne mogu da budem siguran dok ne pogledam prevodk oji sam napravio, trenutno mi nije dostupan na bilo koji način – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:21 (CET) ::::Opise fotograifija definitivno nijesam preveo već sam ostavio automatski prevod. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:24 (CET) ::::Ajmo ovako, ja ću uzeti stranicu, jednu od njih za početak i prebaciti je na tvoje igralište. Tamo stranicu uredi i onda mi javi ovdje da je gotovo pa ću ja pregledati i ako je sve u redu, onda ćemo je objaviti pa ćemo isto tako napraviti i s ostalima. Znači, ja sada vraćam ono što je prebrisano, a ti radi na tom tekstu. :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. novembra 2024. u 18:25 (CET) :::::Jasno šefe! Hvala puno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:27 (CET) ::::::[[Korisnik:Ivanadan/igralište|Članak]] je postavljen, lijepo pregledaj, sredi i javi pa ćemo raditi dalje! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. novembra 2024. u 18:29 (CET) :::::::Pozdrav, članak je preuredjen. Sigurno postoji još prostora za unapredjenje ali dio koji je ostavljen smatram da je korektan. Svakako ako misliš da nešto treba da promjenim prije objave tu sam da ponovo prodjem članak i preuredim ga. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 16. novembra 2024. u 18:44 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Pozdrav, jesi li možda stigao da pogledaš izmjenjeni članak? – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 09:37 (CET) :::::::::Nisam još, ne. Vidio sam poruku, ali nisam još stigao pregledati. Nadam se da ću stići uskoro pa se javim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 19. novembra 2024. u 14:23 (CET) ::::::::::Dogovoreno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 15:15 (CET) :::::::::::Ovako, ovo mi se sada čini sasvim zadovoljavajuće i mislim da si super odradio posao u odnosu na raniju verziju. Jedino što još treba srediti prije objavljivanja jesu izvori. Imaš dolje dosta izvora koji su isti (reference, jel'), isti izvor, ista stranica. To ne treba pisati toliko puta odvojeno nego ih treba objedniti u jedan izvor pa da se povezuju na njega preko "ref name" parametra; imaš primjer toga u članku. Kad to središ javi, ja ću poslaviti članak u glavni imenski i onda možemo na sljedeći. Ako bude sve kako spada, kad riješiš ove što si postavio, moći ćemo odmah na pisanje, bez ovog međukoraka! :) Bravo! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 19. novembra 2024. u 18:05 (CET) ::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Upravo sam završio sa izmjenama za reference. I dalje se neki izvori ponavljaju ali u referenci je zapisano na koji dio se odnos (strana ili poglavlje). Što se tiče skroz istih referenci više se ne ponavljaju. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET) :::::::::::::I hvala! – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET) :::::::::::::Samo bih dodao da sam svjestan da ovo nije idealan rad i da ima dosta nedostataka. Nadam se da će vremenom i drugi urednici da ga unaprede a i ja ću vremenom poboljšavati kvalitet – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:54 (CET) ::::::::::::::Sada je sve riješeno i članak je, kao što možeš [[Slobodan udarac (fudbal)|vidjeti]], vraćen. Ja sam ti na istoj stranici postavio sljedeći članak - korner - tako da samo ista procedura; dotjeraj, kad dotjeraš javi i onda ćemo posljednji. Što se tiče kvalitete teksta, ne brini se... svaki članak na ovoj Wikipediji, pa čak i oni izabrani, uvijek imaju nedostataka i uvijek se mogu unaprijediti. To je normalno i to se radi. Ono što je važno jest da članak kao takav izgleda pristojno, da ima smisla i da je sukladan pravilima i smjernicama. To tvoj članak trenutno jest, na tome ti čestitam i hvala ti na doprinosima! :) I ovim dosadašnjim i svim budućima! :) Javljaj dalje - tu sam! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 20. novembra 2024. u 15:25 (CET) :::::::::::::::Hvala! prepravljen je i drugi članak i trebalo bi da je sad "pristojan" – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 21. novembra 2024. u 16:11 (CET) ::::::::::::::::I zadnji ti je spreman. Korner sam riješio. Slobodno možeš dodavati poveznice na igrače, kao što sam ja na Pulišića u korneru :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:black; font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 21. novembra 2024. u 22:42 (CET) == Strojni prijevodi #2 == Zar opet? Vidi, prošli sam ti put pomagao i surađivao... utrošio sam ogromnu količinu vremena da bi tekstovi koji nisu bili za Wiki postali tekstovi za Wiki i ti ponovo radiš isto? Tako se nećemo igrati! :) Ovo ti je sada formalno upozorenje da više ne objavljuješ strojno prevedene članke ili članke generirane umjetnom inteligencijom prije nego ih središ. '''Dakle''', tek nakon što ih prevedeš i osobno pregledaš možeš ih objaviti. Ako na sljedećim tekstovima vidim tragove toga, dobit ćeš i formalnu zabranu stvaranja takvog sadržaja, ali za sada smo na upozorenju koje će, toplo se nadam, imati odjeka. Zajednica je tu da ti pomogne ako ne znaš, ali nitko ne voli da ga se pravi budalom! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 8. juna 2026. u 13:08 (CEST) haqc5dztcv4xzmeonvu1bfzd0db4ogg 0 4715902 42607035 42469178 2026-06-07T13:40:47Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Svjetska baština u SAD]] → [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42607035 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselja protestantske moravske crkve |image = Herrnhut church in Christiansfeld in Denmark 03.jpg |godina = 2015, 2024 |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = iii, iv |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1468 |država = <center>{{flag|Danska}}, {{flag|Njemačka}}, {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}, {{flag|USA}} }} '''Naselje protestantske moravske crkve''' su skupina četiri kongregacijska naselja u četiri zemlje koje predstavljaju transnacionalni opseg i konzistentnost međunarodne moravske zajednice kao globalne mreže [[Moravska crkva|Moravske crkve]]: Christiansfeld ([[Danska]]), Herrnhut ([[Njemačka]]), Gracehill ([[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske]]) i Betlehem (USA|Sjedinjene Američke Države). Ova naselja su osnovana u skladu sa sveobuhvatnim principima planiranja koji su odražavali ideale Moravske crkve, izražene u njihovim planovima i demokratskoj organizaciji. Svaka arhitektonska cjelina svjedoči o viziji Moravske crkve o jedinstvenom, koherentnom urbanom dizajnu, inspirisanom konceptom "idealnog grada" koji je Crkva razvila tokom svoje formativne faze u 18. i početkom 19. vijeka. == Svjetska baština == Karakteristične moravske građevine uključuju poseban tip Gemeinhausa (zgrade za kongregaciju), crkvu, horove, kao i obližnje Božje groblje (God’s Acre). Svako naselje ima svoj arhitektonski karakter zasnovan na originalnom moravskom crkvenom [[barok]]nom stilu, ali prilagođen lokalnim uslovima. Danas je u svakom sastavnom dijelu prisutna aktivna kongregacija čiji nastavak tradicija čini živo moravsko naslijeđe. === Christiansfeld === Christiansfeld je naselje osnovano 1773. godine u današnjoj opštini Kolding u [[Jutland|Južnom Jutlandu]], [[Danska]]. Izgrađen je kao kolonija Moravske crkve, slobodne [[Luteranizam|luteranske]] kongregacije sa centrom u Herrnhutu u [[Saksonija|Saksoniji]], [[Njemačka]]. Predstavlja najbolje očuvan primjer sjevernoevropskog kolonijalnog naselja izgrađenog oko centralnog crkvenog trga.<ref name="lov">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/dk |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine u Danskoj |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. 11. 2022}}{{en}}</ref> Naselje svjedoči o bratskim principima, koji su izraženi u gradskom uređenju, [[Arhitektura|arhitekturi]] i zanatstvu, kao i u činjenici da se brojne građevine i danas koriste za svoje izvorne funkcije, a djelatnost i tradicija Moravske crkve se nastavljaju. Danas je grad turistička atrakcija: staro gradsko jezgro, moravska crkva sa svojom svijetlom, jednostavnom i impresivnom salom, a posebno groblje privlače hiljade turista svake godine. Njegova dobro očuvana arhitektura je jedan od razloga što je naselje 2015. godine upisano na [[UNESCO]]-ov popis mjesta [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="moravska">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1468 |title= Christiansfeld, naselje protestantske moravske crkve - br.1468 |work=UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 9. 2. 2023}}{{en}}</ref> Grad je poznat i po svojim kolačima od [[med]]a. Peku se po tajnom receptu iz 1783. Do 2008. godine kolači su se pekli u originalnoj pekari iz 18. vijeka, koja je potom renovirana zbog novih nacionalnih sanitarnih standarda, ali se i dalje koristi originalna receptura. == Izvori == {{Izvori}} {{Commonscat|Christiansfeld}} {{DEFAULTSORT:Christiansfeld, }} [[Kategorija:Svjetska baština u Danskoj]] [[Kategorija:Svjetska baština u Njemačkoj]] [[Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenom Kraljevstvu]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama]] 8txa7aobc26hnotcygsrxzybsmuyjr2 8 4719897 42607026 42607017 2026-06-07T12:13:17Z Vipz 151311 42607026 javascript text/javascript /******************************************************************************/ /**** IZVOR: [[:mw:MediaWiki:Gadget-Global-Calculator.js]] /**** AŽURIRANO PREMA VERZIJI NA DATUM: 2026-01-09 /**** AŽURIRANJA SE MORAJU RADITI RUČNO, BEZ UKIDANJA LOKALNIH MODIFIKACIJA /**** LOKALNE MODIFIKACIJE: /**** "elm.dataset.calculatorDisabled" (podrška za 'disabled' na select elementima) /**** "data-calculator-action=search" (pretraga pomoću Calculator/Codex button + text) /**** "data-calculator-target" (dugme može ciljati drugi calculator-container po id/data-calculator-id) /**** ".calculator-codex-deferred" + čekanje na @wikimedia/codex" (izbjegavanje bljeskanja nestiliziranih Codex dugmadi) /**** ".calculator-codex-select-dark-fix" (ikona strelice se sada vidi u tamnom načinu na calculator codex select elementima) /**** "data-calculator-action=create" (otvaranje forme za uređivanje) /**** "data-calculator-method=open|post" (otvaranje za uređivanje po zadanom ili direktno spremanje, za action=create) /**** "data-calculator-success-target" i "data-calculator-error-target" (prikaz poruka nakon action=create method=post) /******************************************************************************/ /** * On-Wiki calculator script. See [[:mw:Template:Calculator]]. Created by [[:mw:User:Bawolff]] * License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 and 4.0 International Public License * Canonical source: https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-calculator.js * * This script is designed with security in mind. Possible security risks: * * Having a formula that executes JS * ** To prevent this we do not use eval(). Instead we parse the formula with our own parser into an abstract tree that we evaluate by walking through it * * Form submission & DOM clobbering - we prefix the name (and id) attribute of all fields to prevent conflicts * * Style injection - we take the style attribute from an existing element that was sanitized by MW. We do not take style from a data attribute. * * Client-side DoS - Formulas aren't evaluated without user interaction. Formulas have a max length. Max number of widgets per page. Ultimately, easy to revert slow formulas just like any other vandalism. * * Prototype pollution - We use objects with null prototypes and also reject fields named __proto__ just in case. * * Essentially the code works by replacing certain <span> tags with <input>, parsing a custom formula language, setting up a dependency graph based on identifiers, and re-evaluating formulas on change. */ (function () { var mathFuncs = [ 'abs', 'acos', 'acosh', 'asin', 'asinh', 'atan', 'atan2', 'atanh', 'cbrt', 'ceil', 'cos', 'cosh', 'exp', 'expm1', 'floor', 'hypot', 'log', 'log10', 'log2', 'log1p', 'max', 'min', 'pow', 'random', 'sign', 'sin', 'sinh', 'sqrt', 'tan', 'tanh', 'trunc', 'clz32' ]; var otherFuncs = [ 'ifzero', 'coalesce', 'iffinite', 'ifnan', 'ifpositive', 'ifequal', 'round', 'jsround', 'not', 'and', 'or', 'bool', 'ifless', 'iflessorequal', 'ifgreater', 'ifgreaterorequal', 'ifbetween', 'xor', 'index', 'switch', 'radiogroup', 'bitand', 'bitor', 'bitxor', 'bitnot', 'bitleftshift', 'bitlogicrightshift', 'bitarithrightshift', 'if', 'getclick', 'timer', 'timeriterations', 'timertime' ]; var allFuncs = mathFuncs.concat( otherFuncs ); var convertFloat = function ( f ) { if ( typeof f === 'number' ) { return f; } f = f.replace( /×\s?10/, 'e' ); return parseFloat( f.replace( /[×⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹⁻]/g, function ( m ) { return ( { '⁰': 0, '¹': 1, '²': 2, '³': 3, '⁴': 4, '⁵': 5, '⁶': 6, '⁷': 7, '⁸': 8, '⁹': 9, '⁻': '-', '×': 'e' } )[m]; } ) ); }; // Start parser code. var Numb = function ( n ) { if ( typeof n === 'number' ) { this.value = n; } this.value = parseFloat( n ); }; Numb.prototype.toString = function () { return 'Number<' + this.value + '>'; }; var Ident = function ( n ) { this.value = n; }; Ident.prototype.toString = function () { return 'IDENT<' + this.value + '>'; }; var Operator = function ( val, args ) { this.op = val; this.args = args; }; var Null = function () {}; var Parser = function ( text ) { this.text = text; }; var terminals = { 'IDENT': /^[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*/, 'NUMBER': /^-?[0-9]+(?:\.[0-9]+)?(?:[eE][0-9]+|×10⁻?[⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹]+)*/, 'WS': /^\s*/, 'PLUSMINUS': /^[+-]/, 'pi': /^(?:pi|π)(?![A-z_0-9-])/i, 'true': /^(?:true)(?![A-z_0-9-])/, 'false': /^(?:false)(?![A-z_0-9-])/, 'epsilon': /^EPSILON(?![A-z_0-9-])/, 'Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, '-Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, 'NaN': /^NaN(?![A-z_0-9-])/i, 'MULTIPLYDIV': /^[*\\/%×÷]/i }; Parser.prototype = { check: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { return !!( this.text.match( terminals[id] ) ); } return this.text.startsWith( id ); }, consume: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { var res = this.text.match( terminals[id] ); this.text = this.text.substring( res[0].length ); return res[0]; } if ( this.text.startsWith( id ) ) { this.text = this.text.substring( id.length ); return id; } throw new Error( 'Expected ' + id + ' near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); }, parse: function () { var res; if ( this.text === undefined || this.text === '' ) { return new Null(); } this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); if ( this.text.length !== 0 ) { throw new Error( 'Unexpected end of formula. Perhaps you forgot to close a parenthesis or are using an invalid function.' ); } return res; }, expression: function () { var res, res2; res = this.term(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'PLUSMINUS' ) ) { var op = this.consume( 'PLUSMINUS' ); this.consume( 'WS' ); res2 = this.term(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, argList: function () { var args = []; this.consume( 'WS' ); if ( this.check( ')' ) ) { this.consume( ')' ); return args; } args[args.length] = this.expression(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( ',' ) ) { this.consume( ',' ); this.consume( 'WS' ); args[args.length] = this.expression(); } this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return args; }, term: function () { var res, res2; res = this.factor(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'MULTIPLYDIV' ) ) { var op = this.consume( 'MULTIPLYDIV' ); if ( op === '×' ) { op = '*'; } if ( op === '÷' ) { op = '/'; } this.consume( 'WS' ); res2 = this.factor(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, factor: function () { this.consume( 'WS' ); var res; if ( this.check( 'pi' ) ) { this.consume( 'pi' ); return new Numb( Math.PI ); } if ( this.check( 'true' ) ) { this.consume( 'true' ); return new Numb( 1 ); } if ( this.check( 'false' ) ) { this.consume( 'false' ); return new Numb( 0 ); } if ( this.check( 'Infinity' ) ) { this.consume( 'Infinity' ); return new Numb( Infinity ); } if ( this.check( '-Infinity' ) ) { this.consume( '-Infinity' ); return new Numb( -Infinity ); } if ( this.check( 'NaN' ) ) { this.consume( 'NaN' ); return new Numb( NaN ); } if ( this.check( 'epsilon' ) ) { this.consume( 'epsilon' ); return new Numb( Number.EPSILON ); } for ( var i in allFuncs ) { if ( this.check( allFuncs[i] + '(' ) ) { this.consume( allFuncs[i] + '(' ); var argList = this.argList(); return new Operator( allFuncs[i], argList ); } } if ( this.check( 'IDENT' ) ) { return new Ident( this.consume( 'IDENT' ) ); } if ( this.check( 'NUMBER' ) ) { return new Numb( convertFloat( this.consume( 'NUMBER' ) ) ); } if ( this.check( '(' ) ) { this.consume( '(' ); this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return res; } // unary minus if ( this.check( '-' ) ) { this.consume( '-' ); this.consume( 'WS' ); if ( this.check( '-' ) ) { throw new Error( 'Double unary minus without parenthesis not allowed near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } res = this.factor(); return new Operator( '*', [ new Numb( -1 ), res ] ); } throw new Error( 'Expected to see a term (e.g. an identifier, number, function, opening parenthesis, etc) near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } }; // End parser code. // Based on https://floating-point-gui.de/errors/comparison/ var almostEquals = function ( a, b ) { var absA = Math.abs( a ); var absB = Math.abs( b ); var diff = Math.abs( a - b ); var epsilon = Number.EPSILON; var minNormal = Math.pow( 2, -1022 ); if ( a === b ) { return true; } // Min normal of double = 2^-1022 if ( a === 0 || b === 0 || absA + absB < minNormal ) { return diff < epsilon * minNormal; } return diff / Math.min( ( absA + absB ), Number.MAX_VALUE ) < epsilon; }; // elm: Element to get value of // Mapping to process value with (usually this.mappingInput[element item id]) var getValueOfElm = function ( elm, mapping ) { var val; if ( elm.hasAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ) { // We have a non-formatted value set. Use that and skip any mappings. return parseFloat( elm.getAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ); } else if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' ) { if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { // Radio/checkboxes are not allowed to have mappings return elm.checked ? convertFloat( elm.value ) : 0; } val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { val = val.trim(); var mapVals = [ val, val.toLowerCase() ]; for ( var k = 0; k < mapVals.length; k++ ) { if ( mapping && typeof mapping[mapVals[k]] === 'number' ) { return mapping[mapVals[k]]; } else if ( mapping && [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[mapVals[k]] ) !== -1 ) { return parseFloat( mapping[mapVals[k]] ); } } } return convertFloat( val ); }; // Get the raw text value of a widget for non-formula actions such as search. var getTextValueOfElm = function ( elm ) { var val; if ( !elm ) { return ''; } if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' || elm.tagName === 'TEXTAREA' ) { val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { return val.trim(); } if ( val === undefined || val === null ) { return ''; } return String( val ).trim(); }; var normalizeNamespaceName = function ( ns ) { if ( typeof ns !== 'string' ) { return null; } ns = ns.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( ns === '' ) { return null; } return ns.replace( / /g, '_' ).toLowerCase(); }; var getNamespaceMap = function () { var map = Object.create( null ); var canonical = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' ) || {}; var aliases = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ) || {}; var k; for ( k in canonical ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( canonical, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( canonical[k] || '' )] = parseInt( k ); } } for ( k in aliases ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( aliases, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( k )] = parseInt( aliases[k] ); } } return map; }; var getSearchNamespaces = function ( namespacesAttr ) { var tokens, i, token, nsId; var nsMap = getNamespaceMap(); var out = []; if ( typeof namespacesAttr !== 'string' || namespacesAttr.trim() === '' ) { return out; } tokens = namespacesAttr.split( /[|,;]+/ ); for ( i = 0; i < tokens.length; i++ ) { token = tokens[i].trim(); if ( token === '' ) { continue; } if ( /^[0-9]+$/.test( token ) ) { nsId = parseInt( token ); } else { nsId = nsMap[normalizeNamespaceName( token )]; } if ( Number.isInteger( nsId ) && out.indexOf( nsId ) === -1 ) { out.push( nsId ); } } return out; }; var parseUrlEncodedParams = function ( extraParams ) { var out = Object.create( null ); if ( typeof extraParams !== 'string' || extraParams.trim() === '' ) { return out; } extraParams.split( '&' ).forEach( function ( pair ) { var eqPos, key, value; if ( pair === '' ) { return; } eqPos = pair.indexOf( '=' ); if ( eqPos === -1 ) { key = pair; value = ''; } else { key = pair.slice( 0, eqPos ); value = pair.slice( eqPos + 1 ); } key = decodeURIComponent( key.replace( /\+/g, ' ' ) ); value = decodeURIComponent( value.replace( /\+/g, ' ' ) ); if ( key ) { out[key] = value; } } ); return out; }; var isSafeSpecialPageName = function ( pageName ) { return typeof pageName === 'string' && /^(?:Special|Posebno):[A-Za-z0-9_\-/]+$/.test( pageName ); }; var triggerSearchAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, namespacesAttr, searchPage, searchParam, extraParams ) { var field, query, params, namespaces, i; field = calc.elmList[queryFrom]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Search button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); params[searchParam || 'search'] = query; if ( params.fulltext === undefined ) { params.fulltext = '1'; } namespaces = getSearchNamespaces( namespacesAttr ); for ( i = 0; i < namespaces.length; i++ ) { params['ns' + namespaces[i]] = 1; } window.location.href = mw.util.getUrl( isSafeSpecialPageName( searchPage ) ? searchPage : 'Special:Search', params ); }; var getActionFieldText = function ( calc, fieldName, contextLabel ) { var field; if ( !fieldName ) { return ''; } field = calc.elmList[ fieldName ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: " + contextLabel + " references '" + fieldName + "' but there is no field by that name" ); return null; } return getTextValueOfElm( field ); }; var getActionNotificationMessage = function ( buttonElm, type, fallbackMessage ) { var message; if ( type === 'success' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorSuccessNotification; } else if ( type === 'error' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorErrorNotification; } if ( message ) { return message; } return fallbackMessage; }; var setActionMessageTargetVisible = function ( targetId, visible ) { var target; if ( !targetId ) { return false; } target = document.getElementById( targetId ); if ( !target ) { console.log( "Calculator: Message target '" + targetId + "' was not found" ); return false; } target.style.display = visible ? '' : 'none'; return true; }; var resetActionMessageTargets = function ( buttonElm ) { setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget, false ); setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget, false ); }; var showActionMessageTarget = function ( buttonElm, type ) { var targetId; if ( type === 'success' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget; } else if ( type === 'error' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget; } console.log( 'Calculator: Message target lookup', { type: type, targetId: targetId, buttonElm: buttonElm, dataset: buttonElm ? buttonElm.dataset : null, targetElm: targetId ? document.getElementById( targetId ) : null } ); return setActionMessageTargetVisible( targetId, true ); }; var getDefaultSuccessNotificationMessage = function ( data ) { var revisionId, message; revisionId = data && data.edit && data.edit.newrevid; message = mw.message( 'postedit-confirmation-published', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } message = mw.message( 'postedit-confirmation-saved', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } return 'Izmjena je uspješno spremljena.'; }; var triggerCreateAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, extraParams, method, sourceButtonElm ) { var field, query, params, titlePrefix, preloadFrom, summaryFrom, finalTitle; var textFrom, prependFrom, appendFrom, value; var messageButtonElm = sourceButtonElm || buttonElm; var doNotify = function ( message, type ) { if ( mw.notify ) { mw.notify( message, { type: type || 'info' } ); } else { window.alert( message ); } }; method = method || 'open'; field = calc.elmList[ queryFrom ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Create button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); titlePrefix = params[ 'title-prefix' ] || params.prefix || ''; delete params[ 'title-prefix' ]; delete params.prefix; summaryFrom = params.summaryfrom; delete params.summaryfrom; if ( summaryFrom ) { value = getActionFieldText( calc, summaryFrom, 'Create button summaryfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.summary = value; } finalTitle = query.trim(); if ( titlePrefix && finalTitle.slice( 0, titlePrefix.length ).toLowerCase() !== titlePrefix.toLowerCase() ) { finalTitle = titlePrefix + finalTitle; } if ( method === 'open' ) { preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom ) { value = getActionFieldText( calc, preloadFrom, 'Create button preloadfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.preload = value; } if ( params.action === undefined ) { params.action = 'edit'; } window.location.href = mw.util.getUrl( finalTitle, params ); return; } if ( method !== 'post' ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom || params.preload !== undefined ) { console.log( 'Calculator: preload/preloadfrom is not supported with data-calculator-method=post' ); return; } textFrom = params.textfrom; delete params.textfrom; if ( textFrom ) { value = getActionFieldText( calc, textFrom, 'Create button textfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.text = value; } prependFrom = params.prependfrom; delete params.prependfrom; if ( prependFrom ) { value = getActionFieldText( calc, prependFrom, 'Create button prependfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.prependtext = value; } appendFrom = params.appendfrom; delete params.appendfrom; if ( appendFrom ) { value = getActionFieldText( calc, appendFrom, 'Create button appendfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.appendtext = value; } if ( params.text === undefined && params.prependtext === undefined && params.appendtext === undefined ) { console.log( 'Calculator: data-calculator-method=post requires one of text/textfrom/prependtext/prependfrom/appendtext/appendfrom' ); return; } params.action = 'edit'; resetActionMessageTargets( messageButtonElm ); buttonElm.disabled = true; mw.loader.using( 'mediawiki.api' ).then( function () { var api = new mw.Api(); return api.postWithToken( 'csrf', $.extend( {}, params, { title: finalTitle, format: 'json' } ) ); } ).then( function ( data ) { if ( data && data.edit && data.edit.result === 'Success' ) { buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'success' ) ) { doNotify( getDefaultSuccessNotificationMessage( data ), 'success' ); } return; } console.log( 'Calculator: Unexpected POST create/edit response', data ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ).catch( function ( err ) { console.log( 'Calculator: POST create/edit failed', err ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ); }; var evaluate = function ( ast ) { var that = this; var elmList = this.elmList; var i, then, ielse, res, elm, evaledArgs; if ( ast instanceof Numb ) { return ast.value; } if ( ast instanceof Ident ) { elm = elmList[ast.value]; if ( elm === undefined ) { console.log( "Calculator: Reference to '" + ast.value + "' but there is no field by that name" ); return NaN; } return getValueOfElm( elm, this.mappingInput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast instanceof Operator ) { if ( ast.op === 'index' ) { if ( ast.args.length < 2 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var indexValue = Math.floor( this.evaluate( ast.args[1] ) ); if ( !Number.isSafeInteger( indexValue ) || indexValue < 0 ) { return NaN; } res = elmList[ast.args[0].value + indexValue]; if ( res === undefined ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : NaN; } return getValueOfElm( res, this.mappingInput[res.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast.op === 'radiogroup' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var radioName = ast.args[0].value; elm = this.parent.querySelector( 'input:checked[type=radio][name=' + CSS.escape( 'calcgadget-' + this.rand + '-' + radioName ) + ']' ); if ( !elm ) { return NaN; } return this.evaluate( new Ident( elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ) ); } if ( ast.op === 'getclick' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } switch ( ast.args[0].value.toLowerCase() ) { case 'x': return this.clickX; case 'prevx': return this.clickPrevX; case 'prevpercentx': return this.clickPrevPercentX; case 'startpercentx': return this.clickStartPercentX; case 'startx': return this.clickStartX; case 'percentx': return this.clickPercentX; case 'y': return this.clickY; case 'percenty': return this.clickPercentY; case 'prevy': return this.clickPrevY; case 'prevpercenty': return this.clickPrevPercentY; case 'starty': return this.clickStartY; case 'startpercenty': return this.clickStartPercentY; case 'inprogress': return this.clickInProgress; case 'type': return this.clickType; default: return NaN; } } if ( ast.op === 'timer' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ast.args.length >= 2 ? this.evaluate( ast.args[1] ) : 1; } return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.op === 'timeriterations' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return this.repeatInfo.iterationsSoFar; } return NaN; } if ( ast.op === 'timertime' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ( Date.now() - this.repeatInfo.timeStart ) / 1000; } return NaN; } evaledArgs = ast.args.map( function ( item ) { return that.evaluate( item ); } ); if ( mathFuncs.indexOf( ast.op ) !== -1 ) { return Math[ast.op].apply( Math, evaledArgs ); } if ( ast.op === 'coalesce' ) { for ( var k = 0; k < evaledArgs.length; k++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[k] ) ) { return evaledArgs[k]; } } return NaN; } if ( ast.op === 'ifzero' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'if' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return !almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iffinite' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isFinite( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifnan' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isNaN( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifpositive' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return evaledArgs[0] >= 0 ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifless' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] < evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreater' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] > evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iflessorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] <= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreaterorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifbetween' ) { if ( evaledArgs.length < 3 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 4 ? 1 : evaledArgs[3]; ielse = evaledArgs.length < 5 ? 0 : evaledArgs[4]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] && evaledArgs[0] <= evaledArgs[2] ? then : ielse; } if ( ast.op === 'bool' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 0 : 1; } if ( ast.op === 'not' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 1 : 0; } if ( ast.op === 'xor' ) { if ( evaledArgs.length !== 2 ) { return NaN; } if ( ( ( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) ) || ( ( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) ) ) { return 1; } return 0; } if ( ast.op === 'and' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( isNaN( evaledArgs[i] ) || almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 1; } if ( ast.op === 'or' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[i] ) && !almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 0; } if ( ast.op === 'bitand' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res & evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res | evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitxor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res ^ evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitnot' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } return ~evaledArgs[0]; } if ( ast.op === 'bitleftshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] << evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitlogicrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >>> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitarithrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'switch' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } var defaultVal = NaN; if ( evaledArgs.length % 2 === 0 ) { defaultVal = evaledArgs[evaledArgs.length - 1]; } for ( i = 1; i < evaledArgs.length - 1; i += 2 ) { if ( evaledArgs[0] <= evaledArgs[i] || almostEquals( evaledArgs[i], evaledArgs[0] ) ) { return evaledArgs[i + 1]; } } return defaultVal; } if ( ast.op === 'round' ) { var decimals = evaledArgs.length >= 2 ? evaledArgs[1] : 0; var p = Math.pow( 10, decimals ); var n = ( evaledArgs[0] * p ) * ( 1 + Number.EPSILON ); return Math.round( n ) / p; } if ( ast.op === 'jsround' ) { return Math.round.apply( Math, evaledArgs ); } if ( evaledArgs.length !== 2 ) { throw new Error( 'Unexpected number of args for ' + ast.op ); } if ( ast.op === '*' ) { return evaledArgs[0] * evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '/' ) { return evaledArgs[0] / evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '+' ) { return evaledArgs[0] + evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '-' ) { return evaledArgs[0] - evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '%' ) { return evaledArgs[0] % evaledArgs[1]; } throw new Error( 'Unrecognized operator ' + ast.op ); } return NaN; }; var getIdentifiers = function ( tree ) { if ( tree instanceof Ident ) { return new Set( [ tree.value ] ); } if ( tree instanceof Operator ) { var res = new Set( [] ); var i = 0; if ( tree.op === 'index' && tree.args.length > 0 ) { i++; getIdentifiers( tree.args[0] ).forEach( function ( x ) { res.add( x + '*' ); } ); } else if ( tree.op === 'radiogroup' && tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--radio-' + tree.args[0].value ); } else if ( tree.op === 'timer' ) { if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--timer-active-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-active' ); } } else if ( tree.op === 'timertime' || tree.op === 'timeriterations' ) { res.add( '--timer-iteration' ); if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { res.add( '--timer-iteration-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-iteration' ); } return res; } else if ( tree.op === 'getclick' ) { res.add( '--click' ); return res; } for ( ; i < tree.args.length; i++ ) { getIdentifiers( tree.args[i] ).forEach( function ( x ) { res.add( x ); } ); } return res; } return new Set(); }; var buildBacklinks = function ( items, radioGroups ) { var backlinks = Object.create( null ); for ( var item in items ) { var idents = getIdentifiers( items[item] ); idents.forEach( function ( ident ) { if ( !backlinks[ident] ) { backlinks[ident] = []; } backlinks[ident].push( item ); } ); } var identPrefix = '--radio-'; for ( var groupName in radioGroups ) { if ( backlinks[identPrefix + groupName] === undefined ) { backlinks[identPrefix + groupName] = []; } for ( var i = 0; i < radioGroups[groupName].length; i++ ) { backlinks[identPrefix + groupName].push( radioGroups[groupName][i] ); if ( backlinks[radioGroups[groupName][i]] === undefined ) { backlinks[radioGroups[groupName][i]] = []; } backlinks[radioGroups[groupName][i]].push( identPrefix + groupName ); } } return backlinks; }; var getCalculatorRegistry = function () { if ( !window.calculatorWidgetRegistry ) { window.calculatorWidgetRegistry = Object.create( null ); } return window.calculatorWidgetRegistry; }; var registerCalculatorInstance = function ( calc ) { var targetId; if ( !calc || !calc.parent || !calc.parent.classList || !calc.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) ) { return; } targetId = calc.parent.dataset.calculatorId || calc.parent.id; if ( !targetId || targetId === '__proto__' ) { return; } getCalculatorRegistry()[targetId] = calc; }; var resolveButtonCalculatorTarget = function ( calc, buttonElm ) { var targetId, registry, targetElm; if ( !buttonElm || !buttonElm.dataset || !buttonElm.dataset.calculatorTarget ) { return calc; } targetId = buttonElm.dataset.calculatorTarget; registry = getCalculatorRegistry(); if ( registry[targetId] ) { return registry[targetId]; } targetElm = document.getElementById( targetId ); if ( targetElm && targetElm.dataset && targetElm.dataset.calculatorId && registry[targetElm.dataset.calculatorId] ) { return registry[targetElm.dataset.calculatorId]; } console.log( "Calculator: Button '" + ( buttonElm.id || '(no id)' ) + "' references target container '" + targetId + "' but it was not found" ); return null; }; var setup = function ( $content ) { var needsCodex = $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).length > 0 || $content.find( '.cdx-button, .cdx-label__label' ).length > 0 || $content.find( '[data-calculator-class*="cdx-"]' ).length > 0; var codexState = needsCodex ? mw.loader.getState( '@wikimedia/codex' ) : null; if ( needsCodex && codexState !== 'ready' && codexState !== 'error' && codexState !== 'missing' ) { mw.loader.using( '@wikimedia/codex', function () { setup( $content ); }, function () { setup( $content ); } ); return; } var containers = Array.from( $content.find( '.calculator-container' ) ); for ( var i = 0; i < containers.length; i++ ) { new CalculatorWidgets( Array.from( containers[i].getElementsByClassName( 'calculator-field' ) ), containers[i] ); } var elms = Array.from( $content.find( '.calculator-field' ) ); new CalculatorWidgets( elms, $content[0] ); $content.find( '.calculator-field-label' ).replaceWith( function () { var l = $( '<label>' ); if ( this.dataset.for !== undefined ) { if ( !this.dataset.for.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) || !$content.find( '#' + $.escapeSelector( this.dataset.for ) ).length ) { return this; } l.attr( 'for', this.dataset.for ); } if ( this.id ) { l.attr( 'id', this.id ); } if ( this.title ) { l.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { l.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-label__label' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-label' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; l.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-label( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } l.append( this.childNodes ); return l; } ); if ( needsCodex ) { if ( codexState === 'ready' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).css( 'visibility', 'visible' ); } else if ( codexState === 'error' || codexState === 'missing' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).remove(); } } }; var doStats = function () { if ( window.calculatorStatsAlreadyDone !== true ) { window.calculatorStatsAlreadyDone = true; mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_total' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_wiki_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ) } ); var pageName = encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgTitle' ).replace( / /g, '_' ) ); pageName = pageName.replace( /[^a-zA-Z0-9_]/g, '_' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_page_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ), page: pageName, NS: mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) } ); } }; var codexSelectDarkFixStylesLoaded = false; var ensureCodexSelectDarkFixStyles = function () { var style; if ( codexSelectDarkFixStylesLoaded || document.getElementById( 'calculator-codex-select-dark-fix' ) ) { codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; return; } style = document.createElement( 'style' ); style.id = 'calculator-codex-select-dark-fix'; style.textContent = '.calculator-cdx-select-wrap{position:relative;display:inline-block;font-size: var( --font-size-medium, 1rem );}' + '.calculator-cdx-select-icon{display:none;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '@media screen and (prefers-color-scheme: dark){' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '}'; document.head.appendChild( style ); codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; }; var wrapCodexSelect = function ( input ) { var wrap, icon; if ( !input || input.tagName !== 'SELECT' || !input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { return; } if ( input.parentNode && input.parentNode.classList && input.parentNode.classList.contains( 'calculator-cdx-select-wrap' ) ) { return; } ensureCodexSelectDarkFixStyles(); wrap = document.createElement( 'span' ); wrap.className = 'calculator-cdx-select-wrap'; icon = document.createElement( 'span' ); icon.className = 'calculator-cdx-select-icon'; icon.setAttribute( 'aria-hidden', 'true' ); input.parentNode.insertBefore( wrap, input ); wrap.appendChild( input ); wrap.appendChild( icon ); }; var createSelect = function ( elm ) { var sel = document.createElement( 'select' ); var mapping; try { mapping = JSON.parse( elm.dataset.calculatorMapping ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. ' + e.message ); return sel; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. unexpected type' ); return sel; } var opt; for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'object' ) { var optgroup = document.createElement( 'optgroup' ); optgroup.label = i; sel.appendChild( optgroup ); for ( var j in mapping[i] ) { if ( typeof mapping[i][j] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i][j] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i][j]; opt.appendChild( document.createTextNode( j ) ); optgroup.appendChild( opt ); } } } else if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i]; opt.appendChild( document.createTextNode( i ) ); sel.appendChild( opt ); } } return sel; }; var CalculatorWidgets = function ( elms, parent ) { this.parent = parent; this.rand = Math.floor( Math.random() * 1000000000 ); this.itemList = Object.create( null ); this.elmList = Object.create( null ); this.backlinks = Object.create( null ); this.inProgressRefresh = undefined; this.clickX = this.clickY = this.clickPercentX = this.clickPercentY = NaN; this.clickPrevX = this.clickPrevY = this.clickPrevPercentX = this.clickPrevPercentY = NaN; this.clickStartX = this.clickStartY = this.clickStartPercentX = this.clickStartPercentY = NaN; this.clickType = NaN; this.clickInProgress = 0; this.repeatInfo = null; this.disableInfo = Object.create( null ); this.mappingInput = Object.create( null ); this.mappingOutput = Object.create( null ); var that = this; var radioGroups = Object.create( null ); if ( elms.length > 250 ) { console.log( 'Too many calculator widgets on page' ); return; } for ( var i in elms ) { var elm = elms[i]; var formula = elm.dataset.calculatorFormula; if ( formula && formula.length > 2000 ) { console.log( 'Skipping element with too long formula' ); continue; } var type = elm.dataset.calculatorType; var readonly = !!elm.dataset.calculatorReadonly; var id = elm.id.toString(); if ( id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-__proto__$/ ) || elm.dataset.calculatorName === '__proto__' ) { throw new Error( 'Invalid calculator id: ' + id ); } if ( !id ) { id = 'calculator-field-auto' + Math.floor( Math.random() * 10000000 ) + 'unnamed'; } if ( this.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) && document.getElementById( id ) !== elm ) { var labelsToUpdate = this.parent.querySelectorAll( ':scope .calculator-field-label[data-for="' + CSS.escape( id ) + '"]' ); id = 'calcdisambig-' + this.rand + '-' + id; for ( var l = 0; l < labelsToUpdate.length; l++ ) { labelsToUpdate[l].dataset.for = id; } } var defaultVal = ( '' + elm.textContent ).trim(); if ( type === undefined || !id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) ) { console.log( 'Skipping ' + id ); continue; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing formula of ' + id + ': ' + e.message + '. Formula given:' + formula ); continue; } if ( elm.className.match( /(^| )cdx-/ ) || ( elm.dataset.calculatorClass && elm.dataset.calculatorClass.match( /(^| )cdx-/ ) ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( type !== 'plain' && type !== 'passthru' ) { var input = type === 'select' ? createSelect( elm ) : document.createElement( 'input' ); input.className = 'calculator-field-live'; if ( elm.className !== 'calculator-field' ) { input.className += ' ' + elm.className.replace( /(^| )calculator-field($| )/g, ' ' ); } input.readOnly = readonly; if ( defaultVal !== '' ) { if ( type === 'text' ) { input.value = defaultVal; } else { input.value = convertFloat( defaultVal ); } } input.style.cssText = elm.style.cssText; if ( elm.dataset.calculatorSize ) { var size = parseInt( elm.dataset.calculatorSize ); input.size = size; input.style.width = type === 'number' ? 'calc( ' + size + 'ch' + ' + 20px)' : size + 'ch'; } if ( elm.dataset.calculatorClass ) { input.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( elm.dataset.calculatorSize ) { input.size = elm.dataset.calculatorSize; } if ( elm.dataset.calculatorMax ) { input.max = elm.dataset.calculatorMax; } if ( elm.dataset.calculatorMin ) { input.min = elm.dataset.calculatorMin; } if ( elm.dataset.calculatorPlaceholder ) { input.placeholder = elm.dataset.calculatorPlaceholder; } if ( elm.dataset.calculatorStep ) { input.step = elm.dataset.calculatorStep; } if ( elm.dataset.calculatorPrecision ) { input.dataset.calculatorPrecision = elm.dataset.calculatorPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorExponentialPrecision ) { input.dataset.calculatorExponentialPrecision = elm.dataset.calculatorExponentialPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorDecimals ) { input.dataset.calculatorDecimals = elm.dataset.calculatorDecimals; } if ( elm.dataset.calculatorNanText ) { input.dataset.calculatorNanText = elm.dataset.calculatorNanText; } if ( type === 'radio' ) { if ( elm.dataset.calculatorName ) { input.name = 'calcgadget-' + this.rand + '-' + elm.dataset.calculatorName; } if ( radioGroups[elm.dataset.calculatorName] === undefined ) { radioGroups[elm.dataset.calculatorName] = []; } radioGroups[elm.dataset.calculatorName][radioGroups[elm.dataset.calculatorName].length] = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); } if ( elm.dataset.calculatorInputmode ) { input.inputMode = elm.dataset.calculatorInputmode; } if ( elm.dataset.calculatorEnterkeyhint ) { input.enterKeyHint = elm.dataset.calculatorEnterkeyhint; } if ( elm.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { input.dataset.calculatorDisabled = elm.dataset.calculatorDisabled; } if ( elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-describedby', elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-labelledby', elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-label' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-label', elm.getAttribute( 'aria-label' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-owns' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-owns', elm.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-flowto', elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'role' ) !== null ) { input.setAttribute( 'role', elm.getAttribute( 'role' ) ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { input.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { input.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula ) { input.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( type === 'number' || type === 'text' || type === 'radio' || type === 'checkbox' || type === 'hidden' || type === 'range' ) { input.type = type; } if ( type === 'select' && elm.dataset.calculatorValue ) { input.value = elm.dataset.calculatorValue; } if ( type === 'radio' || type === 'checkbox' ) { input.onchange = this.changeHandler.bind( this ); if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'true' || elm.dataset.calculatorChecked === '1' ) { input.checked = true; } else if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'false' || elm.dataset.calculatorChecked === '0' ) { input.checked = false; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.checked = true; } var checkValue = convertFloat( elm.dataset.calculatorValue || '' ); if ( !isNaN( checkValue ) && !almostEquals( checkValue, 0 ) ) { input.value = checkValue; input.dataset.calculatorValue = checkValue; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.value = defaultVal; input.dataset.calculatorValue = defaultVal; } else { input.value = 1; input.dataset.calculatorValue = 1; } } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'text' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } input.id = id; elm.replaceWith( input ); elm = input; if ( type === 'select' && input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { wrapCodexSelect( input ); } input.addEventListener( 'input', this.changeHandler.bind( this ) ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-field' ); elm.classList.add( 'calculator-field-live' ); if ( elm.dataset.calculatorClass ) { elm.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula && type !== 'passthru' && !elm.dataset.calculatorAriaLive ) { elm.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { elm.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { elm.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( elm.id === '' ) { elm.id = id; } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'plain' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } } var itemId = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); this.itemList[itemId] = formulaAST; this.elmList[itemId] = elm; } this.backlinks = buildBacklinks( this.itemList, radioGroups ); registerCalculatorInstance( this ); this.setupDisabledFields(); this.setupButtons(); if ( this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad && this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad === 'true' ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( Object.keys( this.itemList ).filter( function ( a ) { return !( that.itemList[a] instanceof Null ); } ) ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.setupButtons(); }; CalculatorWidgets.prototype.processMapping = function ( mappingText, itemId ) { var mapping; try { mapping = JSON.parse( mappingText ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. ' + e.message ); return; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. unexpected type' ); return; } this.mappingInput[itemId] = mapping; var mapOut = Object.create( null ); for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'default', 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { mapOut[mapping[i]] = i; } } this.mappingOutput[itemId] = mapOut; }; CalculatorWidgets.prototype.stopRepeat = function () { if ( this.repeatInfo ) { if ( this.repeatInfo.cancelIdentifier ) { window.clearInterval( this.repeatInfo.cancelIdentifier ); } var id = this.repeatInfo.id; this.repeatInfo = null; this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.repeatInfo = null; }; CalculatorWidgets.prototype.startRepeat = function ( maxIterations, id ) { if ( this.repeatInfo ) { console.log( 'Calculator: Trying to start a repeat when one is already in progress. This should not happen' ); } this.repeatInfo = { maxIterations: maxIterations, iterationsSoFar: 0, cancelIdentifier: null, timeStart: Date.now(), id: id }; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; CalculatorWidgets.prototype.incrementRepeatIteration = function ( until ) { this.repeatInfo.iterationsSoFar++; if ( this.repeatInfo.iterationsSoFar > this.repeatInfo.maxIterations ) { this.stopRepeat(); return false; } if ( until ) { var untilRes = this.evaluate( until ); if ( !isNaN( untilRes ) && !almostEquals( untilRes, 0 ) ) { this.stopRepeat(); return false; } } var id = this.repeatInfo.id; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); return true; }; var convertEventTypeToNumber = function ( type ) { switch ( type ) { case 'pointerdown': return 1; case 'pointermove': return 2; case 'pointerup': case 'click': return 3; case 'pointerleave': return 4; default: throw new Error( 'Unrecognized event type: ' + type ); } }; var updateClick = function ( calc ) { if ( calc.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { calc.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = calc.setBusy(); calc.refresh( [ '--click' ] ); calc.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; var makeButtonCallback = function ( calc, forElms, formulaASTs, repeat, maxIterations, toggle, until ) { return function buttonCallback ( event ) { if ( event.type !== 'click' ) { if ( !event.isPrimary || ( !calc.clickInProgress && event.type !== 'pointerdown' ) ) { return; } } event.preventDefault(); doStats(); var unsetBusy = calc.setBusy(); if ( toggle && calc.repeatInfo && calc.repeatInfo.id === event.currentTarget.id ) { calc.stopRepeat(); unsetBusy(); return; } if ( maxIterations !== undefined || repeat !== undefined ) { calc.stopRepeat(); if ( maxIterations > 1 ) { calc.startRepeat( maxIterations, event.currentTarget.id ); } } var doStuff = function () { var unsetBusyInner = calc.setBusy(); var stillGoing = true; if ( calc.repeatInfo ) { stillGoing = calc.incrementRepeatIteration( until ); } if ( stillGoing ) { for ( var i = 0; i < forElms.length; i++ ) { if ( !formulaASTs[i] || !forElms[i] ) { console.log( 'Skipping button update due to invalid formula or for attribute' ); continue; } var res = calc.evaluate( formulaASTs[i] ); calc.setValue( forElms[i], res ); forElms[i].dispatchEvent( new InputEvent( 'input' ) ); } } unsetBusyInner(); }; if ( maxIterations === undefined || maxIterations >= 1 ) { if ( calc.clickInProgress ) { calc.clickPrevX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickPercentY; } if ( event.type === 'pointerdown' ) { event.currentTarget.setPointerCapture( event.pointerId ); } if ( event.type !== 'pointerleave' ) { calc.clickX = event.offsetX; calc.clickY = event.offsetY; calc.clickPercentX = 100 * event.offsetX / event.currentTarget.clientWidth; calc.clickPercentY = 100 * event.offsetY / event.currentTarget.clientHeight; calc.clickInProgress = 1; } calc.clickType = convertEventTypeToNumber( event.type ); if ( event.type === 'click' || event.type === 'pointerdown' ) { calc.clickPrevX = calc.clickStartX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickStartY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickStartPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickStartPercentY = calc.clickPercentY; } updateClick( calc ); doStuff(); if ( calc.clickType >= 3 ) { calc.clickX = calc.clickY = calc.clickPercentX = calc.clickPercentY = NaN; calc.clickPrevX = calc.clickPrevY = calc.clickPrevPercentX = calc.clickPrevPercentY = NaN; calc.clickStartX = calc.clickStartY = calc.clickStartPercentX = calc.clickStartPercentY = NaN; calc.clickInProgress = 0; calc.clickType = NaN; updateClick( calc ); } } unsetBusy(); if ( calc.repeatInfo && maxIterations > 1 && repeat >= 500 ) { calc.repeatInfo.cancelIdentifier = window.setInterval( doStuff, repeat ); } }; }; var connectButtonToFormula = function ( calc, $button, forAttr, formulaAttr, repeatDuration, maxIterations, toggle, untilAttr, draggable ) { if ( repeatDuration !== undefined ) { repeatDuration = Math.max( 500, Math.ceil( parseFloat( repeatDuration ) * 1000 ) ); if ( isNaN( repeatDuration ) ) { repeatDuration = undefined; } } if ( toggle === 'false' ) { toggle = false; } if ( maxIterations !== undefined ) { maxIterations = parseInt( maxIterations ); } else if ( repeatDuration ) { maxIterations = Infinity; } if ( typeof forAttr !== 'string' || typeof formulaAttr !== 'string' ) { return; } if ( formulaAttr.length > 2000 || ( untilAttr && untilAttr.length > 2000 ) ) { console.log( 'Skipping button with too long formula' ); return; } var until = null; try { until = ( new Parser( untilAttr ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error parsing until formula of button ' + $button[0].id + ': ' + e.message ); } var forList = forAttr.split( ';' ); var formulaList = formulaAttr.split( ';' ); var forElms = []; var formulaASTs = []; for ( var i = 0; i < forList.length; i++ ) { if ( formulaList[i] === undefined ) { break; } forElms[i] = calc.elmList[forList[i]]; try { formulaASTs[i] = ( new Parser( formulaList[i] ) ).parse(); } catch ( e2 ) { formulaASTs[i] = null; console.log( 'Calculator: Error parsing formula of button ' + $button[0].id + ' for ' + forList[i] + ': ' + e2.message ); } } if ( draggable ) { $button[0].addEventListener( 'pointerdown', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerup', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerleave', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointermove', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } else { $button[0].addEventListener( 'click', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } }; var connectButtonToAction = function ( calc, $button, action, buttonElm ) { var method = buttonElm.dataset.calculatorMethod || 'open'; if ( [ 'search', 'create' ].indexOf( action ) === -1 ) { return; } if ( [ 'open', 'post' ].indexOf( method ) === -1 ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } if ( action === 'search' && method !== 'open' ) { console.log( "Calculator: data-calculator-method='" + method + "' is not supported with data-calculator-action='search'" ); return; } $button[ 0 ].addEventListener( 'click', function ( event ) { event.preventDefault(); doStats(); if ( action === 'search' ) { triggerSearchAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorNamespaces, buttonElm.dataset.calculatorSearchPage, buttonElm.dataset.calculatorSearchParam, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams ); return; } triggerCreateAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams, method, buttonElm ); } ); }; var connectButton = function ( calc, $button, buttonElm, draggable ) { var action = buttonElm.dataset.calculatorAction; var targetCalc = resolveButtonCalculatorTarget( calc, buttonElm ); if ( !targetCalc ) { return; } if ( action ) { connectButtonToAction( targetCalc, $button, action, buttonElm ); return; } connectButtonToFormula( targetCalc, $button, buttonElm.dataset.calculatorFor, buttonElm.dataset.calculatorFormula, buttonElm.dataset.calculatorDelay, buttonElm.dataset.calculatorMaxIterations, buttonElm.dataset.calculatorToggle, buttonElm.dataset.calculatorUntil, draggable ); }; CalculatorWidgets.prototype.connectDisable = function ( elm, formula ) { if ( formula === '' || formula === '0' || formula === 'false' ) { return; } if ( formula.length > 2000 ) { console.log( 'Calculator: Disable formula for element ' + elm.id + ' is too long' ); return; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing disable formula of element ' + elm.id + ': ' + e.message ); return; } this.disableInfo[elm.id] = { elm: elm, formula: formulaAST }; var idents = getIdentifiers( formulaAST ); var that = this; var item = '--disable-' + elm.id; idents.forEach( function ( ident ) { if ( !that.backlinks[ident] ) { that.backlinks[ident] = []; } that.backlinks[ident].push( item ); } ); var curValue = this.evaluate( formulaAST ); if ( !isNaN( curValue ) && !almostEquals( curValue, 0 ) ) { elm.disabled = true; } }; CalculatorWidgets.prototype.setupDisabledFields = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-live' ).each( function () { if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { this.disabled = true; } else { calc.connectDisable( this, this.dataset.calculatorDisabled ); } } } ); }; var copyCalculatorDataAttributes = function ( sourceElm, targetElm ) { var i, attr; if ( !sourceElm || !targetElm || !sourceElm.attributes ) { return; } for ( i = 0; i < sourceElm.attributes.length; i++ ) { attr = sourceElm.attributes[i]; if ( attr && attr.name.indexOf( 'data-calculator-' ) === 0 ) { targetElm.setAttribute( attr.name, attr.value ); } } }; CalculatorWidgets.prototype.setupButtons = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-button' ).replaceWith( function () { var b = $( '<button type="button">' ); if ( this.id && this.id !== '__proto__' ) { b.attr( 'id', this.id ); } else { b.attr( 'id', 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ) ); } if ( this.title ) { b.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { b.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-button' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-button' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; b.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-button( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } if ( this.dataset.calculatorAlt ) { b.attr( 'aria-label', this.dataset.calculatorAlt ); } if ( this.dataset.calculatorAriaLive ) { b.attr( 'aria-live', this.dataset.calculatorAriaLive ); } if ( this.getAttribute( 'role' ) ) { b.attr( 'role', this.getAttribute( 'role' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-owns' ) ) { b.attr( 'aria-owns', this.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ) { b.attr( 'aria-flowto', this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { b.attr( 'disabled', true ); } else { calc.connectDisable( b[0], this.dataset.calculatorDisabled ); } } copyCalculatorDataAttributes( this, b[0] ); connectButton( calc, b, b[0], false ); b.append( this.childNodes ); return b; } ); // This is meant to allow image map type things. $( this.parent ).find( '.calculator-field-buttonraw' ).each( function () { if ( !this.id || this.id === '__proto__' ) { this.id = 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ); } // Make sure we do not process twice. this.classList.remove( 'calculator-field-buttonraw' ); connectButton( calc, $( this ), this, this.classList.contains( 'calculator-field-buttondraggable' ) ); } ); }; CalculatorWidgets.prototype.changeHandler = function ( e ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); doStats(); e.target.removeAttribute( 'data-calculator-real-value' ); var itemId = e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); var itemsToRefresh = [ this.backlinks[itemId] ]; this.inProgressRefresh[itemId] = true; this.setValueProperties( e.target, getValueOfElm( e.target, this.mappingInput[e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ) ); var staritem = itemId.replace( /[0-9]+$/, '*' ); if ( itemId.match( /[0-9]+$/ ) && this.backlinks[staritem] ) { this.inProgressRefresh[staritem] = true; itemsToRefresh.push( this.backlinks[staritem] ); } this.refresh( itemsToRefresh.flat() ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; // The subset of formatting that still returns a float-like thing. var formatNumeric = function ( n, options ) { if ( typeof n !== 'number' ) { return n; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { return n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { return n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { return n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } return n; }; var format = function ( n, options, mapping ) { var res = n.toString(); if ( typeof n !== 'number' ) { return res; } if ( mapping && mapping[n] ) { return mapping[n]; } if ( mapping && mapping.default !== undefined ) { return mapping.default; } if ( isNaN( n ) ) { return options.calculatorNanText ? options.calculatorNanText : '?'; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { res = n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { res = n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { res = n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } res = res.replace( /e([+-])([0-9]+)$/, function ( m, sign, exp ) { var tmp = '×10'; if ( sign === '-' ) { tmp += '⁻'; } tmp += exp.replace( /[0-9]/g, function ( d ) { return [ '⁰', '¹', '²', '³', '⁴', '⁵', '⁶', '⁷', '⁸', '⁹' ][d]; } ); return tmp; } ); return res; }; CalculatorWidgets.prototype.setValuePropertiesSpecialPurpose = function ( id ) { if ( id.match( /^--disable-.+/ ) ) { var elmId = id.substring( 10 ); if ( this.disableInfo[elmId] ) { var res = this.evaluate( this.disableInfo[elmId].formula ); this.disableInfo[elmId].elm.disabled = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); } else { console.log( 'Tried to refresh disable status for ' + elmId + ' but there is no such element.' ); } } return; }; // Set a data attribute, classes, etc. For ease of targeting via CSS. CalculatorWidgets.prototype.setValueProperties = function ( elm, value ) { var itemId = elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); elm.dataset.calculatorFieldValue = value.toFixed( 5 ); if ( !itemId.match( /^auto\d\d\d\d+unnamed$/ ) ) { this.parent.style.setProperty( '--calculator-' + itemId, value ); } if ( !isNaN( value ) && !almostEquals( value, 0 ) ) { elm.classList.remove( 'calculator-value-false' ); elm.classList.add( 'calculator-value-true' ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-value-true' ); elm.classList.add( 'calculator-value-false' ); } }; CalculatorWidgets.prototype.refresh = function ( itemIds ) { var i; // Based on https://en.wikipedia.org/wiki/Topological_sorting#Depth-first_search var permMarks = Object.create( null ); var tempMarks = Object.create( null ); var topList = []; var that = this; if ( !itemIds ) { return; } var visit = function ( item ) { var i; if ( permMarks[item] ) { return; } if ( tempMarks[item] ) { if ( !item.match( /^--radio-/ ) ) { // Loops are expected for radio buttons. console.log( "Loop detected in calculator. '" + item + "' may not be updated properly. (This is expected for radio buttons)" ); } return; } tempMarks[item] = true; for ( i = 0; that.backlinks[item] && i < that.backlinks[item].length; i++ ) { visit( that.backlinks[item][i] ); } // Special case for index() if ( item.match( /[0-9]+$/ ) ) { var staritem = item.replace( /[0-9]+$/, '*' ); for ( i = 0; that.backlinks[staritem] && i < that.backlinks[staritem].length; i++ ) { visit( that.backlinks[staritem][i] ); } } permMarks[item] = true; topList.push( item ); // later we iterate backwards through this list. }; for ( i = 0; i < itemIds.length; i++ ) { if ( itemIds[i] !== undefined ) { visit( itemIds[i] ); } } for ( i = topList.length - 1; i >= 0; i-- ) { var itemId = topList[i]; if ( this.inProgressRefresh[itemId] ) { // It is expected radio buttons loop, since they depend on each other. If you check one, the others uncheck. if ( this.elmList[itemId] && this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Loop Detected! Skipping ' + itemId ); } continue; } if ( itemId.match( /^--/ ) ) { // A special purpose identifier this.setValuePropertiesSpecialPurpose( itemId ); this.inProgressRefresh[itemId] = true; continue; } else if ( !this.itemList[itemId] || this.itemList[itemId] instanceof Null ) { // This mostly should not happen but might if refresh on page load is set or with radio buttons. var elm = this.elmList[itemId]; this.setValueProperties( elm, getValueOfElm( elm, this.mappingInput[itemId] ) ); if ( this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Tried to refresh field ' + itemId + ' with no formula' ); } continue; } this.inProgressRefresh[itemId] = true; var liveElm = this.elmList[itemId]; // Special handling for radio buttons to prevent loops from indirect clicks. if ( liveElm.type === 'radio' && this.inProgressRefresh['--radio-' + liveElm.name.replace( /^calcgadget-\d+-/, '' )] ) { this.setValueProperties( liveElm, getValueOfElm( liveElm, this.mappingInput[itemId] ) ); continue; } var res = this.evaluate( this.itemList[itemId] ); this.setValue( liveElm, res ); } }; CalculatorWidgets.prototype.setValue = function ( elm, res ) { this.setValueProperties( elm, res ); var mappingOut = this.mappingOutput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )]; if ( elm.tagName === 'INPUT' ) { if ( elm.type === 'range' ) { elm.value = res; } else if ( elm.type === 'number' ) { // We support some formatting types but not others as browser still expects this to be a number. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = formatNumeric( res, elm.dataset ); } else if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { elm.checked = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); if ( !elm.checked && elm.dataset.calculatorValue ) { // If we are unchecking this box, set its value back to the default // so that if a human rechecks it, the value of the control is the default // value and not the last value of the formula. elm.value = elm.dataset.calculatorValue; } } else { elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } } else if ( elm.tagName === 'SELECT' ) { elm.value = res; } else if ( elm.dataset.calculatorType !== 'passthru' ) { // plain type. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.textContent = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } }; // Set a calculator container to busy, which pauses some screen readers until everything is updated. // Returns a callback to unset to busy. CalculatorWidgets.prototype.setBusy = function () { var curVal = this.parent.getAttribute( 'aria-busy' ); if ( curVal === 'true' ) { return function () {}; } this.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'true' ); var that = this; return function () { that.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'false' ); }; }; CalculatorWidgets.prototype.evaluate = evaluate; mw.hook( 'wikipage.content' ).add( setup ); } )(); l0ofu4pz74a59b4oouozvr8p55kjcbj 42607204 42607026 2026-06-08T11:00:45Z Vipz 151311 42607204 javascript text/javascript /******************************************************************************/ /**** IZVOR: [[:mw:MediaWiki:Gadget-Global-Calculator.js]] /**** AŽURIRANO PREMA VERZIJI NA DATUM: 2026-01-09 /**** AŽURIRANJA SE MORAJU RADITI RUČNO, BEZ UKIDANJA LOKALNIH MODIFIKACIJA /**** LOKALNE MODIFIKACIJE: /**** "elm.dataset.calculatorDisabled" (podrška za 'disabled' na select elementima) /**** "data-calculator-action=search" (pretraga pomoću Calculator/Codex button + text) /**** "data-calculator-target" (dugme može ciljati drugi calculator-container po id/data-calculator-id) /**** ".calculator-codex-deferred" + čekanje na @wikimedia/codex" (izbjegavanje bljeskanja nestiliziranih Codex dugmadi) /**** ".calculator-codex-select-dark-fix" (ikona strelice se sada vidi u tamnom načinu na calculator codex select elementima) /**** "data-calculator-action=create" (otvaranje forme za uređivanje) /**** "data-calculator-method=open|post" (otvaranje za uređivanje po zadanom ili direktno spremanje, za action=create) /**** "data-calculator-success-target" i "data-calculator-error-target" (prikaz poruka nakon action=create method=post) /******************************************************************************/ /** * On-Wiki calculator script. See [[:mw:Template:Calculator]]. Created by [[:mw:User:Bawolff]] * License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 and 4.0 International Public License * Canonical source: https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-calculator.js * * This script is designed with security in mind. Possible security risks: * * Having a formula that executes JS * ** To prevent this we do not use eval(). Instead we parse the formula with our own parser into an abstract tree that we evaluate by walking through it * * Form submission & DOM clobbering - we prefix the name (and id) attribute of all fields to prevent conflicts * * Style injection - we take the style attribute from an existing element that was sanitized by MW. We do not take style from a data attribute. * * Client-side DoS - Formulas aren't evaluated without user interaction. Formulas have a max length. Max number of widgets per page. Ultimately, easy to revert slow formulas just like any other vandalism. * * Prototype pollution - We use objects with null prototypes and also reject fields named __proto__ just in case. * * Essentially the code works by replacing certain <span> tags with <input>, parsing a custom formula language, setting up a dependency graph based on identifiers, and re-evaluating formulas on change. */ (function () { var mathFuncs = [ 'abs', 'acos', 'acosh', 'asin', 'asinh', 'atan', 'atan2', 'atanh', 'cbrt', 'ceil', 'cos', 'cosh', 'exp', 'expm1', 'floor', 'hypot', 'log', 'log10', 'log2', 'log1p', 'max', 'min', 'pow', 'random', 'sign', 'sin', 'sinh', 'sqrt', 'tan', 'tanh', 'trunc', 'clz32' ]; var otherFuncs = [ 'ifzero', 'coalesce', 'iffinite', 'ifnan', 'ifpositive', 'ifequal', 'round', 'jsround', 'not', 'and', 'or', 'bool', 'ifless', 'iflessorequal', 'ifgreater', 'ifgreaterorequal', 'ifbetween', 'xor', 'index', 'switch', 'radiogroup', 'bitand', 'bitor', 'bitxor', 'bitnot', 'bitleftshift', 'bitlogicrightshift', 'bitarithrightshift', 'if', 'getclick', 'timer', 'timeriterations', 'timertime' ]; var allFuncs = mathFuncs.concat( otherFuncs ); var convertFloat = function ( f ) { if ( typeof f === 'number' ) { return f; } f = f.replace( /×\s?10/, 'e' ); return parseFloat( f.replace( /[×⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹⁻]/g, function ( m ) { return ( { '⁰': 0, '¹': 1, '²': 2, '³': 3, '⁴': 4, '⁵': 5, '⁶': 6, '⁷': 7, '⁸': 8, '⁹': 9, '⁻': '-', '×': 'e' } )[m]; } ) ); }; // Start parser code. var Numb = function ( n ) { if ( typeof n === 'number' ) { this.value = n; } this.value = parseFloat( n ); }; Numb.prototype.toString = function () { return 'Number<' + this.value + '>'; }; var Ident = function ( n ) { this.value = n; }; Ident.prototype.toString = function () { return 'IDENT<' + this.value + '>'; }; var Operator = function ( val, args ) { this.op = val; this.args = args; }; var Null = function () {}; var Parser = function ( text ) { this.text = text; }; var terminals = { 'IDENT': /^[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*/, 'NUMBER': /^-?[0-9]+(?:\.[0-9]+)?(?:[eE][0-9]+|×10⁻?[⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹]+)*/, 'WS': /^\s*/, 'PLUSMINUS': /^[+-]/, 'pi': /^(?:pi|π)(?![A-z_0-9-])/i, 'true': /^(?:true)(?![A-z_0-9-])/, 'false': /^(?:false)(?![A-z_0-9-])/, 'epsilon': /^EPSILON(?![A-z_0-9-])/, 'Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, '-Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, 'NaN': /^NaN(?![A-z_0-9-])/i, 'MULTIPLYDIV': /^[*\\/%×÷]/i }; Parser.prototype = { check: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { return !!( this.text.match( terminals[id] ) ); } return this.text.startsWith( id ); }, consume: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { var res = this.text.match( terminals[id] ); this.text = this.text.substring( res[0].length ); return res[0]; } if ( this.text.startsWith( id ) ) { this.text = this.text.substring( id.length ); return id; } throw new Error( 'Expected ' + id + ' near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); }, parse: function () { var res; if ( this.text === undefined || this.text === '' ) { return new Null(); } this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); if ( this.text.length !== 0 ) { throw new Error( 'Unexpected end of formula. Perhaps you forgot to close a parenthesis or are using an invalid function.' ); } return res; }, expression: function () { var res, res2; res = this.term(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'PLUSMINUS' ) ) { var op = this.consume( 'PLUSMINUS' ); this.consume( 'WS' ); res2 = this.term(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, argList: function () { var args = []; this.consume( 'WS' ); if ( this.check( ')' ) ) { this.consume( ')' ); return args; } args[args.length] = this.expression(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( ',' ) ) { this.consume( ',' ); this.consume( 'WS' ); args[args.length] = this.expression(); } this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return args; }, term: function () { var res, res2; res = this.factor(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'MULTIPLYDIV' ) ) { var op = this.consume( 'MULTIPLYDIV' ); if ( op === '×' ) { op = '*'; } if ( op === '÷' ) { op = '/'; } this.consume( 'WS' ); res2 = this.factor(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, factor: function () { this.consume( 'WS' ); var res; if ( this.check( 'pi' ) ) { this.consume( 'pi' ); return new Numb( Math.PI ); } if ( this.check( 'true' ) ) { this.consume( 'true' ); return new Numb( 1 ); } if ( this.check( 'false' ) ) { this.consume( 'false' ); return new Numb( 0 ); } if ( this.check( 'Infinity' ) ) { this.consume( 'Infinity' ); return new Numb( Infinity ); } if ( this.check( '-Infinity' ) ) { this.consume( '-Infinity' ); return new Numb( -Infinity ); } if ( this.check( 'NaN' ) ) { this.consume( 'NaN' ); return new Numb( NaN ); } if ( this.check( 'epsilon' ) ) { this.consume( 'epsilon' ); return new Numb( Number.EPSILON ); } for ( var i in allFuncs ) { if ( this.check( allFuncs[i] + '(' ) ) { this.consume( allFuncs[i] + '(' ); var argList = this.argList(); return new Operator( allFuncs[i], argList ); } } if ( this.check( 'IDENT' ) ) { return new Ident( this.consume( 'IDENT' ) ); } if ( this.check( 'NUMBER' ) ) { return new Numb( convertFloat( this.consume( 'NUMBER' ) ) ); } if ( this.check( '(' ) ) { this.consume( '(' ); this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return res; } // unary minus if ( this.check( '-' ) ) { this.consume( '-' ); this.consume( 'WS' ); if ( this.check( '-' ) ) { throw new Error( 'Double unary minus without parenthesis not allowed near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } res = this.factor(); return new Operator( '*', [ new Numb( -1 ), res ] ); } throw new Error( 'Expected to see a term (e.g. an identifier, number, function, opening parenthesis, etc) near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } }; // End parser code. // Based on https://floating-point-gui.de/errors/comparison/ var almostEquals = function ( a, b ) { var absA = Math.abs( a ); var absB = Math.abs( b ); var diff = Math.abs( a - b ); var epsilon = Number.EPSILON; var minNormal = Math.pow( 2, -1022 ); if ( a === b ) { return true; } // Min normal of double = 2^-1022 if ( a === 0 || b === 0 || absA + absB < minNormal ) { return diff < epsilon * minNormal; } return diff / Math.min( ( absA + absB ), Number.MAX_VALUE ) < epsilon; }; // elm: Element to get value of // Mapping to process value with (usually this.mappingInput[element item id]) var getValueOfElm = function ( elm, mapping ) { var val; if ( elm.hasAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ) { // We have a non-formatted value set. Use that and skip any mappings. return parseFloat( elm.getAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ); } else if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' ) { if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { // Radio/checkboxes are not allowed to have mappings return elm.checked ? convertFloat( elm.value ) : 0; } val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { val = val.trim(); var mapVals = [ val, val.toLowerCase() ]; for ( var k = 0; k < mapVals.length; k++ ) { if ( mapping && typeof mapping[mapVals[k]] === 'number' ) { return mapping[mapVals[k]]; } else if ( mapping && [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[mapVals[k]] ) !== -1 ) { return parseFloat( mapping[mapVals[k]] ); } } } return convertFloat( val ); }; // Get the raw text value of a widget for non-formula actions such as search. var getTextValueOfElm = function ( elm ) { var val; if ( !elm ) { return ''; } if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' || elm.tagName === 'TEXTAREA' ) { val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { return val.trim(); } if ( val === undefined || val === null ) { return ''; } return String( val ).trim(); }; var normalizeNamespaceName = function ( ns ) { if ( typeof ns !== 'string' ) { return null; } ns = ns.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( ns === '' ) { return null; } return ns.replace( / /g, '_' ).toLowerCase(); }; var getNamespaceMap = function () { var map = Object.create( null ); var canonical = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' ) || {}; var aliases = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ) || {}; var k; for ( k in canonical ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( canonical, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( canonical[k] || '' )] = parseInt( k ); } } for ( k in aliases ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( aliases, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( k )] = parseInt( aliases[k] ); } } return map; }; var getSearchNamespaces = function ( namespacesAttr ) { var tokens, i, token, nsId; var nsMap = getNamespaceMap(); var out = []; if ( typeof namespacesAttr !== 'string' || namespacesAttr.trim() === '' ) { return out; } tokens = namespacesAttr.split( /[|,;]+/ ); for ( i = 0; i < tokens.length; i++ ) { token = tokens[i].trim(); if ( token === '' ) { continue; } if ( /^[0-9]+$/.test( token ) ) { nsId = parseInt( token ); } else { nsId = nsMap[normalizeNamespaceName( token )]; } if ( Number.isInteger( nsId ) && out.indexOf( nsId ) === -1 ) { out.push( nsId ); } } return out; }; var parseUrlEncodedParams = function ( extraParams ) { var out = Object.create( null ); if ( typeof extraParams !== 'string' || extraParams.trim() === '' ) { return out; } extraParams.split( '&' ).forEach( function ( pair ) { var eqPos, key, value; if ( pair === '' ) { return; } eqPos = pair.indexOf( '=' ); if ( eqPos === -1 ) { key = pair; value = ''; } else { key = pair.slice( 0, eqPos ); value = pair.slice( eqPos + 1 ); } key = decodeURIComponent( key.replace( /\+/g, ' ' ) ); value = decodeURIComponent( value.replace( /\+/g, ' ' ) ); if ( key ) { out[key] = value; } } ); return out; }; var isSafeSpecialPageName = function ( pageName ) { return typeof pageName === 'string' && /^(?:Special|Posebno):[A-Za-z0-9_\-/]+$/.test( pageName ); }; var triggerSearchAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, namespacesAttr, searchPage, searchParam, extraParams ) { var field, query, params, namespaces, i; field = calc.elmList[queryFrom]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Search button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); params[searchParam || 'search'] = query; if ( params.fulltext === undefined ) { params.fulltext = '1'; } namespaces = getSearchNamespaces( namespacesAttr ); for ( i = 0; i < namespaces.length; i++ ) { params['ns' + namespaces[i]] = 1; } window.location.href = mw.util.getUrl( isSafeSpecialPageName( searchPage ) ? searchPage : 'Special:Search', params ); }; var getActionFieldText = function ( calc, fieldName, contextLabel ) { var field; if ( !fieldName ) { return ''; } field = calc.elmList[ fieldName ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: " + contextLabel + " references '" + fieldName + "' but there is no field by that name" ); return null; } return getTextValueOfElm( field ); }; var getActionNotificationMessage = function ( buttonElm, type, fallbackMessage ) { var message; if ( type === 'success' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorSuccessNotification; } else if ( type === 'error' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorErrorNotification; } if ( message ) { return message; } return fallbackMessage; }; var setActionMessageTargetVisible = function ( targetId, visible ) { var target; if ( !targetId ) { return false; } target = document.getElementById( targetId ); if ( !target ) { console.log( "Calculator: Message target '" + targetId + "' was not found" ); return false; } target.style.display = visible ? '' : 'none'; return true; }; var resetActionMessageTargets = function ( buttonElm ) { setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget, false ); setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget, false ); }; var showActionMessageTarget = function ( buttonElm, type ) { var targetId; if ( type === 'success' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget; } else if ( type === 'error' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget; } return setActionMessageTargetVisible( targetId, true ); }; var getDefaultSuccessNotificationMessage = function ( data ) { var revisionId, message; revisionId = data && data.edit && data.edit.newrevid; message = mw.message( 'postedit-confirmation-published', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } message = mw.message( 'postedit-confirmation-saved', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } return 'Izmjena je uspješno spremljena.'; }; var triggerCreateAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, extraParams, method, sourceButtonElm ) { var field, query, params, titlePrefix, preloadFrom, summaryFrom, finalTitle; var textFrom, prependFrom, appendFrom, value; var messageButtonElm = sourceButtonElm || buttonElm; var doNotify = function ( message, type ) { if ( mw.notify ) { mw.notify( message, { type: type || 'info' } ); } else { window.alert( message ); } }; method = method || 'open'; field = calc.elmList[ queryFrom ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Create button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); titlePrefix = params[ 'title-prefix' ] || params.prefix || ''; delete params[ 'title-prefix' ]; delete params.prefix; summaryFrom = params.summaryfrom; delete params.summaryfrom; if ( summaryFrom ) { value = getActionFieldText( calc, summaryFrom, 'Create button summaryfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.summary = value; } finalTitle = query.trim(); if ( titlePrefix && finalTitle.slice( 0, titlePrefix.length ).toLowerCase() !== titlePrefix.toLowerCase() ) { finalTitle = titlePrefix + finalTitle; } if ( method === 'open' ) { preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom ) { value = getActionFieldText( calc, preloadFrom, 'Create button preloadfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.preload = value; } if ( params.action === undefined ) { params.action = 'edit'; } window.location.href = mw.util.getUrl( finalTitle, params ); return; } if ( method !== 'post' ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom || params.preload !== undefined ) { console.log( 'Calculator: preload/preloadfrom is not supported with data-calculator-method=post' ); return; } textFrom = params.textfrom; delete params.textfrom; if ( textFrom ) { value = getActionFieldText( calc, textFrom, 'Create button textfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.text = value; } prependFrom = params.prependfrom; delete params.prependfrom; if ( prependFrom ) { value = getActionFieldText( calc, prependFrom, 'Create button prependfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.prependtext = value; } appendFrom = params.appendfrom; delete params.appendfrom; if ( appendFrom ) { value = getActionFieldText( calc, appendFrom, 'Create button appendfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.appendtext = value; } if ( params.text === undefined && params.prependtext === undefined && params.appendtext === undefined ) { console.log( 'Calculator: data-calculator-method=post requires one of text/textfrom/prependtext/prependfrom/appendtext/appendfrom' ); return; } params.action = 'edit'; resetActionMessageTargets( messageButtonElm ); buttonElm.disabled = true; mw.loader.using( 'mediawiki.api' ).then( function () { var api = new mw.Api(); return api.postWithToken( 'csrf', $.extend( {}, params, { title: finalTitle, format: 'json' } ) ); } ).then( function ( data ) { if ( data && data.edit && data.edit.result === 'Success' ) { buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'success' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'success', getDefaultSuccessNotificationMessage( data ) ), 'success' ); } return; } console.log( 'Calculator: Unexpected POST create/edit response', data ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ).catch( function ( err ) { console.log( 'Calculator: POST create/edit failed', err ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ); }; var evaluate = function ( ast ) { var that = this; var elmList = this.elmList; var i, then, ielse, res, elm, evaledArgs; if ( ast instanceof Numb ) { return ast.value; } if ( ast instanceof Ident ) { elm = elmList[ast.value]; if ( elm === undefined ) { console.log( "Calculator: Reference to '" + ast.value + "' but there is no field by that name" ); return NaN; } return getValueOfElm( elm, this.mappingInput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast instanceof Operator ) { if ( ast.op === 'index' ) { if ( ast.args.length < 2 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var indexValue = Math.floor( this.evaluate( ast.args[1] ) ); if ( !Number.isSafeInteger( indexValue ) || indexValue < 0 ) { return NaN; } res = elmList[ast.args[0].value + indexValue]; if ( res === undefined ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : NaN; } return getValueOfElm( res, this.mappingInput[res.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast.op === 'radiogroup' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var radioName = ast.args[0].value; elm = this.parent.querySelector( 'input:checked[type=radio][name=' + CSS.escape( 'calcgadget-' + this.rand + '-' + radioName ) + ']' ); if ( !elm ) { return NaN; } return this.evaluate( new Ident( elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ) ); } if ( ast.op === 'getclick' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } switch ( ast.args[0].value.toLowerCase() ) { case 'x': return this.clickX; case 'prevx': return this.clickPrevX; case 'prevpercentx': return this.clickPrevPercentX; case 'startpercentx': return this.clickStartPercentX; case 'startx': return this.clickStartX; case 'percentx': return this.clickPercentX; case 'y': return this.clickY; case 'percenty': return this.clickPercentY; case 'prevy': return this.clickPrevY; case 'prevpercenty': return this.clickPrevPercentY; case 'starty': return this.clickStartY; case 'startpercenty': return this.clickStartPercentY; case 'inprogress': return this.clickInProgress; case 'type': return this.clickType; default: return NaN; } } if ( ast.op === 'timer' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ast.args.length >= 2 ? this.evaluate( ast.args[1] ) : 1; } return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.op === 'timeriterations' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return this.repeatInfo.iterationsSoFar; } return NaN; } if ( ast.op === 'timertime' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ( Date.now() - this.repeatInfo.timeStart ) / 1000; } return NaN; } evaledArgs = ast.args.map( function ( item ) { return that.evaluate( item ); } ); if ( mathFuncs.indexOf( ast.op ) !== -1 ) { return Math[ast.op].apply( Math, evaledArgs ); } if ( ast.op === 'coalesce' ) { for ( var k = 0; k < evaledArgs.length; k++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[k] ) ) { return evaledArgs[k]; } } return NaN; } if ( ast.op === 'ifzero' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'if' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return !almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iffinite' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isFinite( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifnan' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isNaN( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifpositive' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return evaledArgs[0] >= 0 ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifless' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] < evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreater' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] > evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iflessorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] <= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreaterorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifbetween' ) { if ( evaledArgs.length < 3 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 4 ? 1 : evaledArgs[3]; ielse = evaledArgs.length < 5 ? 0 : evaledArgs[4]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] && evaledArgs[0] <= evaledArgs[2] ? then : ielse; } if ( ast.op === 'bool' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 0 : 1; } if ( ast.op === 'not' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 1 : 0; } if ( ast.op === 'xor' ) { if ( evaledArgs.length !== 2 ) { return NaN; } if ( ( ( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) ) || ( ( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) ) ) { return 1; } return 0; } if ( ast.op === 'and' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( isNaN( evaledArgs[i] ) || almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 1; } if ( ast.op === 'or' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[i] ) && !almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 0; } if ( ast.op === 'bitand' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res & evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res | evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitxor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res ^ evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitnot' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } return ~evaledArgs[0]; } if ( ast.op === 'bitleftshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] << evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitlogicrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >>> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitarithrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'switch' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } var defaultVal = NaN; if ( evaledArgs.length % 2 === 0 ) { defaultVal = evaledArgs[evaledArgs.length - 1]; } for ( i = 1; i < evaledArgs.length - 1; i += 2 ) { if ( evaledArgs[0] <= evaledArgs[i] || almostEquals( evaledArgs[i], evaledArgs[0] ) ) { return evaledArgs[i + 1]; } } return defaultVal; } if ( ast.op === 'round' ) { var decimals = evaledArgs.length >= 2 ? evaledArgs[1] : 0; var p = Math.pow( 10, decimals ); var n = ( evaledArgs[0] * p ) * ( 1 + Number.EPSILON ); return Math.round( n ) / p; } if ( ast.op === 'jsround' ) { return Math.round.apply( Math, evaledArgs ); } if ( evaledArgs.length !== 2 ) { throw new Error( 'Unexpected number of args for ' + ast.op ); } if ( ast.op === '*' ) { return evaledArgs[0] * evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '/' ) { return evaledArgs[0] / evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '+' ) { return evaledArgs[0] + evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '-' ) { return evaledArgs[0] - evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '%' ) { return evaledArgs[0] % evaledArgs[1]; } throw new Error( 'Unrecognized operator ' + ast.op ); } return NaN; }; var getIdentifiers = function ( tree ) { if ( tree instanceof Ident ) { return new Set( [ tree.value ] ); } if ( tree instanceof Operator ) { var res = new Set( [] ); var i = 0; if ( tree.op === 'index' && tree.args.length > 0 ) { i++; getIdentifiers( tree.args[0] ).forEach( function ( x ) { res.add( x + '*' ); } ); } else if ( tree.op === 'radiogroup' && tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--radio-' + tree.args[0].value ); } else if ( tree.op === 'timer' ) { if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--timer-active-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-active' ); } } else if ( tree.op === 'timertime' || tree.op === 'timeriterations' ) { res.add( '--timer-iteration' ); if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { res.add( '--timer-iteration-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-iteration' ); } return res; } else if ( tree.op === 'getclick' ) { res.add( '--click' ); return res; } for ( ; i < tree.args.length; i++ ) { getIdentifiers( tree.args[i] ).forEach( function ( x ) { res.add( x ); } ); } return res; } return new Set(); }; var buildBacklinks = function ( items, radioGroups ) { var backlinks = Object.create( null ); for ( var item in items ) { var idents = getIdentifiers( items[item] ); idents.forEach( function ( ident ) { if ( !backlinks[ident] ) { backlinks[ident] = []; } backlinks[ident].push( item ); } ); } var identPrefix = '--radio-'; for ( var groupName in radioGroups ) { if ( backlinks[identPrefix + groupName] === undefined ) { backlinks[identPrefix + groupName] = []; } for ( var i = 0; i < radioGroups[groupName].length; i++ ) { backlinks[identPrefix + groupName].push( radioGroups[groupName][i] ); if ( backlinks[radioGroups[groupName][i]] === undefined ) { backlinks[radioGroups[groupName][i]] = []; } backlinks[radioGroups[groupName][i]].push( identPrefix + groupName ); } } return backlinks; }; var getCalculatorRegistry = function () { if ( !window.calculatorWidgetRegistry ) { window.calculatorWidgetRegistry = Object.create( null ); } return window.calculatorWidgetRegistry; }; var registerCalculatorInstance = function ( calc ) { var targetId; if ( !calc || !calc.parent || !calc.parent.classList || !calc.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) ) { return; } targetId = calc.parent.dataset.calculatorId || calc.parent.id; if ( !targetId || targetId === '__proto__' ) { return; } getCalculatorRegistry()[targetId] = calc; }; var resolveButtonCalculatorTarget = function ( calc, buttonElm ) { var targetId, registry, targetElm; if ( !buttonElm || !buttonElm.dataset || !buttonElm.dataset.calculatorTarget ) { return calc; } targetId = buttonElm.dataset.calculatorTarget; registry = getCalculatorRegistry(); if ( registry[targetId] ) { return registry[targetId]; } targetElm = document.getElementById( targetId ); if ( targetElm && targetElm.dataset && targetElm.dataset.calculatorId && registry[targetElm.dataset.calculatorId] ) { return registry[targetElm.dataset.calculatorId]; } console.log( "Calculator: Button '" + ( buttonElm.id || '(no id)' ) + "' references target container '" + targetId + "' but it was not found" ); return null; }; var setup = function ( $content ) { var needsCodex = $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).length > 0 || $content.find( '.cdx-button, .cdx-label__label' ).length > 0 || $content.find( '[data-calculator-class*="cdx-"]' ).length > 0; var codexState = needsCodex ? mw.loader.getState( '@wikimedia/codex' ) : null; if ( needsCodex && codexState !== 'ready' && codexState !== 'error' && codexState !== 'missing' ) { mw.loader.using( '@wikimedia/codex', function () { setup( $content ); }, function () { setup( $content ); } ); return; } var containers = Array.from( $content.find( '.calculator-container' ) ); for ( var i = 0; i < containers.length; i++ ) { new CalculatorWidgets( Array.from( containers[i].getElementsByClassName( 'calculator-field' ) ), containers[i] ); } var elms = Array.from( $content.find( '.calculator-field' ) ); new CalculatorWidgets( elms, $content[0] ); $content.find( '.calculator-field-label' ).replaceWith( function () { var l = $( '<label>' ); if ( this.dataset.for !== undefined ) { if ( !this.dataset.for.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) || !$content.find( '#' + $.escapeSelector( this.dataset.for ) ).length ) { return this; } l.attr( 'for', this.dataset.for ); } if ( this.id ) { l.attr( 'id', this.id ); } if ( this.title ) { l.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { l.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-label__label' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-label' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; l.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-label( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } l.append( this.childNodes ); return l; } ); if ( needsCodex ) { if ( codexState === 'ready' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).css( 'visibility', 'visible' ); } else if ( codexState === 'error' || codexState === 'missing' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).remove(); } } }; var doStats = function () { if ( window.calculatorStatsAlreadyDone !== true ) { window.calculatorStatsAlreadyDone = true; mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_total' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_wiki_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ) } ); var pageName = encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgTitle' ).replace( / /g, '_' ) ); pageName = pageName.replace( /[^a-zA-Z0-9_]/g, '_' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_page_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ), page: pageName, NS: mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) } ); } }; var codexSelectDarkFixStylesLoaded = false; var ensureCodexSelectDarkFixStyles = function () { var style; if ( codexSelectDarkFixStylesLoaded || document.getElementById( 'calculator-codex-select-dark-fix' ) ) { codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; return; } style = document.createElement( 'style' ); style.id = 'calculator-codex-select-dark-fix'; style.textContent = '.calculator-cdx-select-wrap{position:relative;display:inline-block;font-size: var( --font-size-medium, 1rem );}' + '.calculator-cdx-select-icon{display:none;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '@media screen and (prefers-color-scheme: dark){' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '}'; document.head.appendChild( style ); codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; }; var wrapCodexSelect = function ( input ) { var wrap, icon; if ( !input || input.tagName !== 'SELECT' || !input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { return; } if ( input.parentNode && input.parentNode.classList && input.parentNode.classList.contains( 'calculator-cdx-select-wrap' ) ) { return; } ensureCodexSelectDarkFixStyles(); wrap = document.createElement( 'span' ); wrap.className = 'calculator-cdx-select-wrap'; icon = document.createElement( 'span' ); icon.className = 'calculator-cdx-select-icon'; icon.setAttribute( 'aria-hidden', 'true' ); input.parentNode.insertBefore( wrap, input ); wrap.appendChild( input ); wrap.appendChild( icon ); }; var createSelect = function ( elm ) { var sel = document.createElement( 'select' ); var mapping; try { mapping = JSON.parse( elm.dataset.calculatorMapping ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. ' + e.message ); return sel; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. unexpected type' ); return sel; } var opt; for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'object' ) { var optgroup = document.createElement( 'optgroup' ); optgroup.label = i; sel.appendChild( optgroup ); for ( var j in mapping[i] ) { if ( typeof mapping[i][j] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i][j] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i][j]; opt.appendChild( document.createTextNode( j ) ); optgroup.appendChild( opt ); } } } else if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i]; opt.appendChild( document.createTextNode( i ) ); sel.appendChild( opt ); } } return sel; }; var CalculatorWidgets = function ( elms, parent ) { this.parent = parent; this.rand = Math.floor( Math.random() * 1000000000 ); this.itemList = Object.create( null ); this.elmList = Object.create( null ); this.backlinks = Object.create( null ); this.inProgressRefresh = undefined; this.clickX = this.clickY = this.clickPercentX = this.clickPercentY = NaN; this.clickPrevX = this.clickPrevY = this.clickPrevPercentX = this.clickPrevPercentY = NaN; this.clickStartX = this.clickStartY = this.clickStartPercentX = this.clickStartPercentY = NaN; this.clickType = NaN; this.clickInProgress = 0; this.repeatInfo = null; this.disableInfo = Object.create( null ); this.mappingInput = Object.create( null ); this.mappingOutput = Object.create( null ); var that = this; var radioGroups = Object.create( null ); if ( elms.length > 250 ) { console.log( 'Too many calculator widgets on page' ); return; } for ( var i in elms ) { var elm = elms[i]; var formula = elm.dataset.calculatorFormula; if ( formula && formula.length > 2000 ) { console.log( 'Skipping element with too long formula' ); continue; } var type = elm.dataset.calculatorType; var readonly = !!elm.dataset.calculatorReadonly; var id = elm.id.toString(); if ( id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-__proto__$/ ) || elm.dataset.calculatorName === '__proto__' ) { throw new Error( 'Invalid calculator id: ' + id ); } if ( !id ) { id = 'calculator-field-auto' + Math.floor( Math.random() * 10000000 ) + 'unnamed'; } if ( this.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) && document.getElementById( id ) !== elm ) { var labelsToUpdate = this.parent.querySelectorAll( ':scope .calculator-field-label[data-for="' + CSS.escape( id ) + '"]' ); id = 'calcdisambig-' + this.rand + '-' + id; for ( var l = 0; l < labelsToUpdate.length; l++ ) { labelsToUpdate[l].dataset.for = id; } } var defaultVal = ( '' + elm.textContent ).trim(); if ( type === undefined || !id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) ) { console.log( 'Skipping ' + id ); continue; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing formula of ' + id + ': ' + e.message + '. Formula given:' + formula ); continue; } if ( elm.className.match( /(^| )cdx-/ ) || ( elm.dataset.calculatorClass && elm.dataset.calculatorClass.match( /(^| )cdx-/ ) ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( type !== 'plain' && type !== 'passthru' ) { var input = type === 'select' ? createSelect( elm ) : document.createElement( 'input' ); input.className = 'calculator-field-live'; if ( elm.className !== 'calculator-field' ) { input.className += ' ' + elm.className.replace( /(^| )calculator-field($| )/g, ' ' ); } input.readOnly = readonly; if ( defaultVal !== '' ) { if ( type === 'text' ) { input.value = defaultVal; } else { input.value = convertFloat( defaultVal ); } } input.style.cssText = elm.style.cssText; if ( elm.dataset.calculatorSize ) { var size = parseInt( elm.dataset.calculatorSize ); input.size = size; input.style.width = type === 'number' ? 'calc( ' + size + 'ch' + ' + 20px)' : size + 'ch'; } if ( elm.dataset.calculatorClass ) { input.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( elm.dataset.calculatorSize ) { input.size = elm.dataset.calculatorSize; } if ( elm.dataset.calculatorMax ) { input.max = elm.dataset.calculatorMax; } if ( elm.dataset.calculatorMin ) { input.min = elm.dataset.calculatorMin; } if ( elm.dataset.calculatorPlaceholder ) { input.placeholder = elm.dataset.calculatorPlaceholder; } if ( elm.dataset.calculatorStep ) { input.step = elm.dataset.calculatorStep; } if ( elm.dataset.calculatorPrecision ) { input.dataset.calculatorPrecision = elm.dataset.calculatorPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorExponentialPrecision ) { input.dataset.calculatorExponentialPrecision = elm.dataset.calculatorExponentialPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorDecimals ) { input.dataset.calculatorDecimals = elm.dataset.calculatorDecimals; } if ( elm.dataset.calculatorNanText ) { input.dataset.calculatorNanText = elm.dataset.calculatorNanText; } if ( type === 'radio' ) { if ( elm.dataset.calculatorName ) { input.name = 'calcgadget-' + this.rand + '-' + elm.dataset.calculatorName; } if ( radioGroups[elm.dataset.calculatorName] === undefined ) { radioGroups[elm.dataset.calculatorName] = []; } radioGroups[elm.dataset.calculatorName][radioGroups[elm.dataset.calculatorName].length] = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); } if ( elm.dataset.calculatorInputmode ) { input.inputMode = elm.dataset.calculatorInputmode; } if ( elm.dataset.calculatorEnterkeyhint ) { input.enterKeyHint = elm.dataset.calculatorEnterkeyhint; } if ( elm.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { input.dataset.calculatorDisabled = elm.dataset.calculatorDisabled; } if ( elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-describedby', elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-labelledby', elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-label' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-label', elm.getAttribute( 'aria-label' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-owns' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-owns', elm.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-flowto', elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'role' ) !== null ) { input.setAttribute( 'role', elm.getAttribute( 'role' ) ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { input.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { input.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula ) { input.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( type === 'number' || type === 'text' || type === 'radio' || type === 'checkbox' || type === 'hidden' || type === 'range' ) { input.type = type; } if ( type === 'select' && elm.dataset.calculatorValue ) { input.value = elm.dataset.calculatorValue; } if ( type === 'radio' || type === 'checkbox' ) { input.onchange = this.changeHandler.bind( this ); if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'true' || elm.dataset.calculatorChecked === '1' ) { input.checked = true; } else if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'false' || elm.dataset.calculatorChecked === '0' ) { input.checked = false; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.checked = true; } var checkValue = convertFloat( elm.dataset.calculatorValue || '' ); if ( !isNaN( checkValue ) && !almostEquals( checkValue, 0 ) ) { input.value = checkValue; input.dataset.calculatorValue = checkValue; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.value = defaultVal; input.dataset.calculatorValue = defaultVal; } else { input.value = 1; input.dataset.calculatorValue = 1; } } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'text' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } input.id = id; elm.replaceWith( input ); elm = input; if ( type === 'select' && input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { wrapCodexSelect( input ); } input.addEventListener( 'input', this.changeHandler.bind( this ) ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-field' ); elm.classList.add( 'calculator-field-live' ); if ( elm.dataset.calculatorClass ) { elm.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula && type !== 'passthru' && !elm.dataset.calculatorAriaLive ) { elm.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { elm.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { elm.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( elm.id === '' ) { elm.id = id; } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'plain' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } } var itemId = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); this.itemList[itemId] = formulaAST; this.elmList[itemId] = elm; } this.backlinks = buildBacklinks( this.itemList, radioGroups ); registerCalculatorInstance( this ); this.setupDisabledFields(); this.setupButtons(); if ( this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad && this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad === 'true' ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( Object.keys( this.itemList ).filter( function ( a ) { return !( that.itemList[a] instanceof Null ); } ) ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.setupButtons(); }; CalculatorWidgets.prototype.processMapping = function ( mappingText, itemId ) { var mapping; try { mapping = JSON.parse( mappingText ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. ' + e.message ); return; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. unexpected type' ); return; } this.mappingInput[itemId] = mapping; var mapOut = Object.create( null ); for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'default', 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { mapOut[mapping[i]] = i; } } this.mappingOutput[itemId] = mapOut; }; CalculatorWidgets.prototype.stopRepeat = function () { if ( this.repeatInfo ) { if ( this.repeatInfo.cancelIdentifier ) { window.clearInterval( this.repeatInfo.cancelIdentifier ); } var id = this.repeatInfo.id; this.repeatInfo = null; this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.repeatInfo = null; }; CalculatorWidgets.prototype.startRepeat = function ( maxIterations, id ) { if ( this.repeatInfo ) { console.log( 'Calculator: Trying to start a repeat when one is already in progress. This should not happen' ); } this.repeatInfo = { maxIterations: maxIterations, iterationsSoFar: 0, cancelIdentifier: null, timeStart: Date.now(), id: id }; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; CalculatorWidgets.prototype.incrementRepeatIteration = function ( until ) { this.repeatInfo.iterationsSoFar++; if ( this.repeatInfo.iterationsSoFar > this.repeatInfo.maxIterations ) { this.stopRepeat(); return false; } if ( until ) { var untilRes = this.evaluate( until ); if ( !isNaN( untilRes ) && !almostEquals( untilRes, 0 ) ) { this.stopRepeat(); return false; } } var id = this.repeatInfo.id; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); return true; }; var convertEventTypeToNumber = function ( type ) { switch ( type ) { case 'pointerdown': return 1; case 'pointermove': return 2; case 'pointerup': case 'click': return 3; case 'pointerleave': return 4; default: throw new Error( 'Unrecognized event type: ' + type ); } }; var updateClick = function ( calc ) { if ( calc.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { calc.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = calc.setBusy(); calc.refresh( [ '--click' ] ); calc.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; var makeButtonCallback = function ( calc, forElms, formulaASTs, repeat, maxIterations, toggle, until ) { return function buttonCallback ( event ) { if ( event.type !== 'click' ) { if ( !event.isPrimary || ( !calc.clickInProgress && event.type !== 'pointerdown' ) ) { return; } } event.preventDefault(); doStats(); var unsetBusy = calc.setBusy(); if ( toggle && calc.repeatInfo && calc.repeatInfo.id === event.currentTarget.id ) { calc.stopRepeat(); unsetBusy(); return; } if ( maxIterations !== undefined || repeat !== undefined ) { calc.stopRepeat(); if ( maxIterations > 1 ) { calc.startRepeat( maxIterations, event.currentTarget.id ); } } var doStuff = function () { var unsetBusyInner = calc.setBusy(); var stillGoing = true; if ( calc.repeatInfo ) { stillGoing = calc.incrementRepeatIteration( until ); } if ( stillGoing ) { for ( var i = 0; i < forElms.length; i++ ) { if ( !formulaASTs[i] || !forElms[i] ) { console.log( 'Skipping button update due to invalid formula or for attribute' ); continue; } var res = calc.evaluate( formulaASTs[i] ); calc.setValue( forElms[i], res ); forElms[i].dispatchEvent( new InputEvent( 'input' ) ); } } unsetBusyInner(); }; if ( maxIterations === undefined || maxIterations >= 1 ) { if ( calc.clickInProgress ) { calc.clickPrevX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickPercentY; } if ( event.type === 'pointerdown' ) { event.currentTarget.setPointerCapture( event.pointerId ); } if ( event.type !== 'pointerleave' ) { calc.clickX = event.offsetX; calc.clickY = event.offsetY; calc.clickPercentX = 100 * event.offsetX / event.currentTarget.clientWidth; calc.clickPercentY = 100 * event.offsetY / event.currentTarget.clientHeight; calc.clickInProgress = 1; } calc.clickType = convertEventTypeToNumber( event.type ); if ( event.type === 'click' || event.type === 'pointerdown' ) { calc.clickPrevX = calc.clickStartX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickStartY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickStartPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickStartPercentY = calc.clickPercentY; } updateClick( calc ); doStuff(); if ( calc.clickType >= 3 ) { calc.clickX = calc.clickY = calc.clickPercentX = calc.clickPercentY = NaN; calc.clickPrevX = calc.clickPrevY = calc.clickPrevPercentX = calc.clickPrevPercentY = NaN; calc.clickStartX = calc.clickStartY = calc.clickStartPercentX = calc.clickStartPercentY = NaN; calc.clickInProgress = 0; calc.clickType = NaN; updateClick( calc ); } } unsetBusy(); if ( calc.repeatInfo && maxIterations > 1 && repeat >= 500 ) { calc.repeatInfo.cancelIdentifier = window.setInterval( doStuff, repeat ); } }; }; var connectButtonToFormula = function ( calc, $button, forAttr, formulaAttr, repeatDuration, maxIterations, toggle, untilAttr, draggable ) { if ( repeatDuration !== undefined ) { repeatDuration = Math.max( 500, Math.ceil( parseFloat( repeatDuration ) * 1000 ) ); if ( isNaN( repeatDuration ) ) { repeatDuration = undefined; } } if ( toggle === 'false' ) { toggle = false; } if ( maxIterations !== undefined ) { maxIterations = parseInt( maxIterations ); } else if ( repeatDuration ) { maxIterations = Infinity; } if ( typeof forAttr !== 'string' || typeof formulaAttr !== 'string' ) { return; } if ( formulaAttr.length > 2000 || ( untilAttr && untilAttr.length > 2000 ) ) { console.log( 'Skipping button with too long formula' ); return; } var until = null; try { until = ( new Parser( untilAttr ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error parsing until formula of button ' + $button[0].id + ': ' + e.message ); } var forList = forAttr.split( ';' ); var formulaList = formulaAttr.split( ';' ); var forElms = []; var formulaASTs = []; for ( var i = 0; i < forList.length; i++ ) { if ( formulaList[i] === undefined ) { break; } forElms[i] = calc.elmList[forList[i]]; try { formulaASTs[i] = ( new Parser( formulaList[i] ) ).parse(); } catch ( e2 ) { formulaASTs[i] = null; console.log( 'Calculator: Error parsing formula of button ' + $button[0].id + ' for ' + forList[i] + ': ' + e2.message ); } } if ( draggable ) { $button[0].addEventListener( 'pointerdown', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerup', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerleave', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointermove', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } else { $button[0].addEventListener( 'click', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } }; var connectButtonToAction = function ( calc, $button, action, buttonElm ) { var method = buttonElm.dataset.calculatorMethod || 'open'; if ( [ 'search', 'create' ].indexOf( action ) === -1 ) { return; } if ( [ 'open', 'post' ].indexOf( method ) === -1 ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } if ( action === 'search' && method !== 'open' ) { console.log( "Calculator: data-calculator-method='" + method + "' is not supported with data-calculator-action='search'" ); return; } $button[ 0 ].addEventListener( 'click', function ( event ) { event.preventDefault(); doStats(); if ( action === 'search' ) { triggerSearchAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorNamespaces, buttonElm.dataset.calculatorSearchPage, buttonElm.dataset.calculatorSearchParam, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams ); return; } triggerCreateAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams, method, buttonElm ); } ); }; var connectButton = function ( calc, $button, buttonElm, draggable ) { var action = buttonElm.dataset.calculatorAction; var targetCalc = resolveButtonCalculatorTarget( calc, buttonElm ); if ( !targetCalc ) { return; } if ( action ) { connectButtonToAction( targetCalc, $button, action, buttonElm ); return; } connectButtonToFormula( targetCalc, $button, buttonElm.dataset.calculatorFor, buttonElm.dataset.calculatorFormula, buttonElm.dataset.calculatorDelay, buttonElm.dataset.calculatorMaxIterations, buttonElm.dataset.calculatorToggle, buttonElm.dataset.calculatorUntil, draggable ); }; CalculatorWidgets.prototype.connectDisable = function ( elm, formula ) { if ( formula === '' || formula === '0' || formula === 'false' ) { return; } if ( formula.length > 2000 ) { console.log( 'Calculator: Disable formula for element ' + elm.id + ' is too long' ); return; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing disable formula of element ' + elm.id + ': ' + e.message ); return; } this.disableInfo[elm.id] = { elm: elm, formula: formulaAST }; var idents = getIdentifiers( formulaAST ); var that = this; var item = '--disable-' + elm.id; idents.forEach( function ( ident ) { if ( !that.backlinks[ident] ) { that.backlinks[ident] = []; } that.backlinks[ident].push( item ); } ); var curValue = this.evaluate( formulaAST ); if ( !isNaN( curValue ) && !almostEquals( curValue, 0 ) ) { elm.disabled = true; } }; CalculatorWidgets.prototype.setupDisabledFields = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-live' ).each( function () { if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { this.disabled = true; } else { calc.connectDisable( this, this.dataset.calculatorDisabled ); } } } ); }; var copyCalculatorDataAttributes = function ( sourceElm, targetElm ) { var i, attr; if ( !sourceElm || !targetElm || !sourceElm.attributes ) { return; } for ( i = 0; i < sourceElm.attributes.length; i++ ) { attr = sourceElm.attributes[i]; if ( attr && attr.name.indexOf( 'data-calculator-' ) === 0 ) { targetElm.setAttribute( attr.name, attr.value ); } } }; CalculatorWidgets.prototype.setupButtons = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-button' ).replaceWith( function () { var b = $( '<button type="button">' ); if ( this.id && this.id !== '__proto__' ) { b.attr( 'id', this.id ); } else { b.attr( 'id', 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ) ); } if ( this.title ) { b.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { b.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-button' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-button' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; b.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-button( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } if ( this.dataset.calculatorAlt ) { b.attr( 'aria-label', this.dataset.calculatorAlt ); } if ( this.dataset.calculatorAriaLive ) { b.attr( 'aria-live', this.dataset.calculatorAriaLive ); } if ( this.getAttribute( 'role' ) ) { b.attr( 'role', this.getAttribute( 'role' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-owns' ) ) { b.attr( 'aria-owns', this.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ) { b.attr( 'aria-flowto', this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { b.attr( 'disabled', true ); } else { calc.connectDisable( b[0], this.dataset.calculatorDisabled ); } } copyCalculatorDataAttributes( this, b[0] ); connectButton( calc, b, b[0], false ); b.append( this.childNodes ); return b; } ); // This is meant to allow image map type things. $( this.parent ).find( '.calculator-field-buttonraw' ).each( function () { if ( !this.id || this.id === '__proto__' ) { this.id = 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ); } // Make sure we do not process twice. this.classList.remove( 'calculator-field-buttonraw' ); connectButton( calc, $( this ), this, this.classList.contains( 'calculator-field-buttondraggable' ) ); } ); }; CalculatorWidgets.prototype.changeHandler = function ( e ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); doStats(); e.target.removeAttribute( 'data-calculator-real-value' ); var itemId = e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); var itemsToRefresh = [ this.backlinks[itemId] ]; this.inProgressRefresh[itemId] = true; this.setValueProperties( e.target, getValueOfElm( e.target, this.mappingInput[e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ) ); var staritem = itemId.replace( /[0-9]+$/, '*' ); if ( itemId.match( /[0-9]+$/ ) && this.backlinks[staritem] ) { this.inProgressRefresh[staritem] = true; itemsToRefresh.push( this.backlinks[staritem] ); } this.refresh( itemsToRefresh.flat() ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; // The subset of formatting that still returns a float-like thing. var formatNumeric = function ( n, options ) { if ( typeof n !== 'number' ) { return n; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { return n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { return n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { return n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } return n; }; var format = function ( n, options, mapping ) { var res = n.toString(); if ( typeof n !== 'number' ) { return res; } if ( mapping && mapping[n] ) { return mapping[n]; } if ( mapping && mapping.default !== undefined ) { return mapping.default; } if ( isNaN( n ) ) { return options.calculatorNanText ? options.calculatorNanText : '?'; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { res = n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { res = n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { res = n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } res = res.replace( /e([+-])([0-9]+)$/, function ( m, sign, exp ) { var tmp = '×10'; if ( sign === '-' ) { tmp += '⁻'; } tmp += exp.replace( /[0-9]/g, function ( d ) { return [ '⁰', '¹', '²', '³', '⁴', '⁵', '⁶', '⁷', '⁸', '⁹' ][d]; } ); return tmp; } ); return res; }; CalculatorWidgets.prototype.setValuePropertiesSpecialPurpose = function ( id ) { if ( id.match( /^--disable-.+/ ) ) { var elmId = id.substring( 10 ); if ( this.disableInfo[elmId] ) { var res = this.evaluate( this.disableInfo[elmId].formula ); this.disableInfo[elmId].elm.disabled = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); } else { console.log( 'Tried to refresh disable status for ' + elmId + ' but there is no such element.' ); } } return; }; // Set a data attribute, classes, etc. For ease of targeting via CSS. CalculatorWidgets.prototype.setValueProperties = function ( elm, value ) { var itemId = elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); elm.dataset.calculatorFieldValue = value.toFixed( 5 ); if ( !itemId.match( /^auto\d\d\d\d+unnamed$/ ) ) { this.parent.style.setProperty( '--calculator-' + itemId, value ); } if ( !isNaN( value ) && !almostEquals( value, 0 ) ) { elm.classList.remove( 'calculator-value-false' ); elm.classList.add( 'calculator-value-true' ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-value-true' ); elm.classList.add( 'calculator-value-false' ); } }; CalculatorWidgets.prototype.refresh = function ( itemIds ) { var i; // Based on https://en.wikipedia.org/wiki/Topological_sorting#Depth-first_search var permMarks = Object.create( null ); var tempMarks = Object.create( null ); var topList = []; var that = this; if ( !itemIds ) { return; } var visit = function ( item ) { var i; if ( permMarks[item] ) { return; } if ( tempMarks[item] ) { if ( !item.match( /^--radio-/ ) ) { // Loops are expected for radio buttons. console.log( "Loop detected in calculator. '" + item + "' may not be updated properly. (This is expected for radio buttons)" ); } return; } tempMarks[item] = true; for ( i = 0; that.backlinks[item] && i < that.backlinks[item].length; i++ ) { visit( that.backlinks[item][i] ); } // Special case for index() if ( item.match( /[0-9]+$/ ) ) { var staritem = item.replace( /[0-9]+$/, '*' ); for ( i = 0; that.backlinks[staritem] && i < that.backlinks[staritem].length; i++ ) { visit( that.backlinks[staritem][i] ); } } permMarks[item] = true; topList.push( item ); // later we iterate backwards through this list. }; for ( i = 0; i < itemIds.length; i++ ) { if ( itemIds[i] !== undefined ) { visit( itemIds[i] ); } } for ( i = topList.length - 1; i >= 0; i-- ) { var itemId = topList[i]; if ( this.inProgressRefresh[itemId] ) { // It is expected radio buttons loop, since they depend on each other. If you check one, the others uncheck. if ( this.elmList[itemId] && this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Loop Detected! Skipping ' + itemId ); } continue; } if ( itemId.match( /^--/ ) ) { // A special purpose identifier this.setValuePropertiesSpecialPurpose( itemId ); this.inProgressRefresh[itemId] = true; continue; } else if ( !this.itemList[itemId] || this.itemList[itemId] instanceof Null ) { // This mostly should not happen but might if refresh on page load is set or with radio buttons. var elm = this.elmList[itemId]; this.setValueProperties( elm, getValueOfElm( elm, this.mappingInput[itemId] ) ); if ( this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Tried to refresh field ' + itemId + ' with no formula' ); } continue; } this.inProgressRefresh[itemId] = true; var liveElm = this.elmList[itemId]; // Special handling for radio buttons to prevent loops from indirect clicks. if ( liveElm.type === 'radio' && this.inProgressRefresh['--radio-' + liveElm.name.replace( /^calcgadget-\d+-/, '' )] ) { this.setValueProperties( liveElm, getValueOfElm( liveElm, this.mappingInput[itemId] ) ); continue; } var res = this.evaluate( this.itemList[itemId] ); this.setValue( liveElm, res ); } }; CalculatorWidgets.prototype.setValue = function ( elm, res ) { this.setValueProperties( elm, res ); var mappingOut = this.mappingOutput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )]; if ( elm.tagName === 'INPUT' ) { if ( elm.type === 'range' ) { elm.value = res; } else if ( elm.type === 'number' ) { // We support some formatting types but not others as browser still expects this to be a number. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = formatNumeric( res, elm.dataset ); } else if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { elm.checked = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); if ( !elm.checked && elm.dataset.calculatorValue ) { // If we are unchecking this box, set its value back to the default // so that if a human rechecks it, the value of the control is the default // value and not the last value of the formula. elm.value = elm.dataset.calculatorValue; } } else { elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } } else if ( elm.tagName === 'SELECT' ) { elm.value = res; } else if ( elm.dataset.calculatorType !== 'passthru' ) { // plain type. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.textContent = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } }; // Set a calculator container to busy, which pauses some screen readers until everything is updated. // Returns a callback to unset to busy. CalculatorWidgets.prototype.setBusy = function () { var curVal = this.parent.getAttribute( 'aria-busy' ); if ( curVal === 'true' ) { return function () {}; } this.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'true' ); var that = this; return function () { that.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'false' ); }; }; CalculatorWidgets.prototype.evaluate = evaluate; mw.hook( 'wikipage.content' ).add( setup ); } )(); lul35b6ekrcrzt4pjwp5padd5mrhbbz 42607207 42607204 2026-06-08T11:06:53Z Vipz 151311 42607207 javascript text/javascript /******************************************************************************/ /**** IZVOR: [[:mw:MediaWiki:Gadget-Global-Calculator.js]] /**** AŽURIRANO PREMA VERZIJI NA DATUM: 2026-01-09 /**** AŽURIRANJA SE MORAJU RADITI RUČNO, BEZ UKIDANJA LOKALNIH MODIFIKACIJA /**** LOKALNE MODIFIKACIJE: /**** "elm.dataset.calculatorDisabled" (podrška za 'disabled' na select elementima) /**** "data-calculator-action=search" (pretraga pomoću Calculator/Codex button + text) /**** "data-calculator-target" (dugme može ciljati drugi calculator-container po id/data-calculator-id) /**** ".calculator-codex-deferred" + čekanje na @wikimedia/codex" (izbjegavanje bljeskanja nestiliziranih Codex dugmadi) /**** ".calculator-codex-select-dark-fix" (ikona strelice se sada vidi u tamnom načinu na calculator codex select elementima) /**** "data-calculator-action=create" (otvaranje forme za uređivanje) /**** "data-calculator-method=open|post" (otvaranje za uređivanje po zadanom ili direktno spremanje, za action=create) /**** "data-calculator-success-target" i "data-calculator-error-target" (prikaz poruka nakon action=create method=post) /******************************************************************************/ /** * On-Wiki calculator script. See [[:mw:Template:Calculator]]. Created by [[:mw:User:Bawolff]] * License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 and 4.0 International Public License * Canonical source: https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-calculator.js * * This script is designed with security in mind. Possible security risks: * * Having a formula that executes JS * ** To prevent this we do not use eval(). Instead we parse the formula with our own parser into an abstract tree that we evaluate by walking through it * * Form submission & DOM clobbering - we prefix the name (and id) attribute of all fields to prevent conflicts * * Style injection - we take the style attribute from an existing element that was sanitized by MW. We do not take style from a data attribute. * * Client-side DoS - Formulas aren't evaluated without user interaction. Formulas have a max length. Max number of widgets per page. Ultimately, easy to revert slow formulas just like any other vandalism. * * Prototype pollution - We use objects with null prototypes and also reject fields named __proto__ just in case. * * Essentially the code works by replacing certain <span> tags with <input>, parsing a custom formula language, setting up a dependency graph based on identifiers, and re-evaluating formulas on change. */ (function () { var mathFuncs = [ 'abs', 'acos', 'acosh', 'asin', 'asinh', 'atan', 'atan2', 'atanh', 'cbrt', 'ceil', 'cos', 'cosh', 'exp', 'expm1', 'floor', 'hypot', 'log', 'log10', 'log2', 'log1p', 'max', 'min', 'pow', 'random', 'sign', 'sin', 'sinh', 'sqrt', 'tan', 'tanh', 'trunc', 'clz32' ]; var otherFuncs = [ 'ifzero', 'coalesce', 'iffinite', 'ifnan', 'ifpositive', 'ifequal', 'round', 'jsround', 'not', 'and', 'or', 'bool', 'ifless', 'iflessorequal', 'ifgreater', 'ifgreaterorequal', 'ifbetween', 'xor', 'index', 'switch', 'radiogroup', 'bitand', 'bitor', 'bitxor', 'bitnot', 'bitleftshift', 'bitlogicrightshift', 'bitarithrightshift', 'if', 'getclick', 'timer', 'timeriterations', 'timertime' ]; var allFuncs = mathFuncs.concat( otherFuncs ); var convertFloat = function ( f ) { if ( typeof f === 'number' ) { return f; } f = f.replace( /×\s?10/, 'e' ); return parseFloat( f.replace( /[×⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹⁻]/g, function ( m ) { return ( { '⁰': 0, '¹': 1, '²': 2, '³': 3, '⁴': 4, '⁵': 5, '⁶': 6, '⁷': 7, '⁸': 8, '⁹': 9, '⁻': '-', '×': 'e' } )[m]; } ) ); }; // Start parser code. var Numb = function ( n ) { if ( typeof n === 'number' ) { this.value = n; } this.value = parseFloat( n ); }; Numb.prototype.toString = function () { return 'Number<' + this.value + '>'; }; var Ident = function ( n ) { this.value = n; }; Ident.prototype.toString = function () { return 'IDENT<' + this.value + '>'; }; var Operator = function ( val, args ) { this.op = val; this.args = args; }; var Null = function () {}; var Parser = function ( text ) { this.text = text; }; var terminals = { 'IDENT': /^[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*/, 'NUMBER': /^-?[0-9]+(?:\.[0-9]+)?(?:[eE][0-9]+|×10⁻?[⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹]+)*/, 'WS': /^\s*/, 'PLUSMINUS': /^[+-]/, 'pi': /^(?:pi|π)(?![A-z_0-9-])/i, 'true': /^(?:true)(?![A-z_0-9-])/, 'false': /^(?:false)(?![A-z_0-9-])/, 'epsilon': /^EPSILON(?![A-z_0-9-])/, 'Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, '-Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, 'NaN': /^NaN(?![A-z_0-9-])/i, 'MULTIPLYDIV': /^[*\\/%×÷]/i }; Parser.prototype = { check: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { return !!( this.text.match( terminals[id] ) ); } return this.text.startsWith( id ); }, consume: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { var res = this.text.match( terminals[id] ); this.text = this.text.substring( res[0].length ); return res[0]; } if ( this.text.startsWith( id ) ) { this.text = this.text.substring( id.length ); return id; } throw new Error( 'Expected ' + id + ' near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); }, parse: function () { var res; if ( this.text === undefined || this.text === '' ) { return new Null(); } this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); if ( this.text.length !== 0 ) { throw new Error( 'Unexpected end of formula. Perhaps you forgot to close a parenthesis or are using an invalid function.' ); } return res; }, expression: function () { var res, res2; res = this.term(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'PLUSMINUS' ) ) { var op = this.consume( 'PLUSMINUS' ); this.consume( 'WS' ); res2 = this.term(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, argList: function () { var args = []; this.consume( 'WS' ); if ( this.check( ')' ) ) { this.consume( ')' ); return args; } args[args.length] = this.expression(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( ',' ) ) { this.consume( ',' ); this.consume( 'WS' ); args[args.length] = this.expression(); } this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return args; }, term: function () { var res, res2; res = this.factor(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'MULTIPLYDIV' ) ) { var op = this.consume( 'MULTIPLYDIV' ); if ( op === '×' ) { op = '*'; } if ( op === '÷' ) { op = '/'; } this.consume( 'WS' ); res2 = this.factor(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, factor: function () { this.consume( 'WS' ); var res; if ( this.check( 'pi' ) ) { this.consume( 'pi' ); return new Numb( Math.PI ); } if ( this.check( 'true' ) ) { this.consume( 'true' ); return new Numb( 1 ); } if ( this.check( 'false' ) ) { this.consume( 'false' ); return new Numb( 0 ); } if ( this.check( 'Infinity' ) ) { this.consume( 'Infinity' ); return new Numb( Infinity ); } if ( this.check( '-Infinity' ) ) { this.consume( '-Infinity' ); return new Numb( -Infinity ); } if ( this.check( 'NaN' ) ) { this.consume( 'NaN' ); return new Numb( NaN ); } if ( this.check( 'epsilon' ) ) { this.consume( 'epsilon' ); return new Numb( Number.EPSILON ); } for ( var i in allFuncs ) { if ( this.check( allFuncs[i] + '(' ) ) { this.consume( allFuncs[i] + '(' ); var argList = this.argList(); return new Operator( allFuncs[i], argList ); } } if ( this.check( 'IDENT' ) ) { return new Ident( this.consume( 'IDENT' ) ); } if ( this.check( 'NUMBER' ) ) { return new Numb( convertFloat( this.consume( 'NUMBER' ) ) ); } if ( this.check( '(' ) ) { this.consume( '(' ); this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return res; } // unary minus if ( this.check( '-' ) ) { this.consume( '-' ); this.consume( 'WS' ); if ( this.check( '-' ) ) { throw new Error( 'Double unary minus without parenthesis not allowed near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } res = this.factor(); return new Operator( '*', [ new Numb( -1 ), res ] ); } throw new Error( 'Expected to see a term (e.g. an identifier, number, function, opening parenthesis, etc) near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } }; // End parser code. // Based on https://floating-point-gui.de/errors/comparison/ var almostEquals = function ( a, b ) { var absA = Math.abs( a ); var absB = Math.abs( b ); var diff = Math.abs( a - b ); var epsilon = Number.EPSILON; var minNormal = Math.pow( 2, -1022 ); if ( a === b ) { return true; } // Min normal of double = 2^-1022 if ( a === 0 || b === 0 || absA + absB < minNormal ) { return diff < epsilon * minNormal; } return diff / Math.min( ( absA + absB ), Number.MAX_VALUE ) < epsilon; }; // elm: Element to get value of // Mapping to process value with (usually this.mappingInput[element item id]) var getValueOfElm = function ( elm, mapping ) { var val; if ( elm.hasAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ) { // We have a non-formatted value set. Use that and skip any mappings. return parseFloat( elm.getAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ); } else if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' ) { if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { // Radio/checkboxes are not allowed to have mappings return elm.checked ? convertFloat( elm.value ) : 0; } val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { val = val.trim(); var mapVals = [ val, val.toLowerCase() ]; for ( var k = 0; k < mapVals.length; k++ ) { if ( mapping && typeof mapping[mapVals[k]] === 'number' ) { return mapping[mapVals[k]]; } else if ( mapping && [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[mapVals[k]] ) !== -1 ) { return parseFloat( mapping[mapVals[k]] ); } } } return convertFloat( val ); }; // Get the raw text value of a widget for non-formula actions such as search. var getTextValueOfElm = function ( elm ) { var val; if ( !elm ) { return ''; } if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' || elm.tagName === 'TEXTAREA' ) { val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { return val.trim(); } if ( val === undefined || val === null ) { return ''; } return String( val ).trim(); }; var normalizeNamespaceName = function ( ns ) { if ( typeof ns !== 'string' ) { return null; } ns = ns.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( ns === '' ) { return null; } return ns.replace( / /g, '_' ).toLowerCase(); }; var getNamespaceMap = function () { var map = Object.create( null ); var canonical = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' ) || {}; var aliases = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ) || {}; var k; for ( k in canonical ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( canonical, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( canonical[k] || '' )] = parseInt( k ); } } for ( k in aliases ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( aliases, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( k )] = parseInt( aliases[k] ); } } return map; }; var getSearchNamespaces = function ( namespacesAttr ) { var tokens, i, token, nsId; var nsMap = getNamespaceMap(); var out = []; if ( typeof namespacesAttr !== 'string' || namespacesAttr.trim() === '' ) { return out; } tokens = namespacesAttr.split( /[|,;]+/ ); for ( i = 0; i < tokens.length; i++ ) { token = tokens[i].trim(); if ( token === '' ) { continue; } if ( /^[0-9]+$/.test( token ) ) { nsId = parseInt( token ); } else { nsId = nsMap[normalizeNamespaceName( token )]; } if ( Number.isInteger( nsId ) && out.indexOf( nsId ) === -1 ) { out.push( nsId ); } } return out; }; var parseUrlEncodedParams = function ( extraParams ) { var out = Object.create( null ); if ( typeof extraParams !== 'string' || extraParams.trim() === '' ) { return out; } extraParams.split( '&' ).forEach( function ( pair ) { var eqPos, key, value; if ( pair === '' ) { return; } eqPos = pair.indexOf( '=' ); if ( eqPos === -1 ) { key = pair; value = ''; } else { key = pair.slice( 0, eqPos ); value = pair.slice( eqPos + 1 ); } key = decodeURIComponent( key.replace( /\+/g, ' ' ) ); value = decodeURIComponent( value.replace( /\+/g, ' ' ) ); if ( key ) { out[key] = value; } } ); return out; }; var isSafeSpecialPageName = function ( pageName ) { return typeof pageName === 'string' && /^(?:Special|Posebno):[A-Za-z0-9_\-/]+$/.test( pageName ); }; var triggerSearchAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, namespacesAttr, searchPage, searchParam, extraParams ) { var field, query, params, namespaces, i; field = calc.elmList[queryFrom]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Search button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); params[searchParam || 'search'] = query; if ( params.fulltext === undefined ) { params.fulltext = '1'; } namespaces = getSearchNamespaces( namespacesAttr ); for ( i = 0; i < namespaces.length; i++ ) { params['ns' + namespaces[i]] = 1; } window.location.href = mw.util.getUrl( isSafeSpecialPageName( searchPage ) ? searchPage : 'Special:Search', params ); }; var getActionFieldText = function ( calc, fieldName, contextLabel ) { var field; if ( !fieldName ) { return ''; } field = calc.elmList[ fieldName ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: " + contextLabel + " references '" + fieldName + "' but there is no field by that name" ); return null; } return getTextValueOfElm( field ); }; var getActionNotificationMessage = function ( buttonElm, type, fallbackMessage ) { var message; if ( type === 'success' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorSuccessNotification; } else if ( type === 'error' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorErrorNotification; } if ( message ) { return message; } return fallbackMessage; }; var setActionMessageTargetVisible = function ( targetId, visible ) { var target; if ( !targetId ) { return false; } target = document.getElementById( targetId ); if ( !target ) { console.log( "Calculator: Message target '" + targetId + "' was not found" ); return false; } target.style.display = visible ? '' : 'none'; return true; }; var resetActionMessageTargets = function ( buttonElm ) { setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget, false ); setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget, false ); }; var showActionMessageTarget = function ( buttonElm, type ) { var targetId; if ( type === 'success' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget; } else if ( type === 'error' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget; } return setActionMessageTargetVisible( targetId, true ); }; var getDefaultSuccessNotificationMessage = function ( data ) { var revisionId, message; revisionId = data && data.edit && data.edit.newrevid; message = mw.message( 'postedit-confirmation-published', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } message = mw.message( 'postedit-confirmation-saved', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } return 'Izmjena je uspješno spremljena.'; }; var triggerCreateAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, extraParams, method, sourceButtonElm ) { var field, query, params, titlePrefix, preloadFrom, summaryFrom, finalTitle; var textFrom, prependFrom, appendFrom, value; var messageButtonElm = sourceButtonElm || buttonElm; var doNotify = function ( message, type ) { if ( mw.notify ) { mw.notify( message, { type: type || 'info' } ); } else { window.alert( message ); } }; method = method || 'open'; field = calc.elmList[ queryFrom ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Create button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); titlePrefix = params[ 'title-prefix' ] || params.prefix || ''; delete params[ 'title-prefix' ]; delete params.prefix; summaryFrom = params.summaryfrom; delete params.summaryfrom; if ( summaryFrom ) { value = getActionFieldText( calc, summaryFrom, 'Create button summaryfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.summary = value; } finalTitle = query.trim(); if ( titlePrefix && finalTitle.slice( 0, titlePrefix.length ).toLowerCase() !== titlePrefix.toLowerCase() ) { finalTitle = titlePrefix + finalTitle; } if ( method === 'open' ) { preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom ) { value = getActionFieldText( calc, preloadFrom, 'Create button preloadfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.preload = value; } if ( params.action === undefined ) { params.action = 'edit'; } window.location.href = mw.util.getUrl( finalTitle, params ); return; } if ( method !== 'post' ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom || params.preload !== undefined ) { console.log( 'Calculator: preload/preloadfrom is not supported with data-calculator-method=post' ); return; } textFrom = params.textfrom; delete params.textfrom; if ( textFrom ) { value = getActionFieldText( calc, textFrom, 'Create button textfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.text = value; } prependFrom = params.prependfrom; delete params.prependfrom; if ( prependFrom ) { value = getActionFieldText( calc, prependFrom, 'Create button prependfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.prependtext = value; } appendFrom = params.appendfrom; delete params.appendfrom; if ( appendFrom ) { value = getActionFieldText( calc, appendFrom, 'Create button appendfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.appendtext = value; } if ( params.text === undefined && params.prependtext === undefined && params.appendtext === undefined ) { console.log( 'Calculator: data-calculator-method=post requires one of text/textfrom/prependtext/prependfrom/appendtext/appendfrom' ); return; } params.action = 'edit'; resetActionMessageTargets( messageButtonElm ); buttonElm.disabled = true; mw.loader.using( 'mediawiki.api' ).then( function () { var api = new mw.Api(); return api.postWithToken( 'csrf', $.extend( {}, params, { title: finalTitle, format: 'json' } ) ); } ).then( function ( data ) { if ( data && data.edit && data.edit.result === 'Success' ) { var defaultSuccessMessage, finalSuccessMessage; buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'success' ) ) { defaultSuccessMessage = getDefaultSuccessNotificationMessage( data ); finalSuccessMessage = getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'success', defaultSuccessMessage ); console.log( 'Calculator: Success notification fallback path', { successNotification: messageButtonElm.dataset.calculatorSuccessNotification, defaultSuccessMessage: defaultSuccessMessage, finalSuccessMessage: finalSuccessMessage, buttonElm: buttonElm, messageButtonElm: messageButtonElm, buttonDataset: buttonElm.dataset, messageDataset: messageButtonElm.dataset } ); doNotify( finalSuccessMessage, 'success' ); } return; } console.log( 'Calculator: Unexpected POST create/edit response', data ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ).catch( function ( err ) { console.log( 'Calculator: POST create/edit failed', err ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ); }; var evaluate = function ( ast ) { var that = this; var elmList = this.elmList; var i, then, ielse, res, elm, evaledArgs; if ( ast instanceof Numb ) { return ast.value; } if ( ast instanceof Ident ) { elm = elmList[ast.value]; if ( elm === undefined ) { console.log( "Calculator: Reference to '" + ast.value + "' but there is no field by that name" ); return NaN; } return getValueOfElm( elm, this.mappingInput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast instanceof Operator ) { if ( ast.op === 'index' ) { if ( ast.args.length < 2 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var indexValue = Math.floor( this.evaluate( ast.args[1] ) ); if ( !Number.isSafeInteger( indexValue ) || indexValue < 0 ) { return NaN; } res = elmList[ast.args[0].value + indexValue]; if ( res === undefined ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : NaN; } return getValueOfElm( res, this.mappingInput[res.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast.op === 'radiogroup' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var radioName = ast.args[0].value; elm = this.parent.querySelector( 'input:checked[type=radio][name=' + CSS.escape( 'calcgadget-' + this.rand + '-' + radioName ) + ']' ); if ( !elm ) { return NaN; } return this.evaluate( new Ident( elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ) ); } if ( ast.op === 'getclick' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } switch ( ast.args[0].value.toLowerCase() ) { case 'x': return this.clickX; case 'prevx': return this.clickPrevX; case 'prevpercentx': return this.clickPrevPercentX; case 'startpercentx': return this.clickStartPercentX; case 'startx': return this.clickStartX; case 'percentx': return this.clickPercentX; case 'y': return this.clickY; case 'percenty': return this.clickPercentY; case 'prevy': return this.clickPrevY; case 'prevpercenty': return this.clickPrevPercentY; case 'starty': return this.clickStartY; case 'startpercenty': return this.clickStartPercentY; case 'inprogress': return this.clickInProgress; case 'type': return this.clickType; default: return NaN; } } if ( ast.op === 'timer' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ast.args.length >= 2 ? this.evaluate( ast.args[1] ) : 1; } return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.op === 'timeriterations' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return this.repeatInfo.iterationsSoFar; } return NaN; } if ( ast.op === 'timertime' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ( Date.now() - this.repeatInfo.timeStart ) / 1000; } return NaN; } evaledArgs = ast.args.map( function ( item ) { return that.evaluate( item ); } ); if ( mathFuncs.indexOf( ast.op ) !== -1 ) { return Math[ast.op].apply( Math, evaledArgs ); } if ( ast.op === 'coalesce' ) { for ( var k = 0; k < evaledArgs.length; k++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[k] ) ) { return evaledArgs[k]; } } return NaN; } if ( ast.op === 'ifzero' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'if' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return !almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iffinite' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isFinite( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifnan' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isNaN( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifpositive' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return evaledArgs[0] >= 0 ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifless' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] < evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreater' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] > evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iflessorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] <= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreaterorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifbetween' ) { if ( evaledArgs.length < 3 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 4 ? 1 : evaledArgs[3]; ielse = evaledArgs.length < 5 ? 0 : evaledArgs[4]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] && evaledArgs[0] <= evaledArgs[2] ? then : ielse; } if ( ast.op === 'bool' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 0 : 1; } if ( ast.op === 'not' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 1 : 0; } if ( ast.op === 'xor' ) { if ( evaledArgs.length !== 2 ) { return NaN; } if ( ( ( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) ) || ( ( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) ) ) { return 1; } return 0; } if ( ast.op === 'and' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( isNaN( evaledArgs[i] ) || almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 1; } if ( ast.op === 'or' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[i] ) && !almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 0; } if ( ast.op === 'bitand' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res & evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res | evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitxor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res ^ evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitnot' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } return ~evaledArgs[0]; } if ( ast.op === 'bitleftshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] << evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitlogicrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >>> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitarithrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'switch' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } var defaultVal = NaN; if ( evaledArgs.length % 2 === 0 ) { defaultVal = evaledArgs[evaledArgs.length - 1]; } for ( i = 1; i < evaledArgs.length - 1; i += 2 ) { if ( evaledArgs[0] <= evaledArgs[i] || almostEquals( evaledArgs[i], evaledArgs[0] ) ) { return evaledArgs[i + 1]; } } return defaultVal; } if ( ast.op === 'round' ) { var decimals = evaledArgs.length >= 2 ? evaledArgs[1] : 0; var p = Math.pow( 10, decimals ); var n = ( evaledArgs[0] * p ) * ( 1 + Number.EPSILON ); return Math.round( n ) / p; } if ( ast.op === 'jsround' ) { return Math.round.apply( Math, evaledArgs ); } if ( evaledArgs.length !== 2 ) { throw new Error( 'Unexpected number of args for ' + ast.op ); } if ( ast.op === '*' ) { return evaledArgs[0] * evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '/' ) { return evaledArgs[0] / evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '+' ) { return evaledArgs[0] + evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '-' ) { return evaledArgs[0] - evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '%' ) { return evaledArgs[0] % evaledArgs[1]; } throw new Error( 'Unrecognized operator ' + ast.op ); } return NaN; }; var getIdentifiers = function ( tree ) { if ( tree instanceof Ident ) { return new Set( [ tree.value ] ); } if ( tree instanceof Operator ) { var res = new Set( [] ); var i = 0; if ( tree.op === 'index' && tree.args.length > 0 ) { i++; getIdentifiers( tree.args[0] ).forEach( function ( x ) { res.add( x + '*' ); } ); } else if ( tree.op === 'radiogroup' && tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--radio-' + tree.args[0].value ); } else if ( tree.op === 'timer' ) { if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--timer-active-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-active' ); } } else if ( tree.op === 'timertime' || tree.op === 'timeriterations' ) { res.add( '--timer-iteration' ); if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { res.add( '--timer-iteration-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-iteration' ); } return res; } else if ( tree.op === 'getclick' ) { res.add( '--click' ); return res; } for ( ; i < tree.args.length; i++ ) { getIdentifiers( tree.args[i] ).forEach( function ( x ) { res.add( x ); } ); } return res; } return new Set(); }; var buildBacklinks = function ( items, radioGroups ) { var backlinks = Object.create( null ); for ( var item in items ) { var idents = getIdentifiers( items[item] ); idents.forEach( function ( ident ) { if ( !backlinks[ident] ) { backlinks[ident] = []; } backlinks[ident].push( item ); } ); } var identPrefix = '--radio-'; for ( var groupName in radioGroups ) { if ( backlinks[identPrefix + groupName] === undefined ) { backlinks[identPrefix + groupName] = []; } for ( var i = 0; i < radioGroups[groupName].length; i++ ) { backlinks[identPrefix + groupName].push( radioGroups[groupName][i] ); if ( backlinks[radioGroups[groupName][i]] === undefined ) { backlinks[radioGroups[groupName][i]] = []; } backlinks[radioGroups[groupName][i]].push( identPrefix + groupName ); } } return backlinks; }; var getCalculatorRegistry = function () { if ( !window.calculatorWidgetRegistry ) { window.calculatorWidgetRegistry = Object.create( null ); } return window.calculatorWidgetRegistry; }; var registerCalculatorInstance = function ( calc ) { var targetId; if ( !calc || !calc.parent || !calc.parent.classList || !calc.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) ) { return; } targetId = calc.parent.dataset.calculatorId || calc.parent.id; if ( !targetId || targetId === '__proto__' ) { return; } getCalculatorRegistry()[targetId] = calc; }; var resolveButtonCalculatorTarget = function ( calc, buttonElm ) { var targetId, registry, targetElm; if ( !buttonElm || !buttonElm.dataset || !buttonElm.dataset.calculatorTarget ) { return calc; } targetId = buttonElm.dataset.calculatorTarget; registry = getCalculatorRegistry(); if ( registry[targetId] ) { return registry[targetId]; } targetElm = document.getElementById( targetId ); if ( targetElm && targetElm.dataset && targetElm.dataset.calculatorId && registry[targetElm.dataset.calculatorId] ) { return registry[targetElm.dataset.calculatorId]; } console.log( "Calculator: Button '" + ( buttonElm.id || '(no id)' ) + "' references target container '" + targetId + "' but it was not found" ); return null; }; var setup = function ( $content ) { var needsCodex = $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).length > 0 || $content.find( '.cdx-button, .cdx-label__label' ).length > 0 || $content.find( '[data-calculator-class*="cdx-"]' ).length > 0; var codexState = needsCodex ? mw.loader.getState( '@wikimedia/codex' ) : null; if ( needsCodex && codexState !== 'ready' && codexState !== 'error' && codexState !== 'missing' ) { mw.loader.using( '@wikimedia/codex', function () { setup( $content ); }, function () { setup( $content ); } ); return; } var containers = Array.from( $content.find( '.calculator-container' ) ); for ( var i = 0; i < containers.length; i++ ) { new CalculatorWidgets( Array.from( containers[i].getElementsByClassName( 'calculator-field' ) ), containers[i] ); } var elms = Array.from( $content.find( '.calculator-field' ) ); new CalculatorWidgets( elms, $content[0] ); $content.find( '.calculator-field-label' ).replaceWith( function () { var l = $( '<label>' ); if ( this.dataset.for !== undefined ) { if ( !this.dataset.for.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) || !$content.find( '#' + $.escapeSelector( this.dataset.for ) ).length ) { return this; } l.attr( 'for', this.dataset.for ); } if ( this.id ) { l.attr( 'id', this.id ); } if ( this.title ) { l.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { l.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-label__label' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-label' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; l.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-label( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } l.append( this.childNodes ); return l; } ); if ( needsCodex ) { if ( codexState === 'ready' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).css( 'visibility', 'visible' ); } else if ( codexState === 'error' || codexState === 'missing' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).remove(); } } }; var doStats = function () { if ( window.calculatorStatsAlreadyDone !== true ) { window.calculatorStatsAlreadyDone = true; mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_total' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_wiki_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ) } ); var pageName = encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgTitle' ).replace( / /g, '_' ) ); pageName = pageName.replace( /[^a-zA-Z0-9_]/g, '_' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_page_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ), page: pageName, NS: mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) } ); } }; var codexSelectDarkFixStylesLoaded = false; var ensureCodexSelectDarkFixStyles = function () { var style; if ( codexSelectDarkFixStylesLoaded || document.getElementById( 'calculator-codex-select-dark-fix' ) ) { codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; return; } style = document.createElement( 'style' ); style.id = 'calculator-codex-select-dark-fix'; style.textContent = '.calculator-cdx-select-wrap{position:relative;display:inline-block;font-size: var( --font-size-medium, 1rem );}' + '.calculator-cdx-select-icon{display:none;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '@media screen and (prefers-color-scheme: dark){' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '}'; document.head.appendChild( style ); codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; }; var wrapCodexSelect = function ( input ) { var wrap, icon; if ( !input || input.tagName !== 'SELECT' || !input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { return; } if ( input.parentNode && input.parentNode.classList && input.parentNode.classList.contains( 'calculator-cdx-select-wrap' ) ) { return; } ensureCodexSelectDarkFixStyles(); wrap = document.createElement( 'span' ); wrap.className = 'calculator-cdx-select-wrap'; icon = document.createElement( 'span' ); icon.className = 'calculator-cdx-select-icon'; icon.setAttribute( 'aria-hidden', 'true' ); input.parentNode.insertBefore( wrap, input ); wrap.appendChild( input ); wrap.appendChild( icon ); }; var createSelect = function ( elm ) { var sel = document.createElement( 'select' ); var mapping; try { mapping = JSON.parse( elm.dataset.calculatorMapping ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. ' + e.message ); return sel; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. unexpected type' ); return sel; } var opt; for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'object' ) { var optgroup = document.createElement( 'optgroup' ); optgroup.label = i; sel.appendChild( optgroup ); for ( var j in mapping[i] ) { if ( typeof mapping[i][j] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i][j] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i][j]; opt.appendChild( document.createTextNode( j ) ); optgroup.appendChild( opt ); } } } else if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i]; opt.appendChild( document.createTextNode( i ) ); sel.appendChild( opt ); } } return sel; }; var CalculatorWidgets = function ( elms, parent ) { this.parent = parent; this.rand = Math.floor( Math.random() * 1000000000 ); this.itemList = Object.create( null ); this.elmList = Object.create( null ); this.backlinks = Object.create( null ); this.inProgressRefresh = undefined; this.clickX = this.clickY = this.clickPercentX = this.clickPercentY = NaN; this.clickPrevX = this.clickPrevY = this.clickPrevPercentX = this.clickPrevPercentY = NaN; this.clickStartX = this.clickStartY = this.clickStartPercentX = this.clickStartPercentY = NaN; this.clickType = NaN; this.clickInProgress = 0; this.repeatInfo = null; this.disableInfo = Object.create( null ); this.mappingInput = Object.create( null ); this.mappingOutput = Object.create( null ); var that = this; var radioGroups = Object.create( null ); if ( elms.length > 250 ) { console.log( 'Too many calculator widgets on page' ); return; } for ( var i in elms ) { var elm = elms[i]; var formula = elm.dataset.calculatorFormula; if ( formula && formula.length > 2000 ) { console.log( 'Skipping element with too long formula' ); continue; } var type = elm.dataset.calculatorType; var readonly = !!elm.dataset.calculatorReadonly; var id = elm.id.toString(); if ( id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-__proto__$/ ) || elm.dataset.calculatorName === '__proto__' ) { throw new Error( 'Invalid calculator id: ' + id ); } if ( !id ) { id = 'calculator-field-auto' + Math.floor( Math.random() * 10000000 ) + 'unnamed'; } if ( this.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) && document.getElementById( id ) !== elm ) { var labelsToUpdate = this.parent.querySelectorAll( ':scope .calculator-field-label[data-for="' + CSS.escape( id ) + '"]' ); id = 'calcdisambig-' + this.rand + '-' + id; for ( var l = 0; l < labelsToUpdate.length; l++ ) { labelsToUpdate[l].dataset.for = id; } } var defaultVal = ( '' + elm.textContent ).trim(); if ( type === undefined || !id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) ) { console.log( 'Skipping ' + id ); continue; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing formula of ' + id + ': ' + e.message + '. Formula given:' + formula ); continue; } if ( elm.className.match( /(^| )cdx-/ ) || ( elm.dataset.calculatorClass && elm.dataset.calculatorClass.match( /(^| )cdx-/ ) ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( type !== 'plain' && type !== 'passthru' ) { var input = type === 'select' ? createSelect( elm ) : document.createElement( 'input' ); input.className = 'calculator-field-live'; if ( elm.className !== 'calculator-field' ) { input.className += ' ' + elm.className.replace( /(^| )calculator-field($| )/g, ' ' ); } input.readOnly = readonly; if ( defaultVal !== '' ) { if ( type === 'text' ) { input.value = defaultVal; } else { input.value = convertFloat( defaultVal ); } } input.style.cssText = elm.style.cssText; if ( elm.dataset.calculatorSize ) { var size = parseInt( elm.dataset.calculatorSize ); input.size = size; input.style.width = type === 'number' ? 'calc( ' + size + 'ch' + ' + 20px)' : size + 'ch'; } if ( elm.dataset.calculatorClass ) { input.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( elm.dataset.calculatorSize ) { input.size = elm.dataset.calculatorSize; } if ( elm.dataset.calculatorMax ) { input.max = elm.dataset.calculatorMax; } if ( elm.dataset.calculatorMin ) { input.min = elm.dataset.calculatorMin; } if ( elm.dataset.calculatorPlaceholder ) { input.placeholder = elm.dataset.calculatorPlaceholder; } if ( elm.dataset.calculatorStep ) { input.step = elm.dataset.calculatorStep; } if ( elm.dataset.calculatorPrecision ) { input.dataset.calculatorPrecision = elm.dataset.calculatorPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorExponentialPrecision ) { input.dataset.calculatorExponentialPrecision = elm.dataset.calculatorExponentialPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorDecimals ) { input.dataset.calculatorDecimals = elm.dataset.calculatorDecimals; } if ( elm.dataset.calculatorNanText ) { input.dataset.calculatorNanText = elm.dataset.calculatorNanText; } if ( type === 'radio' ) { if ( elm.dataset.calculatorName ) { input.name = 'calcgadget-' + this.rand + '-' + elm.dataset.calculatorName; } if ( radioGroups[elm.dataset.calculatorName] === undefined ) { radioGroups[elm.dataset.calculatorName] = []; } radioGroups[elm.dataset.calculatorName][radioGroups[elm.dataset.calculatorName].length] = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); } if ( elm.dataset.calculatorInputmode ) { input.inputMode = elm.dataset.calculatorInputmode; } if ( elm.dataset.calculatorEnterkeyhint ) { input.enterKeyHint = elm.dataset.calculatorEnterkeyhint; } if ( elm.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { input.dataset.calculatorDisabled = elm.dataset.calculatorDisabled; } if ( elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-describedby', elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-labelledby', elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-label' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-label', elm.getAttribute( 'aria-label' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-owns' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-owns', elm.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-flowto', elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'role' ) !== null ) { input.setAttribute( 'role', elm.getAttribute( 'role' ) ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { input.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { input.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula ) { input.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( type === 'number' || type === 'text' || type === 'radio' || type === 'checkbox' || type === 'hidden' || type === 'range' ) { input.type = type; } if ( type === 'select' && elm.dataset.calculatorValue ) { input.value = elm.dataset.calculatorValue; } if ( type === 'radio' || type === 'checkbox' ) { input.onchange = this.changeHandler.bind( this ); if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'true' || elm.dataset.calculatorChecked === '1' ) { input.checked = true; } else if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'false' || elm.dataset.calculatorChecked === '0' ) { input.checked = false; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.checked = true; } var checkValue = convertFloat( elm.dataset.calculatorValue || '' ); if ( !isNaN( checkValue ) && !almostEquals( checkValue, 0 ) ) { input.value = checkValue; input.dataset.calculatorValue = checkValue; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.value = defaultVal; input.dataset.calculatorValue = defaultVal; } else { input.value = 1; input.dataset.calculatorValue = 1; } } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'text' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } input.id = id; elm.replaceWith( input ); elm = input; if ( type === 'select' && input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { wrapCodexSelect( input ); } input.addEventListener( 'input', this.changeHandler.bind( this ) ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-field' ); elm.classList.add( 'calculator-field-live' ); if ( elm.dataset.calculatorClass ) { elm.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula && type !== 'passthru' && !elm.dataset.calculatorAriaLive ) { elm.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { elm.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { elm.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( elm.id === '' ) { elm.id = id; } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'plain' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } } var itemId = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); this.itemList[itemId] = formulaAST; this.elmList[itemId] = elm; } this.backlinks = buildBacklinks( this.itemList, radioGroups ); registerCalculatorInstance( this ); this.setupDisabledFields(); this.setupButtons(); if ( this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad && this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad === 'true' ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( Object.keys( this.itemList ).filter( function ( a ) { return !( that.itemList[a] instanceof Null ); } ) ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.setupButtons(); }; CalculatorWidgets.prototype.processMapping = function ( mappingText, itemId ) { var mapping; try { mapping = JSON.parse( mappingText ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. ' + e.message ); return; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. unexpected type' ); return; } this.mappingInput[itemId] = mapping; var mapOut = Object.create( null ); for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'default', 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { mapOut[mapping[i]] = i; } } this.mappingOutput[itemId] = mapOut; }; CalculatorWidgets.prototype.stopRepeat = function () { if ( this.repeatInfo ) { if ( this.repeatInfo.cancelIdentifier ) { window.clearInterval( this.repeatInfo.cancelIdentifier ); } var id = this.repeatInfo.id; this.repeatInfo = null; this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.repeatInfo = null; }; CalculatorWidgets.prototype.startRepeat = function ( maxIterations, id ) { if ( this.repeatInfo ) { console.log( 'Calculator: Trying to start a repeat when one is already in progress. This should not happen' ); } this.repeatInfo = { maxIterations: maxIterations, iterationsSoFar: 0, cancelIdentifier: null, timeStart: Date.now(), id: id }; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; CalculatorWidgets.prototype.incrementRepeatIteration = function ( until ) { this.repeatInfo.iterationsSoFar++; if ( this.repeatInfo.iterationsSoFar > this.repeatInfo.maxIterations ) { this.stopRepeat(); return false; } if ( until ) { var untilRes = this.evaluate( until ); if ( !isNaN( untilRes ) && !almostEquals( untilRes, 0 ) ) { this.stopRepeat(); return false; } } var id = this.repeatInfo.id; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); return true; }; var convertEventTypeToNumber = function ( type ) { switch ( type ) { case 'pointerdown': return 1; case 'pointermove': return 2; case 'pointerup': case 'click': return 3; case 'pointerleave': return 4; default: throw new Error( 'Unrecognized event type: ' + type ); } }; var updateClick = function ( calc ) { if ( calc.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { calc.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = calc.setBusy(); calc.refresh( [ '--click' ] ); calc.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; var makeButtonCallback = function ( calc, forElms, formulaASTs, repeat, maxIterations, toggle, until ) { return function buttonCallback ( event ) { if ( event.type !== 'click' ) { if ( !event.isPrimary || ( !calc.clickInProgress && event.type !== 'pointerdown' ) ) { return; } } event.preventDefault(); doStats(); var unsetBusy = calc.setBusy(); if ( toggle && calc.repeatInfo && calc.repeatInfo.id === event.currentTarget.id ) { calc.stopRepeat(); unsetBusy(); return; } if ( maxIterations !== undefined || repeat !== undefined ) { calc.stopRepeat(); if ( maxIterations > 1 ) { calc.startRepeat( maxIterations, event.currentTarget.id ); } } var doStuff = function () { var unsetBusyInner = calc.setBusy(); var stillGoing = true; if ( calc.repeatInfo ) { stillGoing = calc.incrementRepeatIteration( until ); } if ( stillGoing ) { for ( var i = 0; i < forElms.length; i++ ) { if ( !formulaASTs[i] || !forElms[i] ) { console.log( 'Skipping button update due to invalid formula or for attribute' ); continue; } var res = calc.evaluate( formulaASTs[i] ); calc.setValue( forElms[i], res ); forElms[i].dispatchEvent( new InputEvent( 'input' ) ); } } unsetBusyInner(); }; if ( maxIterations === undefined || maxIterations >= 1 ) { if ( calc.clickInProgress ) { calc.clickPrevX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickPercentY; } if ( event.type === 'pointerdown' ) { event.currentTarget.setPointerCapture( event.pointerId ); } if ( event.type !== 'pointerleave' ) { calc.clickX = event.offsetX; calc.clickY = event.offsetY; calc.clickPercentX = 100 * event.offsetX / event.currentTarget.clientWidth; calc.clickPercentY = 100 * event.offsetY / event.currentTarget.clientHeight; calc.clickInProgress = 1; } calc.clickType = convertEventTypeToNumber( event.type ); if ( event.type === 'click' || event.type === 'pointerdown' ) { calc.clickPrevX = calc.clickStartX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickStartY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickStartPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickStartPercentY = calc.clickPercentY; } updateClick( calc ); doStuff(); if ( calc.clickType >= 3 ) { calc.clickX = calc.clickY = calc.clickPercentX = calc.clickPercentY = NaN; calc.clickPrevX = calc.clickPrevY = calc.clickPrevPercentX = calc.clickPrevPercentY = NaN; calc.clickStartX = calc.clickStartY = calc.clickStartPercentX = calc.clickStartPercentY = NaN; calc.clickInProgress = 0; calc.clickType = NaN; updateClick( calc ); } } unsetBusy(); if ( calc.repeatInfo && maxIterations > 1 && repeat >= 500 ) { calc.repeatInfo.cancelIdentifier = window.setInterval( doStuff, repeat ); } }; }; var connectButtonToFormula = function ( calc, $button, forAttr, formulaAttr, repeatDuration, maxIterations, toggle, untilAttr, draggable ) { if ( repeatDuration !== undefined ) { repeatDuration = Math.max( 500, Math.ceil( parseFloat( repeatDuration ) * 1000 ) ); if ( isNaN( repeatDuration ) ) { repeatDuration = undefined; } } if ( toggle === 'false' ) { toggle = false; } if ( maxIterations !== undefined ) { maxIterations = parseInt( maxIterations ); } else if ( repeatDuration ) { maxIterations = Infinity; } if ( typeof forAttr !== 'string' || typeof formulaAttr !== 'string' ) { return; } if ( formulaAttr.length > 2000 || ( untilAttr && untilAttr.length > 2000 ) ) { console.log( 'Skipping button with too long formula' ); return; } var until = null; try { until = ( new Parser( untilAttr ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error parsing until formula of button ' + $button[0].id + ': ' + e.message ); } var forList = forAttr.split( ';' ); var formulaList = formulaAttr.split( ';' ); var forElms = []; var formulaASTs = []; for ( var i = 0; i < forList.length; i++ ) { if ( formulaList[i] === undefined ) { break; } forElms[i] = calc.elmList[forList[i]]; try { formulaASTs[i] = ( new Parser( formulaList[i] ) ).parse(); } catch ( e2 ) { formulaASTs[i] = null; console.log( 'Calculator: Error parsing formula of button ' + $button[0].id + ' for ' + forList[i] + ': ' + e2.message ); } } if ( draggable ) { $button[0].addEventListener( 'pointerdown', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerup', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerleave', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointermove', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } else { $button[0].addEventListener( 'click', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } }; var connectButtonToAction = function ( calc, $button, action, buttonElm ) { var method = buttonElm.dataset.calculatorMethod || 'open'; if ( [ 'search', 'create' ].indexOf( action ) === -1 ) { return; } if ( [ 'open', 'post' ].indexOf( method ) === -1 ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } if ( action === 'search' && method !== 'open' ) { console.log( "Calculator: data-calculator-method='" + method + "' is not supported with data-calculator-action='search'" ); return; } $button[ 0 ].addEventListener( 'click', function ( event ) { event.preventDefault(); doStats(); if ( action === 'search' ) { triggerSearchAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorNamespaces, buttonElm.dataset.calculatorSearchPage, buttonElm.dataset.calculatorSearchParam, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams ); return; } triggerCreateAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams, method, buttonElm ); } ); }; var connectButton = function ( calc, $button, buttonElm, draggable ) { var action = buttonElm.dataset.calculatorAction; var targetCalc = resolveButtonCalculatorTarget( calc, buttonElm ); if ( !targetCalc ) { return; } if ( action ) { connectButtonToAction( targetCalc, $button, action, buttonElm ); return; } connectButtonToFormula( targetCalc, $button, buttonElm.dataset.calculatorFor, buttonElm.dataset.calculatorFormula, buttonElm.dataset.calculatorDelay, buttonElm.dataset.calculatorMaxIterations, buttonElm.dataset.calculatorToggle, buttonElm.dataset.calculatorUntil, draggable ); }; CalculatorWidgets.prototype.connectDisable = function ( elm, formula ) { if ( formula === '' || formula === '0' || formula === 'false' ) { return; } if ( formula.length > 2000 ) { console.log( 'Calculator: Disable formula for element ' + elm.id + ' is too long' ); return; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing disable formula of element ' + elm.id + ': ' + e.message ); return; } this.disableInfo[elm.id] = { elm: elm, formula: formulaAST }; var idents = getIdentifiers( formulaAST ); var that = this; var item = '--disable-' + elm.id; idents.forEach( function ( ident ) { if ( !that.backlinks[ident] ) { that.backlinks[ident] = []; } that.backlinks[ident].push( item ); } ); var curValue = this.evaluate( formulaAST ); if ( !isNaN( curValue ) && !almostEquals( curValue, 0 ) ) { elm.disabled = true; } }; CalculatorWidgets.prototype.setupDisabledFields = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-live' ).each( function () { if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { this.disabled = true; } else { calc.connectDisable( this, this.dataset.calculatorDisabled ); } } } ); }; var copyCalculatorDataAttributes = function ( sourceElm, targetElm ) { var i, attr; if ( !sourceElm || !targetElm || !sourceElm.attributes ) { return; } for ( i = 0; i < sourceElm.attributes.length; i++ ) { attr = sourceElm.attributes[i]; if ( attr && attr.name.indexOf( 'data-calculator-' ) === 0 ) { targetElm.setAttribute( attr.name, attr.value ); } } }; CalculatorWidgets.prototype.setupButtons = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-button' ).replaceWith( function () { var b = $( '<button type="button">' ); if ( this.id && this.id !== '__proto__' ) { b.attr( 'id', this.id ); } else { b.attr( 'id', 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ) ); } if ( this.title ) { b.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { b.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-button' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-button' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; b.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-button( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } if ( this.dataset.calculatorAlt ) { b.attr( 'aria-label', this.dataset.calculatorAlt ); } if ( this.dataset.calculatorAriaLive ) { b.attr( 'aria-live', this.dataset.calculatorAriaLive ); } if ( this.getAttribute( 'role' ) ) { b.attr( 'role', this.getAttribute( 'role' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-owns' ) ) { b.attr( 'aria-owns', this.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ) { b.attr( 'aria-flowto', this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { b.attr( 'disabled', true ); } else { calc.connectDisable( b[0], this.dataset.calculatorDisabled ); } } copyCalculatorDataAttributes( this, b[0] ); connectButton( calc, b, b[0], false ); b.append( this.childNodes ); return b; } ); // This is meant to allow image map type things. $( this.parent ).find( '.calculator-field-buttonraw' ).each( function () { if ( !this.id || this.id === '__proto__' ) { this.id = 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ); } // Make sure we do not process twice. this.classList.remove( 'calculator-field-buttonraw' ); connectButton( calc, $( this ), this, this.classList.contains( 'calculator-field-buttondraggable' ) ); } ); }; CalculatorWidgets.prototype.changeHandler = function ( e ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); doStats(); e.target.removeAttribute( 'data-calculator-real-value' ); var itemId = e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); var itemsToRefresh = [ this.backlinks[itemId] ]; this.inProgressRefresh[itemId] = true; this.setValueProperties( e.target, getValueOfElm( e.target, this.mappingInput[e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ) ); var staritem = itemId.replace( /[0-9]+$/, '*' ); if ( itemId.match( /[0-9]+$/ ) && this.backlinks[staritem] ) { this.inProgressRefresh[staritem] = true; itemsToRefresh.push( this.backlinks[staritem] ); } this.refresh( itemsToRefresh.flat() ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; // The subset of formatting that still returns a float-like thing. var formatNumeric = function ( n, options ) { if ( typeof n !== 'number' ) { return n; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { return n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { return n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { return n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } return n; }; var format = function ( n, options, mapping ) { var res = n.toString(); if ( typeof n !== 'number' ) { return res; } if ( mapping && mapping[n] ) { return mapping[n]; } if ( mapping && mapping.default !== undefined ) { return mapping.default; } if ( isNaN( n ) ) { return options.calculatorNanText ? options.calculatorNanText : '?'; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { res = n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { res = n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { res = n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } res = res.replace( /e([+-])([0-9]+)$/, function ( m, sign, exp ) { var tmp = '×10'; if ( sign === '-' ) { tmp += '⁻'; } tmp += exp.replace( /[0-9]/g, function ( d ) { return [ '⁰', '¹', '²', '³', '⁴', '⁵', '⁶', '⁷', '⁸', '⁹' ][d]; } ); return tmp; } ); return res; }; CalculatorWidgets.prototype.setValuePropertiesSpecialPurpose = function ( id ) { if ( id.match( /^--disable-.+/ ) ) { var elmId = id.substring( 10 ); if ( this.disableInfo[elmId] ) { var res = this.evaluate( this.disableInfo[elmId].formula ); this.disableInfo[elmId].elm.disabled = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); } else { console.log( 'Tried to refresh disable status for ' + elmId + ' but there is no such element.' ); } } return; }; // Set a data attribute, classes, etc. For ease of targeting via CSS. CalculatorWidgets.prototype.setValueProperties = function ( elm, value ) { var itemId = elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); elm.dataset.calculatorFieldValue = value.toFixed( 5 ); if ( !itemId.match( /^auto\d\d\d\d+unnamed$/ ) ) { this.parent.style.setProperty( '--calculator-' + itemId, value ); } if ( !isNaN( value ) && !almostEquals( value, 0 ) ) { elm.classList.remove( 'calculator-value-false' ); elm.classList.add( 'calculator-value-true' ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-value-true' ); elm.classList.add( 'calculator-value-false' ); } }; CalculatorWidgets.prototype.refresh = function ( itemIds ) { var i; // Based on https://en.wikipedia.org/wiki/Topological_sorting#Depth-first_search var permMarks = Object.create( null ); var tempMarks = Object.create( null ); var topList = []; var that = this; if ( !itemIds ) { return; } var visit = function ( item ) { var i; if ( permMarks[item] ) { return; } if ( tempMarks[item] ) { if ( !item.match( /^--radio-/ ) ) { // Loops are expected for radio buttons. console.log( "Loop detected in calculator. '" + item + "' may not be updated properly. (This is expected for radio buttons)" ); } return; } tempMarks[item] = true; for ( i = 0; that.backlinks[item] && i < that.backlinks[item].length; i++ ) { visit( that.backlinks[item][i] ); } // Special case for index() if ( item.match( /[0-9]+$/ ) ) { var staritem = item.replace( /[0-9]+$/, '*' ); for ( i = 0; that.backlinks[staritem] && i < that.backlinks[staritem].length; i++ ) { visit( that.backlinks[staritem][i] ); } } permMarks[item] = true; topList.push( item ); // later we iterate backwards through this list. }; for ( i = 0; i < itemIds.length; i++ ) { if ( itemIds[i] !== undefined ) { visit( itemIds[i] ); } } for ( i = topList.length - 1; i >= 0; i-- ) { var itemId = topList[i]; if ( this.inProgressRefresh[itemId] ) { // It is expected radio buttons loop, since they depend on each other. If you check one, the others uncheck. if ( this.elmList[itemId] && this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Loop Detected! Skipping ' + itemId ); } continue; } if ( itemId.match( /^--/ ) ) { // A special purpose identifier this.setValuePropertiesSpecialPurpose( itemId ); this.inProgressRefresh[itemId] = true; continue; } else if ( !this.itemList[itemId] || this.itemList[itemId] instanceof Null ) { // This mostly should not happen but might if refresh on page load is set or with radio buttons. var elm = this.elmList[itemId]; this.setValueProperties( elm, getValueOfElm( elm, this.mappingInput[itemId] ) ); if ( this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Tried to refresh field ' + itemId + ' with no formula' ); } continue; } this.inProgressRefresh[itemId] = true; var liveElm = this.elmList[itemId]; // Special handling for radio buttons to prevent loops from indirect clicks. if ( liveElm.type === 'radio' && this.inProgressRefresh['--radio-' + liveElm.name.replace( /^calcgadget-\d+-/, '' )] ) { this.setValueProperties( liveElm, getValueOfElm( liveElm, this.mappingInput[itemId] ) ); continue; } var res = this.evaluate( this.itemList[itemId] ); this.setValue( liveElm, res ); } }; CalculatorWidgets.prototype.setValue = function ( elm, res ) { this.setValueProperties( elm, res ); var mappingOut = this.mappingOutput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )]; if ( elm.tagName === 'INPUT' ) { if ( elm.type === 'range' ) { elm.value = res; } else if ( elm.type === 'number' ) { // We support some formatting types but not others as browser still expects this to be a number. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = formatNumeric( res, elm.dataset ); } else if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { elm.checked = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); if ( !elm.checked && elm.dataset.calculatorValue ) { // If we are unchecking this box, set its value back to the default // so that if a human rechecks it, the value of the control is the default // value and not the last value of the formula. elm.value = elm.dataset.calculatorValue; } } else { elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } } else if ( elm.tagName === 'SELECT' ) { elm.value = res; } else if ( elm.dataset.calculatorType !== 'passthru' ) { // plain type. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.textContent = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } }; // Set a calculator container to busy, which pauses some screen readers until everything is updated. // Returns a callback to unset to busy. CalculatorWidgets.prototype.setBusy = function () { var curVal = this.parent.getAttribute( 'aria-busy' ); if ( curVal === 'true' ) { return function () {}; } this.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'true' ); var that = this; return function () { that.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'false' ); }; }; CalculatorWidgets.prototype.evaluate = evaluate; mw.hook( 'wikipage.content' ).add( setup ); } )(); da8sg8cztmromd0ftf7ll9iikr0cmu8 42607214 42607207 2026-06-08T11:09:52Z Vipz 151311 42607214 javascript text/javascript /******************************************************************************/ /**** IZVOR: [[:mw:MediaWiki:Gadget-Global-Calculator.js]] /**** AŽURIRANO PREMA VERZIJI NA DATUM: 2026-01-09 /**** AŽURIRANJA SE MORAJU RADITI RUČNO, BEZ UKIDANJA LOKALNIH MODIFIKACIJA /**** LOKALNE MODIFIKACIJE: /**** "elm.dataset.calculatorDisabled" (podrška za 'disabled' na select elementima) /**** "data-calculator-action=search" (pretraga pomoću Calculator/Codex button + text) /**** "data-calculator-target" (dugme može ciljati drugi calculator-container po id/data-calculator-id) /**** ".calculator-codex-deferred" + čekanje na @wikimedia/codex" (izbjegavanje bljeskanja nestiliziranih Codex dugmadi) /**** ".calculator-codex-select-dark-fix" (ikona strelice se sada vidi u tamnom načinu na calculator codex select elementima) /**** "data-calculator-action=create" (otvaranje forme za uređivanje) /**** "data-calculator-method=open|post" (otvaranje za uređivanje po zadanom ili direktno spremanje, za action=create) /**** "data-calculator-success-target" i "data-calculator-error-target" (prikaz poruka nakon action=create method=post) /******************************************************************************/ /** * On-Wiki calculator script. See [[:mw:Template:Calculator]]. Created by [[:mw:User:Bawolff]] * License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 and 4.0 International Public License * Canonical source: https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-calculator.js * * This script is designed with security in mind. Possible security risks: * * Having a formula that executes JS * ** To prevent this we do not use eval(). Instead we parse the formula with our own parser into an abstract tree that we evaluate by walking through it * * Form submission & DOM clobbering - we prefix the name (and id) attribute of all fields to prevent conflicts * * Style injection - we take the style attribute from an existing element that was sanitized by MW. We do not take style from a data attribute. * * Client-side DoS - Formulas aren't evaluated without user interaction. Formulas have a max length. Max number of widgets per page. Ultimately, easy to revert slow formulas just like any other vandalism. * * Prototype pollution - We use objects with null prototypes and also reject fields named __proto__ just in case. * * Essentially the code works by replacing certain <span> tags with <input>, parsing a custom formula language, setting up a dependency graph based on identifiers, and re-evaluating formulas on change. */ (function () { var mathFuncs = [ 'abs', 'acos', 'acosh', 'asin', 'asinh', 'atan', 'atan2', 'atanh', 'cbrt', 'ceil', 'cos', 'cosh', 'exp', 'expm1', 'floor', 'hypot', 'log', 'log10', 'log2', 'log1p', 'max', 'min', 'pow', 'random', 'sign', 'sin', 'sinh', 'sqrt', 'tan', 'tanh', 'trunc', 'clz32' ]; var otherFuncs = [ 'ifzero', 'coalesce', 'iffinite', 'ifnan', 'ifpositive', 'ifequal', 'round', 'jsround', 'not', 'and', 'or', 'bool', 'ifless', 'iflessorequal', 'ifgreater', 'ifgreaterorequal', 'ifbetween', 'xor', 'index', 'switch', 'radiogroup', 'bitand', 'bitor', 'bitxor', 'bitnot', 'bitleftshift', 'bitlogicrightshift', 'bitarithrightshift', 'if', 'getclick', 'timer', 'timeriterations', 'timertime' ]; var allFuncs = mathFuncs.concat( otherFuncs ); var convertFloat = function ( f ) { if ( typeof f === 'number' ) { return f; } f = f.replace( /×\s?10/, 'e' ); return parseFloat( f.replace( /[×⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹⁻]/g, function ( m ) { return ( { '⁰': 0, '¹': 1, '²': 2, '³': 3, '⁴': 4, '⁵': 5, '⁶': 6, '⁷': 7, '⁸': 8, '⁹': 9, '⁻': '-', '×': 'e' } )[m]; } ) ); }; // Start parser code. var Numb = function ( n ) { if ( typeof n === 'number' ) { this.value = n; } this.value = parseFloat( n ); }; Numb.prototype.toString = function () { return 'Number<' + this.value + '>'; }; var Ident = function ( n ) { this.value = n; }; Ident.prototype.toString = function () { return 'IDENT<' + this.value + '>'; }; var Operator = function ( val, args ) { this.op = val; this.args = args; }; var Null = function () {}; var Parser = function ( text ) { this.text = text; }; var terminals = { 'IDENT': /^[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*/, 'NUMBER': /^-?[0-9]+(?:\.[0-9]+)?(?:[eE][0-9]+|×10⁻?[⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹]+)*/, 'WS': /^\s*/, 'PLUSMINUS': /^[+-]/, 'pi': /^(?:pi|π)(?![A-z_0-9-])/i, 'true': /^(?:true)(?![A-z_0-9-])/, 'false': /^(?:false)(?![A-z_0-9-])/, 'epsilon': /^EPSILON(?![A-z_0-9-])/, 'Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, '-Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, 'NaN': /^NaN(?![A-z_0-9-])/i, 'MULTIPLYDIV': /^[*\\/%×÷]/i }; Parser.prototype = { check: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { return !!( this.text.match( terminals[id] ) ); } return this.text.startsWith( id ); }, consume: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { var res = this.text.match( terminals[id] ); this.text = this.text.substring( res[0].length ); return res[0]; } if ( this.text.startsWith( id ) ) { this.text = this.text.substring( id.length ); return id; } throw new Error( 'Expected ' + id + ' near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); }, parse: function () { var res; if ( this.text === undefined || this.text === '' ) { return new Null(); } this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); if ( this.text.length !== 0 ) { throw new Error( 'Unexpected end of formula. Perhaps you forgot to close a parenthesis or are using an invalid function.' ); } return res; }, expression: function () { var res, res2; res = this.term(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'PLUSMINUS' ) ) { var op = this.consume( 'PLUSMINUS' ); this.consume( 'WS' ); res2 = this.term(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, argList: function () { var args = []; this.consume( 'WS' ); if ( this.check( ')' ) ) { this.consume( ')' ); return args; } args[args.length] = this.expression(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( ',' ) ) { this.consume( ',' ); this.consume( 'WS' ); args[args.length] = this.expression(); } this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return args; }, term: function () { var res, res2; res = this.factor(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'MULTIPLYDIV' ) ) { var op = this.consume( 'MULTIPLYDIV' ); if ( op === '×' ) { op = '*'; } if ( op === '÷' ) { op = '/'; } this.consume( 'WS' ); res2 = this.factor(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, factor: function () { this.consume( 'WS' ); var res; if ( this.check( 'pi' ) ) { this.consume( 'pi' ); return new Numb( Math.PI ); } if ( this.check( 'true' ) ) { this.consume( 'true' ); return new Numb( 1 ); } if ( this.check( 'false' ) ) { this.consume( 'false' ); return new Numb( 0 ); } if ( this.check( 'Infinity' ) ) { this.consume( 'Infinity' ); return new Numb( Infinity ); } if ( this.check( '-Infinity' ) ) { this.consume( '-Infinity' ); return new Numb( -Infinity ); } if ( this.check( 'NaN' ) ) { this.consume( 'NaN' ); return new Numb( NaN ); } if ( this.check( 'epsilon' ) ) { this.consume( 'epsilon' ); return new Numb( Number.EPSILON ); } for ( var i in allFuncs ) { if ( this.check( allFuncs[i] + '(' ) ) { this.consume( allFuncs[i] + '(' ); var argList = this.argList(); return new Operator( allFuncs[i], argList ); } } if ( this.check( 'IDENT' ) ) { return new Ident( this.consume( 'IDENT' ) ); } if ( this.check( 'NUMBER' ) ) { return new Numb( convertFloat( this.consume( 'NUMBER' ) ) ); } if ( this.check( '(' ) ) { this.consume( '(' ); this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return res; } // unary minus if ( this.check( '-' ) ) { this.consume( '-' ); this.consume( 'WS' ); if ( this.check( '-' ) ) { throw new Error( 'Double unary minus without parenthesis not allowed near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } res = this.factor(); return new Operator( '*', [ new Numb( -1 ), res ] ); } throw new Error( 'Expected to see a term (e.g. an identifier, number, function, opening parenthesis, etc) near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } }; // End parser code. // Based on https://floating-point-gui.de/errors/comparison/ var almostEquals = function ( a, b ) { var absA = Math.abs( a ); var absB = Math.abs( b ); var diff = Math.abs( a - b ); var epsilon = Number.EPSILON; var minNormal = Math.pow( 2, -1022 ); if ( a === b ) { return true; } // Min normal of double = 2^-1022 if ( a === 0 || b === 0 || absA + absB < minNormal ) { return diff < epsilon * minNormal; } return diff / Math.min( ( absA + absB ), Number.MAX_VALUE ) < epsilon; }; // elm: Element to get value of // Mapping to process value with (usually this.mappingInput[element item id]) var getValueOfElm = function ( elm, mapping ) { var val; if ( elm.hasAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ) { // We have a non-formatted value set. Use that and skip any mappings. return parseFloat( elm.getAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ); } else if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' ) { if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { // Radio/checkboxes are not allowed to have mappings return elm.checked ? convertFloat( elm.value ) : 0; } val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { val = val.trim(); var mapVals = [ val, val.toLowerCase() ]; for ( var k = 0; k < mapVals.length; k++ ) { if ( mapping && typeof mapping[mapVals[k]] === 'number' ) { return mapping[mapVals[k]]; } else if ( mapping && [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[mapVals[k]] ) !== -1 ) { return parseFloat( mapping[mapVals[k]] ); } } } return convertFloat( val ); }; // Get the raw text value of a widget for non-formula actions such as search. var getTextValueOfElm = function ( elm ) { var val; if ( !elm ) { return ''; } if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' || elm.tagName === 'TEXTAREA' ) { val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { return val.trim(); } if ( val === undefined || val === null ) { return ''; } return String( val ).trim(); }; var normalizeNamespaceName = function ( ns ) { if ( typeof ns !== 'string' ) { return null; } ns = ns.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( ns === '' ) { return null; } return ns.replace( / /g, '_' ).toLowerCase(); }; var getNamespaceMap = function () { var map = Object.create( null ); var canonical = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' ) || {}; var aliases = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ) || {}; var k; for ( k in canonical ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( canonical, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( canonical[k] || '' )] = parseInt( k ); } } for ( k in aliases ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( aliases, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( k )] = parseInt( aliases[k] ); } } return map; }; var getSearchNamespaces = function ( namespacesAttr ) { var tokens, i, token, nsId; var nsMap = getNamespaceMap(); var out = []; if ( typeof namespacesAttr !== 'string' || namespacesAttr.trim() === '' ) { return out; } tokens = namespacesAttr.split( /[|,;]+/ ); for ( i = 0; i < tokens.length; i++ ) { token = tokens[i].trim(); if ( token === '' ) { continue; } if ( /^[0-9]+$/.test( token ) ) { nsId = parseInt( token ); } else { nsId = nsMap[normalizeNamespaceName( token )]; } if ( Number.isInteger( nsId ) && out.indexOf( nsId ) === -1 ) { out.push( nsId ); } } return out; }; var parseUrlEncodedParams = function ( extraParams ) { var out = Object.create( null ); if ( typeof extraParams !== 'string' || extraParams.trim() === '' ) { return out; } extraParams.split( '&' ).forEach( function ( pair ) { var eqPos, key, value; if ( pair === '' ) { return; } eqPos = pair.indexOf( '=' ); if ( eqPos === -1 ) { key = pair; value = ''; } else { key = pair.slice( 0, eqPos ); value = pair.slice( eqPos + 1 ); } key = decodeURIComponent( key.replace( /\+/g, ' ' ) ); value = decodeURIComponent( value.replace( /\+/g, ' ' ) ); if ( key ) { out[key] = value; } } ); return out; }; var isSafeSpecialPageName = function ( pageName ) { return typeof pageName === 'string' && /^(?:Special|Posebno):[A-Za-z0-9_\-/]+$/.test( pageName ); }; var triggerSearchAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, namespacesAttr, searchPage, searchParam, extraParams ) { var field, query, params, namespaces, i; field = calc.elmList[queryFrom]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Search button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); params[searchParam || 'search'] = query; if ( params.fulltext === undefined ) { params.fulltext = '1'; } namespaces = getSearchNamespaces( namespacesAttr ); for ( i = 0; i < namespaces.length; i++ ) { params['ns' + namespaces[i]] = 1; } window.location.href = mw.util.getUrl( isSafeSpecialPageName( searchPage ) ? searchPage : 'Special:Search', params ); }; var getActionFieldText = function ( calc, fieldName, contextLabel ) { var field; if ( !fieldName ) { return ''; } field = calc.elmList[ fieldName ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: " + contextLabel + " references '" + fieldName + "' but there is no field by that name" ); return null; } return getTextValueOfElm( field ); }; var getActionNotificationMessage = function ( buttonElm, type, fallbackMessage ) { var message; if ( type === 'success' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorSuccessNotification; } else if ( type === 'error' ) { message = buttonElm.dataset.calculatorErrorNotification; } if ( message ) { return message; } return fallbackMessage; }; var setActionMessageTargetVisible = function ( targetId, visible ) { var target; if ( !targetId ) { return false; } target = document.getElementById( targetId ); if ( !target ) { console.log( "Calculator: Message target '" + targetId + "' was not found" ); return false; } target.style.display = visible ? '' : 'none'; return true; }; var resetActionMessageTargets = function ( buttonElm ) { setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget, false ); setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget, false ); }; var showActionMessageTarget = function ( buttonElm, type ) { var targetId; if ( type === 'success' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget; } else if ( type === 'error' ) { targetId = buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget; } return setActionMessageTargetVisible( targetId, true ); }; var getDefaultSuccessNotificationMessage = function ( data ) { var revisionId, message; revisionId = data && data.edit && data.edit.newrevid; message = mw.message( 'postedit-confirmation-published', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } message = mw.message( 'postedit-confirmation-saved', mw.user, revisionId ); if ( message.exists() ) { if ( typeof message.parseDom === 'function' ) { return $( '<span>' ).append( message.parseDom() )[0]; } return message.text(); } return 'Izmjena je uspješno spremljena.'; }; var triggerCreateAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, extraParams, method, sourceButtonElm ) { var field, query, params, titlePrefix, preloadFrom, summaryFrom, finalTitle; var textFrom, prependFrom, appendFrom, value; var messageButtonElm = sourceButtonElm || buttonElm; var doNotify = function ( message, type ) { if ( mw.notify ) { mw.notify( message, { type: type || 'info' } ); } else { window.alert( message ); } }; method = method || 'open'; field = calc.elmList[ queryFrom ]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Create button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); titlePrefix = params[ 'title-prefix' ] || params.prefix || ''; delete params[ 'title-prefix' ]; delete params.prefix; summaryFrom = params.summaryfrom; delete params.summaryfrom; if ( summaryFrom ) { value = getActionFieldText( calc, summaryFrom, 'Create button summaryfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.summary = value; } finalTitle = query.trim(); if ( titlePrefix && finalTitle.slice( 0, titlePrefix.length ).toLowerCase() !== titlePrefix.toLowerCase() ) { finalTitle = titlePrefix + finalTitle; } if ( method === 'open' ) { preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom ) { value = getActionFieldText( calc, preloadFrom, 'Create button preloadfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.preload = value; } if ( params.action === undefined ) { params.action = 'edit'; } window.location.href = mw.util.getUrl( finalTitle, params ); return; } if ( method !== 'post' ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } preloadFrom = params.preloadfrom; delete params.preloadfrom; if ( preloadFrom || params.preload !== undefined ) { console.log( 'Calculator: preload/preloadfrom is not supported with data-calculator-method=post' ); return; } textFrom = params.textfrom; delete params.textfrom; if ( textFrom ) { value = getActionFieldText( calc, textFrom, 'Create button textfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.text = value; } prependFrom = params.prependfrom; delete params.prependfrom; if ( prependFrom ) { value = getActionFieldText( calc, prependFrom, 'Create button prependfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.prependtext = value; } appendFrom = params.appendfrom; delete params.appendfrom; if ( appendFrom ) { value = getActionFieldText( calc, appendFrom, 'Create button appendfrom' ); if ( value === null ) { return; } params.appendtext = value; } if ( params.text === undefined && params.prependtext === undefined && params.appendtext === undefined ) { console.log( 'Calculator: data-calculator-method=post requires one of text/textfrom/prependtext/prependfrom/appendtext/appendfrom' ); return; } params.action = 'edit'; resetActionMessageTargets( messageButtonElm ); buttonElm.disabled = true; mw.loader.using( 'mediawiki.api' ).then( function () { var api = new mw.Api(); return api.postWithToken( 'csrf', $.extend( {}, params, { title: finalTitle, format: 'json' } ) ); } ).then( function ( data ) { if ( data && data.edit && data.edit.result === 'Success' ) { var defaultSuccessMessage, finalSuccessMessage; buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'success' ) ) { defaultSuccessMessage = getDefaultSuccessNotificationMessage( data ); finalSuccessMessage = getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'success', defaultSuccessMessage ); doNotify( finalSuccessMessage, 'success' ); } return; } console.log( 'Calculator: Unexpected POST create/edit response', data ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ).catch( function ( err ) { console.log( 'Calculator: POST create/edit failed', err ); buttonElm.disabled = false; if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) { doNotify( getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ), 'error' ); } } ); }; var evaluate = function ( ast ) { var that = this; var elmList = this.elmList; var i, then, ielse, res, elm, evaledArgs; if ( ast instanceof Numb ) { return ast.value; } if ( ast instanceof Ident ) { elm = elmList[ast.value]; if ( elm === undefined ) { console.log( "Calculator: Reference to '" + ast.value + "' but there is no field by that name" ); return NaN; } return getValueOfElm( elm, this.mappingInput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast instanceof Operator ) { if ( ast.op === 'index' ) { if ( ast.args.length < 2 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var indexValue = Math.floor( this.evaluate( ast.args[1] ) ); if ( !Number.isSafeInteger( indexValue ) || indexValue < 0 ) { return NaN; } res = elmList[ast.args[0].value + indexValue]; if ( res === undefined ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : NaN; } return getValueOfElm( res, this.mappingInput[res.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast.op === 'radiogroup' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var radioName = ast.args[0].value; elm = this.parent.querySelector( 'input:checked[type=radio][name=' + CSS.escape( 'calcgadget-' + this.rand + '-' + radioName ) + ']' ); if ( !elm ) { return NaN; } return this.evaluate( new Ident( elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ) ); } if ( ast.op === 'getclick' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } switch ( ast.args[0].value.toLowerCase() ) { case 'x': return this.clickX; case 'prevx': return this.clickPrevX; case 'prevpercentx': return this.clickPrevPercentX; case 'startpercentx': return this.clickStartPercentX; case 'startx': return this.clickStartX; case 'percentx': return this.clickPercentX; case 'y': return this.clickY; case 'percenty': return this.clickPercentY; case 'prevy': return this.clickPrevY; case 'prevpercenty': return this.clickPrevPercentY; case 'starty': return this.clickStartY; case 'startpercenty': return this.clickStartPercentY; case 'inprogress': return this.clickInProgress; case 'type': return this.clickType; default: return NaN; } } if ( ast.op === 'timer' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ast.args.length >= 2 ? this.evaluate( ast.args[1] ) : 1; } return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.op === 'timeriterations' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return this.repeatInfo.iterationsSoFar; } return NaN; } if ( ast.op === 'timertime' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ( Date.now() - this.repeatInfo.timeStart ) / 1000; } return NaN; } evaledArgs = ast.args.map( function ( item ) { return that.evaluate( item ); } ); if ( mathFuncs.indexOf( ast.op ) !== -1 ) { return Math[ast.op].apply( Math, evaledArgs ); } if ( ast.op === 'coalesce' ) { for ( var k = 0; k < evaledArgs.length; k++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[k] ) ) { return evaledArgs[k]; } } return NaN; } if ( ast.op === 'ifzero' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'if' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return !almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iffinite' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isFinite( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifnan' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isNaN( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifpositive' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return evaledArgs[0] >= 0 ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifless' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] < evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreater' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] > evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iflessorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] <= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreaterorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifbetween' ) { if ( evaledArgs.length < 3 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 4 ? 1 : evaledArgs[3]; ielse = evaledArgs.length < 5 ? 0 : evaledArgs[4]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] && evaledArgs[0] <= evaledArgs[2] ? then : ielse; } if ( ast.op === 'bool' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 0 : 1; } if ( ast.op === 'not' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 1 : 0; } if ( ast.op === 'xor' ) { if ( evaledArgs.length !== 2 ) { return NaN; } if ( ( ( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) ) || ( ( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) ) ) { return 1; } return 0; } if ( ast.op === 'and' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( isNaN( evaledArgs[i] ) || almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 1; } if ( ast.op === 'or' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[i] ) && !almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 0; } if ( ast.op === 'bitand' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res & evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res | evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitxor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res ^ evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitnot' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } return ~evaledArgs[0]; } if ( ast.op === 'bitleftshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] << evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitlogicrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >>> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitarithrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'switch' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } var defaultVal = NaN; if ( evaledArgs.length % 2 === 0 ) { defaultVal = evaledArgs[evaledArgs.length - 1]; } for ( i = 1; i < evaledArgs.length - 1; i += 2 ) { if ( evaledArgs[0] <= evaledArgs[i] || almostEquals( evaledArgs[i], evaledArgs[0] ) ) { return evaledArgs[i + 1]; } } return defaultVal; } if ( ast.op === 'round' ) { var decimals = evaledArgs.length >= 2 ? evaledArgs[1] : 0; var p = Math.pow( 10, decimals ); var n = ( evaledArgs[0] * p ) * ( 1 + Number.EPSILON ); return Math.round( n ) / p; } if ( ast.op === 'jsround' ) { return Math.round.apply( Math, evaledArgs ); } if ( evaledArgs.length !== 2 ) { throw new Error( 'Unexpected number of args for ' + ast.op ); } if ( ast.op === '*' ) { return evaledArgs[0] * evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '/' ) { return evaledArgs[0] / evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '+' ) { return evaledArgs[0] + evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '-' ) { return evaledArgs[0] - evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '%' ) { return evaledArgs[0] % evaledArgs[1]; } throw new Error( 'Unrecognized operator ' + ast.op ); } return NaN; }; var getIdentifiers = function ( tree ) { if ( tree instanceof Ident ) { return new Set( [ tree.value ] ); } if ( tree instanceof Operator ) { var res = new Set( [] ); var i = 0; if ( tree.op === 'index' && tree.args.length > 0 ) { i++; getIdentifiers( tree.args[0] ).forEach( function ( x ) { res.add( x + '*' ); } ); } else if ( tree.op === 'radiogroup' && tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--radio-' + tree.args[0].value ); } else if ( tree.op === 'timer' ) { if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--timer-active-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-active' ); } } else if ( tree.op === 'timertime' || tree.op === 'timeriterations' ) { res.add( '--timer-iteration' ); if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { res.add( '--timer-iteration-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-iteration' ); } return res; } else if ( tree.op === 'getclick' ) { res.add( '--click' ); return res; } for ( ; i < tree.args.length; i++ ) { getIdentifiers( tree.args[i] ).forEach( function ( x ) { res.add( x ); } ); } return res; } return new Set(); }; var buildBacklinks = function ( items, radioGroups ) { var backlinks = Object.create( null ); for ( var item in items ) { var idents = getIdentifiers( items[item] ); idents.forEach( function ( ident ) { if ( !backlinks[ident] ) { backlinks[ident] = []; } backlinks[ident].push( item ); } ); } var identPrefix = '--radio-'; for ( var groupName in radioGroups ) { if ( backlinks[identPrefix + groupName] === undefined ) { backlinks[identPrefix + groupName] = []; } for ( var i = 0; i < radioGroups[groupName].length; i++ ) { backlinks[identPrefix + groupName].push( radioGroups[groupName][i] ); if ( backlinks[radioGroups[groupName][i]] === undefined ) { backlinks[radioGroups[groupName][i]] = []; } backlinks[radioGroups[groupName][i]].push( identPrefix + groupName ); } } return backlinks; }; var getCalculatorRegistry = function () { if ( !window.calculatorWidgetRegistry ) { window.calculatorWidgetRegistry = Object.create( null ); } return window.calculatorWidgetRegistry; }; var registerCalculatorInstance = function ( calc ) { var targetId; if ( !calc || !calc.parent || !calc.parent.classList || !calc.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) ) { return; } targetId = calc.parent.dataset.calculatorId || calc.parent.id; if ( !targetId || targetId === '__proto__' ) { return; } getCalculatorRegistry()[targetId] = calc; }; var resolveButtonCalculatorTarget = function ( calc, buttonElm ) { var targetId, registry, targetElm; if ( !buttonElm || !buttonElm.dataset || !buttonElm.dataset.calculatorTarget ) { return calc; } targetId = buttonElm.dataset.calculatorTarget; registry = getCalculatorRegistry(); if ( registry[targetId] ) { return registry[targetId]; } targetElm = document.getElementById( targetId ); if ( targetElm && targetElm.dataset && targetElm.dataset.calculatorId && registry[targetElm.dataset.calculatorId] ) { return registry[targetElm.dataset.calculatorId]; } console.log( "Calculator: Button '" + ( buttonElm.id || '(no id)' ) + "' references target container '" + targetId + "' but it was not found" ); return null; }; var setup = function ( $content ) { var needsCodex = $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).length > 0 || $content.find( '.cdx-button, .cdx-label__label' ).length > 0 || $content.find( '[data-calculator-class*="cdx-"]' ).length > 0; var codexState = needsCodex ? mw.loader.getState( '@wikimedia/codex' ) : null; if ( needsCodex && codexState !== 'ready' && codexState !== 'error' && codexState !== 'missing' ) { mw.loader.using( '@wikimedia/codex', function () { setup( $content ); }, function () { setup( $content ); } ); return; } var containers = Array.from( $content.find( '.calculator-container' ) ); for ( var i = 0; i < containers.length; i++ ) { new CalculatorWidgets( Array.from( containers[i].getElementsByClassName( 'calculator-field' ) ), containers[i] ); } var elms = Array.from( $content.find( '.calculator-field' ) ); new CalculatorWidgets( elms, $content[0] ); $content.find( '.calculator-field-label' ).replaceWith( function () { var l = $( '<label>' ); if ( this.dataset.for !== undefined ) { if ( !this.dataset.for.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) || !$content.find( '#' + $.escapeSelector( this.dataset.for ) ).length ) { return this; } l.attr( 'for', this.dataset.for ); } if ( this.id ) { l.attr( 'id', this.id ); } if ( this.title ) { l.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { l.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-label__label' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-label' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; l.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-label( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } l.append( this.childNodes ); return l; } ); if ( needsCodex ) { if ( codexState === 'ready' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).css( 'visibility', 'visible' ); } else if ( codexState === 'error' || codexState === 'missing' ) { $content.find( '.calculator-codex-deferred' ).remove(); } } }; var doStats = function () { if ( window.calculatorStatsAlreadyDone !== true ) { window.calculatorStatsAlreadyDone = true; mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_total' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_wiki_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ) } ); var pageName = encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgTitle' ).replace( / /g, '_' ) ); pageName = pageName.replace( /[^a-zA-Z0-9_]/g, '_' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_page_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ), page: pageName, NS: mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) } ); } }; var codexSelectDarkFixStylesLoaded = false; var ensureCodexSelectDarkFixStyles = function () { var style; if ( codexSelectDarkFixStylesLoaded || document.getElementById( 'calculator-codex-select-dark-fix' ) ) { codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; return; } style = document.createElement( 'style' ); style.id = 'calculator-codex-select-dark-fix'; style.textContent = '.calculator-cdx-select-wrap{position:relative;display:inline-block;font-size: var( --font-size-medium, 1rem );}' + '.calculator-cdx-select-icon{display:none;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '@media screen and (prefers-color-scheme: dark){' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select{background-image:none!important;}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.calculator-cdx-select-icon{' + 'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' + 'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' + '-webkit-mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + 'mask-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg");' + '-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' + '-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' + '-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' + '}' + 'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap>.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' + '}'; document.head.appendChild( style ); codexSelectDarkFixStylesLoaded = true; }; var wrapCodexSelect = function ( input ) { var wrap, icon; if ( !input || input.tagName !== 'SELECT' || !input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { return; } if ( input.parentNode && input.parentNode.classList && input.parentNode.classList.contains( 'calculator-cdx-select-wrap' ) ) { return; } ensureCodexSelectDarkFixStyles(); wrap = document.createElement( 'span' ); wrap.className = 'calculator-cdx-select-wrap'; icon = document.createElement( 'span' ); icon.className = 'calculator-cdx-select-icon'; icon.setAttribute( 'aria-hidden', 'true' ); input.parentNode.insertBefore( wrap, input ); wrap.appendChild( input ); wrap.appendChild( icon ); }; var createSelect = function ( elm ) { var sel = document.createElement( 'select' ); var mapping; try { mapping = JSON.parse( elm.dataset.calculatorMapping ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. ' + e.message ); return sel; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. unexpected type' ); return sel; } var opt; for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'object' ) { var optgroup = document.createElement( 'optgroup' ); optgroup.label = i; sel.appendChild( optgroup ); for ( var j in mapping[i] ) { if ( typeof mapping[i][j] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i][j] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i][j]; opt.appendChild( document.createTextNode( j ) ); optgroup.appendChild( opt ); } } } else if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i]; opt.appendChild( document.createTextNode( i ) ); sel.appendChild( opt ); } } return sel; }; var CalculatorWidgets = function ( elms, parent ) { this.parent = parent; this.rand = Math.floor( Math.random() * 1000000000 ); this.itemList = Object.create( null ); this.elmList = Object.create( null ); this.backlinks = Object.create( null ); this.inProgressRefresh = undefined; this.clickX = this.clickY = this.clickPercentX = this.clickPercentY = NaN; this.clickPrevX = this.clickPrevY = this.clickPrevPercentX = this.clickPrevPercentY = NaN; this.clickStartX = this.clickStartY = this.clickStartPercentX = this.clickStartPercentY = NaN; this.clickType = NaN; this.clickInProgress = 0; this.repeatInfo = null; this.disableInfo = Object.create( null ); this.mappingInput = Object.create( null ); this.mappingOutput = Object.create( null ); var that = this; var radioGroups = Object.create( null ); if ( elms.length > 250 ) { console.log( 'Too many calculator widgets on page' ); return; } for ( var i in elms ) { var elm = elms[i]; var formula = elm.dataset.calculatorFormula; if ( formula && formula.length > 2000 ) { console.log( 'Skipping element with too long formula' ); continue; } var type = elm.dataset.calculatorType; var readonly = !!elm.dataset.calculatorReadonly; var id = elm.id.toString(); if ( id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-__proto__$/ ) || elm.dataset.calculatorName === '__proto__' ) { throw new Error( 'Invalid calculator id: ' + id ); } if ( !id ) { id = 'calculator-field-auto' + Math.floor( Math.random() * 10000000 ) + 'unnamed'; } if ( this.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) && document.getElementById( id ) !== elm ) { var labelsToUpdate = this.parent.querySelectorAll( ':scope .calculator-field-label[data-for="' + CSS.escape( id ) + '"]' ); id = 'calcdisambig-' + this.rand + '-' + id; for ( var l = 0; l < labelsToUpdate.length; l++ ) { labelsToUpdate[l].dataset.for = id; } } var defaultVal = ( '' + elm.textContent ).trim(); if ( type === undefined || !id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) ) { console.log( 'Skipping ' + id ); continue; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing formula of ' + id + ': ' + e.message + '. Formula given:' + formula ); continue; } if ( elm.className.match( /(^| )cdx-/ ) || ( elm.dataset.calculatorClass && elm.dataset.calculatorClass.match( /(^| )cdx-/ ) ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( type !== 'plain' && type !== 'passthru' ) { var input = type === 'select' ? createSelect( elm ) : document.createElement( 'input' ); input.className = 'calculator-field-live'; if ( elm.className !== 'calculator-field' ) { input.className += ' ' + elm.className.replace( /(^| )calculator-field($| )/g, ' ' ); } input.readOnly = readonly; if ( defaultVal !== '' ) { if ( type === 'text' ) { input.value = defaultVal; } else { input.value = convertFloat( defaultVal ); } } input.style.cssText = elm.style.cssText; if ( elm.dataset.calculatorSize ) { var size = parseInt( elm.dataset.calculatorSize ); input.size = size; input.style.width = type === 'number' ? 'calc( ' + size + 'ch' + ' + 20px)' : size + 'ch'; } if ( elm.dataset.calculatorClass ) { input.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( elm.dataset.calculatorSize ) { input.size = elm.dataset.calculatorSize; } if ( elm.dataset.calculatorMax ) { input.max = elm.dataset.calculatorMax; } if ( elm.dataset.calculatorMin ) { input.min = elm.dataset.calculatorMin; } if ( elm.dataset.calculatorPlaceholder ) { input.placeholder = elm.dataset.calculatorPlaceholder; } if ( elm.dataset.calculatorStep ) { input.step = elm.dataset.calculatorStep; } if ( elm.dataset.calculatorPrecision ) { input.dataset.calculatorPrecision = elm.dataset.calculatorPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorExponentialPrecision ) { input.dataset.calculatorExponentialPrecision = elm.dataset.calculatorExponentialPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorDecimals ) { input.dataset.calculatorDecimals = elm.dataset.calculatorDecimals; } if ( elm.dataset.calculatorNanText ) { input.dataset.calculatorNanText = elm.dataset.calculatorNanText; } if ( type === 'radio' ) { if ( elm.dataset.calculatorName ) { input.name = 'calcgadget-' + this.rand + '-' + elm.dataset.calculatorName; } if ( radioGroups[elm.dataset.calculatorName] === undefined ) { radioGroups[elm.dataset.calculatorName] = []; } radioGroups[elm.dataset.calculatorName][radioGroups[elm.dataset.calculatorName].length] = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); } if ( elm.dataset.calculatorInputmode ) { input.inputMode = elm.dataset.calculatorInputmode; } if ( elm.dataset.calculatorEnterkeyhint ) { input.enterKeyHint = elm.dataset.calculatorEnterkeyhint; } if ( elm.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { input.dataset.calculatorDisabled = elm.dataset.calculatorDisabled; } if ( elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-describedby', elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-labelledby', elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-label' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-label', elm.getAttribute( 'aria-label' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-owns' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-owns', elm.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-flowto', elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'role' ) !== null ) { input.setAttribute( 'role', elm.getAttribute( 'role' ) ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { input.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { input.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula ) { input.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( type === 'number' || type === 'text' || type === 'radio' || type === 'checkbox' || type === 'hidden' || type === 'range' ) { input.type = type; } if ( type === 'select' && elm.dataset.calculatorValue ) { input.value = elm.dataset.calculatorValue; } if ( type === 'radio' || type === 'checkbox' ) { input.onchange = this.changeHandler.bind( this ); if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'true' || elm.dataset.calculatorChecked === '1' ) { input.checked = true; } else if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'false' || elm.dataset.calculatorChecked === '0' ) { input.checked = false; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.checked = true; } var checkValue = convertFloat( elm.dataset.calculatorValue || '' ); if ( !isNaN( checkValue ) && !almostEquals( checkValue, 0 ) ) { input.value = checkValue; input.dataset.calculatorValue = checkValue; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.value = defaultVal; input.dataset.calculatorValue = defaultVal; } else { input.value = 1; input.dataset.calculatorValue = 1; } } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'text' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } input.id = id; elm.replaceWith( input ); elm = input; if ( type === 'select' && input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) { wrapCodexSelect( input ); } input.addEventListener( 'input', this.changeHandler.bind( this ) ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-field' ); elm.classList.add( 'calculator-field-live' ); if ( elm.dataset.calculatorClass ) { elm.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula && type !== 'passthru' && !elm.dataset.calculatorAriaLive ) { elm.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { elm.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { elm.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( elm.id === '' ) { elm.id = id; } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'plain' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } } var itemId = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); this.itemList[itemId] = formulaAST; this.elmList[itemId] = elm; } this.backlinks = buildBacklinks( this.itemList, radioGroups ); registerCalculatorInstance( this ); this.setupDisabledFields(); this.setupButtons(); if ( this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad && this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad === 'true' ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( Object.keys( this.itemList ).filter( function ( a ) { return !( that.itemList[a] instanceof Null ); } ) ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.setupButtons(); }; CalculatorWidgets.prototype.processMapping = function ( mappingText, itemId ) { var mapping; try { mapping = JSON.parse( mappingText ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. ' + e.message ); return; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. unexpected type' ); return; } this.mappingInput[itemId] = mapping; var mapOut = Object.create( null ); for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'default', 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { mapOut[mapping[i]] = i; } } this.mappingOutput[itemId] = mapOut; }; CalculatorWidgets.prototype.stopRepeat = function () { if ( this.repeatInfo ) { if ( this.repeatInfo.cancelIdentifier ) { window.clearInterval( this.repeatInfo.cancelIdentifier ); } var id = this.repeatInfo.id; this.repeatInfo = null; this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.repeatInfo = null; }; CalculatorWidgets.prototype.startRepeat = function ( maxIterations, id ) { if ( this.repeatInfo ) { console.log( 'Calculator: Trying to start a repeat when one is already in progress. This should not happen' ); } this.repeatInfo = { maxIterations: maxIterations, iterationsSoFar: 0, cancelIdentifier: null, timeStart: Date.now(), id: id }; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; CalculatorWidgets.prototype.incrementRepeatIteration = function ( until ) { this.repeatInfo.iterationsSoFar++; if ( this.repeatInfo.iterationsSoFar > this.repeatInfo.maxIterations ) { this.stopRepeat(); return false; } if ( until ) { var untilRes = this.evaluate( until ); if ( !isNaN( untilRes ) && !almostEquals( untilRes, 0 ) ) { this.stopRepeat(); return false; } } var id = this.repeatInfo.id; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); return true; }; var convertEventTypeToNumber = function ( type ) { switch ( type ) { case 'pointerdown': return 1; case 'pointermove': return 2; case 'pointerup': case 'click': return 3; case 'pointerleave': return 4; default: throw new Error( 'Unrecognized event type: ' + type ); } }; var updateClick = function ( calc ) { if ( calc.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { calc.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = calc.setBusy(); calc.refresh( [ '--click' ] ); calc.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; var makeButtonCallback = function ( calc, forElms, formulaASTs, repeat, maxIterations, toggle, until ) { return function buttonCallback ( event ) { if ( event.type !== 'click' ) { if ( !event.isPrimary || ( !calc.clickInProgress && event.type !== 'pointerdown' ) ) { return; } } event.preventDefault(); doStats(); var unsetBusy = calc.setBusy(); if ( toggle && calc.repeatInfo && calc.repeatInfo.id === event.currentTarget.id ) { calc.stopRepeat(); unsetBusy(); return; } if ( maxIterations !== undefined || repeat !== undefined ) { calc.stopRepeat(); if ( maxIterations > 1 ) { calc.startRepeat( maxIterations, event.currentTarget.id ); } } var doStuff = function () { var unsetBusyInner = calc.setBusy(); var stillGoing = true; if ( calc.repeatInfo ) { stillGoing = calc.incrementRepeatIteration( until ); } if ( stillGoing ) { for ( var i = 0; i < forElms.length; i++ ) { if ( !formulaASTs[i] || !forElms[i] ) { console.log( 'Skipping button update due to invalid formula or for attribute' ); continue; } var res = calc.evaluate( formulaASTs[i] ); calc.setValue( forElms[i], res ); forElms[i].dispatchEvent( new InputEvent( 'input' ) ); } } unsetBusyInner(); }; if ( maxIterations === undefined || maxIterations >= 1 ) { if ( calc.clickInProgress ) { calc.clickPrevX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickPercentY; } if ( event.type === 'pointerdown' ) { event.currentTarget.setPointerCapture( event.pointerId ); } if ( event.type !== 'pointerleave' ) { calc.clickX = event.offsetX; calc.clickY = event.offsetY; calc.clickPercentX = 100 * event.offsetX / event.currentTarget.clientWidth; calc.clickPercentY = 100 * event.offsetY / event.currentTarget.clientHeight; calc.clickInProgress = 1; } calc.clickType = convertEventTypeToNumber( event.type ); if ( event.type === 'click' || event.type === 'pointerdown' ) { calc.clickPrevX = calc.clickStartX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickStartY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickStartPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickStartPercentY = calc.clickPercentY; } updateClick( calc ); doStuff(); if ( calc.clickType >= 3 ) { calc.clickX = calc.clickY = calc.clickPercentX = calc.clickPercentY = NaN; calc.clickPrevX = calc.clickPrevY = calc.clickPrevPercentX = calc.clickPrevPercentY = NaN; calc.clickStartX = calc.clickStartY = calc.clickStartPercentX = calc.clickStartPercentY = NaN; calc.clickInProgress = 0; calc.clickType = NaN; updateClick( calc ); } } unsetBusy(); if ( calc.repeatInfo && maxIterations > 1 && repeat >= 500 ) { calc.repeatInfo.cancelIdentifier = window.setInterval( doStuff, repeat ); } }; }; var connectButtonToFormula = function ( calc, $button, forAttr, formulaAttr, repeatDuration, maxIterations, toggle, untilAttr, draggable ) { if ( repeatDuration !== undefined ) { repeatDuration = Math.max( 500, Math.ceil( parseFloat( repeatDuration ) * 1000 ) ); if ( isNaN( repeatDuration ) ) { repeatDuration = undefined; } } if ( toggle === 'false' ) { toggle = false; } if ( maxIterations !== undefined ) { maxIterations = parseInt( maxIterations ); } else if ( repeatDuration ) { maxIterations = Infinity; } if ( typeof forAttr !== 'string' || typeof formulaAttr !== 'string' ) { return; } if ( formulaAttr.length > 2000 || ( untilAttr && untilAttr.length > 2000 ) ) { console.log( 'Skipping button with too long formula' ); return; } var until = null; try { until = ( new Parser( untilAttr ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error parsing until formula of button ' + $button[0].id + ': ' + e.message ); } var forList = forAttr.split( ';' ); var formulaList = formulaAttr.split( ';' ); var forElms = []; var formulaASTs = []; for ( var i = 0; i < forList.length; i++ ) { if ( formulaList[i] === undefined ) { break; } forElms[i] = calc.elmList[forList[i]]; try { formulaASTs[i] = ( new Parser( formulaList[i] ) ).parse(); } catch ( e2 ) { formulaASTs[i] = null; console.log( 'Calculator: Error parsing formula of button ' + $button[0].id + ' for ' + forList[i] + ': ' + e2.message ); } } if ( draggable ) { $button[0].addEventListener( 'pointerdown', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerup', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerleave', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointermove', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } else { $button[0].addEventListener( 'click', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } }; var connectButtonToAction = function ( calc, $button, action, buttonElm ) { var method = buttonElm.dataset.calculatorMethod || 'open'; if ( [ 'search', 'create' ].indexOf( action ) === -1 ) { return; } if ( [ 'open', 'post' ].indexOf( method ) === -1 ) { console.log( "Calculator: Unsupported data-calculator-method '" + method + "'" ); return; } if ( action === 'search' && method !== 'open' ) { console.log( "Calculator: data-calculator-method='" + method + "' is not supported with data-calculator-action='search'" ); return; } $button[ 0 ].addEventListener( 'click', function ( event ) { event.preventDefault(); doStats(); if ( action === 'search' ) { triggerSearchAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorNamespaces, buttonElm.dataset.calculatorSearchPage, buttonElm.dataset.calculatorSearchParam, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams ); return; } triggerCreateAction( calc, $button[ 0 ], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams, method, buttonElm ); } ); }; var connectButton = function ( calc, $button, buttonElm, draggable ) { var action = buttonElm.dataset.calculatorAction; var targetCalc = resolveButtonCalculatorTarget( calc, buttonElm ); if ( !targetCalc ) { return; } if ( action ) { connectButtonToAction( targetCalc, $button, action, buttonElm ); return; } connectButtonToFormula( targetCalc, $button, buttonElm.dataset.calculatorFor, buttonElm.dataset.calculatorFormula, buttonElm.dataset.calculatorDelay, buttonElm.dataset.calculatorMaxIterations, buttonElm.dataset.calculatorToggle, buttonElm.dataset.calculatorUntil, draggable ); }; CalculatorWidgets.prototype.connectDisable = function ( elm, formula ) { if ( formula === '' || formula === '0' || formula === 'false' ) { return; } if ( formula.length > 2000 ) { console.log( 'Calculator: Disable formula for element ' + elm.id + ' is too long' ); return; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing disable formula of element ' + elm.id + ': ' + e.message ); return; } this.disableInfo[elm.id] = { elm: elm, formula: formulaAST }; var idents = getIdentifiers( formulaAST ); var that = this; var item = '--disable-' + elm.id; idents.forEach( function ( ident ) { if ( !that.backlinks[ident] ) { that.backlinks[ident] = []; } that.backlinks[ident].push( item ); } ); var curValue = this.evaluate( formulaAST ); if ( !isNaN( curValue ) && !almostEquals( curValue, 0 ) ) { elm.disabled = true; } }; CalculatorWidgets.prototype.setupDisabledFields = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-live' ).each( function () { if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { this.disabled = true; } else { calc.connectDisable( this, this.dataset.calculatorDisabled ); } } } ); }; var copyCalculatorDataAttributes = function ( sourceElm, targetElm ) { var i, attr; if ( !sourceElm || !targetElm || !sourceElm.attributes ) { return; } for ( i = 0; i < sourceElm.attributes.length; i++ ) { attr = sourceElm.attributes[i]; if ( attr && attr.name.indexOf( 'data-calculator-' ) === 0 ) { targetElm.setAttribute( attr.name, attr.value ); } } }; CalculatorWidgets.prototype.setupButtons = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-button' ).replaceWith( function () { var b = $( '<button type="button">' ); if ( this.id && this.id !== '__proto__' ) { b.attr( 'id', this.id ); } else { b.attr( 'id', 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ) ); } if ( this.title ) { b.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { b.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-button' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-button' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; b.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-button( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } if ( this.dataset.calculatorAlt ) { b.attr( 'aria-label', this.dataset.calculatorAlt ); } if ( this.dataset.calculatorAriaLive ) { b.attr( 'aria-live', this.dataset.calculatorAriaLive ); } if ( this.getAttribute( 'role' ) ) { b.attr( 'role', this.getAttribute( 'role' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-owns' ) ) { b.attr( 'aria-owns', this.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ) { b.attr( 'aria-flowto', this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { b.attr( 'disabled', true ); } else { calc.connectDisable( b[0], this.dataset.calculatorDisabled ); } } copyCalculatorDataAttributes( this, b[0] ); connectButton( calc, b, b[0], false ); b.append( this.childNodes ); return b; } ); // This is meant to allow image map type things. $( this.parent ).find( '.calculator-field-buttonraw' ).each( function () { if ( !this.id || this.id === '__proto__' ) { this.id = 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ); } // Make sure we do not process twice. this.classList.remove( 'calculator-field-buttonraw' ); connectButton( calc, $( this ), this, this.classList.contains( 'calculator-field-buttondraggable' ) ); } ); }; CalculatorWidgets.prototype.changeHandler = function ( e ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); doStats(); e.target.removeAttribute( 'data-calculator-real-value' ); var itemId = e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); var itemsToRefresh = [ this.backlinks[itemId] ]; this.inProgressRefresh[itemId] = true; this.setValueProperties( e.target, getValueOfElm( e.target, this.mappingInput[e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ) ); var staritem = itemId.replace( /[0-9]+$/, '*' ); if ( itemId.match( /[0-9]+$/ ) && this.backlinks[staritem] ) { this.inProgressRefresh[staritem] = true; itemsToRefresh.push( this.backlinks[staritem] ); } this.refresh( itemsToRefresh.flat() ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; // The subset of formatting that still returns a float-like thing. var formatNumeric = function ( n, options ) { if ( typeof n !== 'number' ) { return n; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { return n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { return n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { return n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } return n; }; var format = function ( n, options, mapping ) { var res = n.toString(); if ( typeof n !== 'number' ) { return res; } if ( mapping && mapping[n] ) { return mapping[n]; } if ( mapping && mapping.default !== undefined ) { return mapping.default; } if ( isNaN( n ) ) { return options.calculatorNanText ? options.calculatorNanText : '?'; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { res = n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { res = n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { res = n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } res = res.replace( /e([+-])([0-9]+)$/, function ( m, sign, exp ) { var tmp = '×10'; if ( sign === '-' ) { tmp += '⁻'; } tmp += exp.replace( /[0-9]/g, function ( d ) { return [ '⁰', '¹', '²', '³', '⁴', '⁵', '⁶', '⁷', '⁸', '⁹' ][d]; } ); return tmp; } ); return res; }; CalculatorWidgets.prototype.setValuePropertiesSpecialPurpose = function ( id ) { if ( id.match( /^--disable-.+/ ) ) { var elmId = id.substring( 10 ); if ( this.disableInfo[elmId] ) { var res = this.evaluate( this.disableInfo[elmId].formula ); this.disableInfo[elmId].elm.disabled = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); } else { console.log( 'Tried to refresh disable status for ' + elmId + ' but there is no such element.' ); } } return; }; // Set a data attribute, classes, etc. For ease of targeting via CSS. CalculatorWidgets.prototype.setValueProperties = function ( elm, value ) { var itemId = elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); elm.dataset.calculatorFieldValue = value.toFixed( 5 ); if ( !itemId.match( /^auto\d\d\d\d+unnamed$/ ) ) { this.parent.style.setProperty( '--calculator-' + itemId, value ); } if ( !isNaN( value ) && !almostEquals( value, 0 ) ) { elm.classList.remove( 'calculator-value-false' ); elm.classList.add( 'calculator-value-true' ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-value-true' ); elm.classList.add( 'calculator-value-false' ); } }; CalculatorWidgets.prototype.refresh = function ( itemIds ) { var i; // Based on https://en.wikipedia.org/wiki/Topological_sorting#Depth-first_search var permMarks = Object.create( null ); var tempMarks = Object.create( null ); var topList = []; var that = this; if ( !itemIds ) { return; } var visit = function ( item ) { var i; if ( permMarks[item] ) { return; } if ( tempMarks[item] ) { if ( !item.match( /^--radio-/ ) ) { // Loops are expected for radio buttons. console.log( "Loop detected in calculator. '" + item + "' may not be updated properly. (This is expected for radio buttons)" ); } return; } tempMarks[item] = true; for ( i = 0; that.backlinks[item] && i < that.backlinks[item].length; i++ ) { visit( that.backlinks[item][i] ); } // Special case for index() if ( item.match( /[0-9]+$/ ) ) { var staritem = item.replace( /[0-9]+$/, '*' ); for ( i = 0; that.backlinks[staritem] && i < that.backlinks[staritem].length; i++ ) { visit( that.backlinks[staritem][i] ); } } permMarks[item] = true; topList.push( item ); // later we iterate backwards through this list. }; for ( i = 0; i < itemIds.length; i++ ) { if ( itemIds[i] !== undefined ) { visit( itemIds[i] ); } } for ( i = topList.length - 1; i >= 0; i-- ) { var itemId = topList[i]; if ( this.inProgressRefresh[itemId] ) { // It is expected radio buttons loop, since they depend on each other. If you check one, the others uncheck. if ( this.elmList[itemId] && this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Loop Detected! Skipping ' + itemId ); } continue; } if ( itemId.match( /^--/ ) ) { // A special purpose identifier this.setValuePropertiesSpecialPurpose( itemId ); this.inProgressRefresh[itemId] = true; continue; } else if ( !this.itemList[itemId] || this.itemList[itemId] instanceof Null ) { // This mostly should not happen but might if refresh on page load is set or with radio buttons. var elm = this.elmList[itemId]; this.setValueProperties( elm, getValueOfElm( elm, this.mappingInput[itemId] ) ); if ( this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Tried to refresh field ' + itemId + ' with no formula' ); } continue; } this.inProgressRefresh[itemId] = true; var liveElm = this.elmList[itemId]; // Special handling for radio buttons to prevent loops from indirect clicks. if ( liveElm.type === 'radio' && this.inProgressRefresh['--radio-' + liveElm.name.replace( /^calcgadget-\d+-/, '' )] ) { this.setValueProperties( liveElm, getValueOfElm( liveElm, this.mappingInput[itemId] ) ); continue; } var res = this.evaluate( this.itemList[itemId] ); this.setValue( liveElm, res ); } }; CalculatorWidgets.prototype.setValue = function ( elm, res ) { this.setValueProperties( elm, res ); var mappingOut = this.mappingOutput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )]; if ( elm.tagName === 'INPUT' ) { if ( elm.type === 'range' ) { elm.value = res; } else if ( elm.type === 'number' ) { // We support some formatting types but not others as browser still expects this to be a number. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = formatNumeric( res, elm.dataset ); } else if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { elm.checked = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); if ( !elm.checked && elm.dataset.calculatorValue ) { // If we are unchecking this box, set its value back to the default // so that if a human rechecks it, the value of the control is the default // value and not the last value of the formula. elm.value = elm.dataset.calculatorValue; } } else { elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } } else if ( elm.tagName === 'SELECT' ) { elm.value = res; } else if ( elm.dataset.calculatorType !== 'passthru' ) { // plain type. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.textContent = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } }; // Set a calculator container to busy, which pauses some screen readers until everything is updated. // Returns a callback to unset to busy. CalculatorWidgets.prototype.setBusy = function () { var curVal = this.parent.getAttribute( 'aria-busy' ); if ( curVal === 'true' ) { return function () {}; } this.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'true' ); var that = this; return function () { that.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'false' ); }; }; CalculatorWidgets.prototype.evaluate = evaluate; mw.hook( 'wikipage.content' ).add( setup ); } )(); 4bgya6md3tm3zip8l10b6mj0kjufv95 10 4720277 42607023 42606992 2026-06-07T12:06:54Z Vipz 151311 42607023 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="calculator-field-button {{{class|}}} {{#ifeq:{{{type|plain}}}|plain||cdx-button cdx-button--action-{{{type}}} cdx-button--weight-{{{weight|normal}}} cdx-button--size-{{{size|medium}}}}}" {{#if:{{{id|}}}|id="{{{id}}}"}} {{#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}} {{#if:{{{style|}}}|style="{{{style}}}"}} {{#if:{{{alt|}}}|data-calculator-alt="{{{alt}}}"}} {{#if:{{{disabled|}}}|data-calculator-disabled="{{#ifeq:{{{disabled|}}}|1|true|{{{disabled|}}}}}"}} {{#if:{{{for|}}}|data-calculator-for="{{{for}}}"}} {{#if:{{{formula|}}}|data-calculator-formula="{{{formula}}}"}} {{#if:{{{target|}}}|data-calculator-target="{{{target}}}"}} {{#if:{{{role|}}}|role="{{{role}}}"}} {{#if:{{{aria-live|}}}|data-calculator-aria-live="{{{aria-live}}}"}} {{#if:{{{delay|}}}|data-calculator-delay="{{{delay}}}"}} {{#if:{{{max iterations|}}}|data-calculator-max-iterations="{{{max iterations}}}"}} {{#if:{{{toggle|}}}|data-calculator-toggle="{{{toggle}}}"}} {{#if:{{{until|}}}|data-calculator-until="{{{until}}}"}} {{#if:{{{class-live|}}}|data-calculator-class="{{{class-live}}}"}} {{#if:{{{action|}}}|data-calculator-action="{{{action}}}"}} {{#if:{{{method|}}}|data-calculator-method="{{{method}}}"}} {{#if:{{{success-target|}}}|data-calculator-success-target="{{{success-target}}}"}} {{#if:{{{error-target|}}}|data-calculator-error-target="{{{error-target}}}"}} {{#if:{{{success-notification|}}}|data-calculator-success-notification="{{{success-notification}}}"}} {{#if:{{{error-notification|}}}|data-calculator-error-notification="{{{error-notification}}}"}} {{#if:{{{queryfrom|}}}|data-calculator-queryfrom="{{{queryfrom}}}"}} {{#if:{{{namespaces|}}}|data-calculator-namespaces="{{{namespaces}}}"}} {{#if:{{{search-page|}}}|data-calculator-search-page="{{{search-page}}}"}} {{#if:{{{search-param|}}}|data-calculator-search-param="{{{search-param}}}"}} {{#if:{{{extra-params|}}}|data-calculator-extra-params="{{{extra-params}}}"}} >{{{contents|{{{1|Klikni ovdje}}}}}}</span>[[Kategorija:Stranice koje koriste spravicu Calculator]]</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}}</noinclude> hikskk4b0mn5wi3aeonv77q75qm75hc 10 4720289 42607020 42605081 2026-06-07T12:01:01Z Vipz 151311 /* TemplateData */ 42607020 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi spravicu|MediaWiki:Gadget-calculator.js}} ''''Calculator button'''' komplementira {{tl|Calculator}}. Služi za asocijaciju Calculator dugmadi s drugim Calculator elementima. Za stvaranje obične poveznice u obliku dugmeta, koristite šablon {{tl|Klikabilno dugme}}. Ovaj šablon se treba koristiti isključivo kao dio Calculator logike. == Upotreba == Nakon što se klikne, dugme izračuna vrijednost svog parametra <code>formula</code> i umetne rezultat u polje određeno parametrom <code>for</code>. Moguće je navesti više parova <code>for</code>/<code>formula</code> odvojenih točkom-zarezom ({{kod|;}}). Na primjer: <syntaxhighlight lang="wikitext"> x = {{calculator|type=plain|id=x|default=0}}<br /> {{calculator button|contents=Dodaj 1|for=x|formula=x+1|type=plain}} </syntaxhighlight> Stvara <div style="padding:1em;border: thin dashed grey"> x = {{calculator|type=plain|id=x|default=0}}<br /> {{calculator button|contents=Dodaj 1|for=x|formula=x+1|type=plain}} </div> Sadržaj dugmeta smije sadržavati samo neinteraktivni tekstualni sadržaj (bez poveznica i bez &lt;div&gt; elemenata). Slike su dopuštene. === Dugmad s ponavljanjem === Ako je postavljen parametar <code>delay</code> ('odgoda'), dugme će se ponavljati svakih toliko sekundi. Najmanja vrijednost ovog parametra je pola sekunde (0.5). Ponavljanje traje dok se ne dostigne vrijednost parametra <code>max iterations</code> ili dok se ne zaustavi na drugi način (u protivnom se nastavlja beskonačno). U jednom trenutku ponavljati se može samo jedno dugme, pa pokretanje jednog ponavljajućeg dugmeta prekida sva ostala ponavljanja unutar istog Calculator kontejnera (pogledajte <nowiki>{{</nowiki>[[Šablon:Calculator#Doseg identifikatora (scoping)|Calculator § Doseg identifikatora (scoping)]]<nowiki>}}</nowiki>). Ako je postavljen parametar <code>toggle</code>, ponovni klik na dugme zaustavlja ponavljanje. Parametar <code>until</code> može se koristiti za zaustavljanje ponavljanja kada neka formula postane istinita. U formulama se također mogu koristiti funkcije <code>timertime()</code>, <code>timer()</code> i <code>timeriterations()</code> za dobivanje informacija o trenutačnom ponavljajućem dugmetu. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{calculator button |id=buttoncount |contents= {{calculator |type=plain |formula=timer() |mapping={"Počni brojati":0,"Zaustavi brojanje": 1} |default=Počni brojati }} |for=y |type=progressive |formula=y+1 |delay=0.5 |toggle=1 |max iterations=40 }}. Izbrojao sam do {{calculator|type=plain|id=y|default=0}} ukupno. Brojim već {{calculator|type=plain|formula=timertime(buttoncount)|default=?}} sekundi od zadnje pauze. </syntaxhighlight> Stvara: {{calculator button |id=buttoncount |contents= {{calculator |type=plain |formula=timer() |mapping={"Počni brojati":0,"Zaustavi brojanje": 1} |default=Počni brojati }} |for=y |type=progressive |formula=y+1 |delay=0.5 |toggle=1 |max iterations=40 }}. Izbrojao sam do {{calculator|type=plain|id=y|default=0}} ukupno. Brojim već {{calculator|type=plain|formula=timertime(buttoncount)|default=?}} sekundi od zadnje pauze. === Tipovi dugmadi === {{Prečica šablona|Codex button}} Zadana vrijednost parametra {{para|type}} jest <code>plain</code>. Izgled dugmadi tipa plain može se razlikovati ovisno o korisnikovom web pregledniku, operacijskom sustavu ili temi. [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/button.html Wikimedijin stilski priručnik Codex] je za ovu komponentu omogućio 'CSS-only' verziju pogodnu za implementaciju na Wikipediji. {{tl|Codex button}} služi kao [[Modul:Template wrapper|omotač]] šablona 'Calculator button' s unaprijed postavljenim parametrom {{para|type|default}}. Vrijednost ''default'' se odnosi na zadano ({{jez-en|default}}) stanje Codex dugmeta kojeg prikazujemo, a alternativno se može naglasiti plavom ili crvenom bojom (pratite smjernice stilskog priručnika). {| class="wikitable" || type || normal || primary || quiet || disabled |- || plain (bez Codexa) ||colspan=3| {{calculator button|type=plain}} || {{calculator button|type=plain|disabled=true}} |- || default || {{Codex button|weight=normal}} || {{Codex button|type=default|weight=primary}} || {{Codex button|weight=quiet}} || {{Codex button|disabled=1}} |- || progressive || {{Codex button|type=progressive|weight=normal}} || {{Codex button|type=progressive|weight=primary}} || {{Codex button|type=progressive|weight=quiet}} || {{Codex button|type=progressive|disabled=1}} |- || destructive || {{Codex button|type=destructive|weight=normal}} || {{Codex button|type=destructive|weight=primary}} || {{Codex button|type=destructive|weight=quiet}} || {{Codex button|type=destructive|disabled=1}} |} Zadana vrijednost parametra {{para|size}} je <code>medium</code>, a za iznimne slučajeve može poslužiti i <code>large</code> (npr. ako dugme sadrži malu ikonu). Vrijednost parametra {{para|alt}} je alternativni tekst vidljiv čitačima zaslona. Treba ga koristiti samo ako tekst dugmeta ne objašnjava njegovu svrhu; u većini slučajeva bolje je da sadržaj dugmeta bude opisni tekst. == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "for": { "description": "ID Calculator polja na koje ovo dugme djeluje", "type": "string", "required": true }, "formula": { "description": "Formula kojom se postavlja vrijednost polja zadanog parametrom for", "example": "x+1", "type": "string", "required": true }, "contents": { "aliases": [ "1" ], "description": "Sadržaj dugmeta", "example": "Klikni ovdje", "type": "content", "required": true }, "type": { "description": "Stil dugmeta. Zadano je \"plain\". Vrijednost \"default\" znači Codex dugme tipa default, a ne zadanu vrijednost ovog šablona.", "example": "progressive", "type": "string", "suggestedvalues": [ "plain", "default", "progressive", "destructive" ], "default": "plain", "suggested": true }, "alt": { "description": "Alt tekst za čitače zaslona. Koristiti samo ako tekst dugmeta nije dovoljno jasan.", "type": "string" }, "class": { "description": "Dodatne CSS klase za dugme. Ako želite da izgleda kao dugme i kada je gadget isključen, dodajte \"cdx-button cdx-button--fake-button cdx-button--fake-button--enabled\"", "type": "string" }, "class-live": { "description": "Dodatne CSS klase koje se dodaju samo kada je Calculator gadget uključen", "type": "string" }, "disabled": { "description": "Formula koja određuje treba li dugme biti onemogućeno. Dugme je onemogućeno kada formula vrati true", "type": "string" }, "id": { "description": "ID elementa dugmeta", "type": "string" }, "size": { "description": "Veličina dugmeta", "type": "string", "suggestedvalues": [ "medium", "large" ], "default": "medium" }, "style": { "description": "Dodatni CSS stil za dugme", "type": "string" }, "title": { "description": "Tooltip za dugme", "type": "string" }, "weight": { "description": "Težina (vizualni naglasak) dugmeta (ne primjenjuje se na plain dugmad)", "example": "primary", "type": "string", "suggestedvalues": [ "normal", "primary", "quiet" ], "default": "normal" }, "role": { "description": "ARIA uloga dugmeta. Obično je nije potrebno postavljati." }, "aria-live": { "description": "Vrijednost aria-live atributa. Kontrolira objavljuju li čitači zaslona promjene." }, "delay": { "description": "Pretvara dugme u ponavljajuće dugme. Vrijeme između ponavljanja u sekundama (najmanje 0.5).", "type": "number" }, "toggle": { "description": "Za ponavljajuća dugmad: drugi klik zaustavlja ponavljanje.", "type": "boolean" }, "max iterations": { "description": "Koliko puta se dugme ponavlja. 0 prekida trenutno ponavljanje. Ako nije postavljeno, smatra se beskonačno ako je delay postavljen, inače 1.", "type": "number" }, "until": { "description": "Ponavljaj dok ova formula ne postane istinita. Parametar delay mora biti postavljen." }, "target": { "description": "Identifikator drugog Calculator containera na koji se dugme odnosi. Vrijednost treba odgovarati atributu id ili data-calculator-id ciljnog containera.", "type": "line" }, "action": { "description": "Pokreće imenovanu akciju dugmeta umjesto formula-načina rada. Trenutačno su podržani \"search\" i \"create\".", "example": "create", "type": "line", "suggestedvalues": [ "search", "create" ] }, "method": { "description": "Način izvršenja za action-dugmad. \"open\" otvara odgovarajuću wiki-radnju, a \"post\" pokušava odmah spremiti izmjenu. Trenutačno se \"post\" koristi samo uz \"action=create\".", "example": "post", "type": "line", "suggestedvalues": [ "open", "post" ], "default": "open" }, "success-target": { "description": "ID HTML elementa koji se prikazuje nakon uspješne post radnje. Koristi se uz \"action=create\" i \"method=post\". Ako nije zadan ili element nije pronađen, prikazuje se zadana mw.notify poruka.", "example": "post-success-message", "type": "line" }, "error-target": { "description": "ID HTML elementa koji se prikazuje ako post radnja ne uspije. Koristi se uz \"action=create\" i \"method=post\". Ako nije zadan ili element nije pronađen, prikazuje se zadana mw.notify poruka.", "example": "post-error-message", "type": "line" }, "queryfrom": { "description": "Ime Calculator polja iz kojeg se uzima glavni tekst za action-dugme. Kod \"action=search\" to je tekst upita, a kod \"action=create\" naslov ciljne stranice.", "example": "upit", "type": "line" }, "namespaces": { "description": "Popis imenskih prostora koje treba uključiti u pretragu, odvojen pomoću ; ili {{!}} (što rezultira u | ). Navode se pomoću njihovih engleskih ili lokalnih naziva/aliasa, odnosno brojčanim identifikatorima. Pogledajte tabelu u [[Wikipedija:Imenski prostor]].", "example": "0;10;14", "type": "line" }, "search-page": { "description": "Posebna stranica kojom se izvršava pretraga.", "type": "wiki-page-name", "default": "Special:Search" }, "search-param": { "description": "Ime GET parametra u koji se upisuje tekst iz polja queryfrom. Ako nije zadano, koristi se search. Pogledajte 'Help:CirrusSearch' na MediaWiki wikiju.", "example": "prefix", "type": "line", "default": "search" }, "extra-params": { "description": "Dodatni parametri u obliku query stringa, npr. 'key=value&key2=value2'. Za \"action=search\" tretiraju se kao URL parametri pretrage. Za \"action=create\" koriste se za dodatne parametre akcije, npr. \"prefix\", \"summary\", \"preloadfrom\" ili \"summaryfrom\". Uz \"method=post\" mogu se koristiti i \"textfrom\", \"prependfrom\" ili \"appendfrom\". Parametri sa završetkom \"from\" upućuju na ID drugog Calculator polja iz kojeg se uzima vrijednost.", "example": "prefix=Nacrt:&summary=Testiranje", "type": "line" } }, "description": "Stvara dugme za interakciju s ostalim Calculator elementima", "paramOrder": [ "for", "formula", "contents", "type", "id", "alt", "class", "class-live", "disabled", "size", "style", "title", "weight", "role", "aria-live", "delay", "max iterations", "toggle", "until", "target", "action", "method", "success-target", "error-target", "queryfrom", "namespaces", "search-page", "search-param", "extra-params" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> }}</includeonly> tpxbiwco5nnzuverxgs7b40iyftzt6d 2 4721745 42607028 42607018 2026-06-07T12:15:37Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607028 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. m9sn3bir7azm7pxmatjm505b8gi2q2e 42607203 42607028 2026-06-08T10:52:41Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607203 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. 7trdmhmjly3nuaug896wyduq8l7w2b9 42607205 42607203 2026-06-08T11:01:12Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607205 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. dlt0en210atfvn373r2fsofyvt6j88n 42607206 42607205 2026-06-08T11:03:27Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607206 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. c2ag545avm3a0zub9xox87scf4e0jym 42607208 42607206 2026-06-08T11:07:06Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607208 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. fckyfq39zbmqh7hfeutw9fdozzn4afl 42607209 42607208 2026-06-08T11:07:17Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607209 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. p1j6xgvaw4knejhk9vf652r62rd0xh2 42607210 42607209 2026-06-08T11:07:28Z Vipz 151311 Testiranje method=post (appendfrom) 42607210 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Dodano na kraj preko method=post. bo3jayqvv4g8jwxfwucfw0g2uv0tz74 42607212 42607210 2026-06-08T11:08:34Z Vipz 151311 Testiranje prilagođene mw.notify poruke 42607212 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}}---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.---- Dodano na kraj preko method=post.---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke. 0tr6ozfg6j4swjgrldssl9noi2ag6iy 42607216 42607212 2026-06-08T11:11:15Z Vipz 151311 uklonjeno 15 izmjena od [[Special:Diff/42604278|42604278]] do [[Special:Diff/42607212|42607212]] 42607216 wikitext text/x-wiki Eventualno dio mreže editnotice šablona. ---- {{#invoke:Protectedpagetext|main|right=$1|action=$2|page={{FULLPAGENAME}}|talk-protected={{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|no}}}} hmlmcfhnm1yxqjit0wbna0nv4nhjhck 1 4722291 42607147 42599928 2026-06-07T16:23:46Z AnToni 54814 42607147 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026 | korisnik = Edgar Allan Poe | tema = muzika | tema2 = biografija | tema3 = žena | država = Bugarska | proširen = da }} 58pq3huxsrgz2jhuocaud40wllpiohu 0 4722895 42607139 42605271 2026-06-07T14:47:20Z Edgar Allan Poe 29250 /* Popis skladbi */ 42607139 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Blind Forest |image= Ori and the Blind Forest Logo.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Microsoft Studios]]|[[Nordic Games]] (fizičko izdanje)<ref>{{cite web |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition on GOG.com |url=https://www.gog.com/game/ori_and_the_blind_forest_definitive_edition |website=GOG |access-date=September 4, 2021 |archive-date=September 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210903224208/https://www.gog.com/game/ori_and_the_blind_forest_definitive_edition |url-status=live }}</ref>|[[iam8bit]] (Switch)<ref>{{cite web|title=iam8bit shares Ori: The Collection announcement, puts two games in one|url=https://www.nintendoenthusiast.com/iam8bit-shares-ori-the-collection-announcement-puts-two-games-in-one/|website=Nintendo Enthusiast|first=Arthur|last=Damian|date=July 29, 2021|access-date=November 25, 2021|archive-date=November 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125092846/https://www.nintendoenthusiast.com/iam8bit-shares-ori-the-collection-announcement-puts-two-games-in-one/|url-status=live}}</ref>}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]] |producent= Genadij Korol |programer = Genadij Korol |umjetnik = Johannes Figlhuber |scenarist = [[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows''', '''Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2015.]]|'''''Definitive Edition'''''|'''Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2016.]]|'''Windows'''|[[27. travnja]] [[2016.]]|'''Nintendo Switch'''|[[27. rujna]] [[2019.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Blind Forest''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Microsoft Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2015.]] godine za [[Windows]]e (PC) i [[Xbox One]], a u rujnu [[2019.]] izašla je verzija za [[Nintendo Switch]]. U igri, igrač igra kao Ori, maleni bijeli duh ([[engleski]]: ''spirit''), i Sein, "svjetlost i oči" Stabla duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree'') te Šume. Cilj igre je istraživati različite razine i rješavati mozgalice. Igra sadrži specifičan sustav spremanja igre naziva "Soul Links" koji omogućuje igraču da u bilo kojem trenutku spremi igru uz davanje ograničenog broja resursa iz igre, kao i sustav unaprjeđenja koji igraču omogućuje da jača Orija i njegove sposobnosti. Kompanija koja je razvila igru, Moon Studios, zapravo je kolektiv developera bez fiksne lokacije. Microsoft je dobio prava na distribuciju godinu dana nakon što je razvoj igre otpočeo. Priča je inspirirana Disneyjevim filmovima ''[[The Lion King]]'' i ''[[The Iron Giant]]'', dok su elementi i igrivost inspirirani dijelovima franšiza ''[[Rayman]]'' i ''[[Metroid]]''. Po izlasku, igra je dobila apsolutne pohvale, a igrači su hvalili igrivost, umjetničku realizaciju, priču, akciju, glazbu i dizajn okoliša. Igra je također navedena kao primjer umjetnosti u videoigrama. Suosnivač Moon Studiosa Genadij Korol rekao je da je igra ostvarila profit u prvom tjednu od izlaska. U ožujku [[2016.]] godine izdana je i eskpanzija naslovljena ''Definitive Edition''. Godine [[2017.]] najavljen je i direktni nastavak, ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'', koji je izašao u ožujku [[2020.]] godine. == Igranje == [[File:Ori Gameplay.jpg|thumb|left|Ori mora koristiti razne vještine i snalaziti se u kompleksnim uvjetima kako bi prošao određene razine u igri.]] ''Ori and the Blind Forest'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika,<ref name="Moon Studios AMA">{{cite web|last=|first=|date=March 13, 2015|title=Moon Studios AMA|url=https://www.reddit.com/r/xboxone/comments/2yxclb/hi_everyone_its_moon_studios_creators_of_ori_and/cpdto5e/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419035214/https://www.reddit.com/r/xboxone/comments/2yxclb/hi_everyone_its_moon_studios_creators_of_ori_and/cpdto5e|archive-date=April 19, 2016|access-date=June 22, 2017|publisher=[[Reddit]]}}</ref> te Seina, manifestaciju Stabla duša.<ref name="XboxWire">{{cite web|url=http://news.xbox.com/2014/06/games-ori-and-the-blind-forest-e3|title=Ori and the Blind Forest Combines Beauty and Skill|work=news.xbox.com|publisher=Microsoft Corporation|date=June 10, 2014|access-date=June 23, 2014|archive-date=September 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909083405/http://news.xbox.com/2014/06/games-ori-and-the-blind-forest-e3|url-status=live}}</ref> Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Sein može ispaljivati plamenove ([[engleski]]: ''Spirit Flames'') kako bi napadao neprijatelje ili razbijao prepreke. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre. Uz specijalizirana mjesta za spremanje raštrkana diljem igre, igrač u bilo kojem trenutku može koristiti i "Soul Link" kako bi spremio dosadašnji napredak i stvorio ''checkpoint''.<ref name="HDD"/><ref name="IGN-E3"/> Međutim, korištenje te mogućnosti troši energetske kuglice skupljene tijekom igranja; kako energija nije dostupna u neograničenim količinama, igrač mora racionalno koristiti ovu mogućnost.<ref name="IGN-E3"/> Igrač može dobivati bodove za vještine kako bi pojačavao Orija ili dobio druge benefite, poput jačanja Seinovog plamena. Ova se pojačanja otključavaju kada igrač skupi dovoljno bodova za vještine da ih otključa, a mogu se iskoristiti bilo gdje gdje je aktiviran Soul Link. Bodovi se dobivaju kada Ori skupi dovoljno iskustva ubijanjem neprijatelja, uništavanjem raznih biljaka ili pronalaskom spremnika koji automatski daju jedan bod za vještine. Nove vještine razgranate su u tri vrste, a otključavaju se sekvencijalno, odnosno Ori može naučiti neku vještinu tek kada je naučio sve prethodne u toj "grani". Ori može naučiti nove vještine kao što su hodanje po zidovima ili dvostruki skok. == Sinopsis == [[File:Ori Kuro.jpg|thumb|left|Divovska sova Kuro isprva lovi Orija, ali nakon otkrića njezine tragične priče nemoguće ju je promatrati kao negativca.]] Glas Stabla duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree'') u šumi Nibel prepričava priču o Oriju, duhu zaštitniku kojega je po rođenju usvojila Naru, posljednja pripadnica svoje vrste, te ga odgajala i čuvala kao svoga sina.<ref name="LAT">{{cite web|url=http://herocomplex.latimes.com/games/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-finds-a-challenge-in-sadness/|title=E3 2014: 'Ori and the Blind Forest' finds a challenge in sadness|author=Todd Martens|work=[[Los Angeles Times]]|date=June 12, 2014|access-date=June 24, 2014|archive-date=October 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015192519/https://herocomplex.latimes.com/games/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-finds-a-challenge-in-sadness/|url-status=live}}</ref> Uskoro se dogodi kataklizma od koje šuma vene, a Naru umire od gladi. Ori, koji je iznenada postao siroče, mora sam istraživati jezivu šumu.<ref name="HDD">{{cite web|url=http://www.highdefdigest.com/news/show/games/ori-and-the-blind-forest/moon-studios/Microsoft/Xbox_One/once-secret-now-known-ori-and-the-blind-forest-for-the-xbox-one-shined-brightly-at-e3/15979|title=Once Secret, Now Known: 'Ori and the Blind Forest' for the Xbox One Shined Brightly at E3|author=Brian Hoss|work=highdefdigest.com|publisher=Internet Brands, Inc.|date=June 19, 2014|access-date=June 24, 2014|archive-date=April 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409185351/https://www.highdefdigest.com/news/show/games/ori-and-the-blind-forest/moon-studios/Microsoft/Xbox_One/once-secret-now-known-ori-and-the-blind-forest-for-the-xbox-one-shined-brightly-at-e3/15979|url-status=live}}</ref><ref name="LAT"/><ref name="GS-E3">{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania/1100-6420507/|title=E3 2014: Ori and the Blind Forest is a Beautiful Metroidvania|author=Alex Newhouse|work=gamespot.com|publisher=CBS Interactive, Inc.|date=June 16, 2014|access-date=June 23, 2014|archive-date=November 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106084007/https://www.gamespot.com/articles/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania/1100-6420507/|url-status=live}}</ref> Nakon što se sruši kod Stabla duša, koje ga oživi, Ori upoznaje Sein, malenu svjetleću kuglu koja vodi Orija kroz njegovu pustolovinu u šumi.<ref name="IGN-E3">{{cite web|author=Leah B. Jackson|date=June 12, 2014|title=E3 2014: The Enchanting Beauty of Ori and The Blind Forest|url=https://www.ign.com/articles/2014/06/12/e3-2014-the-enchanting-beauty-of-ori-and-the-blind-forest|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904230358/http://www.ign.com/articles/2014/06/12/e3-2014-the-enchanting-beauty-of-ori-and-the-blind-forest|archive-date=September 4, 2018|access-date=June 23, 2014|work=[[IGN]]|publisher=Ziff Davis}}</ref> Sein da Oriju zadatak da pronađe svjetlost triju glavnih elemenata koji drže šumu na životu – Voda, Vjetrova i Topline. Tijekom putovanja, Ori i Sein susreću još dva lika. Jedan od njih je Gumo, paukoliko stvorenje i posljednji pripadnik klana Gumon, koji je zaleđen kada je kataklizma zahvatila njihov dom, Dolinu vjetrova ([[engleski]]: ''Valley of the Wind''). Drugi je zloguka divovska sova imena Kuro, koja napada Orija i želi ga spriječiti. Iako je Gumo isprva nepovjerljiv prema Oriju te ukrade element Voda kako ga Ori ne bi našao, vrati mu ga kada ga Ori spasi od odrona. Nakon što pronađu element Vjetrova, Ori i Sein otkriju Kuroino gnijezdo u kojem se nalazi samo jedno jaje. [[File:Gumo Naru.jpg|thumb|Gumo je iskorstio blago svog klana kako bi oživio Naru i pomogao Oriju.]] Tada saznaju uzrok njezina bijesa i kataklizme koja je zahvatila šumu: kada je Ori nestao, Stablo duša otpustilo je snažan bljesak kako bi ga pronašlo, ali taj je bljesak spalio i ubio Kuroinu djecu, koja su se tek nedavno izlegla, dok je ona bila odsutna tražeći hranu. Želeći spriječiti da se to dogodi njezinom posljednjem, neizlegnutom djetetu, Kuro je ukrala jezgru s vrha Stabla duša, a koja je zapravo Sein. Bez te jezgre, Stablo nije moglo održavati tri elementa, što je dovelo do raspada balansa u Nibelu. U međuvremenu, Gumo čuje Orijev plan da obnovi šumu te koristeći skriveno blago svog klana koje skladišti energiju Stabla duša oživi Naru i odvodi ju do Orija. Nakon što igrač obnovi posljednji element, Toplinu, na vrhu vulkana na Mount Horuu, Kuro napadne Orija i Sein dok se plamen iz vulkana širi. Naru, koja se razdvojila od Guma, dolazi kako bi zaštitila Orija od Kuro. Kuro tada omekša, prisjetivši se boli vlastitog gubitka. Dok se plamen širi i gotovo dohvati njezino posljednje jaje, Kuro odnese Sein natrag do Stabla, koje emitira novi bljesak koji ugasi vatru i obnovi šumo, ali Kuro pogiba od svjetla. U narednom vremenu, šuma ponovo oživi, a Ori promatra nove duhove rođene u polju u podnožju Stabla duša. Gumo i Naru također promatraju, iz daljine, prije nego se Naru vraća kući, gdje se nalazi Kuroino posljednje jaje, koje se taman krene otvarati. == Likovi == Glavni lik igre je bijeli duh zaštitnik '''Ori''' (Andrew Lackey), potomak Stabla duša, kojemu na putovanju pomaže '''Sein''', manifestacija Stabla duša. Ori se tijekom prologa izgubi, a pronalazi ga '''Naru''' (Andrew Lackey), posljednja pripadnica svoje vrste, čije sretno djetinjstvo i topao odnos s ocem otkrivamo u prologu. Naru pronalazi Orija te ga odluči zaštititi, odgajajući ga kao vlastito dijete. '''Stablo duša''' (Erik Braa), ujedno i pripovjedač, tražilo je Orija, ali prilikom te je potrage aktiviralo bljesak koji je uzrokovao tragediju za sovu '''Kuro'''. Kuro je ukrala jezgru Stabla duša, bijesna jer je ono ubilo njezinu djecu, što je izazvalo kataklizmu i odumiranje šume. Posljednji lik koji se pojavljuje je '''Gumo''' (Andrew Lackey), pripadnik paukolikog klana graditelja imena Gumon, koji je isprva sekundarni negativac, ali nakon što ga Ori spasi, počinje mu vjerovati te mu pomaže tijekom njegova putovanja. == Razvoj == Studio zaslužan za razvoj igre ''Ori and the Blind Forest'', Moon Studios, zapravo je međunarodna suradnja velikog broja dizajnera i programera iz različitih zemalja svijeta, a na igri su radili četiri godine prije nego je ona izašla. [[Microsoft Studios]] kupio je prava na distribuciju godinu dana nakon početka razvoja igre.<ref name="IGN-E3"/><ref name="Euro">{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-28-ori-and-the-blind-forest-looks-great-but-plays-even-better|title=Ori and the Blind Forest looks great, but plays even better|author=Jeffrey Matulef|work=eurogamer.net|date=July 7, 2014|access-date=July 7, 2014|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210850/https://www.eurogamer.net/articles/2014-06-28-ori-and-the-blind-forest-looks-great-but-plays-even-better|url-status=live}}</ref> Jedan od predvodnika tima bio je [[Thomas Mahler]], umjetnik koji je ranije radio za [[Blizzard Entertainment]]. Prema riječima Microsoftovog producenta Daniela Smitha, Moon Studios nema jedinstvenu lokaciju s koje operira već radu doprinose stručnjaci iz raznih zemalja, poput [[Austrija|Austrije]], [[Australija|Australije]] i [[SAD|Sjedinjenih Država]].<ref name="Yahoo-E3">{{cite web|url=https://games.yahoo.com/news/ori-blind-forest-producer-wants-210052888.html|title=Ori and the Blind Forest's producer wants his beautiful Xbox One exclusive to play as good as it looks (interview)|author=Mike Minotti|work=Yahoo! Games|publisher=Yahoo!, Inc.|date=June 18, 2014|access-date=June 23, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233707/https://games.yahoo.com/news/ori-blind-forest-producer-wants-210052888.html|archive-date=July 14, 2014|df=mdy-all}}</ref> Programer David Clark rekao je kako je tim bio inspiriran aktualnim i klasičnim pustolovnim igrama, posebice ''[[Rayman]]om'' i ''[[Metroid]]om'', potvrdivši da je ''Ori'' doista bio "posveta" tim igrama.<ref name="GS-E3"/> Dizajneri su rekli da su im inspiracija bili ''[[The Lion King]]'' i ''[[The Iron Giant]]'', a da je igra zapravo priča o odrastanju. Velik utjecaj na dizajn imala su i djela [[Hayao Miyazaki|Hayaoa Miyazakija]], pri čemu je Dolina vjetrova iz igre posveta anime filmu ''[[Kaze no Tani no Naushika]]''.<ref name="destructoid">{{cite web | url=http://www.destructoid.com/ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania-276352.phtml | title=Ori and the Blind Forest is a beautiful metroidvania | publisher=Destructoid | date=June 10, 2014 | access-date=May 30, 2015 | archive-date=May 14, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150514200217/http://www.destructoid.com/ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania-276352.phtml | url-status=live }}</ref><ref name="The Washington's Post">{{cite web | url=https://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2015/03/17/ori-and-the-blind-forest-a-beautiful-version-of-gaming-good-ole-days/ | title=Ori and the Blind Forest: A beautiful version of gaming's good ole days | publisher=The Washington's Post | date=March 17, 2015 | access-date=May 30, 2015 | archive-date=May 24, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150524181828/http://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2015/03/17/ori-and-the-blind-forest-a-beautiful-version-of-gaming-good-ole-days/ | url-status=live }}</ref> Stil igre trebao je izgledati kao da je ručno crtan, što je slično novijim ''Rayman'' igrama koje su koristile [[Ubisoft]]ov UbiArt pogon; ''Ori'' je koristio pogon [[Unity (pogon igre)|Unity]].<ref name="HDD"/><ref name="GS-E3"/> Cijela se igra odvija u sklopu jedne velike mape, renderirane na 1080p i 60 fps te bez vidljivog vremena učitavanja dok igrač istražuje svijet.<ref name="HDD"/><ref name="Yahoo-E3"/> Mahler je potvrdio da su pozadinske slike sve individualne i jedinstvene, odnosno da nema duplikata kao u sličnim igrama. Primjer koji je naveo: "Vidite li ovo stablo u pozadini, i ovu gljivu, i ovaj kamen? Ovo je jedino mjesti u igri na kojem ćete ih vidjeti".<ref name="Euro"/> Igra je prvi put predstavljena i najavljena na [[E3]]-u [[2014.]] godine u sklopu Microsoftove press konferencije u [[Galen Center]]u u [[Los Angeles]]u; E3 je bio prvi put da su se neki od članova Moon Studiosa osobno susreli.<ref name="Euro"/> Microsoftov Yusuf Mehdi, koji je bio zadužen za marketing za [[Xbox One]], rekao je da su razmišljali da otvore konferenciju s ''Orijem'', ali su se odlučili za ''[[Call of Duty: Advanced Warfare]]''.<ref name="LAT"/> Tijekom E3-a, ljudi su u redovima čekali kako bi igrali demo verziju, a uglavnom je uvijek bilo po 7-8 ljudi u redu za svaku od četiri dostupne konzole.<ref name="LAT"/> Nedugo nakon, Moon Studios objavio je kako je u razvoju verzija igre za [[Xbox 360]], koja je trebala biti izdana početkom [[2015.]] godine. U studenom [[2014.]], Moon Studios je objavio kako su verzije za PC i [[Xbox One]] planirane za početak [[2015.]] godine, dok verzija za Xbox 360 nije spomenuta. Kada su dobili upit za Xbox 360 verziju, Moon Studios je rekao da je ona i dalje u razvoju te bi trebala biti izdana tijekom [[2015.]] godine.<ref name="Crunchyroll">{{cite web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/24-1/ori-and-the-blind-forest-platformer-delayed-to-2015|title='Ori and the Blind Forest' Platformer Delayed to 2015|work=crunchyroll.com|publisher=Crunchyroll|access-date=November 24, 2014|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125015437/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/24-1/ori-and-the-blind-forest-platformer-delayed-to-2015|url-status=live}}</ref> Od tada nije bilo nikakvih konkretnih obavijesti o toj verziji te se smatra kako je ona u međuvremenu otkazana.<ref name="metacritic-xbox360">{{cite web |title=Ori and the Blind Forest for Xbox 360 |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=xbox-360 |website=Metacritic |access-date=27 September 2019 |archive-date=June 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625032304/http://www.metacritic.com/game/xbox-360/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref> === ''Definitive Edition'' === Na [[Gamescom]]u [[2015.]] godine najavljeno je prošireno izdanje igre pod naslovom ''Ori and the Blind Forest: Definitive Edition''. Ekspanzija je uključivala nova područja, vještine i ilustracije.<ref>{{cite web|url=http://www.vg247.com/2015/08/06/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-coming-this-fall-with-new-content/|title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition coming this fall with new content|first=Stephany|last=Nunneley|work=[[VG247]]|date=August 6, 2015|access-date=August 7, 2015|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210827/https://www.vg247.com/2015/08/06/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-coming-this-fall-with-new-content/|url-status=live}}</ref> Konkretnije, igra je dobila "easy" i "hard" modalitete, koji značajno utječu na zdravlje i nanesenu štetu, kao i "One Life" modalitet; omogućeno je i brzo premještanje između Bunara duša ([[engleski]]: ''Spirit Well'') te detaljno praćenje pomoću mape. Ova je verzija izdana [[11. ožujka]] [[2016.]] godine za [[Xbox One]], na prvu obljetnicu izvornog izdanja, dok je verzija za PC izdana [[27. travnja]] [[2016.]] godine. Oni koji su već imali originalnu igru mogli su ju samo ažurirati na novu verziju.<ref>{{cite web | url = http://www.polygon.com/2016/3/1/11136546/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-pc-release-date | title = Ori and the Blind Forest Definitive Edition comes to PC, Xbox One on March 11 | first = Arthur | last = Gies | date = March 1, 2016 | access-date = March 1, 2016 | work = [[Polygon (website)|Polygon]] | archive-date = March 19, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319064736/https://www.polygon.com/2016/3/1/11136546/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-pc-release-date | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.polygon.com/2016/3/9/11186750/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-price-pc-delay | title = Ori and the Blind Forest's Definitive Edition delayed on PC | first = Samit | last = Sarkar | date = March 9, 2016 | access-date = March 9, 2016 | work = [[Polygon (website)|Polygon]] | archive-date = March 19, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319064726/https://www.polygon.com/2016/3/9/11186750/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-price-pc-delay | url-status = live }}</ref> U svibnju [[2016.]] godine kompanija [[Nordic Games]] objavila je da su sklopili partnerstvo s Moon Studiosom i Microsoftom s ciljem izdavanja ove verzije igre u fizičkom obliku. Fizičko izdanje u prodaju je pušteno [[14. lipnja]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/5/23/11744832/ori-and-the-blind-forest-retail-release-date|title=Ori and the Blind Forest is finally getting a retail release|first=Allegra|last=Frank|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=May 23, 2016|access-date=May 23, 2016|archive-date=March 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319064730/https://www.polygon.com/2016/5/23/11744832/ori-and-the-blind-forest-retail-release-date|url-status=live}}</ref> Nastavno na jačanje Microsoftove suradnje s [[Nintendo]]m nakon izdavanja ''[[Minecraft]]a'' i ''[[Cuphead]]a'' za [[Nintendo Switch]], kao i činjenice da je serijal ''[[Banjo-Kazooie]]'' dobio svog predstavnika u popularnoj [[crossover]] igri ''[[Super Smash Bros. Ultimate]]'' za Switch, Nintendo je na svojoj Indie World prezentaciji objavio da će proširena verzija biti izdana i za Nintendo Switch, što se dogodilo [[27. rujna]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web | url = https://www.gamespot.com/articles/xbox-platformer-ori-and-the-blind-forest-coming-to/1100-6469194/ | title = Xbox Platformer Ori And The Blind Forest Coming To Switch | first = Tamoor | last = Hussain | date = August 19, 2019 | access-date = August 19, 2019 | work = [[GameSpot]] | archive-date = August 19, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190819133821/https://www.gamespot.com/articles/xbox-platformer-ori-and-the-blind-forest-coming-to/1100-6469194/ | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web|last=Dring|first=Christopher|date=August 19, 2019|title=Xbox expands Nintendo Switch support with Ori and the Blind Forest|url=https://www.gamesindustry.biz/amp/2019-08-19-xbox-expands-nintendo-switch-support-with-ori-and-the-blind-forest|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827150057/https://www.gamesindustry.biz/amp/2019-08-19-xbox-expands-nintendo-switch-support-with-ori-and-the-blind-forest|archive-date=August 27, 2019|access-date=September 13, 2019|work=GamesIndustry}}</ref> == Soundtrack == Glazbu za igru komponirao je [[Gareth Coker]], a kao suradnici su navedeni Aeralie Brighton, Tom Boyd i Rachel Mellis. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 32 kompozicije. Povodom izlaska proširenog izdanja, dana [[11. ožujka]] [[2016.]] godine objavljeno je ''Additional Soundtrack'' (ili ''Definitive Edition'') izdanje koje je sadržavalo ukupno 29 kompozicija, neke neiskorištene prototipove i muziku iz najava. Također su se tu našle i neke kompozicije iz originalne igre, ali koje se nisu našle na originalnom [[soundtrack]]u. === Popis skladbi === ==== ''Original Soundtrack'' ==== {{Album | Name = Ori and the Blind Forest<br>(Original Soundtrack Recording) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Blind Forest (Original Soundtrack).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[10. ožujka]] [[2015.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 88:48 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = — | Ime_albuma = | Album_poslije = ''Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)'' | godina0 = (—) | godina = ([[2015.]]) | godina2 = ([[2016.]]) | Misc = }} {{Tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 88:48 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Ori, Lost in the Storm | note1 = feat. Aeralie Brighton | length1 = 1:08 | title2 = Naru, Embracing the Light | note2 = feat. Rachel Mellis | length2 = 1:24 | title3 = Calling Out | note3 = | length3 = 1:27 | title4 = The Blinded Forest | note4 = | length4 = 3:28 | title5 = Inspiriting | note5 = | length5 = 1:22 | title6 = First Steps into Sunken Glades | note6 = | length6 = 4:33 | title7 = Finding Sein | note7 = | length7 = 1:44 | title8 = Up the Spirit Caverns Walls | note8 = feat. Tom Boyd | length8 = 5:36 | title9 = The Spirit Tree | note9 = feat. Aeralie Brighton | length9 = 1:48 | title10 = Kuro's Tale I - Her Rage | note10 = | length10 = 1:16 | title11 = Thornfelt Swamp | note11 = feat. Tom Boyd | length11 = 4:07 | title12 = Down the Moon Grotto | note12 = | length12 = 3:55 | title13 = The Ancestral Trees | note13 = | length13 = 1:49 | title14 = Gumo's Hideout | note14 = | length14 = 3:05 | title15 = Breaking Through the Trap | note15 = | length15 = 0:56 | title16 = Climbing the Ginso Tree | note16 = | length16 = 5:39 | title17 = Restoring the Light, Facing the Dark | note17 = | length17 = 2:28 | title18 = The Waters Cleansed | note18 = feat. Tom Boyd | length18 = 2:02 | title19 = Lost in the Misty Woods | note19 = | length19 = 4:45 | title20 = Home Of the Gumon | note20 = | length20 = 5:07 | title21 = Escaping the Ruins | note21 = | length21 = 2:19 | title22 = Kuro's Tale II - Her Pain | note22 = | length22 = 1:56 | title23 = Riding the Wind | note23 = feat. Rachel Mellis | length23 = 5:00 | title24 = Completing the Circle | note24 = feat. Rachel Mellis | length24 = 2:20 | title25 = Approaching the End | note25 = feat. Aeralie Brighton | length25 = 1:08 | title26 = Mount Horu | note26 = | length26 = 2:55 | title27 = Conundrum | note27 = | length27 = 1:22 | title28 = The Crumbling Path | note28 = | length28 = 2:27 | title29 = Racing the Lava | note29 = | length29 = 0:28 | title30 = Fleeing Kuro | note30 = | length30 = 3:48 | title31 = The Sacrifice | note31 = feat. Aeralie Brighton | length31 = 3:07 | title32 = Light of Nibel | note32 = feat. Aeralie Brighton | length32 = 4:19 }} ==== ''Additional Soundtrack'' ==== {{Album | Name = Ori and the Blind Forest<br>(Additional Soundtrack) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Blind Forest Additional Soundtrack).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[11. ožujka]] [[2016.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 64:07 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = ''Ori and the Blind Forest (Original Soundtrack Recording)'' | Ime_albuma = | Album_poslije = ''[[Ori and the Will of the Wisps#Soundtrack|Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording)]]'' | godina0 = ([[2015.]]) | godina = ([[2016.]]) | godina2 = ([[2020.]]) | Misc = }} {{Tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 64:07 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Main Theme - Definitive Edition | note1 = | length1 = 1:59 | title2 = Naru's Origins I - Her Home | note2 = | length2 = 0:32 | title3 = Through the Darkness | note3 = | length3 = 3:09 | title4 = Naru's Origins II - A Friendship Formed | note4 = | length4 = 1:03 | title5 = Dash Through Their Home | note5 = | length5 = 3:30 | title6 = Naru's Origins III - A Broken Bond | note6 = | length6 = 1:28 | title7 = A Closer Understanding of the Past | note7 = | length7 = 3:58 | title8 = Trailer - Definitive Edition | note8 = feat. Aeralie Brighton | length8 = 1:41 | title9 = Trailer - E3 2014 | note9 = feat. Aeralie Brighton | length9 = 1:50 | title10 = Trailer - Launch Trailer | note10 = feat. Aeralie Brighton | length10 = 1:32 | title11 = Swallows Nest | note11 = | length11 = 1:43 | title12 = Climbing Further Up the Ginso Tree | note12 = | length12 = 3:56 | title13 = Confronting the Ram | note13 = | length13 = 0:49 | title14 = The Mists Cleared | note14 = | length14 = 2:24 | title15 = Hiding from Kuro | note15 = | length15 = 2:25 | title16 = Arrival at the Sunstone | note16 = | length16 = 1:20 | title17 = Travelling through Horu Fields | note17 = | length17 = 3:08 | title18 = Mount Horu Puzzle Rooms - Suite 1 | note18 = | length18 = 5:05 | title19 = Mount Horu Puzzle Rooms - Suite 2 | note19 = | length19 = 4:08 | title20 = Returning to the Spirit Tree | note20 = feat. Aeralie Brighton | length20 = 2:05 | title21 = Launch Trailer - 60 seconds | note21 = nekorištena, feat. Aeralie Brighton | length21 = 1:03 | title22 = Title Screen | note22 = nekorištena | length22 = 0:51 | title23 = Opening Scenes | note23 = nekorištena | length23 = 1:43 | title24 = Forward Momentum | note24 = nekorištena | length24 = 1:30 | title25 = Facing the Dark (alternate) | note25 = nekorištena | length25 = 1:20 | title26 = Fleeing Kuro (alternate) | note26 = nekorištena | length26 = 2:03 | title27 = Title Screen (prototype) | note27 = nekorištena | length27 = 1:12 | title28 = The Garden (prototype) | note28 = nekorištena | length28 = 2:33 | title29 = Rolling Through the Forest (prototype) | note29 = nekorištena | length29 = 4:07 }} == Prijem == === Prodaja === Kako je rekao [[Thomas Mahler]] iz Moon Studiosa, ''Ori and the Blind Forest'' ostvario je profit za Microsoft u prvom tjednu od izlaska, dok je Genadij Korol potvrdio da je sam studio ostvario profit od igre unutar prvih nekoliko tjedana.<ref name="Ori-Profit">{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/celebrated-xbox-one-game-ori-and-the-blind-forest-/1100-6426518/|title=Celebrated Xbox One Game Ori and the Blind Forest Profitable in One Week|author=Eddie Makuch|work=gamespot.com|publisher=CBS Interactive|date=April 9, 2015|access-date=April 9, 2015|archive-date=April 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411174955/http://www.gamespot.com/articles/celebrated-xbox-one-game-ori-and-the-blind-forest-/1100-6426518/|url-status=live}}</ref> Mahler je rekao da je Microsoft bio jako zadovoljan s ''Orijem'' te je tada natuknuo da bi igra mogla dobiti nastavak, što se dogodilo kada je izašla igra ''[[Ori and the Will of the Wisps]]''. === Kritike === {{Video game reviews | MC = PC: 88/100<ref name="MCPC">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Blind Forest for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 19, 2015 |archive-date=March 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320141424/http://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref><br />XONE: 88/100<ref name="MCXONE">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Blind Forest for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=May 24, 2015 |archive-date=March 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319101408/http://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref><br />XONE (''Definitive Edition''): 88/100<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=June 29, 2016 |archive-date=June 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625132508/http://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}</ref><br />PC (''Definitive Edition''): 88/100<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=October 1, 2019 |archive-date=April 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419001314/https://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}</ref><br />NS: 90/100<ref name="MCNS">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=nintendo-switch |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for Switch Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 29, 2020 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210907/https://www.metacritic.com/game/switch/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}</ref> | Destruct = 9.5/10<ref name="Destruct">{{cite web |last=Carter |first=Chris |date=March 9, 2015 |url=http://www.destructoid.com/review-ori-and-the-blind-forest-288779.phtml |title=Review: Ori and the Blind Forest |publisher=[[Destructoid]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210913/https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-blind-forest-288779.phtml |url-status=live }}</ref> | EGM = 9/10<ref name="EGM">{{cite web |last=Carsillo |first=Ray |date=March 9, 2015 |url=http://www.egmnow.com/articles/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[Electronic Gaming Monthly]] |access-date=March 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311214658/http://www.egmnow.com/articles/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/ |archive-date=March 11, 2015 |url-status=dead }}</ref> | GI = 9.5/10<ref name="GI">{{cite web |last=Reiner |first=Andrew |date=March 9, 2015 |url=https://www.gameinformer.com/games/ori_and_the_blind_forest/b/xboxone/archive/2015/03/09/beauty-in-death.aspx |title=Beauty In Death - Ori and the Blind Forest |publisher=[[Game Informer]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=February 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208082019/https://www.gameinformer.com/games/ori_and_the_blind_forest/b/xboxone/archive/2015/03/09/beauty-in-death.aspx |url-status=live }}</ref> | GameRev = 4/5<ref name="GameRev">{{cite web |last=Tan |first=Nick |date=March 9, 2015 |url=http://www.gamerevolution.com/review/ori-and-the-blind-forest |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[Game Revolution]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=June 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160628082651/http://www.gamerevolution.com/review/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref> | GRadar = 4/5<ref name="GRadar">{{cite web |last=Sullivan |first=Lucas |date=March 9, 2015 |url=https://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[GamesRadar]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 15, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315050019/http://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/ |url-status=live }}</ref> | GSpot = 9/10<ref name="GSpot">{{cite web |last=VanOrd |first=Kevin |date=March 9, 2015 |url=http://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/1900-6416053/ |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[GameSpot]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311142140/http://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/1900-6416053/ |url-status=live }}</ref> | GT = 8.6/10<ref>{{cite web |last=Bloodworth |first=Daniel |date=March 10, 2015 |url=http://www.gametrailers.com/reviews/lfhnld/ori-and-the-blind-forest-review |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[GameTrailers]] |access-date=March 10, 2015 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051640/http://www.gametrailers.com/reviews/lfhnld/ori-and-the-blind-forest-review |url-status=live }}</ref> | IGN = 8.5/10<ref>{{cite web |last=Reparaz |first=Mikel |date=March 9, 2015 |url=https://www.ign.com/articles/2015/03/10/ori-and-the-blind-forest-review |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[IGN]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311222206/http://www.ign.com/articles/2015/03/10/ori-and-the-blind-forest-review |url-status=live }}</ref> | OXMUK = 4.5/5<ref>{{cite web |last=Castle |first=Matthew |date=March 9, 2015 |url=https://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/oxm/ |title=Ori and the Blind Forest review (OXM) |publisher=[[Official Xbox Magazine UK]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317011606/http://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/oxm/ |url-status=live }}</ref> | PCGUS = 87/100<ref>{{cite web |last=Wilde |first=Tyler |date=March 13, 2015 |url=http://www.pcgamer.com/ori-and-the-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[PC Gamer]] |access-date=March 13, 2015 |archive-date=November 30, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130151927/http://www.pcgamer.com/ori-and-the-blind-forest-review/ |url-status=live }}</ref> | Poly = 9/10<ref>{{cite web |last=Gies |first=Arthur |date=March 9, 2015 |url=http://www.polygon.com/2015/3/9/8180595/ori-and-the-blind-forest-review-xbox-one-PC |title=Ori and the Blind Forest review: the places you'll go |publisher=[[Polygon (website)|Polygon]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=February 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224123851/https://www.polygon.com/2015/3/9/8180595/ori-and-the-blind-forest-review-xbox-one-PC |url-status=live }}</ref> | VG = 9/10<ref>{{cite web |last=Orry |first=Tom |date=March 13, 2015 |url=http://www.videogamer.com/reviews/ori_and_the_blind_forest_review.html |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=VideoGamer.com |access-date=March 13, 2015 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210959/https://www.videogamer.com/reviews/ori_and_the_blind_forest_review.html |url-status=live }}</ref> }} ''Ori and the Blind Forest'' je dobila univerzalne pohvale od kritičara, koji su nahvalili i izvorne PC/Xbox One verzije te kasnije objavljenu verziju za Nintendo Switch, što potvrđuju i ocjene na stranici [[Metacritic]]. Kritičari su posebno nahvalili priču, vizualne elemente, način igranja, glazbu, istraživačke aspekte i dizajn okoliša.<ref name="MCPC" /><ref name="MCXONE" /><ref name="MCNS" /> Pišući za ''[[Game Informer]]'', Andrew Reiner dao je igri ocjenu 9.5/10, a iako je pohvalio gotovo sve aspekte igre, istaknuo je kako borbe nisu jednako rafinirane kao platformski elementi. Dodao je da je u pitanju "jedna od najboljih igara godine" te da "''Ori and the Blind Forest'' nema lošeg trenutka".<ref name="GI"/> Chris Carter iz ''[[Destructoid]]a'' također je dao ocjenu 9.5/10, hvaleći priču, nadogradnje i vizualne elemente, koje je usporedio sa serijalom ''[[Rayman]]'', ističući da ih "[Ori] bez problema nadmašuje po pitanju kvalitete". Također je pohvalio što igra dopušta igračima da sami postavljaju ''checkpoint'' kada požele. Sumarno, rekao je da igra "uspijeva biti i sjajan uvodnik u žanr i zahvalno iskustvo za tvrdokorne fanoce", nazvavši ju "novim klasikom" Metroidvanije.<ref name="Destruct"/> Pišući za ''Electronic Gaming Monthly'', Ray Carsillo pohvalio je raznolikost okoliša, stil, priču i sustav spremanja, hvaleći dodatno naglasak na platformske elemente, mozgalice i istraživanje ispred borbi jer je to omogućilo igračima da potpuno uživaju u dizajnu razina. Ipak, kritizirao je povremene tehničke greške kao i činjenicu da igra nije dopuštala igračima da se vrate na određene lokacije nakon što su kompletirali zadatke (što je riješeno u ''Definitive Edition'' izdanju). Rekao je da je igra "dovoljno ispolirana da rijetko razbija angažman koji potiče. To mi je jedan od najdražih naslova 2015. godine za sada i nezaboravan debi za ''indie'' studio Moon Studios".<ref name="EGM"/> Kevin VanOrd s ''GameSpota'' dao je igri ocjenu 9/10, hvaleći vizualne elemente, dizajn razina, mozgalice i priču, uspoređujući ih s igrama ''[[Ōkami]]'' i ''[[Panzer Dragoon Orta]]'' uz komentar da se ubraja "među najbolje narativne sekvence" ikada. Ipak, kritizirao je činjenicu da su neke razine ponekad frustrirajuće.<ref name="GSpot"/> ''[[GamesRadar]]ov'' Lucas Sullivan dao je igri ocjenu 8/10, hvaleći animacije, atmosferu, glazbu i način igre, za koji je rekao da je "donio stvarni osjećaj lagane agilnosti". Ipak, kritizirao je sustav spremanja, za koji je smatrao da dovodi do stalnog umiranja u igri te je imao varirajuću težinu igranja tijekom sekvenci bijega. Sumarno je rekao kako "će vas kompletiranje Orijeve šest-do-devetsatne pustolovine ugrijati, razniježiti i zadovoljiti – samo budite spremni rudariti za neke posebno teške segmente".<ref name="GRadar"/> Pišući za ''Game Revolution'', Nick Tan dao je igri ocjenu 4/5, hvaleći prezentaciju i platformske elemente, ali je kritizirao kratkoću i nisku potrebu za ponovnim igranjem, kao i činjenicu da je igra tijekom sekvenci bijega bila "nepotrebno stroga".<ref name="GameRev"/> '''Ori and the Blind Forest'' se navodi kao primjer kada videoigra postaje umjetnost. Primjerice, Chris Melissinos komentirao je da igrači nisu navikli na "snoliki senzibilitet" ''Orijevog'' umjetničkog stila, koji je "uglavnom rezerviran za visokoprofilne animirane filmove".<ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/arts/gallery/video-games-highest-form-of-art/index.html|title=Can video games be art?|website=CNN|date=October 21, 2016|access-date=2017-06-20|archive-date=August 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826031619/http://www.cnn.com/2016/10/21/arts/gallery/video-games-highest-form-of-art/index.html|url-status=live}}</ref> === Nagrade === {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! scope="col" | Nagrada ! scope="col" | Kategorija ! scope="col" | Ishod ! scope="col" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan="5" | [[Nagrada Zlatni joystick]] [[2015.]] | Najbolja originalna igra | {{Nom}} | rowspan="3" | {{center|<ref>{{cite web|url=http://www.destructoid.com/vote-for-your-favourite-games-in-this-year-s-golden-joystick-awards-308910.phtml|title=Vote for your favourite games in this year's Golden Joystick Awards|first=Vikki|last=Blake|date=September 2, 2015|access-date=December 5, 2015|work=[[Destructoid]]|archive-date=September 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904184301/http://www.destructoid.com/vote-for-your-favourite-games-in-this-year-s-golden-joystick-awards-308910.phtml|url-status=live}}</ref>}} |- | Najbolji vizualni dizajn | {{Nom}} |- | Igra godine | {{Nom}} |- | Najbolji zvuk | {{Won}} | rowspan="2" | {{center|<ref name="Golden Joystick 2015">{{cite web|title=The Golden Joystick Awards: all the winners this year|url=https://www.gamesradar.com/golden-joysticks-all-winners-year/|first=Leon|last=Hurley|date=October 30, 2015|access-date=December 5, 2015|work=[[GamesRadar]]|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162445/https://www.gamesradar.com/golden-joysticks-all-winners-year/|url-status=live}}</ref>}} |- | Xbox igra godine | {{Won}} |- | rowspan="4" | [[The Game Awards 2015.]] | Najbolja nezavisna igra | {{nom}} | rowspan="4" | {{center|<ref name="TGA: Nominees">{{cite web | url = http://thegameawards.com/nominees/ | title = Nominees {{!}} The Game Awards 2015 | date = November 12, 2015 | website = [[The Game Awards]] | publisher = [[Ola Balola]] | access-date = November 13, 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20151114024126/http://thegameawards.com/nominees/ | archive-date = November 14, 2015 | df = mdy-all }}</ref>}} |- | Najbolji soundtrack | {{nom}} |- | Najbolja akcija/avantura | {{nom}} |- | Najbolja umjetnička direkcija | {{won}} |- | rowspan="4" | [[British Academy Games Awards]] [[2016.]] | Originalno djelo | {{nom}} | rowspan="4" | {{center|<ref name="bafta noms">{{cite web | url = http://www.vg247.com/2016/03/10/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award/ | title = Rocket League, The Witcher 3, Fallout 4, others up for BAFTA Best Game Award | website = [[VG247]] | first = Stephany | last = Nunnely | date = March 10, 2016 | access-date = March 10, 2016 | publisher = [[Gamer Network]] | archive-date = May 29, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160529010113/http://www.vg247.com/2016/03/10/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award/ | url-status = live }}</ref>}} |- | Glazba | {{nom}} |- | Debitantska igra | {{nom}} |- | Umjetničko ostvarenje | {{won}} |- | rowspan="6" | 19. [[Godišnje nagrade D.I.C.E.]] | [[Nagrada D.I.C.E. za igru godine|Igra godine]] | {{nom}} | rowspan="6" | {{center|<ref name="dicespot">{{cite web | url = http://www.gamespot.com/articles/the-2016-dice-award-winners-updated/1100-6434830/ | title = The 2016 DICE Award Winners [UPDATED] | website = [[VG247]] | first = Chris | last = Pereira | date = February 18, 2016 | access-date = March 13, 2016 | publisher = [[GameSpot]] | archive-date = February 22, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160222053232/http://www.gamespot.com/articles/the-2016-dice-award-winners-updated/1100-6434830/ | url-status = live }}</ref>}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za avanturističku igru godine|Avanturistička igra godine]] | {{nom}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u animaciji|Izvanredno postignuće u animaciji]] | {{won}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji|Izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji]] | {{won}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće kompoziciji originalne muzike|Izvanredno postignuće kompoziciji originalne muzike]] | {{won}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u dizajnu zvuka|Izvanredno postignuće u dizajnu zvuka]] | {{nom}} |- | Nagrade NAVGTR [[2015.]] | Igra, originalna avantura | {{won}} | {{center|<ref>{{cite web|title=NAVGTR Awards (2015)|url=http://navgtr.org/winners/2015-winners|website=National Academy of Video Game Trade Reviewers|date=March 21, 2016 |access-date=February 21, 2017|archive-date=February 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222111933/http://navgtr.org/winners/2015-winners|url-status=live}}</ref>}} |} == Utjecaj == Ori i Sein, glavni likovi igre, najavljeni su [[12. lipnja]] [[2017.]] godine kao igrivi borci u nezavisnoj igri ''[[Rivals of Aether]]'' te su uključeni u igru kasnije te godine. Direktni nastavak, ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'', najavljen je na [[E3]]-u [[2017.]] godine te prikazan na [[E3]]-u [[2018.]] godine, [[Gamescom]]u [[2018.]] godine, [[E3]]-u [[2019.]] godine te [[The Game Awards]]ima [[2019.]] godine. Igra je službeno objavljena [[11. ožujka]] [[2020.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|title=Ori and the Will of the Wisps delayed until March|last=Carpenter|first=Nicole|date=2019-12-12|website=Polygon|access-date=2019-12-12|archive-date=December 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213142932/https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|url-status=live}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website}} {{Authority control}} [[Kategorija:Videoigre 2015.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] 0twneag6vh7ol5lpxxywrxg9k7ruxm8 42607140 42607139 2026-06-07T14:48:48Z Edgar Allan Poe 29250 /* Soundtrack */ 42607140 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Blind Forest |image= Ori and the Blind Forest Logo.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Microsoft Studios]]|[[Nordic Games]] (fizičko izdanje)<ref>{{cite web |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition on GOG.com |url=https://www.gog.com/game/ori_and_the_blind_forest_definitive_edition |website=GOG |access-date=September 4, 2021 |archive-date=September 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210903224208/https://www.gog.com/game/ori_and_the_blind_forest_definitive_edition |url-status=live }}</ref>|[[iam8bit]] (Switch)<ref>{{cite web|title=iam8bit shares Ori: The Collection announcement, puts two games in one|url=https://www.nintendoenthusiast.com/iam8bit-shares-ori-the-collection-announcement-puts-two-games-in-one/|website=Nintendo Enthusiast|first=Arthur|last=Damian|date=July 29, 2021|access-date=November 25, 2021|archive-date=November 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125092846/https://www.nintendoenthusiast.com/iam8bit-shares-ori-the-collection-announcement-puts-two-games-in-one/|url-status=live}}</ref>}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]] |producent= Genadij Korol |programer = Genadij Korol |umjetnik = Johannes Figlhuber |scenarist = [[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows''', '''Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2015.]]|'''''Definitive Edition'''''|'''Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2016.]]|'''Windows'''|[[27. travnja]] [[2016.]]|'''Nintendo Switch'''|[[27. rujna]] [[2019.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Blind Forest''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Microsoft Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2015.]] godine za [[Windows]]e (PC) i [[Xbox One]], a u rujnu [[2019.]] izašla je verzija za [[Nintendo Switch]]. U igri, igrač igra kao Ori, maleni bijeli duh ([[engleski]]: ''spirit''), i Sein, "svjetlost i oči" Stabla duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree'') te Šume. Cilj igre je istraživati različite razine i rješavati mozgalice. Igra sadrži specifičan sustav spremanja igre naziva "Soul Links" koji omogućuje igraču da u bilo kojem trenutku spremi igru uz davanje ograničenog broja resursa iz igre, kao i sustav unaprjeđenja koji igraču omogućuje da jača Orija i njegove sposobnosti. Kompanija koja je razvila igru, Moon Studios, zapravo je kolektiv developera bez fiksne lokacije. Microsoft je dobio prava na distribuciju godinu dana nakon što je razvoj igre otpočeo. Priča je inspirirana Disneyjevim filmovima ''[[The Lion King]]'' i ''[[The Iron Giant]]'', dok su elementi i igrivost inspirirani dijelovima franšiza ''[[Rayman]]'' i ''[[Metroid]]''. Po izlasku, igra je dobila apsolutne pohvale, a igrači su hvalili igrivost, umjetničku realizaciju, priču, akciju, glazbu i dizajn okoliša. Igra je također navedena kao primjer umjetnosti u videoigrama. Suosnivač Moon Studiosa Genadij Korol rekao je da je igra ostvarila profit u prvom tjednu od izlaska. U ožujku [[2016.]] godine izdana je i eskpanzija naslovljena ''Definitive Edition''. Godine [[2017.]] najavljen je i direktni nastavak, ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'', koji je izašao u ožujku [[2020.]] godine. == Igranje == [[File:Ori Gameplay.jpg|thumb|left|Ori mora koristiti razne vještine i snalaziti se u kompleksnim uvjetima kako bi prošao određene razine u igri.]] ''Ori and the Blind Forest'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika,<ref name="Moon Studios AMA">{{cite web|last=|first=|date=March 13, 2015|title=Moon Studios AMA|url=https://www.reddit.com/r/xboxone/comments/2yxclb/hi_everyone_its_moon_studios_creators_of_ori_and/cpdto5e/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419035214/https://www.reddit.com/r/xboxone/comments/2yxclb/hi_everyone_its_moon_studios_creators_of_ori_and/cpdto5e|archive-date=April 19, 2016|access-date=June 22, 2017|publisher=[[Reddit]]}}</ref> te Seina, manifestaciju Stabla duša.<ref name="XboxWire">{{cite web|url=http://news.xbox.com/2014/06/games-ori-and-the-blind-forest-e3|title=Ori and the Blind Forest Combines Beauty and Skill|work=news.xbox.com|publisher=Microsoft Corporation|date=June 10, 2014|access-date=June 23, 2014|archive-date=September 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909083405/http://news.xbox.com/2014/06/games-ori-and-the-blind-forest-e3|url-status=live}}</ref> Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Sein može ispaljivati plamenove ([[engleski]]: ''Spirit Flames'') kako bi napadao neprijatelje ili razbijao prepreke. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre. Uz specijalizirana mjesta za spremanje raštrkana diljem igre, igrač u bilo kojem trenutku može koristiti i "Soul Link" kako bi spremio dosadašnji napredak i stvorio ''checkpoint''.<ref name="HDD"/><ref name="IGN-E3"/> Međutim, korištenje te mogućnosti troši energetske kuglice skupljene tijekom igranja; kako energija nije dostupna u neograničenim količinama, igrač mora racionalno koristiti ovu mogućnost.<ref name="IGN-E3"/> Igrač može dobivati bodove za vještine kako bi pojačavao Orija ili dobio druge benefite, poput jačanja Seinovog plamena. Ova se pojačanja otključavaju kada igrač skupi dovoljno bodova za vještine da ih otključa, a mogu se iskoristiti bilo gdje gdje je aktiviran Soul Link. Bodovi se dobivaju kada Ori skupi dovoljno iskustva ubijanjem neprijatelja, uništavanjem raznih biljaka ili pronalaskom spremnika koji automatski daju jedan bod za vještine. Nove vještine razgranate su u tri vrste, a otključavaju se sekvencijalno, odnosno Ori može naučiti neku vještinu tek kada je naučio sve prethodne u toj "grani". Ori može naučiti nove vještine kao što su hodanje po zidovima ili dvostruki skok. == Sinopsis == [[File:Ori Kuro.jpg|thumb|left|Divovska sova Kuro isprva lovi Orija, ali nakon otkrića njezine tragične priče nemoguće ju je promatrati kao negativca.]] Glas Stabla duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree'') u šumi Nibel prepričava priču o Oriju, duhu zaštitniku kojega je po rođenju usvojila Naru, posljednja pripadnica svoje vrste, te ga odgajala i čuvala kao svoga sina.<ref name="LAT">{{cite web|url=http://herocomplex.latimes.com/games/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-finds-a-challenge-in-sadness/|title=E3 2014: 'Ori and the Blind Forest' finds a challenge in sadness|author=Todd Martens|work=[[Los Angeles Times]]|date=June 12, 2014|access-date=June 24, 2014|archive-date=October 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015192519/https://herocomplex.latimes.com/games/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-finds-a-challenge-in-sadness/|url-status=live}}</ref> Uskoro se dogodi kataklizma od koje šuma vene, a Naru umire od gladi. Ori, koji je iznenada postao siroče, mora sam istraživati jezivu šumu.<ref name="HDD">{{cite web|url=http://www.highdefdigest.com/news/show/games/ori-and-the-blind-forest/moon-studios/Microsoft/Xbox_One/once-secret-now-known-ori-and-the-blind-forest-for-the-xbox-one-shined-brightly-at-e3/15979|title=Once Secret, Now Known: 'Ori and the Blind Forest' for the Xbox One Shined Brightly at E3|author=Brian Hoss|work=highdefdigest.com|publisher=Internet Brands, Inc.|date=June 19, 2014|access-date=June 24, 2014|archive-date=April 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409185351/https://www.highdefdigest.com/news/show/games/ori-and-the-blind-forest/moon-studios/Microsoft/Xbox_One/once-secret-now-known-ori-and-the-blind-forest-for-the-xbox-one-shined-brightly-at-e3/15979|url-status=live}}</ref><ref name="LAT"/><ref name="GS-E3">{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania/1100-6420507/|title=E3 2014: Ori and the Blind Forest is a Beautiful Metroidvania|author=Alex Newhouse|work=gamespot.com|publisher=CBS Interactive, Inc.|date=June 16, 2014|access-date=June 23, 2014|archive-date=November 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106084007/https://www.gamespot.com/articles/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania/1100-6420507/|url-status=live}}</ref> Nakon što se sruši kod Stabla duša, koje ga oživi, Ori upoznaje Sein, malenu svjetleću kuglu koja vodi Orija kroz njegovu pustolovinu u šumi.<ref name="IGN-E3">{{cite web|author=Leah B. Jackson|date=June 12, 2014|title=E3 2014: The Enchanting Beauty of Ori and The Blind Forest|url=https://www.ign.com/articles/2014/06/12/e3-2014-the-enchanting-beauty-of-ori-and-the-blind-forest|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904230358/http://www.ign.com/articles/2014/06/12/e3-2014-the-enchanting-beauty-of-ori-and-the-blind-forest|archive-date=September 4, 2018|access-date=June 23, 2014|work=[[IGN]]|publisher=Ziff Davis}}</ref> Sein da Oriju zadatak da pronađe svjetlost triju glavnih elemenata koji drže šumu na životu – Voda, Vjetrova i Topline. Tijekom putovanja, Ori i Sein susreću još dva lika. Jedan od njih je Gumo, paukoliko stvorenje i posljednji pripadnik klana Gumon, koji je zaleđen kada je kataklizma zahvatila njihov dom, Dolinu vjetrova ([[engleski]]: ''Valley of the Wind''). Drugi je zloguka divovska sova imena Kuro, koja napada Orija i želi ga spriječiti. Iako je Gumo isprva nepovjerljiv prema Oriju te ukrade element Voda kako ga Ori ne bi našao, vrati mu ga kada ga Ori spasi od odrona. Nakon što pronađu element Vjetrova, Ori i Sein otkriju Kuroino gnijezdo u kojem se nalazi samo jedno jaje. [[File:Gumo Naru.jpg|thumb|Gumo je iskorstio blago svog klana kako bi oživio Naru i pomogao Oriju.]] Tada saznaju uzrok njezina bijesa i kataklizme koja je zahvatila šumu: kada je Ori nestao, Stablo duša otpustilo je snažan bljesak kako bi ga pronašlo, ali taj je bljesak spalio i ubio Kuroinu djecu, koja su se tek nedavno izlegla, dok je ona bila odsutna tražeći hranu. Želeći spriječiti da se to dogodi njezinom posljednjem, neizlegnutom djetetu, Kuro je ukrala jezgru s vrha Stabla duša, a koja je zapravo Sein. Bez te jezgre, Stablo nije moglo održavati tri elementa, što je dovelo do raspada balansa u Nibelu. U međuvremenu, Gumo čuje Orijev plan da obnovi šumu te koristeći skriveno blago svog klana koje skladišti energiju Stabla duša oživi Naru i odvodi ju do Orija. Nakon što igrač obnovi posljednji element, Toplinu, na vrhu vulkana na Mount Horuu, Kuro napadne Orija i Sein dok se plamen iz vulkana širi. Naru, koja se razdvojila od Guma, dolazi kako bi zaštitila Orija od Kuro. Kuro tada omekša, prisjetivši se boli vlastitog gubitka. Dok se plamen širi i gotovo dohvati njezino posljednje jaje, Kuro odnese Sein natrag do Stabla, koje emitira novi bljesak koji ugasi vatru i obnovi šumo, ali Kuro pogiba od svjetla. U narednom vremenu, šuma ponovo oživi, a Ori promatra nove duhove rođene u polju u podnožju Stabla duša. Gumo i Naru također promatraju, iz daljine, prije nego se Naru vraća kući, gdje se nalazi Kuroino posljednje jaje, koje se taman krene otvarati. == Likovi == Glavni lik igre je bijeli duh zaštitnik '''Ori''' (Andrew Lackey), potomak Stabla duša, kojemu na putovanju pomaže '''Sein''', manifestacija Stabla duša. Ori se tijekom prologa izgubi, a pronalazi ga '''Naru''' (Andrew Lackey), posljednja pripadnica svoje vrste, čije sretno djetinjstvo i topao odnos s ocem otkrivamo u prologu. Naru pronalazi Orija te ga odluči zaštititi, odgajajući ga kao vlastito dijete. '''Stablo duša''' (Erik Braa), ujedno i pripovjedač, tražilo je Orija, ali prilikom te je potrage aktiviralo bljesak koji je uzrokovao tragediju za sovu '''Kuro'''. Kuro je ukrala jezgru Stabla duša, bijesna jer je ono ubilo njezinu djecu, što je izazvalo kataklizmu i odumiranje šume. Posljednji lik koji se pojavljuje je '''Gumo''' (Andrew Lackey), pripadnik paukolikog klana graditelja imena Gumon, koji je isprva sekundarni negativac, ali nakon što ga Ori spasi, počinje mu vjerovati te mu pomaže tijekom njegova putovanja. == Razvoj == Studio zaslužan za razvoj igre ''Ori and the Blind Forest'', Moon Studios, zapravo je međunarodna suradnja velikog broja dizajnera i programera iz različitih zemalja svijeta, a na igri su radili četiri godine prije nego je ona izašla. [[Microsoft Studios]] kupio je prava na distribuciju godinu dana nakon početka razvoja igre.<ref name="IGN-E3"/><ref name="Euro">{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-28-ori-and-the-blind-forest-looks-great-but-plays-even-better|title=Ori and the Blind Forest looks great, but plays even better|author=Jeffrey Matulef|work=eurogamer.net|date=July 7, 2014|access-date=July 7, 2014|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210850/https://www.eurogamer.net/articles/2014-06-28-ori-and-the-blind-forest-looks-great-but-plays-even-better|url-status=live}}</ref> Jedan od predvodnika tima bio je [[Thomas Mahler]], umjetnik koji je ranije radio za [[Blizzard Entertainment]]. Prema riječima Microsoftovog producenta Daniela Smitha, Moon Studios nema jedinstvenu lokaciju s koje operira već radu doprinose stručnjaci iz raznih zemalja, poput [[Austrija|Austrije]], [[Australija|Australije]] i [[SAD|Sjedinjenih Država]].<ref name="Yahoo-E3">{{cite web|url=https://games.yahoo.com/news/ori-blind-forest-producer-wants-210052888.html|title=Ori and the Blind Forest's producer wants his beautiful Xbox One exclusive to play as good as it looks (interview)|author=Mike Minotti|work=Yahoo! Games|publisher=Yahoo!, Inc.|date=June 18, 2014|access-date=June 23, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233707/https://games.yahoo.com/news/ori-blind-forest-producer-wants-210052888.html|archive-date=July 14, 2014|df=mdy-all}}</ref> Programer David Clark rekao je kako je tim bio inspiriran aktualnim i klasičnim pustolovnim igrama, posebice ''[[Rayman]]om'' i ''[[Metroid]]om'', potvrdivši da je ''Ori'' doista bio "posveta" tim igrama.<ref name="GS-E3"/> Dizajneri su rekli da su im inspiracija bili ''[[The Lion King]]'' i ''[[The Iron Giant]]'', a da je igra zapravo priča o odrastanju. Velik utjecaj na dizajn imala su i djela [[Hayao Miyazaki|Hayaoa Miyazakija]], pri čemu je Dolina vjetrova iz igre posveta anime filmu ''[[Kaze no Tani no Naushika]]''.<ref name="destructoid">{{cite web | url=http://www.destructoid.com/ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania-276352.phtml | title=Ori and the Blind Forest is a beautiful metroidvania | publisher=Destructoid | date=June 10, 2014 | access-date=May 30, 2015 | archive-date=May 14, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150514200217/http://www.destructoid.com/ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania-276352.phtml | url-status=live }}</ref><ref name="The Washington's Post">{{cite web | url=https://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2015/03/17/ori-and-the-blind-forest-a-beautiful-version-of-gaming-good-ole-days/ | title=Ori and the Blind Forest: A beautiful version of gaming's good ole days | publisher=The Washington's Post | date=March 17, 2015 | access-date=May 30, 2015 | archive-date=May 24, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150524181828/http://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2015/03/17/ori-and-the-blind-forest-a-beautiful-version-of-gaming-good-ole-days/ | url-status=live }}</ref> Stil igre trebao je izgledati kao da je ručno crtan, što je slično novijim ''Rayman'' igrama koje su koristile [[Ubisoft]]ov UbiArt pogon; ''Ori'' je koristio pogon [[Unity (pogon igre)|Unity]].<ref name="HDD"/><ref name="GS-E3"/> Cijela se igra odvija u sklopu jedne velike mape, renderirane na 1080p i 60 fps te bez vidljivog vremena učitavanja dok igrač istražuje svijet.<ref name="HDD"/><ref name="Yahoo-E3"/> Mahler je potvrdio da su pozadinske slike sve individualne i jedinstvene, odnosno da nema duplikata kao u sličnim igrama. Primjer koji je naveo: "Vidite li ovo stablo u pozadini, i ovu gljivu, i ovaj kamen? Ovo je jedino mjesti u igri na kojem ćete ih vidjeti".<ref name="Euro"/> Igra je prvi put predstavljena i najavljena na [[E3]]-u [[2014.]] godine u sklopu Microsoftove press konferencije u [[Galen Center]]u u [[Los Angeles]]u; E3 je bio prvi put da su se neki od članova Moon Studiosa osobno susreli.<ref name="Euro"/> Microsoftov Yusuf Mehdi, koji je bio zadužen za marketing za [[Xbox One]], rekao je da su razmišljali da otvore konferenciju s ''Orijem'', ali su se odlučili za ''[[Call of Duty: Advanced Warfare]]''.<ref name="LAT"/> Tijekom E3-a, ljudi su u redovima čekali kako bi igrali demo verziju, a uglavnom je uvijek bilo po 7-8 ljudi u redu za svaku od četiri dostupne konzole.<ref name="LAT"/> Nedugo nakon, Moon Studios objavio je kako je u razvoju verzija igre za [[Xbox 360]], koja je trebala biti izdana početkom [[2015.]] godine. U studenom [[2014.]], Moon Studios je objavio kako su verzije za PC i [[Xbox One]] planirane za početak [[2015.]] godine, dok verzija za Xbox 360 nije spomenuta. Kada su dobili upit za Xbox 360 verziju, Moon Studios je rekao da je ona i dalje u razvoju te bi trebala biti izdana tijekom [[2015.]] godine.<ref name="Crunchyroll">{{cite web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/24-1/ori-and-the-blind-forest-platformer-delayed-to-2015|title='Ori and the Blind Forest' Platformer Delayed to 2015|work=crunchyroll.com|publisher=Crunchyroll|access-date=November 24, 2014|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125015437/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/24-1/ori-and-the-blind-forest-platformer-delayed-to-2015|url-status=live}}</ref> Od tada nije bilo nikakvih konkretnih obavijesti o toj verziji te se smatra kako je ona u međuvremenu otkazana.<ref name="metacritic-xbox360">{{cite web |title=Ori and the Blind Forest for Xbox 360 |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=xbox-360 |website=Metacritic |access-date=27 September 2019 |archive-date=June 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625032304/http://www.metacritic.com/game/xbox-360/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref> === ''Definitive Edition'' === Na [[Gamescom]]u [[2015.]] godine najavljeno je prošireno izdanje igre pod naslovom ''Ori and the Blind Forest: Definitive Edition''. Ekspanzija je uključivala nova područja, vještine i ilustracije.<ref>{{cite web|url=http://www.vg247.com/2015/08/06/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-coming-this-fall-with-new-content/|title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition coming this fall with new content|first=Stephany|last=Nunneley|work=[[VG247]]|date=August 6, 2015|access-date=August 7, 2015|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210827/https://www.vg247.com/2015/08/06/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-coming-this-fall-with-new-content/|url-status=live}}</ref> Konkretnije, igra je dobila "easy" i "hard" modalitete, koji značajno utječu na zdravlje i nanesenu štetu, kao i "One Life" modalitet; omogućeno je i brzo premještanje između Bunara duša ([[engleski]]: ''Spirit Well'') te detaljno praćenje pomoću mape. Ova je verzija izdana [[11. ožujka]] [[2016.]] godine za [[Xbox One]], na prvu obljetnicu izvornog izdanja, dok je verzija za PC izdana [[27. travnja]] [[2016.]] godine. Oni koji su već imali originalnu igru mogli su ju samo ažurirati na novu verziju.<ref>{{cite web | url = http://www.polygon.com/2016/3/1/11136546/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-pc-release-date | title = Ori and the Blind Forest Definitive Edition comes to PC, Xbox One on March 11 | first = Arthur | last = Gies | date = March 1, 2016 | access-date = March 1, 2016 | work = [[Polygon (website)|Polygon]] | archive-date = March 19, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319064736/https://www.polygon.com/2016/3/1/11136546/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-pc-release-date | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.polygon.com/2016/3/9/11186750/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-price-pc-delay | title = Ori and the Blind Forest's Definitive Edition delayed on PC | first = Samit | last = Sarkar | date = March 9, 2016 | access-date = March 9, 2016 | work = [[Polygon (website)|Polygon]] | archive-date = March 19, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319064726/https://www.polygon.com/2016/3/9/11186750/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-price-pc-delay | url-status = live }}</ref> U svibnju [[2016.]] godine kompanija [[Nordic Games]] objavila je da su sklopili partnerstvo s Moon Studiosom i Microsoftom s ciljem izdavanja ove verzije igre u fizičkom obliku. Fizičko izdanje u prodaju je pušteno [[14. lipnja]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/5/23/11744832/ori-and-the-blind-forest-retail-release-date|title=Ori and the Blind Forest is finally getting a retail release|first=Allegra|last=Frank|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=May 23, 2016|access-date=May 23, 2016|archive-date=March 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319064730/https://www.polygon.com/2016/5/23/11744832/ori-and-the-blind-forest-retail-release-date|url-status=live}}</ref> Nastavno na jačanje Microsoftove suradnje s [[Nintendo]]m nakon izdavanja ''[[Minecraft]]a'' i ''[[Cuphead]]a'' za [[Nintendo Switch]], kao i činjenice da je serijal ''[[Banjo-Kazooie]]'' dobio svog predstavnika u popularnoj [[crossover]] igri ''[[Super Smash Bros. Ultimate]]'' za Switch, Nintendo je na svojoj Indie World prezentaciji objavio da će proširena verzija biti izdana i za Nintendo Switch, što se dogodilo [[27. rujna]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web | url = https://www.gamespot.com/articles/xbox-platformer-ori-and-the-blind-forest-coming-to/1100-6469194/ | title = Xbox Platformer Ori And The Blind Forest Coming To Switch | first = Tamoor | last = Hussain | date = August 19, 2019 | access-date = August 19, 2019 | work = [[GameSpot]] | archive-date = August 19, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190819133821/https://www.gamespot.com/articles/xbox-platformer-ori-and-the-blind-forest-coming-to/1100-6469194/ | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web|last=Dring|first=Christopher|date=August 19, 2019|title=Xbox expands Nintendo Switch support with Ori and the Blind Forest|url=https://www.gamesindustry.biz/amp/2019-08-19-xbox-expands-nintendo-switch-support-with-ori-and-the-blind-forest|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827150057/https://www.gamesindustry.biz/amp/2019-08-19-xbox-expands-nintendo-switch-support-with-ori-and-the-blind-forest|archive-date=August 27, 2019|access-date=September 13, 2019|work=GamesIndustry}}</ref> == Soundtrack == Glazbu za igru komponirao je [[Gareth Coker]], a kao suradnici su navedeni Aeralie Brighton, Tom Boyd i Rachel Mellis. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 32 kompozicije. Povodom izlaska proširenog izdanja, dana [[11. ožujka]] [[2016.]] godine objavljeno je ''Additional Soundtrack'' (ili ''Definitive Edition'') izdanje koje je sadržavalo ukupno 29 kompozicija, neke neiskorištene prototipove i muziku iz najava. Također su se tu našle i neke kompozicije iz originalne igre, ali koje se nisu našle na originalnom [[soundtrack]]u. === Popis skladbi === ==== ''Original Soundtrack'' ==== {{Album | Name = Ori and the Blind Forest<br>(Original Soundtrack) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Blind Forest (Original Soundtrack).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[10. ožujka]] [[2015.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 88:48 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = — | Ime_albuma = | Album_poslije = ''Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)'' | godina0 = (—) | godina = ([[2015.]]) | godina2 = ([[2016.]]) | Misc = }} {{Tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 88:48 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Ori, Lost in the Storm | note1 = feat. Aeralie Brighton | length1 = 1:08 | title2 = Naru, Embracing the Light | note2 = feat. Rachel Mellis | length2 = 1:24 | title3 = Calling Out | note3 = | length3 = 1:27 | title4 = The Blinded Forest | note4 = | length4 = 3:28 | title5 = Inspiriting | note5 = | length5 = 1:22 | title6 = First Steps into Sunken Glades | note6 = | length6 = 4:33 | title7 = Finding Sein | note7 = | length7 = 1:44 | title8 = Up the Spirit Caverns Walls | note8 = feat. Tom Boyd | length8 = 5:36 | title9 = The Spirit Tree | note9 = feat. Aeralie Brighton | length9 = 1:48 | title10 = Kuro's Tale I - Her Rage | note10 = | length10 = 1:16 | title11 = Thornfelt Swamp | note11 = feat. Tom Boyd | length11 = 4:07 | title12 = Down the Moon Grotto | note12 = | length12 = 3:55 | title13 = The Ancestral Trees | note13 = | length13 = 1:49 | title14 = Gumo's Hideout | note14 = | length14 = 3:05 | title15 = Breaking Through the Trap | note15 = | length15 = 0:56 | title16 = Climbing the Ginso Tree | note16 = | length16 = 5:39 | title17 = Restoring the Light, Facing the Dark | note17 = | length17 = 2:28 | title18 = The Waters Cleansed | note18 = feat. Tom Boyd | length18 = 2:02 | title19 = Lost in the Misty Woods | note19 = | length19 = 4:45 | title20 = Home Of the Gumon | note20 = | length20 = 5:07 | title21 = Escaping the Ruins | note21 = | length21 = 2:19 | title22 = Kuro's Tale II - Her Pain | note22 = | length22 = 1:56 | title23 = Riding the Wind | note23 = feat. Rachel Mellis | length23 = 5:00 | title24 = Completing the Circle | note24 = feat. Rachel Mellis | length24 = 2:20 | title25 = Approaching the End | note25 = feat. Aeralie Brighton | length25 = 1:08 | title26 = Mount Horu | note26 = | length26 = 2:55 | title27 = Conundrum | note27 = | length27 = 1:22 | title28 = The Crumbling Path | note28 = | length28 = 2:27 | title29 = Racing the Lava | note29 = | length29 = 0:28 | title30 = Fleeing Kuro | note30 = | length30 = 3:48 | title31 = The Sacrifice | note31 = feat. Aeralie Brighton | length31 = 3:07 | title32 = Light of Nibel | note32 = feat. Aeralie Brighton | length32 = 4:19 }} ==== ''Additional Soundtrack'' ==== {{Album | Name = Ori and the Blind Forest<br>(Additional Soundtrack) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Blind Forest Additional Soundtrack).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[11. ožujka]] [[2016.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 64:07 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = ''Ori and the Blind Forest (Original Soundtrack)'' | Ime_albuma = | Album_poslije = ''[[Ori and the Will of the Wisps#Soundtrack|Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording)]]'' | godina0 = ([[2015.]]) | godina = ([[2016.]]) | godina2 = ([[2020.]]) | Misc = }} {{Tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 64:07 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Main Theme - Definitive Edition | note1 = | length1 = 1:59 | title2 = Naru's Origins I - Her Home | note2 = | length2 = 0:32 | title3 = Through the Darkness | note3 = | length3 = 3:09 | title4 = Naru's Origins II - A Friendship Formed | note4 = | length4 = 1:03 | title5 = Dash Through Their Home | note5 = | length5 = 3:30 | title6 = Naru's Origins III - A Broken Bond | note6 = | length6 = 1:28 | title7 = A Closer Understanding of the Past | note7 = | length7 = 3:58 | title8 = Trailer - Definitive Edition | note8 = feat. Aeralie Brighton | length8 = 1:41 | title9 = Trailer - E3 2014 | note9 = feat. Aeralie Brighton | length9 = 1:50 | title10 = Trailer - Launch Trailer | note10 = feat. Aeralie Brighton | length10 = 1:32 | title11 = Swallows Nest | note11 = | length11 = 1:43 | title12 = Climbing Further Up the Ginso Tree | note12 = | length12 = 3:56 | title13 = Confronting the Ram | note13 = | length13 = 0:49 | title14 = The Mists Cleared | note14 = | length14 = 2:24 | title15 = Hiding from Kuro | note15 = | length15 = 2:25 | title16 = Arrival at the Sunstone | note16 = | length16 = 1:20 | title17 = Travelling through Horu Fields | note17 = | length17 = 3:08 | title18 = Mount Horu Puzzle Rooms - Suite 1 | note18 = | length18 = 5:05 | title19 = Mount Horu Puzzle Rooms - Suite 2 | note19 = | length19 = 4:08 | title20 = Returning to the Spirit Tree | note20 = feat. Aeralie Brighton | length20 = 2:05 | title21 = Launch Trailer - 60 seconds | note21 = nekorištena, feat. Aeralie Brighton | length21 = 1:03 | title22 = Title Screen | note22 = nekorištena | length22 = 0:51 | title23 = Opening Scenes | note23 = nekorištena | length23 = 1:43 | title24 = Forward Momentum | note24 = nekorištena | length24 = 1:30 | title25 = Facing the Dark (alternate) | note25 = nekorištena | length25 = 1:20 | title26 = Fleeing Kuro (alternate) | note26 = nekorištena | length26 = 2:03 | title27 = Title Screen (prototype) | note27 = nekorištena | length27 = 1:12 | title28 = The Garden (prototype) | note28 = nekorištena | length28 = 2:33 | title29 = Rolling Through the Forest (prototype) | note29 = nekorištena | length29 = 4:07 }} == Prijem == === Prodaja === Kako je rekao [[Thomas Mahler]] iz Moon Studiosa, ''Ori and the Blind Forest'' ostvario je profit za Microsoft u prvom tjednu od izlaska, dok je Genadij Korol potvrdio da je sam studio ostvario profit od igre unutar prvih nekoliko tjedana.<ref name="Ori-Profit">{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/celebrated-xbox-one-game-ori-and-the-blind-forest-/1100-6426518/|title=Celebrated Xbox One Game Ori and the Blind Forest Profitable in One Week|author=Eddie Makuch|work=gamespot.com|publisher=CBS Interactive|date=April 9, 2015|access-date=April 9, 2015|archive-date=April 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411174955/http://www.gamespot.com/articles/celebrated-xbox-one-game-ori-and-the-blind-forest-/1100-6426518/|url-status=live}}</ref> Mahler je rekao da je Microsoft bio jako zadovoljan s ''Orijem'' te je tada natuknuo da bi igra mogla dobiti nastavak, što se dogodilo kada je izašla igra ''[[Ori and the Will of the Wisps]]''. === Kritike === {{Video game reviews | MC = PC: 88/100<ref name="MCPC">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Blind Forest for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 19, 2015 |archive-date=March 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320141424/http://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref><br />XONE: 88/100<ref name="MCXONE">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Blind Forest for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=May 24, 2015 |archive-date=March 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319101408/http://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref><br />XONE (''Definitive Edition''): 88/100<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=June 29, 2016 |archive-date=June 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625132508/http://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}</ref><br />PC (''Definitive Edition''): 88/100<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=October 1, 2019 |archive-date=April 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419001314/https://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}</ref><br />NS: 90/100<ref name="MCNS">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=nintendo-switch |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for Switch Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 29, 2020 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210907/https://www.metacritic.com/game/switch/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}</ref> | Destruct = 9.5/10<ref name="Destruct">{{cite web |last=Carter |first=Chris |date=March 9, 2015 |url=http://www.destructoid.com/review-ori-and-the-blind-forest-288779.phtml |title=Review: Ori and the Blind Forest |publisher=[[Destructoid]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210913/https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-blind-forest-288779.phtml |url-status=live }}</ref> | EGM = 9/10<ref name="EGM">{{cite web |last=Carsillo |first=Ray |date=March 9, 2015 |url=http://www.egmnow.com/articles/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[Electronic Gaming Monthly]] |access-date=March 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311214658/http://www.egmnow.com/articles/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/ |archive-date=March 11, 2015 |url-status=dead }}</ref> | GI = 9.5/10<ref name="GI">{{cite web |last=Reiner |first=Andrew |date=March 9, 2015 |url=https://www.gameinformer.com/games/ori_and_the_blind_forest/b/xboxone/archive/2015/03/09/beauty-in-death.aspx |title=Beauty In Death - Ori and the Blind Forest |publisher=[[Game Informer]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=February 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208082019/https://www.gameinformer.com/games/ori_and_the_blind_forest/b/xboxone/archive/2015/03/09/beauty-in-death.aspx |url-status=live }}</ref> | GameRev = 4/5<ref name="GameRev">{{cite web |last=Tan |first=Nick |date=March 9, 2015 |url=http://www.gamerevolution.com/review/ori-and-the-blind-forest |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[Game Revolution]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=June 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160628082651/http://www.gamerevolution.com/review/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}</ref> | GRadar = 4/5<ref name="GRadar">{{cite web |last=Sullivan |first=Lucas |date=March 9, 2015 |url=https://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[GamesRadar]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 15, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315050019/http://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/ |url-status=live }}</ref> | GSpot = 9/10<ref name="GSpot">{{cite web |last=VanOrd |first=Kevin |date=March 9, 2015 |url=http://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/1900-6416053/ |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[GameSpot]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311142140/http://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/1900-6416053/ |url-status=live }}</ref> | GT = 8.6/10<ref>{{cite web |last=Bloodworth |first=Daniel |date=March 10, 2015 |url=http://www.gametrailers.com/reviews/lfhnld/ori-and-the-blind-forest-review |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[GameTrailers]] |access-date=March 10, 2015 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051640/http://www.gametrailers.com/reviews/lfhnld/ori-and-the-blind-forest-review |url-status=live }}</ref> | IGN = 8.5/10<ref>{{cite web |last=Reparaz |first=Mikel |date=March 9, 2015 |url=https://www.ign.com/articles/2015/03/10/ori-and-the-blind-forest-review |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[IGN]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311222206/http://www.ign.com/articles/2015/03/10/ori-and-the-blind-forest-review |url-status=live }}</ref> | OXMUK = 4.5/5<ref>{{cite web |last=Castle |first=Matthew |date=March 9, 2015 |url=https://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/oxm/ |title=Ori and the Blind Forest review (OXM) |publisher=[[Official Xbox Magazine UK]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317011606/http://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/oxm/ |url-status=live }}</ref> | PCGUS = 87/100<ref>{{cite web |last=Wilde |first=Tyler |date=March 13, 2015 |url=http://www.pcgamer.com/ori-and-the-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[PC Gamer]] |access-date=March 13, 2015 |archive-date=November 30, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130151927/http://www.pcgamer.com/ori-and-the-blind-forest-review/ |url-status=live }}</ref> | Poly = 9/10<ref>{{cite web |last=Gies |first=Arthur |date=March 9, 2015 |url=http://www.polygon.com/2015/3/9/8180595/ori-and-the-blind-forest-review-xbox-one-PC |title=Ori and the Blind Forest review: the places you'll go |publisher=[[Polygon (website)|Polygon]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=February 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224123851/https://www.polygon.com/2015/3/9/8180595/ori-and-the-blind-forest-review-xbox-one-PC |url-status=live }}</ref> | VG = 9/10<ref>{{cite web |last=Orry |first=Tom |date=March 13, 2015 |url=http://www.videogamer.com/reviews/ori_and_the_blind_forest_review.html |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=VideoGamer.com |access-date=March 13, 2015 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210959/https://www.videogamer.com/reviews/ori_and_the_blind_forest_review.html |url-status=live }}</ref> }} ''Ori and the Blind Forest'' je dobila univerzalne pohvale od kritičara, koji su nahvalili i izvorne PC/Xbox One verzije te kasnije objavljenu verziju za Nintendo Switch, što potvrđuju i ocjene na stranici [[Metacritic]]. Kritičari su posebno nahvalili priču, vizualne elemente, način igranja, glazbu, istraživačke aspekte i dizajn okoliša.<ref name="MCPC" /><ref name="MCXONE" /><ref name="MCNS" /> Pišući za ''[[Game Informer]]'', Andrew Reiner dao je igri ocjenu 9.5/10, a iako je pohvalio gotovo sve aspekte igre, istaknuo je kako borbe nisu jednako rafinirane kao platformski elementi. Dodao je da je u pitanju "jedna od najboljih igara godine" te da "''Ori and the Blind Forest'' nema lošeg trenutka".<ref name="GI"/> Chris Carter iz ''[[Destructoid]]a'' također je dao ocjenu 9.5/10, hvaleći priču, nadogradnje i vizualne elemente, koje je usporedio sa serijalom ''[[Rayman]]'', ističući da ih "[Ori] bez problema nadmašuje po pitanju kvalitete". Također je pohvalio što igra dopušta igračima da sami postavljaju ''checkpoint'' kada požele. Sumarno, rekao je da igra "uspijeva biti i sjajan uvodnik u žanr i zahvalno iskustvo za tvrdokorne fanoce", nazvavši ju "novim klasikom" Metroidvanije.<ref name="Destruct"/> Pišući za ''Electronic Gaming Monthly'', Ray Carsillo pohvalio je raznolikost okoliša, stil, priču i sustav spremanja, hvaleći dodatno naglasak na platformske elemente, mozgalice i istraživanje ispred borbi jer je to omogućilo igračima da potpuno uživaju u dizajnu razina. Ipak, kritizirao je povremene tehničke greške kao i činjenicu da igra nije dopuštala igračima da se vrate na određene lokacije nakon što su kompletirali zadatke (što je riješeno u ''Definitive Edition'' izdanju). Rekao je da je igra "dovoljno ispolirana da rijetko razbija angažman koji potiče. To mi je jedan od najdražih naslova 2015. godine za sada i nezaboravan debi za ''indie'' studio Moon Studios".<ref name="EGM"/> Kevin VanOrd s ''GameSpota'' dao je igri ocjenu 9/10, hvaleći vizualne elemente, dizajn razina, mozgalice i priču, uspoređujući ih s igrama ''[[Ōkami]]'' i ''[[Panzer Dragoon Orta]]'' uz komentar da se ubraja "među najbolje narativne sekvence" ikada. Ipak, kritizirao je činjenicu da su neke razine ponekad frustrirajuće.<ref name="GSpot"/> ''[[GamesRadar]]ov'' Lucas Sullivan dao je igri ocjenu 8/10, hvaleći animacije, atmosferu, glazbu i način igre, za koji je rekao da je "donio stvarni osjećaj lagane agilnosti". Ipak, kritizirao je sustav spremanja, za koji je smatrao da dovodi do stalnog umiranja u igri te je imao varirajuću težinu igranja tijekom sekvenci bijega. Sumarno je rekao kako "će vas kompletiranje Orijeve šest-do-devetsatne pustolovine ugrijati, razniježiti i zadovoljiti – samo budite spremni rudariti za neke posebno teške segmente".<ref name="GRadar"/> Pišući za ''Game Revolution'', Nick Tan dao je igri ocjenu 4/5, hvaleći prezentaciju i platformske elemente, ali je kritizirao kratkoću i nisku potrebu za ponovnim igranjem, kao i činjenicu da je igra tijekom sekvenci bijega bila "nepotrebno stroga".<ref name="GameRev"/> '''Ori and the Blind Forest'' se navodi kao primjer kada videoigra postaje umjetnost. Primjerice, Chris Melissinos komentirao je da igrači nisu navikli na "snoliki senzibilitet" ''Orijevog'' umjetničkog stila, koji je "uglavnom rezerviran za visokoprofilne animirane filmove".<ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/arts/gallery/video-games-highest-form-of-art/index.html|title=Can video games be art?|website=CNN|date=October 21, 2016|access-date=2017-06-20|archive-date=August 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826031619/http://www.cnn.com/2016/10/21/arts/gallery/video-games-highest-form-of-art/index.html|url-status=live}}</ref> === Nagrade === {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! scope="col" | Nagrada ! scope="col" | Kategorija ! scope="col" | Ishod ! scope="col" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan="5" | [[Nagrada Zlatni joystick]] [[2015.]] | Najbolja originalna igra | {{Nom}} | rowspan="3" | {{center|<ref>{{cite web|url=http://www.destructoid.com/vote-for-your-favourite-games-in-this-year-s-golden-joystick-awards-308910.phtml|title=Vote for your favourite games in this year's Golden Joystick Awards|first=Vikki|last=Blake|date=September 2, 2015|access-date=December 5, 2015|work=[[Destructoid]]|archive-date=September 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904184301/http://www.destructoid.com/vote-for-your-favourite-games-in-this-year-s-golden-joystick-awards-308910.phtml|url-status=live}}</ref>}} |- | Najbolji vizualni dizajn | {{Nom}} |- | Igra godine | {{Nom}} |- | Najbolji zvuk | {{Won}} | rowspan="2" | {{center|<ref name="Golden Joystick 2015">{{cite web|title=The Golden Joystick Awards: all the winners this year|url=https://www.gamesradar.com/golden-joysticks-all-winners-year/|first=Leon|last=Hurley|date=October 30, 2015|access-date=December 5, 2015|work=[[GamesRadar]]|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162445/https://www.gamesradar.com/golden-joysticks-all-winners-year/|url-status=live}}</ref>}} |- | Xbox igra godine | {{Won}} |- | rowspan="4" | [[The Game Awards 2015.]] | Najbolja nezavisna igra | {{nom}} | rowspan="4" | {{center|<ref name="TGA: Nominees">{{cite web | url = http://thegameawards.com/nominees/ | title = Nominees {{!}} The Game Awards 2015 | date = November 12, 2015 | website = [[The Game Awards]] | publisher = [[Ola Balola]] | access-date = November 13, 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20151114024126/http://thegameawards.com/nominees/ | archive-date = November 14, 2015 | df = mdy-all }}</ref>}} |- | Najbolji soundtrack | {{nom}} |- | Najbolja akcija/avantura | {{nom}} |- | Najbolja umjetnička direkcija | {{won}} |- | rowspan="4" | [[British Academy Games Awards]] [[2016.]] | Originalno djelo | {{nom}} | rowspan="4" | {{center|<ref name="bafta noms">{{cite web | url = http://www.vg247.com/2016/03/10/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award/ | title = Rocket League, The Witcher 3, Fallout 4, others up for BAFTA Best Game Award | website = [[VG247]] | first = Stephany | last = Nunnely | date = March 10, 2016 | access-date = March 10, 2016 | publisher = [[Gamer Network]] | archive-date = May 29, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160529010113/http://www.vg247.com/2016/03/10/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award/ | url-status = live }}</ref>}} |- | Glazba | {{nom}} |- | Debitantska igra | {{nom}} |- | Umjetničko ostvarenje | {{won}} |- | rowspan="6" | 19. [[Godišnje nagrade D.I.C.E.]] | [[Nagrada D.I.C.E. za igru godine|Igra godine]] | {{nom}} | rowspan="6" | {{center|<ref name="dicespot">{{cite web | url = http://www.gamespot.com/articles/the-2016-dice-award-winners-updated/1100-6434830/ | title = The 2016 DICE Award Winners [UPDATED] | website = [[VG247]] | first = Chris | last = Pereira | date = February 18, 2016 | access-date = March 13, 2016 | publisher = [[GameSpot]] | archive-date = February 22, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160222053232/http://www.gamespot.com/articles/the-2016-dice-award-winners-updated/1100-6434830/ | url-status = live }}</ref>}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za avanturističku igru godine|Avanturistička igra godine]] | {{nom}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u animaciji|Izvanredno postignuće u animaciji]] | {{won}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji|Izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji]] | {{won}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće kompoziciji originalne muzike|Izvanredno postignuće kompoziciji originalne muzike]] | {{won}} |- | [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u dizajnu zvuka|Izvanredno postignuće u dizajnu zvuka]] | {{nom}} |- | Nagrade NAVGTR [[2015.]] | Igra, originalna avantura | {{won}} | {{center|<ref>{{cite web|title=NAVGTR Awards (2015)|url=http://navgtr.org/winners/2015-winners|website=National Academy of Video Game Trade Reviewers|date=March 21, 2016 |access-date=February 21, 2017|archive-date=February 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222111933/http://navgtr.org/winners/2015-winners|url-status=live}}</ref>}} |} == Utjecaj == Ori i Sein, glavni likovi igre, najavljeni su [[12. lipnja]] [[2017.]] godine kao igrivi borci u nezavisnoj igri ''[[Rivals of Aether]]'' te su uključeni u igru kasnije te godine. Direktni nastavak, ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'', najavljen je na [[E3]]-u [[2017.]] godine te prikazan na [[E3]]-u [[2018.]] godine, [[Gamescom]]u [[2018.]] godine, [[E3]]-u [[2019.]] godine te [[The Game Awards]]ima [[2019.]] godine. Igra je službeno objavljena [[11. ožujka]] [[2020.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|title=Ori and the Will of the Wisps delayed until March|last=Carpenter|first=Nicole|date=2019-12-12|website=Polygon|access-date=2019-12-12|archive-date=December 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213142932/https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|url-status=live}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website}} {{Authority control}} [[Kategorija:Videoigre 2015.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] 895s37gj93i9y4kuarbjldxrzcd3ohh 0 4722906 42607142 42606721 2026-06-07T15:09:55Z Edgar Allan Poe 29250 /* Soundtrack */ 42607142 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == [[File:Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg|thumb|left|''Spirit Trials'' novi su kompetitivni element uveden u igri ''Ori and the Will of the Wisps'', a radi se o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu.]] Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistemom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]'';<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == [[File:Kwolok Ori .jpg|thumb|left|Kwolok je zaštitnik močvare Inkwater Marsh, koji je odlučio napustiti svoj dom kako bi pomogao Oriju da spasi Niwen i Ku.]] Radnja se nastavlja direktno na kraj igre ''[[Ori and the Blind Forest]]'', a ponovo ju prepričava Stablo duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree''). Iz Kuroinog posljednjeg jajeta izlegne se mala sova imena Ku, koju Ori, Naru i Gumo usvoje kao člana svoje obitelji. Kako je rođena s oštećenim krilom, sova Ku ne može letjeti sve dok joj Gumo ne pričvrsti Kuroino pero na krilo. Ori i Ku idu letjeti zajedno te napuste Nibel i završe u regiji Niwen, gdje ih snažna oluja razdvoji. Ori krene u potragu te u nekom trenutku susreće Kwoloka, veliku žabu koja je zaštitnik močvare imena Inkwater Marsh, te [[lemur]]olike stanovnike Niwena po imenu Moki. Kwolok otkrije Oriju da je Ku u Nijemoj šumi ([[engleski]]: ''Silent Woods''), bivšem domu Mokija koji je sada pretvoren u opustošeno groblje sova, ali kako su vode u močvari nečiste, Ori prvo mora ponovo pokrenuti kotače Izvora ([[engleski]]: ''The Wellspring'') kako bi ih pročistio. Kwolok Oriju također preda Glas Šume ([[engleski]]: ''Voice of the Forest''), plamičak koji će ga voditi na njegovom putovanju. Istovremeno, Naru i Gumo naprave splav te, zabrinuti, kreću prema Niwenu kako bi pronašli Orija i Ku. Nakon što aktivira kotače i očisti vodu, Ori odlazi u Nijemu šumu gdje pronalazi Ku, ali njih dvoje tada susreću Shriek, okrutnu deformiranu sovu koja je bila siroče od rođenja te je, nakon što ju je ostatak svijeta odbacio, zavladala Nijemom šumom i od tada terorizira Niewn. Shriek napada Orija i smrtno rani Ku. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Shriek.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Kao i Kuro u prvoj igri, Shriek je puno više tragična figura nego istinski negativac u igri. | image2 = Ori and the Will of the Wisps Ending.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Gumo, Ku i Naru brinu se o Oriju koji se spojio u novo Stablo duša. | footer = }} Oriju, koji je tužan zbog činjenice da je Ku na samrti, Kwolok objasni da je Glas šume još uvijek preslab i da ne može izliječiti Ku u trenutnom stanju. Zbog činjenice da je Vrba duša ([[engleski]]: ''Spirit Willow'') već umrla, svjetlost koju je nosila u sebi raspršila se na pet plamičaka raštrkanih diljem Niwena, što je šumu izložilo korupciji i propadanju koji su ubili čuvare Vrbe kao i Shriekine roditelje prije njezina rođenja. Kwolok Oriju da zadatak da pronađe ostale plamičke – Sjećanja, Oči, Snagu i Srce Šume – te da ih spoji s Glasom kako bi obnovio svjetlost Vrbe. Kwolok napušta močvaru kako bi pomogao Oriju pronaći ostale plamičke, ali u Bazenima Lume ([[engleski]]: ''Luma Pools'') nailazi na Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: ''Foul Presence'' ili ''Stink Spirit''),<ref>{{Cite web |title=Foul Presence |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Foul_Presence |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}</ref> stvorenje koje je rođeno iz propadanja šume, a čije je tijelo blokiralo koraše Izvora i tako zamutilo vode u Niwenu. Odvratno Stvorenje preuzme kontrolu nad Kwolokom i napada Orija, koji ga mora toliko oslabiti da omogući Kwoloku da povrati kontrolu nad sobom i ubije Odvratno Stvorenje. Međutim, Kwolok je smrtno ranjen i prije nego umre, zamoli Orija da spasi i pazi na Niwen umjesto njega. Ori proputuje ostatak Niwena i uspije pronaći plamičke, koja spaja u Seir, odnosno Zlatnu svjetlost. Ori i Seir odlaze do Vrbe duša, a Seir ju oživljava. Ipak, stablo tada kaže Oriju da je njezino vrijeme prošlo i da više ne može čuvati Seir, moleći Orija da se spoji s njom i tako spasi Niwen, iako bi Ori pritom morao ostaviti svoj prijašnji život za sobom. Rekavši to, Vrba umire, a Seir se vraća Oriju, ali prije nego se Ori stigne spojiti sa svjetlošću, Shriek dolazi i ukrade ju. Ori tada svlada Shriek, koja se vraća u Tihu šumu pod krila skamenjenih tijela svojih roditelja, gdje i umire. Ori, iscrpljen, konačno se spoji sa Seir, čime obnovi Niwen i oživi Ku, pri čemu je izliječeno i njezino oštećeno krilo; Naru i Gumo dolaze taman u pravom trenutku da tomu svjedoče. Ku, Naru i Gumo pronalaze mjesto na kojem su se Ori i Seir spojili te otkriju kako na tom mjestu raste novo Stablo duša. Njih troje pomognu stablu da raste te se brinu o njemu, nastavljajući živjeti kao obitelj. Na kraju Stablo duša otkrije kako je nekoć bilo poznato kao Ori, otkrivajući da je pripovjedač iz obiju igara svo vrijeme zapravo bio Ori prije spajanja sa Seir. Stablo duša u konačnici ponovo izraste, a igra završava rađanjem novog čuvara. == Likovi == Za razliku od prve igre, koja je imala mali broj likova, ''Ori and the Will of the Wisps'' dobila je značajno veći broj likova koji su proširili svijet igre. '''Ori''' je i dalje glavni lik te jedini igrivi lik u igri, s tim da postoji jedan kratki dio igre u kojem igrač zajednički kontrolira Orija i '''Ku''', Kuroinu kći koja se izlegne na početku igre. '''Gumo''' i '''Naru''' vraćaju se iz prve igre te se otkrije kako su njih četvoro formirali malu obitelj koja će ostati zajedno do samoga kraja. Sein iz prve igre nije prisutan, ali sličan lik, '''Seir''', pojavljuje se na samom kraju igre. Sporedni likovi zapravo su brojni dobronamjerni stanovnici Niwena koji pomažu Oriju, ali i kojima Ori pomaže u obnavljanju te regije, zbog čega su često izvori sporednih misija koje igrač mora rješavati tijekom igre. Lemuroliki Mokiji najbrojniji su stanovnici Niwena; dio njih stradao je u Propadanju ([[engleski]]: ''Decay''), dok ih se dio sakrio po različitim dijelovima Niwena gdje, uglavnom, žive u strahu od Shriek i drugih antagonista. Kako Ori postepeno obnavlja Niwen, vraćaju se svojim domovima. Iako igrač susreće brojne Mokije tijekom igre, nisu svi imenovani; među imenovima, posebno se ističe '''Mokk Hrabri''' ([[engleski]]: Mokk the Brave) koji traži Howlovu kandžu i moli Orija da proširi priču o njegovoj hrabroj borbi s opasnim neprijateljem. Druga važna skupina su [[lav]]oliki Gorleci, dio kojih je korumpiran tijekom Propadanja te ih igrač susreće kao neprijatelje diljem Niwena. Od nekorumpiranih Gorleka, igrač može komunicirati s neimenovanim rudarom u sklopu sporedne misije te s '''Gromomom''', kojemu igrač donosi rude kako bi obnovio centralni ''hub'' u igri, ali i domove Mokija. Kod igre otkriva da je u igri trebao biti prisutan i majstor rudar '''Grol''', Gromov brat, a koji je – izgleda – trebao biti ''boss'' u igri kao '''Grol Mahniti''' ([[engleski]]: Grol the Mad), ali ovaj je lik na koncu izbačen te nije bio prisutan u igri.<ref>{{Cite web |title=Grol |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Grol |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}</ref> Važan sporedni lik je i kartograf '''Lupo''', koji istražuje i mapira Niwen, a Oriju prodaje ili daje mape koje otkrivaju izgled određenih regija u kojima boravi; Lupo se može susresti diljem igre, uglavnom u nekom skrivenom dijelu pojedine regije, a stanuje u Izvorskim proplancima ([[engleski]]: ''Wellspring Glades''), centralnom ''hubu'' igre. Tu boravi i majmunoliki '''Opher''', majstor borilačkih vještina su još i plava ptica po imenu '''Tokk''', putnik kojeg Ori susreće diljem Niwena, a koji je izvor informacija i savjeta, vrtlar '''Tuley''', kojemu Ori donosi misteriozne sjemenke kako bi ovaj obnovio vegetaciju u Izvorskim proplancima, te misteriozni trgovački putnik '''Twillen''', koji Oriju prodaje nove vještine i pojačanja u zamjenu za "krhotine". Posebnu ulogu imaju i zaštitnici Niwena, tri velike životinje, svaka od kojih pokriva jedan dio Niwena. '''Kwolok''' je žabac koji štiti močvaru, a kasnije se pridružuje Oriju u njegovoj potrazi za plamičcima. Na sjeveru u regiji Baur's Reach živi divovski medvjed '''Baur''', koji isprva spava i blokira put u svoju regiju pa ga Ori mora probuditi. Posljednja čuvarica, '''Mora''', štiti mračnu regiju Mouldwood Depths i paukove koji u njoj žive; isprva je korumpirana, ali nakon što ju Ori porazi u borbi dolazi k sebi i zahvaljuje Oriju na pomoći. Igra ima tri istaknuta negativca. Prvi kojeg Ori susreće je opasni vuk '''Howl''', koji je terorizirao močvaru i lovio Mokije; nakon poraza od Orija, odlazi u Nijemu šumu gdje se skameni, iako uzrok nije potpuno razjašnjen. Drugi negativac je Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: Foul Presence), "dijete" Propadanja, koji je isprva blokirao Izvor, a kasnije i korumpirao Kwoloka; nakon što ga Ori svlada, Kwolog ga u konačnici ubije. '''Shriek''' je glavna negativka u igri, a kao i Kuro u prvoj igri, zapravo je žrtva tragičnih okolnosti, u njenom slučaju odbacivanja, koji je doveo do bijesa i želje za osvetom. == Razvoj == == Soundtrack == {{Album | Name = Ori and the Will of the Wisps<br>(Original Soundtrack Recording) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[10. ožujka]] [[2020.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 185:37 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = ''[[Ori and the Blind Forest#Soundtrack|Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)]]'' | Ime_albuma = | Album_poslije = — | godina0 = ([[2016.]]) | godina = ([[2020.]]) | godina2 = (—) | Misc = }} [[Gareth Coker]] vratio se kao kompozitor glazbe i za nastavak, s tim da ovoga puta nisu navedeni posebni suradnici koji su doprinijeli [[soundtrack]]u. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 60 kompozicija. Coker je dodatno, neovisno o soundtracku, objavio i tri zasebne kompozicije koje su se koristile kao glazba u ''[[trailer]]ima'' na [[E3]] konferencijama [[2017.]], [[2018.]] i [[2019.]] godine, a sve su nosile naslov "Trailer Music". === Popis skladbi === {{Tracklist | collapsed = yes | headline = | extra_column = | total_length = 185:37 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Main Theme | note1 = | length1 = 1:56 | title2 = We Named Her Ku | note2 = | length2 = 1:01 | title3 = A Yearning for the Sky | note3 = | length3 = 3:31 | title4 = A Keepsake from the Past | note4 = | length4 = 2:22 | title5 = Ku's First Flight | note5 = | length5 = 2:44 | title6 = Separated by the Storm | note6 = | length6 = 3:47 | title7 = Howl | note7 = | length7 = 1:06 | title8 = Now Use the Light, We Want to See! | note8 = | length8 = 5:25 | title9 = A Shine Upon Inkwater Marsh | note9 = | length9 = 3:06 | title10 = Overlooking the Mill | note10 = | length10 = 3:44 | title11 = The Eyes of Kwolok | note11 = | length11 = 4:37 | title12 = Kwolok's Hollow | note12 = | length12 = 4:08 | title13 = Hornbug | note13 = | length13 = 1:53 | title14 = Dashing and Bashing | note14 = | length14 = 4:19 | title15 = Meeting Kwolok | note15 = | length15 = 1:09 | title16 = Kwolok's Throne Room | note16 = | length16 = 2:41 | title17 = Sanctuary in the Glades | note17 = | length17 = 2:45 | title18 = The Ancient Wellspring | note18 = | length18 = 2:54 | title19 = A Look Inside | note19 = | length19 = 3:08 | title20 = Trouble Within | note20 = | length20 = 0:42 | title21 = Turn, Turn, Turn Again | note21 = | length21 = 3:36 | title22 = Amelioration | note22 = | length22 = 2:09 | title23 = Escaping a Foul Presence | note23 = | length23 = 2:05 | title24 = Silent Woodlands | note24 = | length24 = 3:40 | title25 = Reunification | note25 = | length25 = 3:05 | title26 = Ash and Bone | note26 = | length26 = 3:40 | title27 = Shriek | note27 = | length27 = 1:21 | title28 = Fading of the Light | note28 = | length28 = 4:09 | title29 = The Story of Niwen | note29 = | length29 = 2:15 | title30 = Shadows of Mouldwood | note30 = | length30 = 5:10 | title31 = Mora the Spider | note31 = | length31 = 5:57 | title32 = The Eyes of the Forest | note32 = | length32 = 1:26 | title33 = The Darkness Lifted | note33 = | length33 = 3:59 | title34 = Luma Pools | note34 = | length34 = 5:05 | title35 = Kwolok's Malaise | note35 = | length35 = 3:19 | title36 = Strength of the Forest | note36 = | length36 = 1:20 | title37 = Resolution in Paradise | note37 = | length37 = 4:29 | title38 = Midnight Burrows | note38 = | length38 = 4:12 | title39 = Baur's Reach | note39 = | length39 = 5:07 | title40 = A Snowy Skirmish | note40 = | length40 = 1:17 | title41 = In Wonderment of Winter | note41 = | length41 = 3:26 | title42 = Baur's Peak | note42 = | length42 = 1:11 | title43 = Escape with the Memory of the Forest | note43 = | length43 = 1:55 | title44 = Shriek's Tale | note44 = | length44 = 2:53 | title45 = The Windswept Wastes | note45 = | length45 = 3:34 | title46 = Burrowing | note46 = | length46 = 4:17 | title47 = Approaching the Ruins | note47 = | length47 = 2:13 | title48 = The Heart Knows It's Safe | note48 = | length48 = 0:41 | title49 = The Windtorn Ruins | note49 = | length49 = 2:20 | title50 = Seir | note50 = | length50 = 2:01 | title51 = Escaping the Sandworm | note51 = | length51 = 2:08 | title52 = The Weeping Ridge | note52 = | length52 = 3:34 | title53 = Willow's End | note53 = | length53 = 4:55 | title54 = Decay | note54 = | length54 = 5:52 | title55 = Unblocking the Way | note55 = | length55 = 3:24 | title56 = The Spirit Willow | note56 = | length56 = 2:54 | title57 = Shriek and Ori | note57 = | length57 = 6:09 | title58 = Remaining in Darkness | note58 = | length58 = 1:38 | title59 = A Stirring of Memories | note59 = | length59 = 2:22 | title60 = Ori, Embracing the Light | note60 = | length60 = 3:51 }} == Prijem == === Prodaja === === Kritike === === Nagrade === == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] ohjjxp3ew14dyalyylqfe0vwcj5gqlt 42607143 42607142 2026-06-07T15:10:15Z Edgar Allan Poe 29250 /* Popis skladbi */ 42607143 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == [[File:Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg|thumb|left|''Spirit Trials'' novi su kompetitivni element uveden u igri ''Ori and the Will of the Wisps'', a radi se o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu.]] Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistemom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]'';<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == [[File:Kwolok Ori .jpg|thumb|left|Kwolok je zaštitnik močvare Inkwater Marsh, koji je odlučio napustiti svoj dom kako bi pomogao Oriju da spasi Niwen i Ku.]] Radnja se nastavlja direktno na kraj igre ''[[Ori and the Blind Forest]]'', a ponovo ju prepričava Stablo duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree''). Iz Kuroinog posljednjeg jajeta izlegne se mala sova imena Ku, koju Ori, Naru i Gumo usvoje kao člana svoje obitelji. Kako je rođena s oštećenim krilom, sova Ku ne može letjeti sve dok joj Gumo ne pričvrsti Kuroino pero na krilo. Ori i Ku idu letjeti zajedno te napuste Nibel i završe u regiji Niwen, gdje ih snažna oluja razdvoji. Ori krene u potragu te u nekom trenutku susreće Kwoloka, veliku žabu koja je zaštitnik močvare imena Inkwater Marsh, te [[lemur]]olike stanovnike Niwena po imenu Moki. Kwolok otkrije Oriju da je Ku u Nijemoj šumi ([[engleski]]: ''Silent Woods''), bivšem domu Mokija koji je sada pretvoren u opustošeno groblje sova, ali kako su vode u močvari nečiste, Ori prvo mora ponovo pokrenuti kotače Izvora ([[engleski]]: ''The Wellspring'') kako bi ih pročistio. Kwolok Oriju također preda Glas Šume ([[engleski]]: ''Voice of the Forest''), plamičak koji će ga voditi na njegovom putovanju. Istovremeno, Naru i Gumo naprave splav te, zabrinuti, kreću prema Niwenu kako bi pronašli Orija i Ku. Nakon što aktivira kotače i očisti vodu, Ori odlazi u Nijemu šumu gdje pronalazi Ku, ali njih dvoje tada susreću Shriek, okrutnu deformiranu sovu koja je bila siroče od rođenja te je, nakon što ju je ostatak svijeta odbacio, zavladala Nijemom šumom i od tada terorizira Niewn. Shriek napada Orija i smrtno rani Ku. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Shriek.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Kao i Kuro u prvoj igri, Shriek je puno više tragična figura nego istinski negativac u igri. | image2 = Ori and the Will of the Wisps Ending.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Gumo, Ku i Naru brinu se o Oriju koji se spojio u novo Stablo duša. | footer = }} Oriju, koji je tužan zbog činjenice da je Ku na samrti, Kwolok objasni da je Glas šume još uvijek preslab i da ne može izliječiti Ku u trenutnom stanju. Zbog činjenice da je Vrba duša ([[engleski]]: ''Spirit Willow'') već umrla, svjetlost koju je nosila u sebi raspršila se na pet plamičaka raštrkanih diljem Niwena, što je šumu izložilo korupciji i propadanju koji su ubili čuvare Vrbe kao i Shriekine roditelje prije njezina rođenja. Kwolok Oriju da zadatak da pronađe ostale plamičke – Sjećanja, Oči, Snagu i Srce Šume – te da ih spoji s Glasom kako bi obnovio svjetlost Vrbe. Kwolok napušta močvaru kako bi pomogao Oriju pronaći ostale plamičke, ali u Bazenima Lume ([[engleski]]: ''Luma Pools'') nailazi na Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: ''Foul Presence'' ili ''Stink Spirit''),<ref>{{Cite web |title=Foul Presence |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Foul_Presence |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}</ref> stvorenje koje je rođeno iz propadanja šume, a čije je tijelo blokiralo koraše Izvora i tako zamutilo vode u Niwenu. Odvratno Stvorenje preuzme kontrolu nad Kwolokom i napada Orija, koji ga mora toliko oslabiti da omogući Kwoloku da povrati kontrolu nad sobom i ubije Odvratno Stvorenje. Međutim, Kwolok je smrtno ranjen i prije nego umre, zamoli Orija da spasi i pazi na Niwen umjesto njega. Ori proputuje ostatak Niwena i uspije pronaći plamičke, koja spaja u Seir, odnosno Zlatnu svjetlost. Ori i Seir odlaze do Vrbe duša, a Seir ju oživljava. Ipak, stablo tada kaže Oriju da je njezino vrijeme prošlo i da više ne može čuvati Seir, moleći Orija da se spoji s njom i tako spasi Niwen, iako bi Ori pritom morao ostaviti svoj prijašnji život za sobom. Rekavši to, Vrba umire, a Seir se vraća Oriju, ali prije nego se Ori stigne spojiti sa svjetlošću, Shriek dolazi i ukrade ju. Ori tada svlada Shriek, koja se vraća u Tihu šumu pod krila skamenjenih tijela svojih roditelja, gdje i umire. Ori, iscrpljen, konačno se spoji sa Seir, čime obnovi Niwen i oživi Ku, pri čemu je izliječeno i njezino oštećeno krilo; Naru i Gumo dolaze taman u pravom trenutku da tomu svjedoče. Ku, Naru i Gumo pronalaze mjesto na kojem su se Ori i Seir spojili te otkriju kako na tom mjestu raste novo Stablo duša. Njih troje pomognu stablu da raste te se brinu o njemu, nastavljajući živjeti kao obitelj. Na kraju Stablo duša otkrije kako je nekoć bilo poznato kao Ori, otkrivajući da je pripovjedač iz obiju igara svo vrijeme zapravo bio Ori prije spajanja sa Seir. Stablo duša u konačnici ponovo izraste, a igra završava rađanjem novog čuvara. == Likovi == Za razliku od prve igre, koja je imala mali broj likova, ''Ori and the Will of the Wisps'' dobila je značajno veći broj likova koji su proširili svijet igre. '''Ori''' je i dalje glavni lik te jedini igrivi lik u igri, s tim da postoji jedan kratki dio igre u kojem igrač zajednički kontrolira Orija i '''Ku''', Kuroinu kći koja se izlegne na početku igre. '''Gumo''' i '''Naru''' vraćaju se iz prve igre te se otkrije kako su njih četvoro formirali malu obitelj koja će ostati zajedno do samoga kraja. Sein iz prve igre nije prisutan, ali sličan lik, '''Seir''', pojavljuje se na samom kraju igre. Sporedni likovi zapravo su brojni dobronamjerni stanovnici Niwena koji pomažu Oriju, ali i kojima Ori pomaže u obnavljanju te regije, zbog čega su često izvori sporednih misija koje igrač mora rješavati tijekom igre. Lemuroliki Mokiji najbrojniji su stanovnici Niwena; dio njih stradao je u Propadanju ([[engleski]]: ''Decay''), dok ih se dio sakrio po različitim dijelovima Niwena gdje, uglavnom, žive u strahu od Shriek i drugih antagonista. Kako Ori postepeno obnavlja Niwen, vraćaju se svojim domovima. Iako igrač susreće brojne Mokije tijekom igre, nisu svi imenovani; među imenovima, posebno se ističe '''Mokk Hrabri''' ([[engleski]]: Mokk the Brave) koji traži Howlovu kandžu i moli Orija da proširi priču o njegovoj hrabroj borbi s opasnim neprijateljem. Druga važna skupina su [[lav]]oliki Gorleci, dio kojih je korumpiran tijekom Propadanja te ih igrač susreće kao neprijatelje diljem Niwena. Od nekorumpiranih Gorleka, igrač može komunicirati s neimenovanim rudarom u sklopu sporedne misije te s '''Gromomom''', kojemu igrač donosi rude kako bi obnovio centralni ''hub'' u igri, ali i domove Mokija. Kod igre otkriva da je u igri trebao biti prisutan i majstor rudar '''Grol''', Gromov brat, a koji je – izgleda – trebao biti ''boss'' u igri kao '''Grol Mahniti''' ([[engleski]]: Grol the Mad), ali ovaj je lik na koncu izbačen te nije bio prisutan u igri.<ref>{{Cite web |title=Grol |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Grol |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}</ref> Važan sporedni lik je i kartograf '''Lupo''', koji istražuje i mapira Niwen, a Oriju prodaje ili daje mape koje otkrivaju izgled određenih regija u kojima boravi; Lupo se može susresti diljem igre, uglavnom u nekom skrivenom dijelu pojedine regije, a stanuje u Izvorskim proplancima ([[engleski]]: ''Wellspring Glades''), centralnom ''hubu'' igre. Tu boravi i majmunoliki '''Opher''', majstor borilačkih vještina su još i plava ptica po imenu '''Tokk''', putnik kojeg Ori susreće diljem Niwena, a koji je izvor informacija i savjeta, vrtlar '''Tuley''', kojemu Ori donosi misteriozne sjemenke kako bi ovaj obnovio vegetaciju u Izvorskim proplancima, te misteriozni trgovački putnik '''Twillen''', koji Oriju prodaje nove vještine i pojačanja u zamjenu za "krhotine". Posebnu ulogu imaju i zaštitnici Niwena, tri velike životinje, svaka od kojih pokriva jedan dio Niwena. '''Kwolok''' je žabac koji štiti močvaru, a kasnije se pridružuje Oriju u njegovoj potrazi za plamičcima. Na sjeveru u regiji Baur's Reach živi divovski medvjed '''Baur''', koji isprva spava i blokira put u svoju regiju pa ga Ori mora probuditi. Posljednja čuvarica, '''Mora''', štiti mračnu regiju Mouldwood Depths i paukove koji u njoj žive; isprva je korumpirana, ali nakon što ju Ori porazi u borbi dolazi k sebi i zahvaljuje Oriju na pomoći. Igra ima tri istaknuta negativca. Prvi kojeg Ori susreće je opasni vuk '''Howl''', koji je terorizirao močvaru i lovio Mokije; nakon poraza od Orija, odlazi u Nijemu šumu gdje se skameni, iako uzrok nije potpuno razjašnjen. Drugi negativac je Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: Foul Presence), "dijete" Propadanja, koji je isprva blokirao Izvor, a kasnije i korumpirao Kwoloka; nakon što ga Ori svlada, Kwolog ga u konačnici ubije. '''Shriek''' je glavna negativka u igri, a kao i Kuro u prvoj igri, zapravo je žrtva tragičnih okolnosti, u njenom slučaju odbacivanja, koji je doveo do bijesa i želje za osvetom. == Razvoj == == Soundtrack == {{Album | Name = Ori and the Will of the Wisps<br>(Original Soundtrack Recording) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[10. ožujka]] [[2020.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 185:37 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = ''[[Ori and the Blind Forest#Soundtrack|Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)]]'' | Ime_albuma = | Album_poslije = — | godina0 = ([[2016.]]) | godina = ([[2020.]]) | godina2 = (—) | Misc = }} [[Gareth Coker]] vratio se kao kompozitor glazbe i za nastavak, s tim da ovoga puta nisu navedeni posebni suradnici koji su doprinijeli [[soundtrack]]u. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 60 kompozicija. Coker je dodatno, neovisno o soundtracku, objavio i tri zasebne kompozicije koje su se koristile kao glazba u ''[[trailer]]ima'' na [[E3]] konferencijama [[2017.]], [[2018.]] i [[2019.]] godine, a sve su nosile naslov "Trailer Music". === Popis skladbi === {{Tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 185:37 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Main Theme | note1 = | length1 = 1:56 | title2 = We Named Her Ku | note2 = | length2 = 1:01 | title3 = A Yearning for the Sky | note3 = | length3 = 3:31 | title4 = A Keepsake from the Past | note4 = | length4 = 2:22 | title5 = Ku's First Flight | note5 = | length5 = 2:44 | title6 = Separated by the Storm | note6 = | length6 = 3:47 | title7 = Howl | note7 = | length7 = 1:06 | title8 = Now Use the Light, We Want to See! | note8 = | length8 = 5:25 | title9 = A Shine Upon Inkwater Marsh | note9 = | length9 = 3:06 | title10 = Overlooking the Mill | note10 = | length10 = 3:44 | title11 = The Eyes of Kwolok | note11 = | length11 = 4:37 | title12 = Kwolok's Hollow | note12 = | length12 = 4:08 | title13 = Hornbug | note13 = | length13 = 1:53 | title14 = Dashing and Bashing | note14 = | length14 = 4:19 | title15 = Meeting Kwolok | note15 = | length15 = 1:09 | title16 = Kwolok's Throne Room | note16 = | length16 = 2:41 | title17 = Sanctuary in the Glades | note17 = | length17 = 2:45 | title18 = The Ancient Wellspring | note18 = | length18 = 2:54 | title19 = A Look Inside | note19 = | length19 = 3:08 | title20 = Trouble Within | note20 = | length20 = 0:42 | title21 = Turn, Turn, Turn Again | note21 = | length21 = 3:36 | title22 = Amelioration | note22 = | length22 = 2:09 | title23 = Escaping a Foul Presence | note23 = | length23 = 2:05 | title24 = Silent Woodlands | note24 = | length24 = 3:40 | title25 = Reunification | note25 = | length25 = 3:05 | title26 = Ash and Bone | note26 = | length26 = 3:40 | title27 = Shriek | note27 = | length27 = 1:21 | title28 = Fading of the Light | note28 = | length28 = 4:09 | title29 = The Story of Niwen | note29 = | length29 = 2:15 | title30 = Shadows of Mouldwood | note30 = | length30 = 5:10 | title31 = Mora the Spider | note31 = | length31 = 5:57 | title32 = The Eyes of the Forest | note32 = | length32 = 1:26 | title33 = The Darkness Lifted | note33 = | length33 = 3:59 | title34 = Luma Pools | note34 = | length34 = 5:05 | title35 = Kwolok's Malaise | note35 = | length35 = 3:19 | title36 = Strength of the Forest | note36 = | length36 = 1:20 | title37 = Resolution in Paradise | note37 = | length37 = 4:29 | title38 = Midnight Burrows | note38 = | length38 = 4:12 | title39 = Baur's Reach | note39 = | length39 = 5:07 | title40 = A Snowy Skirmish | note40 = | length40 = 1:17 | title41 = In Wonderment of Winter | note41 = | length41 = 3:26 | title42 = Baur's Peak | note42 = | length42 = 1:11 | title43 = Escape with the Memory of the Forest | note43 = | length43 = 1:55 | title44 = Shriek's Tale | note44 = | length44 = 2:53 | title45 = The Windswept Wastes | note45 = | length45 = 3:34 | title46 = Burrowing | note46 = | length46 = 4:17 | title47 = Approaching the Ruins | note47 = | length47 = 2:13 | title48 = The Heart Knows It's Safe | note48 = | length48 = 0:41 | title49 = The Windtorn Ruins | note49 = | length49 = 2:20 | title50 = Seir | note50 = | length50 = 2:01 | title51 = Escaping the Sandworm | note51 = | length51 = 2:08 | title52 = The Weeping Ridge | note52 = | length52 = 3:34 | title53 = Willow's End | note53 = | length53 = 4:55 | title54 = Decay | note54 = | length54 = 5:52 | title55 = Unblocking the Way | note55 = | length55 = 3:24 | title56 = The Spirit Willow | note56 = | length56 = 2:54 | title57 = Shriek and Ori | note57 = | length57 = 6:09 | title58 = Remaining in Darkness | note58 = | length58 = 1:38 | title59 = A Stirring of Memories | note59 = | length59 = 2:22 | title60 = Ori, Embracing the Light | note60 = | length60 = 3:51 }} == Prijem == === Prodaja === === Kritike === === Nagrade === == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] 8cz6a6qyls9p6bdwwtiga6jizb4ozuo 0 4722926 42607184 42605977 2026-06-08T08:20:04Z Zavičajac 76707 42607184 wikitext text/x-wiki [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Krstača iz Pocrnje''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu je donji uspravni krak, tako da krst danas nije visok kao što je bio. Na spomeniku su vršeni određeni konzervatorski zahvati o kojima nema podataka.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://godisnjak.anubih.ba/index.php/godisnjak/bs_Latn/article/view/160/163|title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 }}</ref> == Opis == Spomenik je bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]]. Izvorno je bio orijentiran u pravcu zapad–istok, na sekundarnoj lokaciji u Zemaljskom muzeju je orijentisan u ravcu [[sjever]]–jug. Pri vrhu uspravnog kraka sa južne strane pružaju se tri friza od cik-cak linija, ispod kojeg je urezan motiv kružnog vijenca sa kosim krstom unutar njega. U centru krsta, vidi se četverolisna rozeta – krst, oko koje je niz romboidnih listića. Desno i lijevo, u sredini jednog vodoravnog kraka, motiv je tordiranog kružnog vijenca unutar kojeg je kosi krst, a u sredini drugoga kraka je tordiran kružni vijenac i krst unutar njega, Pokraj vijenca je mala uspravna traka od cik-cak linija. Ispod centralne rozete vodoravno se proteže kratka dvostruka cik-cak linija, a ispod nje, paralelno sa ivicama donjeg dijela uspravnog kraka, spušta se po jedna cik-cak traka, sa tačkicama u međuprostorima, i po jedna traka od kosih paralelica. Isti ukras se nalazi i sa sjeverne šire strane krsta, s jednom malom razlikom u centru krsta i sa malim cik-cak frizovima kod vodoravnih krakova. Na užim stranama krsta (bočnim) nalaze se po dvije bordure cik-cak linija, koje se pružaju paralelno sa ivicama krsta. Južni vodoravni krak s te strane ima još i rozetu čiji su listovi prikazani dvostrukim linijama. Sanduk uz krst na vodoravnoj strani ima pravougaonu borduru od cik-cak linija sa dvostrukom trakom kroz sredinu te vodoravne strane sanduka. === Dimenzije === * sanduk :205 cm x 180 cm x 50 cm, * krstača: nekadašnja visina 272 cm sada 258 cm, * dužina poprečnog kraka: 145 cm, * prosječna debljina krstače: 40 cm, * debljina donjeg dijela kraka 47–51 cm == Nacionalni spomenik == U botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine raspoređen je 21 spomenik, a na prostoru omeđenom živom ogradom ispred istočnog krila, raspoređeno je 10 spomenika. Dva spomenika su u stalnoj postavci “Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku“ u sali 35, postolje broj 68. i 96. Još dva spomenika koji nisu dio ove zbirke nalaze sa zapadne strane Etnološkog odjeljenja, nemaju inv. brojeve i nisu kataloški obrađeni, kao i četiri stećka sa istočne strane zgrade Etnološkog odjeljenja. Srednjovjekovni spomenici su sa različitih lokaliteta iz više gradova Bosne i Hercegovine dopremani u Muzej. Među nima je i krstača sa pripadajućim sandukom iz Pocrnje kod Ljubinja Pokretno dobro – zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu proglašena je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine,<ref name="kretača">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenikee |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Neki noviji rezultati istraživanja stećaka, u: SBIEK, Izdanja muzeja grada Zenice, III, Zenica, 1973, 279–285; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * [[Svetozar Radojčić]]: Reljefi bosanskih i hercegovačkih stećaka, LMS, knj. 387/1, Novi Sad, 1961, str. 12. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Stećci u Ljubinju]] [[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] o6zd0z16u9ucqvzq5i2dwust2xj3ye1 5 4722940 42607144 42606930 2026-06-07T16:03:26Z AnToni 54814 /* Nagrade */ odgovor 42607144 wikitext text/x-wiki == Nagrade == Može li mi neko javiti, ko je ostvario pravo na nagradu na lokalnom maratonu? Trebao bi podijeliti nagrade! Pozdrav – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 19:01 (CEST) : Koliko sam na brzinu video samo je {{ping|User:Edgar Allan Poe}} napisao dovoljan broj (5) članaka.– [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 19:08 (CEST) ::Moj prijedlog: Produžit ćemo maraton do 1. 7. 2026. i svi oni koji napišu više od pet članaka dobit će vaučere ukupnom iznosu od 100 € od Amazona po modalitu npr. 50-30-20€ E-Mailom. Ukoliko bude više urednika, napravimo novu podjelu. CEE Hub je već odobrio sredstva, a ako ih ne podjelimo, budem ih vratio nazad. Pozivam urednike da,se angažuju ovih nekoliko narednih sedmica. Lijep pozdrav! – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 20:18 (CEST) :::Zdravo @[[Korisnik:AnToni|AnToni]], članke o ženama unutar CEE Proljeća na shwiki možeš naći prema tematskoj oznaci "žena" na stranici [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026./Statistika]]. Ja sam napisao tri, @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] dva, <s>a @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i ti ste napisali po jedan svaki.</s> :::Tvoj mi se prijedlog sviđa, ali imam nekoliko pitanja: :::* da li je taj ukupan iznos od 100 € cijeli predviđen za zajednicu srpskohrvatske Wikipedije? :::* da li se nagrade dijele ukoliko ne budemo imali dovoljno učesnika koji zadovoljavaju uvjete? :::Sebe sam kao (jedinog) organizatora takmičenja CEE Proljeće isključio iz konkurencije za njegovu nagradu, jer sam smatrao da je to najprimjerenije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. juna 2026. u 12:00 (CEST) ::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Provjeri da nema više tekstova, jer ja znam da svoje članke o ženama nisam označavao posebno (nisam znao da je ovo uopće ''thing'' kao poseban natječaj) pa su možda i drugi tako, odnosno možda ima nešto veći broj sudionika i sadržaja. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 7. juna 2026. u 12:06 (CEST) :::::Hvala ti na napomeni, sve sam odgovarajuće ženske biografije označio prikladnom tematskom oznakom i osvježio statistiku. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. juna 2026. u 12:17 (CEST) ::::::Planirano je malo drugačije, ali sad mislim da bi bilo najbolje podijeliti 100 € na urednike, koji su napisali preko 5 članaka. Zato sam i predložio produženje do 1.7. Ukoliko se ne dodijeli trebao bih vratiti CEE Hubu. – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 7. juna 2026. u 18:03 (CEST) l28jw88s1yuhar8y3l564hkofnya91u 42607145 42607144 2026-06-07T16:05:35Z AnToni 54814 /* Nagrade */ odgovor 42607145 wikitext text/x-wiki == Nagrade == Može li mi neko javiti, ko je ostvario pravo na nagradu na lokalnom maratonu? Trebao bi podijeliti nagrade! Pozdrav – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 19:01 (CEST) : Koliko sam na brzinu video samo je {{ping|User:Edgar Allan Poe}} napisao dovoljan broj (5) članaka.– [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 19:08 (CEST) ::Moj prijedlog: Produžit ćemo maraton do 1. 7. 2026. i svi oni koji napišu više od pet članaka dobit će vaučere ukupnom iznosu od 100 € od Amazona po modalitu npr. 50-30-20€ E-Mailom. Ukoliko bude više urednika, napravimo novu podjelu. CEE Hub je već odobrio sredstva, a ako ih ne podjelimo, budem ih vratio nazad. Pozivam urednike da,se angažuju ovih nekoliko narednih sedmica. Lijep pozdrav! – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 20:18 (CEST) :::Zdravo @[[Korisnik:AnToni|AnToni]], članke o ženama unutar CEE Proljeća na shwiki možeš naći prema tematskoj oznaci "žena" na stranici [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026./Statistika]]. Ja sam napisao tri, @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] dva, <s>a @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i ti ste napisali po jedan svaki.</s> :::Tvoj mi se prijedlog sviđa, ali imam nekoliko pitanja: :::* da li je taj ukupan iznos od 100 € cijeli predviđen za zajednicu srpskohrvatske Wikipedije? :::* da li se nagrade dijele ukoliko ne budemo imali dovoljno učesnika koji zadovoljavaju uvjete? :::Sebe sam kao (jedinog) organizatora takmičenja CEE Proljeće isključio iz konkurencije za njegovu nagradu, jer sam smatrao da je to najprimjerenije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. juna 2026. u 12:00 (CEST) ::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Provjeri da nema više tekstova, jer ja znam da svoje članke o ženama nisam označavao posebno (nisam znao da je ovo uopće ''thing'' kao poseban natječaj) pa su možda i drugi tako, odnosno možda ima nešto veći broj sudionika i sadržaja. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 7. juna 2026. u 12:06 (CEST) :::::Hvala ti na napomeni, sve sam odgovarajuće ženske biografije označio prikladnom tematskom oznakom i osvježio statistiku. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. juna 2026. u 12:17 (CEST) ::::::Planirano je malo drugačije, ali sad mislim da bi bilo najbolje podijeliti 100 € na urednike, koji su napisali preko 5 članaka. Zato sam i predložio produženje do 1.7. Ukoliko se ne dodijeli trebao bih vratiti CEE Hubu. – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 7. juna 2026. u 18:03 (CEST) :::::::Na statistici na Meti Edgar ima 5 članaka. – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 7. juna 2026. u 18:05 (CEST) 42x2u30ztqrli20gunm629fm3tkdixf 0 4722942 42607076 2026-06-07T13:43:16Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država]] 42607076 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nacionalni parkovi Sjedinjenih Američkih Država]] 3ve96480om3cctb1gzr5ew24zxq9ry7 6 4722943 42607141 2026-06-07T14:50:31Z Edgar Allan Poe 29250 {{Infoslika |Opis= Omot albuma ''Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording)'' |Izvor=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Soundtrack_(Ori_and_the_Will_of_the_Wisps) |Datum=10. ožujka 2015. |Autor= Autorsko pravo: Moon Studios/Microsoft Studios |Objašnjenje= Ova slika podliježe zaštiti autorskih prava, ali može se koristiti pod uvjetima poštene upotrebe u skladu sa zakonom SAD-a o poštenoj upotrebi zato što: # se radi o slici omota glazbenog albuma u niskoj rezoluci... 42607141 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis= Omot albuma ''Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording)'' |Izvor=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Soundtrack_(Ori_and_the_Will_of_the_Wisps) |Datum=10. ožujka 2015. |Autor= Autorsko pravo: Moon Studios/Microsoft Studios |Objašnjenje= Ova slika podliježe zaštiti autorskih prava, ali može se koristiti pod uvjetima poštene upotrebe u skladu sa zakonom SAD-a o poštenoj upotrebi zato što: # se radi o slici omota glazbenog albuma u niskoj rezoluciji; # slika ne ograničava prava autora odnosno vlasnika autorskih prava da prodaje albume; # slika se ne može koristiti za proizvodnju ilegalnih kopija albuma; # slika ilustrira temu članka [[Ori and the Will of the Wisps]]; # ne postoji zamjenska slika koja se može slobodno koristiti; }} == Licenciranje == {{Omot albuma}} lh1s5ylnxg315vbanhrqaotxygyw6d0 0 4722944 42607148 2026-06-07T17:12:27Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Lava planeta]] 42607148 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lava planeta]] 3k80fpug9sb17c06yid3esm4ar0278m 0 4722945 42607149 2026-06-07T17:12:47Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Lava planeta]] 42607149 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lava planeta]] 3k80fpug9sb17c06yid3esm4ar0278m 0 4722946 42607150 2026-06-07T17:19:06Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Paleoklimatologija]] 42607150 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Paleoklimatologija]] o80zvvfgzn8td8ad0a2vkf65msio1lr 0 4722947 42607153 2026-06-07T17:21:25Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|250px|Umjetnički prikaz [[arhej]]ske [[Zemlja|Zemlje]] sa [[sumaglica|narandžastom]] sekundarnom atmosferom, nazvane "blijeda narandžasta tačka"<ref>{{cite journal|last1=Arney|first1=Giada|author1-link=Giada Arney|last2=Domagal-Goldman|first2=Shawn D.|last3=Meadows|first3=Victoria S.|last4=Wolf|first4=Eric T.|last5=Schwieterman|first5=Edward|last6=Charnay|first6=Benjamin|last7=Claire|first7=Mark|last8=Hébrard|first8... 42607153 wikitext text/x-wiki [[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|250px|Umjetnički prikaz [[arhej]]ske [[Zemlja|Zemlje]] sa [[sumaglica|narandžastom]] sekundarnom atmosferom, nazvane "blijeda narandžasta tačka"<ref>{{cite journal|last1=Arney|first1=Giada|author1-link=Giada Arney|last2=Domagal-Goldman|first2=Shawn D.|last3=Meadows|first3=Victoria S.|last4=Wolf|first4=Eric T.|last5=Schwieterman|first5=Edward|last6=Charnay|first6=Benjamin|last7=Claire|first7=Mark|last8=Hébrard|first8=Eric|last9=Trainer|first9=Melissa G.|date=2016-11-01|title=The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1422|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|volume=16|issue=11|publisher=[[Mary Ann Liebert, Inc.]]|pages=873–899|doi=10.1089/ast.2015.142|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Venus - May 23 2018.png|thumb|250px|Sekundarna [[Venerina atmosfera|atmosfera Venere]], u kojoj dominira CO₂ (96,5%), a koja je preko 90 puta gušća od [[Zemljina atmosfera|Zemljine]]<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Natasha M.|last2=de Oliveira|first2=Marta R. R.|date=2019-06-25|title=Venus Atmospheric Composition In Situ Data: A Compilation|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018EA000536|journal=[[Earth and Space Science]]|volume=6|issue=7|publisher=[[American Geophysical Union]]|pages=1299–1318|doi=10.1029/2018EA000536|eissn=2333-5084|access-date=2025-08-15}}</ref>]] [[File:Titan in true color by Kevin M. Gill.jpg|thumb|250px|Sekundarna [[Titanova atmosfera|atmosfera Titana]], najvećeg [[Saturn]]ovog [[Saturnovi prirodni sateliti|mjeseca]], u kojoj dominira [[azot]] (94,2%), a koja je gušća od Zemljine atmosfere]] '''Sekundarna atmosfera''' je [[planeta]]rna [[atmosfera]] koja nije nastala direktno [[akrecijom]] tokom formiranja [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Karakteristična je za [[terestričke planete]] kao što su četiri planete [[sunčev sistem|Unutrašnjeg Sunčevog sistema]], tj. [[Merkur]], [[Venera]], [[Zemlja]] (posebno [[arhej]]ska Zemlja) i [[Mars]], jer ove planete obično nisu dovoljno [[masa|masivne]] da bi [[gravitacija]] dugotrajno zadržala [[atmosferska hemija|sastave]] svojih početnih [[primarna atmosfera|primarnih atmosfera]]. Kada se [[protoplanet]]a formira koalescencijom [[planetezimal]]a, ona počinje da dostiže dovoljnu masu da također akumulira isparljive [[plin]]ove iz [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]], koji obavijaju [[planetarna površina|planetarnu površinu]] formirajući [[atmosfera|atmosferu]] sa primordijalnim ("protosolarnim") [[atmosferska hemija|sastavom]] identičnim/sličnim originalnom [[cirkumstelarni disk|cirkumstelarnom disku]], tj. primarnoj atmosferi.<ref name="OxfordRE"/> Zbog kontinuiranog [[gubitak atmosfere|gubitka atmosfere]], [[Ispuštanje plinova|ispuštanja plinova]] iz unutrašnjih [[vulkan]]skih aktivnosti, [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]] među isparljivim materijama i/ili [[meteor]]skog unošenja stranih isparljivih materija iz [[udar meteora|udara]] sa [[komet]]ama i [[asteroid]]ima, primarna atmosfera će vremenom postepeno mijenjati svoj sastav, a sekundarna atmosfera se formira kada su akumulirane promjene dovoljno značajne. Sekundarne atmosfere terestričkih planeta su relativno tanke u poređenju sa njihovom prvobitnom primarnom atmosferom i znatno su tanje od današnjih atmosfera [[plinoviti div|plinovitih divova]] poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, koji teže ka zadržavanju svoje primarne atmosfere.<ref name="Schombert-lec14">{{cite web |year=2004 |title=Primary Atmospheres (Astronomy 121: Lecture 14 Terrestrial Planet Atmospheres) |publisher=Department of Physics University of Oregon |author=James Schombert |url=http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html |access-date=2009-12-22}}</ref> Atmosfere [[ledeni div|ledenih divova]] poput [[Uran]]a i [[Neptun]]a slične su atmosferama plinovitih divova u odnosu [[vodik]]a i [[helij]]a, ali su proporcionalno tanje od onih kod plinovitih divova i imaju mnogo veće nivoe [[atmosferski metan|atmosferskog metana]].<ref name="OxfordRE">{{cite journal|last1=Visscher|first1=Channon|date=2022-02-24|title=Planetary Atmospheres: Chemistry and Composition|url= https://oxfordre.com/planetaryscience/display/10.1093/acrefore/9780190647926.001.0001/acrefore-9780190647926-e-17|journal=[[Oxford Research Encyclopedias|Oxford Research Encyclopedia of Planetary Science]]|volume=|issue=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=|doi=10.1093/acrefore/9780190647926.013.17|isbn=978-0-19-064792-6 |access-date=2025-08-03}}</ref> Trenutna [[Zemljina atmosfera]], koja je jedinstveno bogata [[kisik]]om (s [[molarni udio|molarnim udjelom]] od 20,9%), zapravo ''nije'' njena sekundarna atmosfera, već ''tercijarna atmosfera'' koja je nastala daljnjim promjenama sekundarne atmosfere, a najznačajnije [[abiogeneza|pojavom]] i [[evolucija|evolucijom]] [[život|biološkog života]].<ref>{{cite web|url=https://lweb.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/fr_1/fr_1_plan4.html|title=Cosmic Evolution - Atmosphere and Oceans|publisher=[[Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]|access-date=2025-08-03}}</ref> Zemljina sekundarna atmosfera počela se formirati tokom [[Had (eon)|hadejskog]] [[Geološka hronologija|eona]] nakon udara u [[Hipoteza o velikom udaru|Theiu]], što je uzrokovalo djelimično [[ejekta|izbacivanje]] prvobitne primarne atmosfere, a nakon toga je uslijedilo značajno ispuštanje plinova kroz rastopljeni [[mantl|plašt]] nakon udara kroz hadejski period<ref name="Elements">{{cite journal|last1=Mikhail|first1=Sami|last2=Füri|first2=Evelyn|date=2019-10-01|title=On the Origin(s) and Evolution of Earth's Carbon|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/elements/article/15/5/307/574075/On-the-Origin-s-and-Evolution-of-Earth-s-Carbon|journal=[[Elements (journal)|Elements]]|volume=15|issue=5|publisher=[[Mineralogical Society of America]]|pages=307–312|doi=10.2138/gselements.15.5.307|pmc=|pmid=|bibcode=2019Eleme..15..307M |access-date=2025-08-03}}</ref><ref name="ChemPlusChem">{{cite journal|last1=Mrnjavac|first1=Natalia|last2=Wimmer|first2=Jessica L. E.|last3=Brabender|first3=Max|last4=Schwander|first4=Loraine|last5=Martin|first5=William F.|date=2023-10-09|title=The Moon-Forming Impact and the Autotrophic Origin of Life|journal=[[ChemPlusChem]]|volume=88|issue=11|publisher=[[Wiley-VCH]], [[Chemistry Europe]]|article-number=e202300270|doi=10.1002/cplu.202300270|pmc=7615287|pmid=37812146}}</ref> i na kraju značajno ubrizgavanje stranih isparljivih tvari putem [[kasno teško bombardiranje|"kasnog sloja" vanzemaljskih udarnih tijela]] na kraju hadejskog perioda.<ref name="Elements"/> S naknadnim hlađenjem i očvršćavanjem [[Zemljina kora|kore]], [[atmosferska temperatura]] i [[atmosferski pritisak|pritisak]] [[rana Zemlja|rane Zemlje]] pali su kako bi se [[kondenzacija|kondenzirala]] većina [[vodena para|vodene pare]] (koja se [[padavine|taložila]] na površinu formirajući [[superokean]]), ostavljajući [[redukcijska atmosfera|redukcijsku atmosferu]] u kojoj dominiraju [[azot]]/[[metan]]/[[ugljen dioksid|CO₂]] tokom većeg dijela [[arhej]]skog eona, tj. Zemljine sekundarne atmosfere.<ref name="ChemPlusChem"/> Međutim, kada su se [[cijanobakterije]] razvile tokom [[Mezoarhaik|mezoarhej]]a, njihova [[fotosinteza|fotosintetska]] [[fiksacija ugljika]], vođena [[hlorofil]]om, kontinuirano je oslobađala [[hemijski element|elementarni]] [[alotropske modifikacije kisika|dioksigen]] kao [[nusprodukt]] [[razgradnja vode|razgradnje vode]], što je na kraju nadmašilo [[redukcija|redukcijske]] sposobnosti Zemljine površine i dovelo do [[veliki oksidacijski događaj|Velikog oksidacijskog događaja]] na kraju [[arhaik|arheja]].<ref name="SpaceScienceReviews">{{cite journal|last1=Stüeken|first1=Eva E.|last2=Som|first2=Sanjoy M.|last3=Claire|first3=Mark|last4=Rugheimer|first4=Sarah|last5=Scherf|first5=Manuel|last6=Sproß|first6=Laurenz|last7=Tosi|first7=Nicola|last8=Ueno|first8=Yuichiro|last9=Lammer|first9=Helmut|date=2020|title=Mission to Planet Earth: The First Two Billion Years|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11214-020-00652-3|journal=[[Space Science Reviews]]|volume=216|issue=2|publisher=[[Springer Nature]]|article-number=31 |doi=10.1007/s11214-020-00652-3|pmc=|pmid=|bibcode=2020SSRv..216...31S |access-date=2025-08-03}}</ref> Daljnjim [[evolutivna radijacija|širenjem]] [[fotoautotrof]]a (cijanobakterija i njihovih [[simbiogeneza|simbiogenetskih]] srodnika, tj. [[alge|algi]] i [[biljke|biljaka]]), arhejska sekundarna atmosfera ([[prebiotička atmosfera]]) transformirana je u ''oksičnu'' tercijarnu atmosferu (koja je [[oksidacija|oksidirajuća]] atmosfera sa značajnim biotičkim unosima unutar svoje [[atmosferska cirkulacija|cirkulacije]]) tokom [[proterozoik|proterozojskog]] i [[fanerozoik|fanerozojskog]] eona.<ref>{{cite journal |last1=Holland|first1=Heinrich D.|date=2006-05-19|title=The oxygenation of the atmosphere and oceans|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences]]|volume=361|issue=1470|publisher=[[Royal Society]]|pages=903–915|doi=10.1098/rstb.2006.1838|pmc=1578726|pmid=16754606|issn=0962-8436|eissn=1471-2970 }}</ref> == Evolucija atmosfere == === Početna tačka === Tokom [[Nebularna teorija|formiranja planeta]], gas i prašina sa Sunčevog [[protoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]] nakupljaju se na svim planetama koje se formiraju.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Nunn |first=John F. |date=1998-01-01 |title=Evolution of the atmosphere |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016787898800011 |journal=Proceedings of the Geologists' Association |volume=109 |issue=1 |pages=1–13 |doi=10.1016/S0016-7878(98)80001-1 |pmid=11543127 |bibcode=1998PrGA..109....1N |issn=0016-7878|url-access=subscription }}</ref> U zavisnosti od konačne veličine planete, ona može, ali i ne mora imati dovoljno gravitacije da zadrži tu prvu, [[primarna atmosfera|primarnu atmosferu]] ili će solarni vjetrovi obližnje zvijezde ukloniti atmosferu sa planete.<ref>{{Cite journal |last1=Kite |first1=Edwin S. |last2=Barnett |first2=Megan N. |date=2020-08-04 |title=Exoplanet secondary atmosphere loss and revival |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=117 |issue=31 |pages=18264–18271 |doi=10.1073/pnas.2006177117 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=7414166 |pmid=32694204|arxiv=2006.02589 |bibcode=2020PNAS..11718264K }}</ref> [[Divovske planete]], poput [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a, postale su dovoljno velike da su bile u stanju zadržati svoju primarnu atmosferu koju su stekle tokom formiranja, dok [[terestričke planete]], poput [[venera|Venere]] i [[zemlja|Zemlje]], nemaju dovoljno gravitacije da zadrže prvobitnu atmosferu. Budući da su napravljene od stijena, mogu proći kroz geološke procese koji će stvoriti plinove koji će postati dio atmosfere. === Postprimarna atmosfera === Ako je planeta premalena, njena gravitacija nije dovoljno jaka da zadrži sav plin koji je dobila tokom formiranja. Ovo uzrokuje da primarna atmosfera, koja se uglavnom sastoji od [[vodik]]a (H₂) iz maglice u kojoj je formiran Sunčev sistem,<ref name=":0" /> pobjegne i potpuno napusti planetu. Vodik, koji je najlakši element, prirodno će pobjeći iz atmosfere jer je najrasprostranjeniji. Ako planeta želi da dobije novu atmosferu, mora je stvoriti od materijala koji se nalaze unutar same planete. [[Vulkanizam]] je primjer geološkog procesa koji će ispumpati [[vulkanski plin|vulkanske plinove]], poput [[ugljikov dioksid|ugljikovog dioksida]] (CO₂) i [[sumpor dioksid|sumpornog dioksida]] (SO₂), koji izlaze iz različitih izvora.<ref>{{Cite journal |last1=Tian |first1=Meng |last2=Heng |first2=Kevin |date=2024-03-08 |title=Atmospheric Chemistry of Secondary and Hybrid Atmospheres of Super Earths and Sub-Neptunes |journal=The Astrophysical Journal |volume=963 |issue=2 |page=157 |doi=10.3847/1538-4357/ad217c|doi-access=free |arxiv=2301.10217 |bibcode=2024ApJ...963..157T }}</ref> Tokom faze vrućeg protoplanete, rastopljena planeta ili mjesec će se ohladiti, što će uzrokovati očvršćavanje površine. Materijal i dalje želi ispuštati plinove, što uzrokuje otvore u kori koji će izbacivati ​​plin - često zarobljen u šupljinama stijena (uključujući [[asteroid]]e, [[meteor]]e i [[komet]]e koji bombarduju površinu planete tokom i nakon njenog formiranja). Rastopljena [[magma]] i [[lava]] mogu zadržati plinove koji su rastvoreni ili vezani za samu magmu ili lavu, a oslobađaju se na otvoru vulkana gdje pritisak postaje dovoljno nizak za sublimaciju. [[Voda]] (H₂O) je vrlo česta molekula u cijelom svemiru, tako da su je tokom formiranja Sunčevog sistema vjerovatno unijeli asteroidi i komete. Kada se voda prvi put unese u sistem, ona se miješa s okolnom lavom i ostaje zarobljena dok se dovoljno ne ohladi. Vulkani će, zajedno s drugim gore spomenutim plinovima, također izbacivati ​​vodenu paru koja je bila zarobljena u magmi. U slučaju Zemlje, njena najranija sekundarna atmosfera bila je gotovo u potpunosti sastavljena od vodene pare i ugljikovog dioksida.<ref name=":0" /> === Planetarni uvjeti === Način na koji planeta formira sekundarnu atmosferu nakon što se primarni atmosferski sastav izgubi uvelike zavisi od [[planetarna geologija|astrogeoloških]] uslova planete, kao i od njenih [[orbita]]lnih uslova unutar [[planetarni sistem|planetarnog sistema]]. Različite vrste [[zvijezda]] imaju različite količine emitovanog [[sunčevo zračenje|zračenja]] i [[solarni vjetar|solarnog vjetra]], koji su glavni egzogeni faktori koji imaju tendenciju erodiranja atmosfere planete putem [[gubitak atmosfere|termalnih i supratermalnih ispuštanja]].<ref name=":0" /> Na primjer, [[Merkur]] nema atmosferu jer je toliko blizu [[sunce|Sunca]] da su solarni vjetrovi odavno skinuli njegovu atmosferu. [[Egzoplanet]]e poput [[HD 209458 b]], [[TOI-849 b]] i moguće [[CoRoT-7b]] smatraju se [[htonska planeta|htonskim planetama]], bivšim plinovitim divovima u neposrednoj blizini svojih matičnih zvijezda (tj. "[[vrući Jupiter|vrući Jupiteri]]") kojima su stoga atmosfere spaljene, ostavljajući samo izložene čvrste [[planetarno jezgro|jezgre]] koje podsjećaju na terestričke planete. [[udar asteroida|Udari]] s drugim [[nebesko tijelo|nebeskim tijelima]] poput [[asteroid]]a, [[kometa]] i [[mala planeta|manjih planeta]] (npr. [[hipoteza o velikom udaru|udar u Theiu]]) uzrokovat će i ubrizgavanje i izbacivanje velikih količina isparljivih materija ([[gubitak atmosfere|udarna erozija]]) u postojeću atmosferu. Endogeni faktori poput [[geotermalna aktivnost|geotermalne aktivnosti]] ([[vulkanizam]], [[fumarola|fumarole]], [[hidrotermalni izvor]]i, [[kriovulkan]]i itd.) uzrokovat će i [[ispuštanje plinova]], što dodaje spojeve (npr. [[helij]], [[azot]], [[metan]] i [[ugljen dioksid|CO₂]]) u atmosferu; i [[pojačano trošenje]], koje apsorbuje i uklanja spojeve (najviše CO₂) iz atmosfere. U slučaju [[zemljina atmosfera|Zemljine atmosfere]], njena primarna atmosfera je počela da se transformira u sekundarnu atmosferu prilično rano (samo oko 100 miliona godina nakon [[Formiranje Sunčevog sistema|formiranja Sunčevog sistema]]) uprkos [[Paradoks slabog mladog Sunca|slabom mladom Suncu]], ubrzano [[hipoteza o velikom udaru|divovskim udarom]] sa [[koorbitalna konfiguracija|koorbitalnom]] [[patuljasta planeta|patuljastom planetom]] po imenu [[Theia]], koji je ne samo erodirao veliku količinu atmosferskih isparljivih materija tokom sudara, već i razbio i djelimično odlomio Zemljinu prvobitnu rastopljenu [[Zemljina kora|koru]], uzrokujući da Zemlja uglavnom ostane [[planeta lave]] koja ispušta plinove tokom cijelog [[Had (eon)|hadej]]skog eona. To je dodatno pogoršano [[kasno teško bombardiranje|Kasnim teškim bombardovanjem]] sve dok [[evolucija Zemljine kore|kora konačno nije postigla dugoročno očvršćavanje]] prije oko 3,8 milijardi godina.<ref name=":11">{{Cite journal|last1=Taylor|first1=Stuart Ross|date=1989-04-20|title=Growth of planetary crusts|journal=Tectonophysics|volume=161|issue=3–4|pages=147–156|doi=10.1016/0040-1951(89)90151-0|bibcode=1989Tectp.161..147T|issn=0040-1951}}</ref> Umjeren položaj [[Zemljina putanja|Zemljine orbite]] unutar [[nastanjiva zona|nastanjive zone]], kao i [[Magnetsko polje Zemlje|njeno magnetno polje]] sposobno da skrene većinu jonizujućih solarnih vjetrova, omogućili su stabilnu, [[redukcijska atmosfera|redukcijsku]], azotom dominantnu sekundarnu atmosferu sa dovoljnim [[efekt staklenika|efektom staklenika]] (zbog obilnog metana i CO₂) za vjerovatnu umjerenu [[paleoklima|paleoklimu]] i aktivne [[hidrološki ciklus|hidrološke cikluse]] tokom [[arhej|arhejskog]] eona.<ref>{{cite journal|last1=Catling|first1=David C.|last2=Zahnle|first2=Kevin J.|date=2020-02-26|title=The Archean atmosphere|url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aax1420|journal=[[Science Advances]]|volume=6|issue=9|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|article-number=eaax1420|doi=10.1126/sciadv.aax1420|pmc=7043912 |pmid=32133393|access-date=2025-08-15}}</ref> == Povezano == * [[Primarna atmosfera]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Redukcijska atmosfera]] * [[Veliki oksidacijski događaj]] == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Atmosfera]] [[Kategorija:Atmosferske nauke]] [[Kategorija:Planetologija]] d2t0tjt4841qwh8wn7ghs59gqhav8po 118 4722948 42607185 2026-06-08T08:23:31Z Ivanadan 195066 Nova stranica: [[Datoteka:30_year_mortgage_calculator.webp|mini|385x385piksel|30-godišnji hipotekarni kredit od 4% na 250.000 $<ref>{{Cite web |title=Mortgage Calculator |url=https://www.bankrate.com/mortgages/mortgage-calculator/ |website=Bankrate}}</ref> {{legenda-linija|#FFD932 solid 3px|Ukupni trošak}} {{legenda-linija|#00A2FF solid 3px|Otplaćena glavnica}} {{legenda-linija|#EE220C solid 3px|Ukupno plaćena kamata}}{{legenda|#00A2FF|Preostali saldo|outline=#0076BA}}]] '''Hipotekarni... 42607185 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:30_year_mortgage_calculator.webp|mini|385x385piksel|30-godišnji hipotekarni kredit od 4% na 250.000 $<ref>{{Cite web |title=Mortgage Calculator |url=https://www.bankrate.com/mortgages/mortgage-calculator/ |website=Bankrate}}</ref> {{legenda-linija|#FFD932 solid 3px|Ukupni trošak}} {{legenda-linija|#00A2FF solid 3px|Otplaćena glavnica}} {{legenda-linija|#EE220C solid 3px|Ukupno plaćena kamata}}{{legenda|#00A2FF|Preostali saldo|outline=#0076BA}}]] '''Hipotekarni kredit''' ili jednostavno '''hipoteka''' je [[zajam]] kojim kupac [[Nekretnina|nekretnine]] pribavlja sredstva za kupovinu, ili kojim postojeći vlasnik nekretnine pribavlja sredstva za bilo koju svrhu stavljajući [[Zaloga|zalog]] na nekretninu. Zajam je "[[Kolateral (finansije)|osiguran]]" nekretninom dužnika kroz postupak koji se naziva zasnivanje hipoteke. To znači da je uspostavljen pravni mehanizam koji zajmodavcu omogućava da preuzme posjed i proda osiguranu nekretninu ("[[ovrha]]" ili "[[reposesija]]") radi naplate zajma u slučaju da dužnik ne ispuni obaveze iz ugovora. Termin ''hipoteka'' potiče od grčkih riječi ''hypo'' (ispod) i ''tithemi'' (staviti), što opisuje ideju da je nekretnina simbolično stavljena ispod potraživanja povjerioca dok dug nije izmiren.<ref>{{Cite book |last=Coke |first=Edward |author-link=Edward Coke |title=Commentaries on the Laws of England}}</ref> Hipotekarni dužnici mogu biti fizička lica koja hipotekuju svoje stanove ili preduzeća koja hipotekuju poslovnu imovinu. Zajmodavac je tipično finansijska institucija poput [[Banka|banke]] ili [[Kreditna unija|kreditne unije]]. Karakteristike hipotekarnog kredita kao što su iznos, rok, kamatna stopa i način otplate mogu se značajno razlikovati. Prava zajmodavca na osiguranoj nekretnini imaju prioritet u odnosu na ostale povjerioce dužnika, što znači da u slučaju [[Stečaj|stečaja]] ostali povjerioci mogu biti namireni iz vrijednosti nekretnine tek nakon što je hipotekarni zajmodavac u cijelosti isplaćen. U mnogim zemljama kupovina stanova i kuća finansira se upravo hipotekarnim kreditima, budući da malo pojedinaca ima dovoljno likvidnih sredstava za gotovinski otkup nekretnine. == Osnovi hipotekarnog kredita == === Temeljni pojmovi i pravna regulativa === Prema kontinentalnoevropskom građanskom pravu, hipoteka nastaje kada vlasnik nekretnine založi svoju imovinu kao [[Kolateral (finansije)|kolateral]] za zajam. Hipoteka je stoga [[Teret (pravo)|teret]] na pravu vlasništva koji povjerioca štiti u slučaju neispunjenja obaveze. Kao i drugi zajmovi, hipotekarni krediti imaju [[Kamatna stopa|kamatnu stopu]] i amortizuju se tokom određenog perioda, tipično 10 do 30 godina. Sve vrste nekretnina mogu biti predmet hipoteke, a kamatna stopa odražava kreditni rizik zajmodavca. Hipotekarno kreditiranje je primarni mehanizam finansiranja privatnog vlasništva nad stambenim i poslovnim nekretninama u većini zemalja. Iako se terminologija i oblici razlikuju od zemlje do zemlje, temeljne komponente su slične: * '''Nekretnina''': fizička imovina koja se finansira ili stavlja kao zalog. * '''Hipoteka''': [[stvarno pravo]] zajmodavca na nekretnini, koje može uključivati ograničenja korišćenja ili raspolaganja imovinom. * '''Dužnik''' (hipotekarni dužnik): lice koje uzima zajam i ima ili stiče vlasništvo nad nekretninom. * '''Zajmodavac''' (hipotekarni poverilac): finansijska institucija, najčešće banka. * '''Glavnica''': originalni iznos zajma koji se postepeno otplaćuje. * '''Kamata''': finansijska naknada za korišćenje novca zajmodavca. * '''Ovrha ili izvršenje''': mogućnost zajmodavca da naplati dug prodajom nekretnine u slučaju neplaćanja. * '''Brisanje hipoteke''': konačna otplata duga i brisanje hipoteke iz javnog registra. === Procjena kreditne sposobnosti === Tokom postupka odobravanja hipotekarnog kredita zajmodavac provjerava finansijske informacije podnosioca zahtjeva: prihode, zaposlenje, kreditnu historiju i vrijednost nekretnine putem procjene. Postupak procjene može trajati od nekoliko dana do nekoliko sedmica. Preporučuje se da podnosilac zahtjeva ne mijenja zaposlenje ni ne otvara nove kreditne linije tokom ovog postupka, budući da svaka promjena u kreditnom, radnom ili finansijskom profilu može dovesti do odbijanja zahtjeva.<ref>{{Cite web |date=22 October 2012 |title=How Long Does Mortgage Underwriting Take? |url=http://homeguides.sfgate.com/long-mortgage-underwriting-take-48880.html |website=SFGate}}</ref> === Omjer kredita i vrijednosti nekretnine === [[Omjer kredita i vrijednosti]] (LTV, od engl. ''loan-to-value'') je odnos iznosa kredita prema vrijednosti nekretnine. Zajmodavac koji odobri kredit od 80.000 € na nekretnini vrijednoj 100.000 € ima LTV od 80%. Ovaj omjer smatra se ključnim pokazateljem rizičnosti hipotekarnog kredita: što je LTV viši, veći je rizik da vrijednost nekretnine u slučaju ovrhe neće biti dovoljna za pokriće preostalog duga. U zemljama regiona banke tipično odobravaju do 70 do 80% procijenjene tržišne vrijednosti nekretnine.<ref>{{Cite web |date=2026 |title=Hipoteka: Šta je, kako funkcioniše i kako se upisuje |url=https://inflacija.me/me/bankarstvo/hipoteka |website=Inflacija.me}}</ref> == Vrste hipotekarnih kredita == [[Datoteka:Mortgage_Loan_Principal_Expenses_Interest_Rates_Loan_Term_Total_Payment_02.png|mini|Ukupna otplata hipotekarnog kredita za različite kombinacije kamatnih stopa i rokova]] Postoji više vrsta hipotekarnih kredita u zavisnosti od kamatne stope, roka otplate i načina amortizacije. === Krediti s fiksnom kamatnom stopom === Kod kredita s [[Fiksna kamatna stopa|fiksnom kamatnom stopom]] (FRM, od engl. ''fixed-rate mortgage'') kamatna stopa ostaje nepromijenjena tokom cijelog roka otplate. Periodična rata ostaje ista, što dužniku pruža predvidivost i sigurnost planiranja. Ovaj tip je dominantan u Sjedinjenim Državama, Njemačkoj, Francuskoj i Danski, a u posljednjim godinama sve je popularniji i u Srbiji i Crnoj Gori. === Krediti s promjenljivom kamatnom stopom === Kod kredita s [[Promjenljiva kamatna stopa|promjenljivom kamatnom stopom]] (ARM, od engl. ''adjustable-rate mortgage'') kamatna stopa se periodično mijenja prema nekom tržišnom indeksu, najčešće [[Euribor|Euriboru]] u Evropi ili [[LIBOR|LIBORu]] na globalnom nivou. Promjenljiva stopa tipično je niža od fiksne na početku otplate, ali nosi rizik povećanja rate u slučaju rasta referentnog indeksa. Ovaj tip je dominantan u Austriji, Španiji, Italiji i Portugalu, a u regionu bivše Jugoslavije banke nude obje opcije.<ref>{{Cite report|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecb.wp2322~0ed0879d8a.en.pdf|title=Fixed rate versus adjustable rate mortgages: evidence from euro area banks|publisher=European Central Bank|date=October 2019}}</ref> === Obrnuta hipoteka === [[Obrnuta hipoteka]] (engl. ''reverse mortgage'') namijenjena je starijim dužnicima, tipično penzionerima, i funkcioniše na suprotan način od standardne hipoteke: zajmodavac isplaćuje dužniku određene iznose, a kamata se pripisuje glavnici povećavajući dug s vremenom. Zajam se ne otplaćuje dok dužnik živi u nekretnini, a namiruje se prodajom nekretnine nakon smrti ili preseljenja dužnika. Ovaj instrument je rasprostranjen u Sjedinjenim Državama i Velikoj Britaniji, ali nije razvijen u zemljama regiona bivše Jugoslavije. === Kamatni kredit === Kamatni kredit (engl. ''interest-only mortgage'') je oblik gdje se tokom određenog perioda plaća samo kamata bez otplate glavnice. Na kraju tog perioda dužnik mora otplatiti cijelu glavnicu odjednom ili refinansirati kredit. Ovaj tip je bio rasprostranjen u Velikoj Britaniji ali je regulatorno ograničen nakon finansijske krize 2008. godine zbog povećanog rizika neplaćanja.<ref>{{Cite journal |last=Langley |first=Paul |date=2008 |title=Sub-prime mortgage lending: a cultural economy |journal=Economy and Society |volume=37 |issue=4 |pages=469–494 |doi=10.1080/03085140802357893}}</ref> == Pravni okvir i regionalne razlike == === Historijski razvoj === Hipoteka kao pravni institut potiče iz rimskog prava gdje se koristila kao neformalni sporazum bez prenosa posjeda, za razliku od starije forme zaloga ''fiducia'' gdje je posjed privremeno prelazio na povjerioca. Moderni oblik s obaveznim upisom u javne knjige uveden je u evropskim zakonodavstvima tokom 19. vijeka, najprije u austrijskom i pruskom pravu, a zatim i u ostalim kontinentalnim sistemima. Austrijski Opšti građanski zakonik iz 1811. godine, koji je važio na prostorima današnje Bosne i Crne Gore, postavio je temelje hipotekarnog prava koji su se zadržali u pravnoj tradiciji ovog regiona. U periodu Kraljevine Jugoslavije (1918 do 1941) primjenjivalo se naslijeđeno austrougarsko pravo na prostorima bivše Austro-Ugarske i srpsko pravo na prostorima Srbije i Makedonije. Socijalistička Jugoslavija nije razvijala hipotekarno pravo kao institucionalni okvir, budući da je privatno vlasništvo nad nekretninama i hipotekarno kreditiranje bilo ideološki marginalizovano. Zakon o osnovnim svojinskopravnim odnosima iz 1980. godine postavio je temelje koje su postjugoslavenske države naslijedile i reformisale.<ref>{{Cite book |year=2005 |title=Housing Finance Systems for Countries in Transition: Principles and Examples |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |isbn=92-1-116923-2}}</ref> === Srbija === Srbija je donijela poseban Zakon o hipoteci 2005. godine koji je uveo najznačajniju regionalnu novinu, institut vansudske hipoteke s klauzulom izvršnosti.<ref>{{Cite web |date=2005 |title=Zakon o hipoteci |url=https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_hipoteci.html |publisher=Paragraf}}</ref> Ovaj zakon omogućava povjerioci da bez pokretanja parničnog postupka inicira prodaju nekretnine kroz javnog izvršitelja, što je skratilo postupak naplate s potencijalnih nekoliko godina na nekoliko mjeseci. Zakon je usklađen s preporukama Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD) i Svjetske banke koji su ga finansirali kao dio programa razvoja hipotekarnog tržišta. Bez klauzule izvršnosti povjerilac mora pokrenuti sudski izvršni postupak koji može trajati godinama. === Hrvatska === Hrvatska je kao članica Europske unije od 2013. godine uskladila hipotekarno pravo s direktivama EU, uključujući Direktivu o hipotekarnim kreditima (2014/17/EU) koja reguliše zaštitu potrošača i transparentnost u hipotekarnom kreditiranju.<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Direktiva 2014/17/EU Europskog parlamenta i Vijeća |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/HR/TXT/?uri=CELEX%3A32014L0017 |publisher=Europska unija}}</ref> Hipotekarno pravo uređeno je Zakonom o vlasništvu i drugim stvarnim pravima, a od 2017. godine i Zakonom o stambenom potrošačkom kreditiranju koji je prenio odredbe direktive u nacionalno pravo. Ovaj zakon uveo je obavezu procjene kreditne sposobnosti dužnika, standardizovani Europski standardni informacijski list (ESIS) koji banke moraju uručiti svakom podnosiocu zahtjeva prije potpisivanja ugovora, i pravo dužnika na prijevremenu otplatu bez nerazmjerne kazne. Upis hipoteke vrši se u [[Zemljišna knjiga|zemljišnim knjigama]] pri općinskim sudovima, a ne u katastru kao u ostalim zemljama regiona, što je historijska posebnost nasljeđena iz austrougarskog pravnog sistema. Hrvatska bilježi viši udio hipotekarnih kredita u BDP-u u odnosu na ostale postjugoslavenske države, što se djelomično objašnjava razvijenijim tržištem nekretnina potaknutim turizmom i stranim investicijama na Jadranskoj obali.<ref>{{Cite book |year=2005 |title=Housing Finance Systems for Countries in Transition: Principles and Examples |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |isbn=92-1-116923-2}}</ref> === Crna Gora === Crna Gora hipotekarno pravo uređuje kroz Zakon o svojinskopravnim odnosima, Zakon o katastru nepokretnosti i Zakon o izvršenju i obezbjeđenju, bez posebnog hipotekarnog zakona. Upis hipoteke ima konstitutivni karakter, što znači da hipoteka kao pravno pravo nastaje tek momentom upisa u Upravu za nekretnine, a ne potpisivanjem ugovora. Reforma katastralnog sistema s ciljem digitalizacije sprovedena je uz podršku Svjetske banke i značajno je poboljšala operativnu efikasnost sistema. === Bosna i Hercegovina === Bosna i Hercegovina ima složen sistem zbog ustavnog uređenja. Federacija BiH i Republika Srpska imaju zasebne zakone o stvarnim pravima, a Brčko distrikt poseban pravni okvir. Ova fragmentacija stvara praktične poteškoće za kreditore koji posluju na cijeloj teritoriji BiH jer moraju poznavati i primjenjivati različite propise. === Sjedinjene Države === Hipotekarno tržište Sjedinjenih Država je jedan od najvećih finansijskih sektora na svijetu. Federalna vlada osnovala je nekoliko programa i entiteta za podsticanje hipotekarnog kreditiranja, uključujući Ginnie Mae, [[Fannie Mae]] i [[Freddie Mac]]. Hipotekarni sektor SAD-a bio je u središtu nekoliko velikih finansijskih kriza, uključujući krizu stambenih kredita 1930-ih, krizu štedionica 1980-ih i krizu drugorazrednih hipotekarnih kredita 2007. godine koja je dovela do krize ovrha 2010. godine.<ref>{{Cite book |author=Congressional Budget Office |year=2010 |title=Fannie Mae, Freddie Mac, and the Federal Role in the Secondary Mortgage Market |page=49}}</ref> === Velika Britanija === Hipotekarno tržište Velike Britanije historijski je dominiralo stambenim društvima (engl. ''building societies''), ali je od 1970-ih njihov udio znatno opao. Između 1977. i 1987. udio stambenih društava pao je s 96% na 66%, dok je udio banaka i других institucija porastao s 3% na 36%. Promjenljive kamatne stope su u Velikoj Britaniji češće nego u Sjedinjenim Državama, budući da hipotekarno finansiranje više ovisi o štednim depozitima nego o sekjuritizovanim vrijednosnim papirima. === Kontinentalna Evropa === Zapadnoevropske zemlje pokazuju raznolik pejzaž: u Francuskoj, Belgiji, Njemačkoj, Nizozemskoj i Danskoj dominiraju krediti s fiksnom kamatnom stopom, dok u Austriji, Grčkoj, Italiji, Portugalu i Španiji prevladavaju promjenljive stope. Tržište pokrivenih obveznica (engl. ''covered bonds'') u Evropskoj uniji dostiglo je oko 2 biliona eura krajem 2007. godine, s Njemačkom, Danskom, Španijom i Francuskom kao vodećim tržištima.<ref>{{Cite book |author=International Monetary Fund |year=2004 |title=World Economic Outlook: September 2004 |publisher=International Monetary Fund |isbn=978-1-58906-406-5 |pages=81–83}}</ref> == Otplata hipotekarnog kredita == === Glavnica i kamata === Najuobičajeniji način otplate hipotekarnog kredita je redovnim periodičnim ratama koje uključuju dio glavnice i dio kamate, što se naziva [[Amortizacija zajma|amortizacija]]. Rata se obračunava prema formulama [[Vremenska vrijednost novca|vremenske vrijednosti novca]]: : <math>A = P \cdot \frac{r(1+r)^n}{(1+r)^n - 1}</math> gdje je: * <math>A</math> periodična amortizaciona rata * <math>P</math> iznos pozajmljene glavnice * <math>r</math> kamatna stopa izražena kao razlomak (godišnja stopa podijeljena s 12 za mjesečne rate) * <math>n</math> ukupan broj rata U ranim godinama otplate veći dio rate odnosi se na kamatu, dok se s vremenom udio otplate glavnice povećava. Ovaj princip vrijedi za sve amortizovane hipotekarne kredite bez obzira na zemlju ili valutu. === Prijevremena otplata === Većina hipotekarnih ugovora predviđa mogućnost prijevremene otplate cijelog ili dijela duga. U Crnoj Gori naknada za prijevremenu otplatu iznosi 1% iznosa koji se prijevremeno otplaćuje ako je preostali rok duži od 12 mjeseci, odnosno 0,5% za kraće preostale rokove, ali samo za iznose prijevremene otplate veće od 10.000 €. U Sjedinjenim Državama kazne za prijevremenu otplatu su zakonski ograničene i rijetke u standardnim hipotekarnim ugovorima, dok su u Evropi još uvijek relativno česte.<ref>{{Cite book |author=Congressional Budget Office |year=2010 |title=Fannie Mae, Freddie Mac, and the Federal Role in the Secondary Mortgage Market |page=49}}</ref> == Osiguranje hipotekarnog kredita == Hipotekarno osiguranje je polisa koja štiti zajmodavca od gubitka u slučaju neplaćanja dužnika. Najčešće se zahtijeva za kredite s LTV omjerom iznad 80%, a trošak snosi dužnik kao dio rate ili jednokratno pri zaključenju ugovora. Pored osiguranja samog kredita, zajmodavci gotovo uvijek zahtijevaju i osiguranje nekretnine od požara i drugih rizika, s polisom vinkuliranom u korist banke, što znači da se u slučaju štete osigurana suma isplaćuje banci a ne vlasniku. == Postupak uspostavljanja i brisanja hipoteke == Hipoteka nastaje upisom u javni registar nepokretnosti, što joj daje konstitutivni karakter u svim pravnim sistemima regiona. Upis se vrši na osnovu notarski ovjerenog ugovora o hipoteci ili založne izjave. Rang hipoteke, koji određuje prioritet naplate u slučaju višestrukih hipoteka na istoj nekretnini, utvrđuje se redoslijedom upisa. Hipoteka prvog reda daje povjerioci pravo prvog namirenja iz prodajne cijene, a svaki naredni rang dobija naplatu tek nakon što je prethodni u cijelosti isplaćen. Po konačnoj otplati duga zajmodavac izdaje brisovnu dozvolu na osnovu koje vlasnik podnosi zahtjev za brisanje hipoteke iz katastra. Brisanje nije automatsko i vlasnik mora aktivno pokrenuti postupak. Hipoteka ostaje upisana sve dok se formalno ne briše, što može stvoriti ozbiljne probleme pri prodaji nekretnine ili uzimanju novog kredita. == Hipotekarno tržište u postjugoslavenskim državama == Obim hipotekarnog kreditiranja kao procenat BDP-a u postjugoslavenskim državama znatno zaostaje za zapadnoevropskim prosjekom. U zemljama Evropske unije hipotekarni krediti čine u prosjeku 40 do 60% BDP-a, dok u Crnoj Gori, Srbiji i Bosni i Hercegovini taj udio iznosi između 10 i 20% BDP-a. Faktori koji ograničavaju razvoj uključuju relativno visoke kamatne stope, neefikasnost izvršnih postupaka, nerazvijenost sekundarnog hipotekarnog tržišta i neravnomjernost pravnih okvira između entiteta i država.<ref>{{Cite book |year=2005 |title=Housing Finance Systems for Countries in Transition: Principles and Examples |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |isbn=92-1-116923-2}}</ref> Rast turizma i stranih investicija u Crnoj Gori u posljednjem desetljeću ubrzao je razvoj tržišta nekretnina i povećao potražnju za hipotekarnim kreditima. Srbija je reformom iz 2005. godine stvorila najrazvijeniji pravni okvir za hipotekarno kreditiranje u regionu, zahvaljujući institutu vansudske hipoteke koji je značajno smanjio kreditni rizik za zajmodavce. == Vidi još == * [[Nekretnina]] * [[Stambeni kredit]] * [[Kreditna sposobnost]] * [[Ovrha]] * [[Kamatna stopa]] * [[Euribor]] * [[Kredit]] == Reference == {{reflist}} == Vanjski linkovi == * [https://www.unece.org Housing Finance Systems for Countries in Transition] — UN ECE jltak36bh7whepxi4xgcjl8n10tlrhg 10 4722949 42607201 2026-06-08T10:32:19Z Vipz 151311 Nova stranica: {{Slika sedmice | slika = Bundesarchiv Bild 101I-185-0116-22A, Bucht von Kotor (-), jugoslawische Schiffe.jpg | tekstnaslov = | opis = '''[[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica]]''' razvijala je u [[međuratni period|međuratnom periodu]] malu, ali modernu [[flota|flotu]] namijenjenu djelovanju na [[Jadransko more|Jadranu]] i u širem [[Sredozemno more|Sredozemlju]]. Među njenim najvažnijim jedinicama bili su [[razarač]]i: brzi ratni brodovi namijenjeni pratnji, tor... 42607201 wikitext text/x-wiki {{Slika sedmice | slika = Bundesarchiv Bild 101I-185-0116-22A, Bucht von Kotor (-), jugoslawische Schiffe.jpg | tekstnaslov = | opis = '''[[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica]]''' razvijala je u [[međuratni period|međuratnom periodu]] malu, ali modernu [[flota|flotu]] namijenjenu djelovanju na [[Jadransko more|Jadranu]] i u širem [[Sredozemno more|Sredozemlju]]. Među njenim najvažnijim jedinicama bili su [[razarač]]i: brzi ratni brodovi namijenjeni pratnji, torpednim napadima, polaganju mina i zaštiti pomorskih komunikacija. Na fotografiji su prikazani razarači ''[[Dubrovnik (razarač)|Dubrovnik]]'' i ''[[Beograd (razarač)|Beograd]]'' u [[Boka kotorska|Boki kotorskoj]]. ''Dubrovnik'' je izgrađen početkom 1930-ih kao vođa flotile, dok je ''Beograd'' bio vodeći brod kasnije klase manjih razarača, namijenjene djelovanju u diviziji predvođenoj ''Dubrovnikom''. Nakon [[Aprilski rat|invazije Sila Osovine na Jugoslaviju]] i okupacije koja je uslijedila, oba broda zarobile su talijanske snage u [[Boka kotorska|Boki kotorskoj]]. U talijanskoj službi ''Dubrovnik'' je preimenovan u ''Premuda'', a ''Beograd'' u ''Sebenico''. Nakon kapitulacije Italije 1943. oba su broda preuzele njemačke snage. ''Dubrovnik'' je kao njemački brod ''TA32'' potopljen 24. aprila 1945. kod [[Genova|Genove]], dok je ''Beograd'' kao ''TA43'' potopljen ili samopotopljen između 30. aprila i 1. maja 1945. u [[Trst|Trstu]]. | autor = Izvor: Bundesarchiv, fotograf Arndt, 1941. }} 0nez8k67rnq4ompnj36knlbgojtslha 0 4722950 42607219 2026-06-08T11:27:33Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Geološka hronologija]] 42607219 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Geološka hronologija]] cqmicwd4qx4h60jw1231tt54v970seu 0 4722951 42607222 2026-06-08T11:32:55Z Duma 16555 Nova stranica: '''Jaz sauropoda''' je [[geološki period]] u [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[fosil|fosilnom zapisu]] [[dinosaur]]a za veći dio [[gornja kreda|kasne krede]], poznat po nedostatku ostataka [[sauropod]]nih dinosaura. Moguće je da predstavlja [[izumiranje]], potencijalno uzrokovano konkurencijom s biljojedima iz skupine [[Ornithischia]], [[uništenje staništa|gubitkom staništa]] usljed širenja [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] i... 42607222 wikitext text/x-wiki '''Jaz sauropoda''' je [[geološki period]] u [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] [[fosil|fosilnom zapisu]] [[dinosaur]]a za veći dio [[gornja kreda|kasne krede]], poznat po nedostatku ostataka [[sauropod]]nih dinosaura. Moguće je da predstavlja [[izumiranje]], potencijalno uzrokovano konkurencijom s biljojedima iz skupine [[Ornithischia]], [[uništenje staništa|gubitkom staništa]] usljed širenja [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] ili kombinacijom oba faktora. Alternativno, tvrdi se da taj jaz predstavlja smanjenje kopnenih naslaga koje bi efektivno sačuvale životinje, stvarajući iluziju izumiranja. Jaz sauropoda završio se neposredno prije kraja krede, pojavom ''[[Alamosaurus]]a'', najvjerovatnije [[Migracija (zoologija)|porijeklom]] iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]], u jugozapadnim dijelovima Sjeverne Amerike. == Historija koncepta == Definitivan dokaz o postojanju sauropoda iz kasne krede u Sjevernoj Americi prvi put je otkriven 1922. godine, kada je [[Charles Whitney Gilmore]] opisao ''Alamosaurus sanjuanensis''.<ref name="Gilmore1922"/> Termin "jaz sauropoda" skovali su istraživači [[Spencer G. Lucas]] i [[Adrian P. Hunt]] 1989. godine kako bi opisali kako fosili pripadnika tog kladusa postaju rijetki u zapadnoj Sjevernoj Americi pred početak [[gornja kreda|kasne krede]].<ref name="Mannion2011"/><ref name="LucasHunt1989"/> Još jedan jaz u sjevernoameričkom zapisu o sauropodima uočen je u ranoj kredi, od [[berijas]]a do [[barem]]ijana, ali je ta praznina djelimično popunjena otkrićem fragmentarnih ostataka sauropoda sličnog ''[[Camarasaurus]]u'' iz [[formacija Lakota|formacije Lakota]] 2014. godine. Fosilni zapis sauropoda u tom dijelu rane krede je loš globalno, a ne samo u Sjevernoj Americi.<ref name="D'EmicFoster2014"/> == Pozadina == Krajem [[donja jura|rane jure]], [[sauropodi]], [[kladus]] velikih [[dinosaur]]a s dugim vratom, ustanovili su se kao "dominantna grupa" velikih biljojeda u kopnenim okruženjima, moguće nakon [[globalno zagrijavanje|globalnog zagrijavanja]].<ref>{{cite journal |last1=Pol |first1=D. |last2=Ramezani |first2=J. |last3=Gomez |first3=K. |last4=Carballido |first4=J. L. |last5=Carabajal |first5=A. Paulina |last6=Rauhut |first6=O. W. M. |last7=Escapa |first7=I. H. |last8=Cúneo |first8=N. R. |title=Extinction of herbivorous dinosaurs linked to Early Jurassic global warming event |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=18 November 2020 |volume=287 |issue=1939 |article-number=20202310 |doi=10.1098/rspb.2020.2310 |pmid=33203331 |pmc=7739499 }}</ref> Postigli su [[kozmopolitska rasprostranjenost|globalnu rasprostranjenost]], postavši značajna i raznolika komponenta [[mezozoik|mezozojskih]] ekosistema. Sauropodi su bili vrlo uspješni u Sjevernoj Americi tokom kasne jure; [[formacija Morrison]] na zapadu Sjedinjenih Država čuva jednu od najpoznatijih sauropodskih fauna,<ref name="Upchurch2004"/> sa 24 priznate vrste sauropoda.<ref name="Mannion2021"/> Fosilni zapis sjevernoameričkih sauropoda je oskudan za prvu polovinu rane krede,<ref name="D'EmicFoster2014"/> ali kasnije u ranoj kredi, nekoliko loza sauropoda poznato je iz Sjeverne Amerike, uključujući [[Turiasauria|turiasaure]] poput ''[[Moabosaurus]]a'', [[Brachiosauridae|brahiosauride]] poput ''[[Cedarosaurus]]a'' i [[Somphospondyli|somfospondile]] poput ''[[Astrophocaudia]]''. == Početak jaza == [[File:Sonorasaurus thompsoni.jpg|thumb|right|''[[Sonorasaurus thompsoni]]'', jedan od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza.]] Jaz sauropoda u Sjevernoj Americi započeo je tokom [[cenoman]]a, prvog [[geološko doba|doba]] kasne krede.<ref name="D'Emic2012"/> Nekoliko sauropoda poznato je iz gornjeg albija ili donjeg cenomana u Sjevernoj Americi. [[Brachiosauridae|Brahiosaurid]] ''[[Abydosaurus]]''<ref name="Chure2010"/> i neodređeni zubi sauropoda<ref name="Mannion2011"/> pronađeni su u [[sloju Mussentuchit]], s maksimalnom starošću fosila ''Abydosaurusa'' procijenjenom na 104,46±0,95 miliona godina.<ref name="Chure2010"/> Starost brahiosaurida ''[[Sonorasaurus]]a'' nije precizno određena, ali je vjerovatno bila između 98 i 110 miliona godina.<ref name="D'Emic2016"/> Kosti sauropoda pronađene su u [[formacija Dakota|formaciji Dakota]].<ref name="Mannion2011"/> Ostaci koji se mogu pripisati ''[[Sauroposeidon]]u'' pronađeni su u slojevima s maksimalnom starošću procijenjenom na 104,4 miliona godina.<ref name="D'Emic2012"/> Naziv vrste ''Sauroposeidon proteles'' znači "usavršen prije kraja", što se odnosi na njegov status jednog od posljednjih sjevernoameričkih sauropoda prije jaza sauropoda.<ref name="Wedel2000"/> == Mogući uzroci == [[File:Map of North America with the Western Interior Seaway during the Campanian (Upper Cretaceous).png|thumb|right|Rast [[Zapadni unutrašnji morski put|Zapadnog unutrašnjeg morskog puta]] (na slici tokom [[kampan]]skog perioda) možda je doveo do smanjenja broja sjevernoameričkih sauropoda.]] Uzrok jaza sauropoda je predmet rasprave. Lucas i Hunt predložili su dvije hipoteze: nedostatak dobro očuvanih ostataka ili stvarno izumiranje nakon kojeg je uslijedilo ponovno naseljavanje iz Južne Amerike.<ref name="LucasHunt1989"/> U prvom scenariju (koji su sami Lucas i Hunt odbacili, ali ga je kasnije Thomas Lehman 2001. godine dodatno objasnio) došlo je do povećanja nivoa mora, pri čemu su sauropodi postali ograničeni na planinska okruženja koja se nisu bila toliko očuvala u fosilnim zapisima kao obalna, prije nego što su se na kraju vratili u nizinska područja kada su ona postala pogodnija.<ref name="Mannion2011"/> U drugom scenariju, sjevernoamerički sauropodi su izumrli, a oni koji se pojavljuju pri kraju krede predstavljaju imigrante iz Južne Amerike preko [[kopneni most|kopnenih mostova]], koji su pripadali skupini poznatoj kao [[Titanosauria|titanosauri]].<ref name="LucasHunt1989"/> Philip D. Mannion i Paul Upchurch su 2011. godine napravili ponovnu procjenu jaza sauropoda, uzimajući u obzir brojne faktore. Ustvrdili su da taj događaj odražava pristranost uzorkovanja, budući da preferirano kopneno stanište sauropoda nije toliko često zastupljeno u fosilnim zapisima kao obalna područja, također tvrdeći da je postojanje vrste ''[[Sonorasaurus thompsoni]]'' iz cenomanskog doba skratilo jaz do turona i ranog kampana.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, Michael D. D'Emic i Brady Z. Foreman su 2012. osporili analizu Manniona i Upchurcha. Naveli su nedavnu kladističku analizu ''[[Sauroposeidon]]a'', koja je utvrdila da je riječ o vrsti [[Somphospondyli|somfospondila]], kao dokaz da titanosauri nisu bili prisutni u Sjevernoj Americi prije mastrihta, podržavajući nedavnu migraciju, a također dovodeći u pitanje tvrdnje o ranijim sjevernoameričkim titanosaurima. Nadalje su objasnili probleme s datumima prethodnog istraživanja; na primjer, ''Sonorasaurus thompsoni'', kojeg su Mannion i Upchurch naveli kao primjer sauropoda prisutnog za vrijeme jaza, prvobitno je nazvan [[alb (geologija)|albskim]] ili cenomanskim po starosti kada je opisan, suprotno tvrdnjama Manniona i Upchurcha da je bio iz cenomana. Čak i pod pretpostavkom da su datumi istraživanja iz 2011. godine tačni, D'Emic i Foreman su istakli da bi jaz i dalje trajao od sredine cenomana do sredine kampana. Što se tiče potencijalne pristranosti uzorkovanja, objasnili su kako druge skupine dinosaura iz istih područja kao i sauropodi opstaju do kasne krede, dok članovi samog kladusa nestaju prije oko 98 miliona godina. D'Emic i Foreman su raspravljali o više događaja koji su mogli dovesti do regionalnog izumiranja. Krajem albskog perioda, [[Zapadni unutrašnji morski put]] je počeo prodirati dalje u Sjevernu Ameriku. Za razliku od ranijeg argumenta Manniona i Upchurcha da je do tog događaja došlo prije jaza sauropoda, D'Emic i Foreman pišu da se to desilo postepeno tokom miliona godina. Prema njima, to se dogodilo ili prije ili istovremeno s jazom. Alternativno, u scenariju koji su Lucas i Hunt doveli u pitanje, ali koji su D'Emic i Foreman dalje razmotrili, moguće je da su [[Hadrosauridae|hadrosauri]] (dinosauri s pačjim kljunom) nadmašili sauropode. Dok je prvi par smatrao da su načini ishrane te dvije skupine bile previše različite da bi se to dogodilo, drugi istraživači sugerirali su da je do takve konkurencije možda dolazilo između životinja u ranijim fazama rasta. Taj scenario je također potkrijepljen fosilnim zapisom, jer se posljednji sauropodi prije jaza nalaze uz prve sjevernoameričke hadrosauroide.<ref name="D'Emic2012"/> == Kraj jaza == [[File:AlamosaurusDB.jpg|thumb|Umjetnički prikaz ''Alamosaurusa'', jedinog poznatog sauropoda iz Sjeverne Amerike nakon jaza]] {{see also|Alamosaurus}} Bez obzira na uzrok jaza sauropoda, sauropodi se ne pojavljuju ponovo u fosilnim zapisima Sjeverne Amerike sve do pred kraj krede. Za različite primjerke se tvrdilo da predstavljaju kampanske zapise o sauropodima u Sjevernoj Americi,<ref name="McCord1997"/><ref name="Sullivan2000"/> ali su od tada ponovo procijenjeni za mastrihtski period<ref name="Williamson2008"/> ili reinterpretirani kao predstavnici drugih životinjskih skupina.<ref name="D'Emic2010"/> Za neke od tih navodnih zapisa utvrđeno je da su vratni pršljenovi hadrosaura, koji površno mogu podsjećati na repne pršljenove titanosaura ako su loše očuvani i posmatrani naopako, odozada prema naprijed.<ref name="D'Emic2010"/> Sauropodi se definitivno ne pojavljuju ponovo u fosilnim zapisima Sjeverne Amerike sve do [[mastriht]]skog perioda, posljednjeg doba krede,<ref name="D'Emic2010"/> iako je neobjavljeno istraživanje predstavljeno na konferenciji [[Society of Vertebrate Paleontology|Društva za paleontologiju kičmenjaka]] 2018. godine izvijestila o pojavi repnog pršljena sauropoda u članu Deadhorse Coulee u [[formacija Milk River|formaciji Milk River]], koji datira iz [[santon]]skog perioda. Ako se to potvrdi, predstavljalo bi najsjeverniju pojavu sauropoda u Sjevernoj Americi iz doba kasne krede, kao i dokaze protiv jaza sauropoda.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Michael J. |last2=Evans |first2=David C. |date=2018 |title=The first occurrence of a sauropod body fossil in Canada, with implications for the "sauropod hiatus" in North America |url=https://vertpaleo.org/wp-content/uploads/2021/03/SVP-2018-program-book-V4-FINAL-with-covers-9-24-18.pdf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=38 |page=207}}</ref> Zapisi o sauropodima u Sjevernoj Americi nakon jaza odnose se na [[Titanosauria|titanosaure]] i obično se smatra da predstavljaju samo jedan rod, ''[[Alamosaurus]]''. Čini se da je ''Alamosaurus'' brzo postao dominantni veliki biljojed juga Sjeverne Amerike.<ref name="Lehman2001"/> Zbog svoje veličine, pretpostavlja se da je ''Alamosaurus'' doprinio evoluciji gigantizma kod sjevernoameričkih [[Tyrannosauridae|tiranosaurida]] poput ''[[Tyrannosaurus]]a'',<ref>{{Cite journal |last1=Dalman |first1=Sebastian G. |last2=Loewen |first2=Mark A. |last3=Pryon |first3=R. Alexander |last4=Jasinski |first4=Steven A. |last5=Malinzak |first5=D. Edward |last6=Lucas |first6=Spencer G. |last7=Fiorillo |first7=Anthony R. |last8=Currie |first8=Phillip J. |last9=Longrich |first9=Nicholas R. |title=A giant tyrannosaurfrom the Campanian–Maastrichtian of southern North America and the evolution of tyrannosaurid gigantism |url=https://www.nature.com/articles/s41598-023-47011-0#citeas |journal=Scientific Reports |date=2024 |volume=14 |issue=22124 |page=9|doi=10.1038/s41598-023-47011-0 |pmc=10784284 }}</ref> s kojim je živio zajedno. ''Alamosaurus'' je vjerovatno stigao u Sjevernu Ameriku prelaskom iz Južne Amerike.<ref name="Gorscak2016"/><ref name="Cerda2021"/><ref name="Chiarenza2022"/> Druga istraživanja su skeptično gledala na ideju da je ''Alamosaurus'' mogao preći iz Južne Amerike, budući da je jedina veza između Amerika u to vrijeme možda bila u vidu ostrvskih lanaca preko kojih titanosauri ne bi mogli preći, te su sugerirale da je ''Alamosaurus'' umjesto toga stigao u Sjevernu Ameriku iz Azije.<ref name="Mannion2011"/> Međutim, ta hipoteza se zasniva na istraživanjima koja nisu uključivala ''Alamosaurusovog'' južnoameričkog bliskog rođaka ''[[Pellegrinisaurus]]a''.<ref name="Cerda2021"/> Sauropodi su smatrani slabo prilagođenim okruženjima visokih geografskih širina, što bi učinilo Beringov kopneni most između Azije i Sjeverne Amerike negostoljubivim za titanosaure.<ref name="Chiarenza2022"/> Prva pojava hadrosaura u Južnoj Americi poklapa se s prvom pojavom titanosaura u Sjevernoj Americi, što ukazuje na to da su se titanosauri možda proširili na sjever istim putevima kojima su se hadrosauri proširili na jug.<ref name="Chiarenza2022"/> Također je predloženo da ''Alamosaurus'' pripada lozi titanosaura porijeklom iz Sjeverne Amerike,<ref name="Lehman2001"/> ali nijedan drugi poznati sjevernoamerički sauropod nije u bliskom srodstvu s ''Alamosaurusom'', što takvu mogućnost čini malo vjerojatnom.<ref name="D'Emic2010"/> == Izvan Sjeverne Amerike == Iako se "jaz sauropoda" prvobitno odnosio na odsustvo sauropoda u Sjevernoj Americi,<ref name="LucasHunt1989"/> sličan trend je uočen i u Evropi, koji je trajao od kasnog [[konijaka]] do [[santona]]. Evropski jaz su na sličan način razmatrali [[Éric Buffetaut]] i Jean Le Loeuff u više istraživanja iz 1990-ih.<ref name="Mannion2011"/> Buffetaut i Loeuff pretpostavili su da ta evropska pauza odražava izumiranje sauropoda u Evropi, što ukazuje na to da su novi migranti na kraju stigli iz Afrike.<ref name="Mannion2011"/> Mannion i Upchurch nisu mogli dokazati afričko porijeklo evropskih titanosaura, iako su naveli da je porijeklo iz južne hemisfere moguće za određene skupine.<ref name="Mannion2011"/> Zbog oskudice fosilnih naslaga iz evropskog jaza sauropoda, Le Loeuff je smatrao postojanje takvog jaza okvirnim.<ref name="LeLoeuff1993"/> Tragovi stopala i zub sauropoda pronađeni su u Evropi tokom navodnog jaza, što ukazuje na to da su sauropodi bili prisutni u Evropi tokom kasne krede, iako su njihovi fosili vrlo rijetki.<ref name="Osi2017"/><ref name="Solt2020"/> == Povezano == * [[Romerov jaz]] == Reference == <references> <ref name="Cerda2021">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cretres.2021.104957| issn = 0195-6671| article-number = 104957| last1 = Cerda| first1 = Ignacio| last2 = Zurriaguz| first2 = Virginia Laura| last3 = Carballido| first3 = José Luis| last4 = González| first4 = Romina| last5 = Salgado| first5 = Leonardo| title = Osteology, paleohistology and phylogenetic relationships of Pellegrinisaurus powelli (Dinosauria: Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Argentinean Patagonia| journal = Cretaceous Research| date = 2021-07-21| volume = 128| bibcode = 2021CrRes.12804957C| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667121002056| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Chiarenza2022">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.cub.2021.11.061| issn = 0960-9822| last1 = Chiarenza| first1 = Alfio Alessandro| last2 = Mannion| first2 = Philip D.| last3 = Farnsworth| first3 = Alex| last4 = Carrano| first4 = Matthew T.| last5 = Varela| first5 = Sara| title = Climatic constraints on the biogeographic history of Mesozoic dinosaurs| journal = Current Biology| date = 2021-12-17| volume = 32| issue = 3| pages = 570–585.e3| pmid = 34921764| hdl = 11093/5013| s2cid = 245273901| hdl-access = free}}</ref> <ref name="Chure2010">{{Cite journal| doi = 10.1007/s00114-010-0650-6| issn = 0028-1042| volume = 97| issue = 4| pages = 379–391| last1 = Chure| first1 = Daniel| last2 = Britt| first2 = Brooks B.| last3 = Whitlock| first3 = John A.| last4 = Wilson| first4 = Jeffrey A.| title = First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition| journal = Naturwissenschaften| date = 2010-02-24| pmid = 20179896| pmc = 2841758| bibcode = 2010NW.....97..379C}}</ref> <ref name="D'Emic2010">{{Cite journal| doi = 10.1016/j.palaeo.2010.08.032| issn = 0031-0182| volume = 297| issue = 2| pages = 486–490| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Wilson| first2 = Jeffrey A.| last3 = Thompson| first3 = Richard| title = The end of the sauropod dinosaur hiatus in North America| journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology| date = 2010 | bibcode = 2010PPP...297..486D| url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005262| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'Emic2012">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=Michael D. |last2=Foreman |first2=Brady Z. |title=The beginning of the sauropod dinosaur hiatus in North America: insights from the Lower Cretaceous Cloverly Formation of Wyoming |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=July 2012 |volume=32 |issue=4 |pages=883–902 |doi=10.1080/02724634.2012.671204 |bibcode=2012JVPal..32..883D |s2cid=128486488 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2012.671204 |access-date=29 January 2023 |language=en |issn=0272-4634|url-access=subscription }}</ref> <ref name="D'Emic2016">{{Cite journal| doi = 10.1017/jpa.2015.67| issn = 0022-3360 | eissn = 1937-2337| volume = 90| issue = 1| pages = 102–132| last1 = D'Emic| first1 = Michael D.| last2 = Foreman| first2 = Brady Z.| last3 = Jud| first3 = Nathan A.| title = Anatomy, systematics, paleoenvironment, growth, and age of the sauropod dinosaur Sonorasaurus thompsoni from the Cretaceous of Arizona, USA| journal = Journal of Paleontology | date = 2016 | bibcode = 2016JPal...90..102D | s2cid = 133054430 | url = https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022336015000670/type/journal_article| url-access = subscription}}</ref> <ref name="D'EmicFoster2014">{{cite journal |last1=D'Emic |first1=M.D. |last2=Foster |first2=J.R. |title=The oldest Cretaceous North American sauropod dinosaur |journal=Historical Biology |date=2014-11-17 |volume=28 |issue=4 |pages=470–478 |doi=10.1080/08912963.2014.976817 |s2cid=129439417 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08912963.2014.976817 |language=en |issn=0891-2963|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Gilmore1922">{{Cite journal| issn = 0096-8749| volume = 72| issue = 14| pages = 1–9| last = Gilmore| first = Charles W.| title = A new sauropod dinosaur from the Ojo Alamo Formation of New Mexico| journal = Smithsonian Miscellaneous Collections| date = 1922-01-31}}</ref> <ref name="Gorscak2016">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsbl.2015.1047| issn = 1744-9561| volume = 12| issue = 4| article-number = 20151047| last1 = Gorscak| first1 = Eric| last2 = O'Connor| first2 = Patrick M.| title = Time-calibrated models support congruency between Cretaceous continental rifting and titanosaurian evolutionary history| journal = Biology Letters| date = 2016-04-30| pmid = 27048465| pmc = 4881341}}</ref> <ref name="LeLoeuff1993">{{Cite journal| issn = 0253-6730| pages = 105–117| last = Le Loeuff| first = Jean| title = European titanosaurids| journal = Revue de Paléobiologie| date = 1993 }}</ref> <ref name="Lehman2001">{{Cite book| publisher = Indiana University Press| isbn = 0-253-33907-3| pages = 310–328| editor-first1 = Darren H. | editor-last1 = Tanke | editor-first2 = Kenneth | editor-last2 = Carpenter | last = Lehman| first = Thomas M.| title = Mesozoic Vertebrate Life| chapter = Late Cretaceous dinosaur provinciality| location = Bloomington & Indianapolis| series = Life of the past| date = 2001}}</ref> <ref name="LucasHunt1989">{{cite journal |last1=Lucas |first1=Spencer G. |last2=Hunt |first2=Adrian P. |title=Alamosaurus and the sauropod hiatus in the Cretaceous of the North American Western Interior |date=1 January 1989 |doi=10.1130/SPE238-p75 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/373/chapter-abstract/3796980/Alamosaurus-and-the-sauropod-hiatus-in-the?redirectedFrom=fulltext |journal=Paleobiology of the Dinosaurs |series=Geological Society of America Special Papers |volume=238 |pages=75–86 |isbn=0-8137-2238-1 |access-date=28 January 2023 |language=en|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2011">{{cite journal |last1=Mannion |first1=Philip D. |last2=Upchurch |first2=Paul |title=A re-evaluation of the 'mid-Cretaceous sauropod hiatus' and the impact of uneven sampling of the fossil record on patterns of regional dinosaur extinction |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=15 January 2011 |volume=299 |issue=3 |pages=529–540 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.12.003 |bibcode=2011PPP...299..529M |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018210007078 |access-date=28 January 2023 |language=en |issn=0031-0182|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Mannion2021">{{Cite journal| doi = 10.1098/rsos.210377| doi-access = free| issn = 2054-5703| volume = 8| issue = 6| article-number = 210377| last1 = Mannion| first1 = Philip D.| last2 = Tschopp| first2 = Emanuel| last3 = Whitlock| first3 = John A.| title = Anatomy and systematics of the diplodocoid Amphicoelias altus supports high sauropod dinosaur diversity in the Upper Jurassic Morrison Formation of the USA| journal = Royal Society Open Science| date = 2021-06-16| pmid = 34150318| pmc = 8206699| bibcode = 2021RSOS....810377M}}</ref> <ref name="McCord1997">{{Cite journal| doi = 10.1080/02724634.1997.10011009| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 17| issue = 3| pages = 620–622| last = McCord| first = Robert D.| title = An Arizona titanosaurid sauropod and revision of the Late Cretaceous Adobe Canyon fauna| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 1997-09-04| bibcode = 1997JVPal..17..620M | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.1997.10011009| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Osi2017">{{Cite journal| doi = 10.1038/s41598-017-03602-2| issn = 2045-2322| volume = 7| issue = 1| page = 3261| last1 = Ősi| first1 = Attila| last2 = Csiki-Sava| first2 = Zoltán| last3 = Prondvai| first3 = Edina| title = A sauropod tooth from the Santonian of Hungary and the European Late Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Scientific Reports| date = 2017-06-12| pmid = 28607394| pmc = 5468229| bibcode = 2017NatSR...7.3261O}}</ref> <ref name="Solt2020">{{Cite journal| doi = 10.1556/24.2020.00001| eissn = 1789-3348 | issn = 1788-2281| volume = 63| issue = 1| pages = 19–26| last1 = Solt| first1 = Péter| last2 = Szuromi-Korecz| first2 = Andrea| last3 = Ősi| first3 = Attila| title = New Late Cretaceous (Coniacian) sauropod tracks from Hvar Island, Croatia| journal = Central European Geology| date = 2020-08-27| bibcode = 2020CEJGl..63...19S | hdl = 10831/58482| s2cid = 225242138 | hdl-access = free}}</ref> <ref name="Sullivan2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0400:ADSFTL]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 2| pages = 400–403| last1 = Sullivan| first1 = Robert M.| last2 = Lucas| first2 = Spencer G.| title = Alamosaurus (Dinosauria: Sauropoda) from the late Campanian of New Mexico and its significance| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-06-27| s2cid = 131258619| url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282000%29020%5B0400%3AADSFTL%5D2.0.CO%3B2| url-access = subscription}}</ref> <ref name="Upchurch2004">{{Cite book| edition = 2| publisher = University of California Press| isbn = 0-520-24209-2| pages = 259–322| editor-first1 = David B. | editor-last1 = Weishampel | editor-first2 = Peter | editor-last2 = Dodson | editor-first3 = Halszka | editor-last3 = Osmólska | last1 = Upchurch| first1 = Paul| last2 = Barrett| first2 = Paul M.| last3 = Dodson| first3 = Peter| title = The Dinosauria| chapter = Sauropoda| location = Berkeley| date = 2004}}</ref> <ref name="Wedel2000">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.0.CO;2| issn = 0272-4634| volume = 20| issue = 1| pages = 109–114| last1 = Wedel| first1 = Mathew J.| last2 = Cifelli| first2 = Richard L.| last3 = Kent Sanders| first3 = R.| title = Sauroposeidon proteles, a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2000-04-17| s2cid = 55987496| url = http://doc.rero.ch/record/14725/files/PAL_E1851.pdf}}</ref> <ref name="Williamson2008">{{Cite journal| doi = 10.1671/0272-4634-28.4.1218| issn = 0272-4634 | eissn = 1937-2809| volume = 28| issue = 4| pages = 1218–1223| last1 = Williamson| first1 = Thomas E.| last2 = Weil| first2 = Anne| title = Stratigraphic distribution of sauropods in the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico, with comments on North America's Cretaceous 'sauropod hiatus'| journal = Journal of Vertebrate Paleontology| date = 2008-12-12| bibcode = 2008JVPal..28.1218W | s2cid = 129950838 | url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634-28.4.1218| url-access = subscription}}</ref> </references> [[Kategorija:Kreda]] [[Kategorija:Paleontologija]] h5ecg1vhwebdr512mpxbyq8k8wsmitc